Συνέδριο: 100 Χρόνια από τη διεξαγωγή των Βαλκανικών Πολέμων

Banner_DihmeridasΤο Γενικό Επιτελείο Στρατού, δια της Διευθύνσεως Ιστορίας Στρατού, διοργανώνει στις 7 και 8 Φεβρουαρίου Επιστημονική Διημερίδα στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων για τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την διεξαγωγή των Βαλκανικών Πολέμων.

Κατ΄αρχάς, να συγχαρούμε το ΓΕΣ για το πνεύμα της εκδηλώσεως. Η τιμή στους Πεσόντες Πολεμιστές δε μπορεί και δεν πρέπει να αποδίδεται μόνον με τις συνήθεις επετειακές τελετές. Η στρατιωτική τελετουργία είναι απαραίτητη για την υπόμνηση των θυσιών που έκαναν πραγματικοί, απλοί άνθρωποι, ξεπερνώντας τους εαυτούς τους για χάρη της Πατρίδας και επ’ ωφελεία των επομένων γενεών. Είναι απαραίτητη, αλλά δεν είναι αρκετή.

Η πρωτοβουλία του ΕΣ να αναγράφει καθ΄όλη τη διάρκεια του χρόνου, σε ηλεκτρονική πινακίδα, στην είσοδο του Στρατοπέδου Παπάγου, κυλιόμενα τα ονόματα των Πεσόντων είναι αξιέπαινη. Απότιση φόρου τιμής στα συγκεκριμένα, πραγματικά πρόσωπα που θυσίασαν τη ζωή τους.

Εξ ίσου αξιέπαινη υπήρξε η πρωτοβουλία για τη διενέργεια της διημερίδας, με πρόθεση την επιστημονική και συστηματική διερεύνηση της στρατιωτικής διεξαγωγής των Βαλκανικών Πολέμων, σε όλο το εύρος των πτυχών της. Αυτό το πνεύμα θα όφειλε να διακρίνει την απόδοση τιμής στους πεσόντες: Πέρα από τους οφειλόμενους συμβολισμούς, μια σοβαρή, έμπρακτη προσπάθεια να διδαχθούμε από τα γεγονότα, να βελτιωθούμε, και να μπορέσουμε στην πράξη να διεκδικήσουμε το «εσόμεθα πολλώ κάρρονες».

Έχοντας την δυνατότητα να παρακολουθήσουμε ένα μεγάλο μέρος των ανακοινώσεων της 1ης ημέρας, οφείλουμε να πούμε ότι ο ενθουσιασμός για το περιεχόμενο της διημερίδας είναι μάλλον μικρότερος απ’ ότι για την πρόθεσή της. Η στρατιωτική ιστορία στη χώρα μας έχει σοβαρά βήματα να διανύσει ακόμη. Και, με δεδομένο ότι – σε αντίθεση με άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες – για τις Ένοπλες Δυνάμεις η στρατιωτική ιστορία δεν αποτελεί τελετουργική δραστηριότητα αλλά πρακτικό εργαλείο επαγγελματικής μορφώσεως, η κατάσταση μάλλον προβλημάτισε.

Τα κατωτέρω πρώτα σχόλια γίνονται με την επιφύλαξη ότι, προφανώς, δεν είναι διαθέσιμα ακόμη τα πρακτικά των εργασιών και ως εκ τούτου οι όποιες κρίσεις κι εντυπώσεις διατυπώνονται με τις εισηγήσεις να ανακαλούνται από μνήμης.

Η πρώτη εισήγηση έγινε από τον κ. Ευάνθη Χατζηβασιλείου, Αναπληρωτή Καθηγητή του ΕΚΠΑ, με θέμα: «Τεχνολογία, Βιομηχανική Επανάσταση και πόλεμος. Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι ως μετάβαση από τον 19ο στον 20ο αιώνα».

Το μεγαλύτερο μέρος της εισηγήσεως καλύφθηκε από την αναφορά στην επίδραση που οι τεχνολογικές και παραγωγικές εξελίξεις είχαν στη διεξαγωγή του πολέμου για τις χώρες που συμμετείχαν στη «βιομηχανική επανάσταση». Το θέμα αυτό είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον καθ’ εαυτό, πλην όμως έχει διερευνηθεί σε μεγάλο βάθος από πολύ γνωστά και διαδεδομένα βιβλία. Από το πλέον κλασικό βιβλίο του J.F.C. Fuller: «The Conduct of War», το πλέον βαθύ, πλήρες και μεγαλύτερου χρονικού εύρους βιβλίο «The Pursuit of Power: Technology, Armed Force, and Society since A.D. 1000» του William Macneill, το εξαιρετικής αναλυτικού πλούτου βιβλίο του Π. Κονδύλη «Θεωρία του Πολέμου» Ιδιαίτερα το IV Μέρος) μέχρι τα πλέον πρόσφατα βιβλία του Daniel Headrick, το θέμα είναι ιδιαίτερα γνωστό και αναλυτικά διερευνηθέν. Μία συνοπτική παρουσίαση στο πλαίσιο μιας εισήγησης θα είχε ελάχιστα να προσφέρει στο θέμα. Ίσως ο μόνος λόγος αναφοράς σε αυτή να είναι η έλλειψη σχετικής ελληνικής βιβλιογραφίας – έστω και μεταφρασμένης (με εξαίρεση του βιβλίο του Κονδύλη για κάποιες πτυχές του θέματος) – και, ταυτόχρονα, η αδυναμία πρόσβασης στην ξενόγλωσση σχετική βιβλιογραφία. Εκεί που θα ανέμενε κανείς την πραγματική και πρωτότυπη συμβολή της εισήγησης, θα ήταν η συσχέτιση του θέματος με την ελληνική περίπτωση, δηλαδή, το βαθμό στον οποίο η βιομηχανική και τεχνολογική κατάσταση της χώρας υποστήριξε την ελληνική προσπάθεια κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, οι περιορισμοί στην στρατιωτική προσπάθεια (και στην υψηλή στρατηγική της χώρας) που η κατάσταση αυτή επέβαλε, η ώθηση που έλαβε από αυτούς (ή απέτυχε να λάβει από αυτούς), ο βαθμός στον οποίο ο ελληνικός στρατιωτικός οργανισμός επέτυχε τη μετάβαση στην κατάσταση του βιομηχανικού στρατού, οι πολιτικές που ακολουθήθηκαν σε όλα τα επίπεδα προκειμένου να αρθεί η σχετική αδυναμία, και πολλά άλλα. Όλα αυτά δε θα ήταν απλώς εξαιρετικά ενδιαφέροντα από ιστορικής απόψεως, αλλά και εξαιρετικά χρήσιμα και διδακτικά για τη σημερινή αμυντική πολιτική. Πλην όμως, αυτό το μέρος της εισήγησης δεν ήταν απλώς το συντομότερο, αλλά ήταν και διαδικαστικό. Η εισήγηση δε φάνηκε να περιλαμβάνει κάποια ιδιαίτερη ανάλυση στα παραπάνω θέματα και αρκέστηκε σε γενικόλογες αναφορές στις «επιτυχίες» των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων της εποχής σε αυτούς τους τομείς.

Η δεύτερη εισήγηση έγινε από τον Ανχη (ΠΒ) Δημήτριο Κατσικώστα, Διδάκτορα Σύγχρονης Ιστορίας, με τίτλο: «Από την ταπείνωση στη δόξα. Η αναδιοργανωτική τακτική μετά τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897 και η εμφάνιση του αναγεννημένου στρατού στο πεδίο της μάχης».

Αντικείμενο της εισήγησης ήταν η αμυντική πολιτική που ακολουθήθηκε από την επαίσχυντη ήττα του ’97 μέχρι την έναρξη του Α’ Βαλκανικού Πολέμου. Η εργασία ήταν μια όχι ιδιαίτερα γλαφυρή ή δομημένη αλλά πάντως ευρεία αναφορά στους  περισσότερους τομείς αναδιοργάνωσης του ΕΣ και στα μέτρα που ελήφθησαν στους τομείς αυτούς. Το πιο ενδιαφέρον – και μάλλον αξιέπαινο – στοιχείο της εισήγησης υπήρξε η αναφορά στη χαμηλή επιτελική ικανότητα του ΕΣ κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Ο Ανχης Κατσικώστας έκανε ιδιαίτερη μνεία στην ανεπαρκή προσπάθεια του του ΕΣ να ενισχύσει την επιτελική του ικανότητα και στις εξαιρετικά αναιμικές προσπάθειες για κατάρτιση επιτελών αξιωματικών («οι αξιωματικοί που εστάλησαν στη Γαλλία για σπουδές επιτελούς ήταν εννέα (9) καθ’ όλη την περίοδο, και αυτοί που εστάλησαν στη Γερμανία δε μπορεί να ήταν πολύ περισσότεροι» ήταν η ακριβής αναφορά του). Έγινε επίσης αναφορά στους λόγους που υπονόμευαν την προσπάθεια αυτή, τόσο τους λόγους της κατεστημένης νοοτροπίας παλαιότερων αξιωματικών, νοοτροπίας προνεωτερικών κοινωνιών (αν και ο κ. Ανχης απέφυγε να χρησιμοποιήσει τον όρο αυτό), καθώς και τις εσωτερικές πολιτικές συγκρούσεις μεταξύ μερίδων των αξιωματικών. Η αναφορά αυτή υπήρξε η μοναδική, ίσως, κριτική που ασκήθηκε στον ΕΣ στο σύνολο των εισηγήσεων που παρακολουθήσαμε. Και η αναφορά αυτή, παρ΄όλο που ενδεχομένως χάθηκε στο συνολικό κλίμα των εισηγήσεων, είναι και σημαντική και αξιέπαινη, γιατί πλησίασε περισσότερο αυτό που θα όφειλε να είναι η ουσία της διημερίδας.

Η τρίτη εισήγηση έγινε από την Δρ Ευπραξία Πασχαλίδου, ιστορικό της ΔΙΣ, με θέμα «Στρατηγική σχεδίαση και επιχειρησιακή εφαρμογή στους Βαλκανικούς Πολέμους: Πρώιμο διακλαδικό δόγμα στις συνδυασμένες επιχειρήσεις Στρατού-Ναυτικού-Αεροπορίας».

Οφείλουμε να ομολογήσουμε ότι η επιλογή του θέματος υπήρξε εξαιρετικά ευφυής εκ μέρους της κ. Πασχαλίδου. Η συσχέτιση μιας έννοιας που είναι ιδιαίτερα «δημοφιλής» κατά τα τελευταία δεκαπέντε, περίπου, έτη στις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις (ίσως επειδή η έννοια «Jointness» έγινε δημοφιλής στις Αμερικανικές Ένοπλες Δυνάμεις πριν από είκοσι, περίπου, έτη) με τις χερσαίες και ναυτικές επιχειρήσεις των Βαλκανικών Πολέμων ήταν βέβαιο ότι δημιούργησε μεγάλες προσδοκίες. Οι βασικοί άξονες στους οποίους κινήθηκε η εισήγηση για την υποστήριξη της «διακλαδικότητας» κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους (κατ’ ουσίαν το θέμα αφορά τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο) υπήρξαν τρείς: i. η συνεισφορά του ελληνικού ναυτικού στην αποδυνάμωση του τουρκικού στρατού στο ευρωπαϊκό θέατρο επιχειρήσεων λόγω της απαγόρευσης των θαλασσίων επικοινωνιών μεταξύ ασιατικών και ευρωπαϊκών εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ii. η διεξαγωγή εκτενών αμφιβίων επιχειρήσεων με τη διενέργεια αποβάσεων στα νησιά του Αιγαίου πελάγους και iii. στη χρήση του ναυτικού σε σημαντικές παραπλανητικές ενέργειες κατά τον Α΄Βαλκανικό Πόλεμο στην Ήπειρο (και μάλιστα στη Β’ Ήπειρο) και κατά τον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο στη Μακεδονία, ενέργειες οι οποίες αποπροσανατόλισαν τους αντιστοίχους αντιπάλους τόσο ως προς τη διάταξη όσο και ως προς τις προθέσεις του ΕΣ, με σημαντικά επιχειρησιακά αποτελέσματα. Εδώ, δυστυχώς, η αδυναμία της εισηγήτριας όσον αφορά τις καθαρά στρατιωτικές πτυχές του θέματος που εξέταζε έγινε αισθητή. Έτσι, σε ότι αφορά τη συνεισφορά της ελληνικής κυριαρχίας στο Αιγαίο, δεν εξηγήθηκε σε κανένα σημείο ο λόγος και η σημασία της επίδρασης αυτής στην εξέλιξη των χερσαίων επιχειρήσεων, παρά μόνον με έμμεσες αναφορές στην «αποκοπή του ανεφοδιασμού» του οθωμανικού στρατού, και την αποκοπή «από άντρες και εφόδια» των ευρωπαϊκών εδαφών από τα ασιατικά. Έτσι, αφέθηκε μια γενική αίσθηση πως το ότι κυριάρχησε το ΒΝ στο Αιγαίο υπήρξε «καλό πράγμα», αλλά καμία εξήγηση στο πόσο καλό και γιατί ακριβώς. Η διεξαγωγή, επίσης, αμφιβίων επιχειρήσεων για την κατάληψη των νησιών, προφανώς διακλαδική ενέργεια σε τακτικό επίπεδο, δε φωτίστηκε με κάποιο τρόπο εκτός από γενικές αναφορές στο ότι «αντιμετωπίστηκαν πολλά προβλήματα με επιτυχία». Τέλος, έγινε και η απαραίτητη, εθιμοτυπική αναφορά στην πρώτη στον κόσμο αποστολή αεροναυτικής συνεργασίας, με την αναγνώριση του οθωμανικού στόλου από τους Καμπέρο και Μωραϊτίνη, καθώς και τα άλλα σχετικά περιστατικά – αναφορά που μικρή σχέση μπορεί να έχει με την έννοια της διακλαδικότητας, δεδομένου ότι η εμβρυακή αεροπορία της εποχής εκείνης δεν αποτελούσε κλάδο για να συνεργαστεί σε τακτικό, επιχειρησιακό ή στρατηγικό επίπεδο με τους αρχαιότερους κλάδους της, αλλά απλό τεχνικό εργαλείο των αντιστοίχων δυνάμεων.

Η τέταρτη εισήγηση έγινε από τον Ανχη (ΠΒ) (και ιστορικό της ΔΙΣ) Γεώργιο Σκαλτσογιάννη  με θέμα: «Ο τακτικός ελιγμός του Κιλκίς. Ένα υποθετικό σενάριο».

Η εργασία αυτή υπήρξε μια ειδική αναφορά σε ένα συγκεκριμένο γεγονός του Β΄ΒΠ, με ευρύτερη διδακτική σημασία. Ο εισηγητής αρχικά υπερασπίστηκε εκτενώς (ενδεχομένως περισσότερο απ΄όσο υπήρχε λόγος) την επιστημολογική εγκυρότητα της εξέτασης του υποθετικού σεναρίου που αποτελούσε το αντικείμενό της εισήγησης του: αν μια διαφορετική στρατηγική διάταξη των δυνάμεων του Βουλγαρικού Στρατού κατά την έναρξη του Β΄Βαλκανικού Πολέμου, δηλαδή μια πιο επιδέξια στρατηγική διεύθυνση του πολέμου εκ μέρος τους, θα μπορούσε να έχει επιφέρει διαφορετική εξέλιξη των επιχειρήσεων, και ειδικά της (κεντρικής σημασίας) μάχη Κιλκίς-Λαχανά στην έκβαση του πολέμου. Κάποιες σύντομες και σχετικά ασαφείς αναφορές σε μια εργασία του στρατηγού Μαζαράκη Αινιάνος στη «Στρατιωτική Επιθεώρηση» (ή, εν πάση περιπτώσει, το αντίστοιχο επαγγελματικό περιοδικό της εποχής) γύρω στο 1930 με το ίδιο αντικείμενο άφησαν κάποια ερωτηματικά ως προς την πρωτοτυπία του θέματος – με την επιφύλαξη της από μνήμης και ακοής ανάκλησης της εισήγησης. Στο πλαίσιο αυτό ασκήθηκε δριμεία κριτική στη στρατηγική διεύθυνση των επιχειρήσεων εκ μέρους του Βουλγαρικού Στρατού, ενώ υπήρξε και αρκετά αναλυτική αναφορά στη διεξαγωγή της μάχης σε επιχειρησιακό και τακτικό επίπεδο, τόσο από ελληνικής όσο και από βουλγαρικής πλευράς. Αν και προσεκτικά διατυπωμένη, έντονη υπήρξε η κριτική στον τρόπο διεύθυνσης της μάχης από ελληνικής πλευράς, με αναφορά στη γραμμική διάταξη του συνόλου των ελληνικών μεραρχιών, χωρίς καμία ιδέα συγκεντρώσεως σε ένα σημείο και περίσχεσης στην υπόλοιπη διάταξη, τήρηση εφεδρείας για εκμετάλλευση της επιτυχίας ή διοικητική συνομάδωση των μεραρχιών ανάλογα με την αποστολή τους και τη γεωγραφική τους διάταξη.

Στο σημείο αυτό αξίζει να σημειωθεί η εύστοχη παρέμβαση του προεδρεύοντος Δρ Σωτηρίου Ριζά, Δ/ντή Ερευνών ΚΕΙΝΕ της Ακαδημία Αθηνών, που έδωσε μια ευλογη και πειστική ερμηνεία στις προδήλως κακές επιλογές της Βουλγαρικής Ανωτάτης Διοικήσεως με βάση το άγχος που την κατέτρυχε στη φάση εκείνη εξ αιτίας των περιορισμένων εδαφικών κερδών που είχε επιτύχει, παρ΄όλο που είχε τη φήμη του ισχυρότερου στρατού. Το γεγονός αυτό πιθανόν να την παρώθησε να μην οικονομήσει τις δυνάμεις της και να προβεί σε διμέτωπο αγώνα – με αποτέλεσμα τη διπλή αποτυχία.

Η τελευταία εισήγηση που παρακολουθήσαμε υπήρξε του Ανχη (ΜΧ) Ιωάννη Σίψα, ιστορικού της ΔΙΣ με θέμα: «Δομή και διάταξη του αναδημιουργημένου Ελληνικού Στρατού κατά την είσοδο στις επιχειρήσεις».

Η εισήγηση έκανε μια σχετικά αναλυτική αλλά ουδέτερη αναφορά στη δομή και οργάνωση των επιχειρησιακών δυνάμεων του ΕΣ πριν από τον πόλεμο του 1912, κινούμενη στο πλαίσιο των γνωστών στοιχείων σχετικά με το θέμα. Απογοητευτική υπήρξε η μη επισήμανση του ρόλου της συγκεκριμένης αρχικής στρατηγικής συγκέντρωσης του ΕΣ, με τις επτά μεραρχίες στο θεσσαλικό θέατρο επιχειρήσεων και μια μεραρχία στο ηπειρωτικό θέατρο, συγκέντρωση η οποία τείνει να αναφέρεται ως περίπου τετριμμένη και αυτονόητη. Είναι όμως η συγκεκριμένη διάταξη του στρατού (εισήγηση του υποστρατήγου Eydoux, απ΄όσο μπορούμε να γνωρίζουμε) που μαζί με την παταγώδη αποτυχία του οθωμανικού συστήματος συλλογής πληροφοριών, οδήγησε στις ελληνικές επιτυχίες του Α’ ΒΠ.

Δυστυχώς, δεν ήταν δυνατή η παρακολούθηση των υπολοίπων εισηγήσεων. Ιδιαίτερα της εισήγησης του κ. Ζήση Φωτάκη Λέκτορας της ΣΝΔ, με θέμα: «Ο εκσυγχρονισμός του ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού και τα αποτελέσματα κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο». Μετά την ανάγνωση του εξαιρετικού βιβλίου του κ. Φωτάκη «Greek Naval Strategy and Policy, 1910-1919«, βιβλίου χαρακτηριστικά ανώτερου οποιοδήποτε άλλου παρεμφερούς που έχει υποπέσει στην αντίληψή μας σχετικά με την ελληνική αμυντική πολιτική, αναμέναμε την εισήγηση με ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Σε κάθε περίπτωση, θα επανέλθουμε στο έξοχο αυτό βιβλίο με ειδική αναφορά.

Συμπερασματικά, και με τις επιφυλάξεις της έλλειψης των γραπτών πρακτικών αφ΄ενός, και της παρακολούθησης μέρους, μόνον, των εργασιών, οι εισηγήσεις διακρίνονταν από κάποιες χαρακτηριστικές και λίγο-πολύ κοινές αδυναμίες.

Κατ΄αρχάς, ενώ επρόκειτο για επιστημονικό συνέδριο, υπήρχε μια έκδηλη διάθεση αυταρέσκειας ως προς την επίδοση και την ικανότητα του ΕΣ, και μια διάθεση αποφυγής οποιασδήποτε κριτικής του. Μοναδική, ίσως, φωτεινή εξαίρεση αποτέλεσε η αναφορά του Ανχη Κατσικώστα στα προβλήματα επιτελικής κατάρτισης και την αδυναμία (ή μάλλον ανυπαρξία) σχετικής προσπάθειας, και δευτερευόντως η αναφορά του Ανχη Σκαλτσογιάννη στην διεύθυνση της μάχης του Κιλκίς. Μια σχετική αυταρέσκεια ίσως να είναι θεμιτή στις επετειακές εκδηλώσεις, και ιδιαίτερα σε αυτές που απευθύνονται στο ευρύ κοινό. Όμως, στο επίπεδο επαγγελματικής κι επιστημονικής ανάλυσης, η κριτική οφείλει να είναι θαρραλέα και χωρίς «προσχήματα». Η άσκηση (δίκαιολογημένης και αναλυτικής) κριτικής δεν αποτελεί ούτε μομφή ούτε ψόγο προς τους πρωταγωνιστές της εποχής: αποτελεί διδακτικό εργαλείο ανάλυσης της σύγχρονης αμυντικής πολιτικής και στρατιωτικής πρακτικής.

Κατά δεύτερον, το σύνολο των εισηγήσεων αποτύγχανε να εντάξει τον ΕΣ στο πλαίσιο της συνολικής σύγκρουσης, είτε στο επίπεδο της αμυντικής πολιτικής, είτε σε αυστηρώς επιχειρησιακό πεδίο. Όλες οι αναφορές στις προσπάθειες οργάνωσης, οργανισμού κλπ του ΕΣ δεν έκαναν απολύτως καμία αναφορά (και, πολύ περισσότερεο, σύγκριση) με τους άλλους εμπλεκομένους στη σύγκρουση οργανισμούς. Κάτι τέτοιο ίσως περιόριζε την αυταρέσκεια, αλλά μετέδιδε πιο ρεαλιστική εικόνα των πραγμάτων. Θα ήταν, ίσως, πολύ πιο διδακτική η εικόνα, αν η αναδιοργάνωση του ΕΣ δεν αντιπαραβάλονταν με το παρελθόν του αλλά με τις αντίστοιχες προσπάθειες αναδιοργάνωσης των υπολοίπων εμπλεκομένων. Αντίστοιχα, στο επιχειρησιακό πεδίο, είχε κανείς την εντύπωση ότι ο Α΄Βαλκανικός Πόλεμος υπήρξε ένας ελληνο-τουρκικός πόλεμος, ενώ ο Β’ Βαλκανικός Πόλεμος υπήρξε ελληνο-βουλγαρικός πόλεμος. Όταν δεν εντάσουμε την ελληνική συμμετοχή στο συνολικό πλαίσιο των πολέμων, αποκτούμε στρεβλή αντίληψη για το μέγεθος των επιτυχιών μας. Και πάλι, αυτό δεν αναφέρεται, προφανώς, ως μομφή για τους συμμετασχόντες και τους πεσόντες, αλλά ως δίδαγμα για το παρόν και το μέλλον. Υποπτευόμαστε ότι βασικός λόγος για την αδυναμία αυτή είναι η αδυναμία ή δυσκολία πρόσβασης στην ξένη σχετική βιβλιογραφία.

Κατά τρίτον, οι εισηγήσεις φαινόνταν να έχουν πρόβλημα αναλυτικής εξέτασης του αντικειμένου τους και της εξασφάλισης κάποιας «προστιθέμενης αξίας» στο θέμα. Κατά συντριπτική πλειοψηφία υπήρξαν σχοινοτενείς παραθέσεις των γνωστών δεδομένων και γεγονότων, χωρίς να φωτίζουν αίτια και αιτιατά, συσχετίσεις, μηχανισμούς, λάθη κι επιτεύγματα.

Τέλος, η παρουσίαση των θεμάτων δεν ήταν τέτοια, είτε σε επίπεδο κειμένου, είτε σε επίπεδο παρουσίας κι εκφοράς, που να κινεί το ενδιαφέρον των παρισταμένων. Τα κείμενα ήταν εν πολλοίς άτονα, χαλαρά και ασαφώς δομημένα, χωρίς επισήμανση των καίριων σημείων και της ανάλυσής τους. Σε ότι αφορά το τι αποκόμισε η πλειοψηφία των παρισταμένων επαγγελματιών αξιωματικών (και Ευελπίδων) ας μας επιτραπεί να διατηρήσουμε τις επιφυλάξεις μας.

28 Responses to Συνέδριο: 100 Χρόνια από τη διεξαγωγή των Βαλκανικών Πολέμων

  1. Ο/Η NF λέει:

    Ποιοι ηταν οι 9 αξιωματικοι που ειχαν ολοκληρωσει επιτελικες σπουδες στη Γαλλια πριν τον Οκτωβριο του 1912; Μεταξυ αυτων ηταν οι Δαγκλης, Ν. Τρικουπης, Χατζηανεστης. Οι υπολοιποι;

    Απο τη Γερμανικη Σχολη Πολεμου ειχαν αποφοιτησει οι Δουσμανης, Μεταξας, Ξ. Στρατηγος. Υπηρχαν 1-2 ακομα. Αυτοι ηταν το περιφημο «γερμανοφιλο Επιτελειο».

    Μαρτυρια Στρατηγου Α. Μαζαρακη-Αινιαν:
    « Πριν μεταβώμεν εις Γαλλίαν υπήρχον είς ολον τον ελληνικόν στρατον 4 – 5 άξιωματικοl σπουδάσαντες εις την στρατιωτικην ‘Ακαδημίαν τοϋ Βερολινου οί όποίοι καίτοι ανθυπολοχαγοί καί ύπολοχαγοι ύπήρξαν οί όργανωταί του έλληνικου στρατου καί ειναι αύτονόητον πόσον το έπηραν έπάνω των.»

    Περι Ναυτικου:

    Η Ελλαδα ειχε αξιομαχο Ναυτικο και το 1897. Παρα τα πολυ σημαντικα βηματα που εγιναν εκτοτε, το 1912 κυριες μοναδες του Ναυτικου ηταν 4 παλαια θωρηκτα που ειχαν αγοραστει επι Χ. Τρικουπη, συν τον Αβερωφ. Ο Αβερωφ αγοραστηκε την υστατη ωρα και παρεληφθη το 1911. Οι πραξικοπηματιες του 1909 (ποια «Επανάσταση»……) εβαλλαν το πιστολι στον κροταφο της κυβερνησης Θεοτοκη και απαιτησαν την αγορα του πλοιου, η οποια παρολιγο να τιναξει στον αερα τον προϋπολογισμο του Κρατους. Η αγορα εγινε εφικτη μονο επειδη ακυρωσε την παραγγελια ο αρχικος παραληπτης, και επειδη καπαρωσαμε το πλοιο πριν τους Τουρκους, αφου μπορουσαμε να πληρωσουμε προκαταβολη χαρη στον αειμνηστο Γ. Αβερωφ.

    Αντι να πανυγηριζουμε για τις νικες στη θαλασσα, καλο ειναι να θυμομαστε οτι το Αιγαιο ειναι ελληνικο οχι μονο χαρη στην –οντως υπαρκτη- ελληνικη ναυτοσυνη, αλλα κυριως χαρη σε ενα μικρο παραθυρο ελληνικης ναυτικης υπεροπλιας που ανοιξε μαλλον συμπτωματικα το 1911.
    Οι δε πανικοβλητες και σπασμωδικες ελληνικες αντιδρασεις στην κριση των τουρκικων dreadnought το 1914 θα επρεπε να μας λενε πολλα.

  2. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Δεν υπήρξε αναφορά σε ονόματα.

  3. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Πήγα σήμερα. Παρακολούθησα 3 ανακοινώσεις και αποχώρησα. Δεν μου έκαναν κλικ. Κοινότυπα λόγια για το μαχητή, το ηθικό και μια τοποθέτηση από το κ. Μαλέση για το προεόρτια του διχασμού. Τα είπαμε.

  4. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Αγαπητέ Αρματιστή,

    Αν κατάλαβα σωστά σε ποιες εισηγήσεις πήγες… θα πρέπει να ήταν για να κόβεις φλέβες. Ειδικά αυτή με τίτλο: «Το πνεύμα του Έλληνα μαχητή» θα πρέπει να θύμιζε Βασίλη Λογοθετίδη.

    Εγώ προσπάθησα να είναι ευγενικός, τουλάχιστον στο κυρίως κείμενο. Το πρόβλημα είναι ότι όλοι, από Α/ΓΕΕΘΑ μέχρι έναν υπολοχαγό υπεύθυνο, φαίνονταν πολύ ικανοποιημένοι με το επίτευγμα. Το περιεχόμενο φαινόταν να είναι παρεμπίπτον θέμα, και, φυσικά «υψηλού επιπέδου». Αλλά, στο βαθμό που αντανακλούσε το επίπεδο της δυνατότηας ανάλυσης που έχουμε… δράμα.

  5. Ο/Η manolis λέει:

    Tα προβληματα αναλυτικής εξέτασης των γεγονοτων και συνεπως της εξαγωγης των σωστων και απαραιτητων συμπερασματων προς διορθωση των παρατηρουμενων αδυναμιων, κατατρεχει και ολο τον Δημοσιο τομεα της χωρας, εδω και πολλα χρονια…

    NF,
    σωστη η παρατηρηση για τον Αβερωφ. Θα συμπληρωνα οτι αν το πλοιο αποκτηθηκε την υστατη ωρα , τα πυρομαχικα του φορτωθηκαν κυριολεκτικα την τελευταια στιγμη. Το πλοιο εριξε πρωτη φορα στη μαχη και μαλλον αυτος ειναι και ο λογος που δεν επιτευχθηκε βυθιση τουρκικων πλοιων στις ναυμαχιες Ελλης-Λημνου.
    Αλλα και οσον αφορα στην κριση των τουρκικων υπερσυγχρονων dreadnought το 1914 που σωστα αναφερεις, η Ελληνικη αντιδραση ηταν τελικα η αγορα των 2 …προ-dreadnought παλαιων αμερικανικων Κιλκις – Ψαρα. Κανονικοτατο lessons learned των βαλκανικων – εδω μας «εσωσε» ο Α’ΠΠ…

  6. Ο/Η NF λέει:

    Manolis:

    Το πυρ των ελληνικων πλοιων στις Ναυμαχιες Ελλης και Λημνου ηταν ευστοχο, και τα τουρκικα πλοια σωθηκαν απο τη βυθιση μονο διοτι τραπηκαν σε φυγη στα Στενα που ηταν ακριβως πισω τους.
    Περι της Ναυμαχιας της Ελλης:

    «Crossing the Turks’ T, Greek Adm. Paulos Kountouriotis blasted the Ottoman flagship Hayreddin Barbarossa with six well-placed salvos, then turned to her sister-ship Torgud Reis. Nursing 56 casualties (15 killed), the two ex-German battleships retreated in disorder from the single armored cruiser and its CRUELLY PRECISE GUNNERY , as the three old Greek battleships churned into range.»

    http://www.cityofart.net/bship/ottoman.html#dreads

    Για την αγορα των dreadnought ολοκληρο το τουρκικο εθνος εκανε ερανο, καθοτι φλεγονταν απο την επιθυμια να μας εκδικηθουν. Το καλοκαιρι του 1914 τα τουρκικα πληρωματα πηγαν χαρουμενα να παραλαβουν τα πλοια. Η συνεχεια:

    «In summer 1914 the two battleships’ crews embarked for England to receive training, read the ships into their navy, and sail them back to Istanbul to an anticipated thunderous welcome. But it was not to be. As the delivery date approached, the European crisis deepened. First Lord of the Admiralty Winston Churchill put a freeze on the handover, delaying the ceremony again and again. The Turkish crews were held virtual prisoners on their rusty transport, fretting within sight of their huge floating homes-to-be. Armed guards would not permit them onto the pier. Then on Aug. 2, a company of British regulars confiscated the two warships in the name of the King, renaming them HMS Erin and Agincourt. The latter was nicknamed «The Gin Palace» in the Grand Fleet; her crew reveled in the unprecedented spaciousness and luxury of their accommodations. She turned out to be a perfectly practical warship, too, fighting at the Battle of Jutland without sustaining damage, as did the more conventional Erin.

    Although the British offered the Turks a £1,000-a-day fee for the use of each ship plus the return of the ships when the war was over, payment was contingent on Turkey’s remaining neutral. The sense of betrayal and violation was overwhelming from one end of the Ottoman Empire to the other. Gone was the magic bullet, the wonder weapon — the weapon paid for by every clerk, blacksmith, dressmaker, and goatherd in that vast empire. After this affront, every panjandrum and peasant would rather spit in John Bull’s eye than accept his condescending offer.»

    http://www.cityofart.net/bship/ottoman.html#dreads

    Οι Τουρκοι τρελλαθηκαν με την πουστιά των Βρεττανων, και ηταν ενας απο τους λογους που αοφασισαν οριστικα να πανε με τους Γερμανους.

    Η ιστορια εχει πικαντικες λεπτομερειες, οπως η διαμαχη Παυλου Κουντουριωτη- Ελευθεριου Βενιζελου για τον τροπο αντιμετωπισης των πλοιων.

    Οπως γινεται αντιληπτο, σωθηκαμε απο του Χαρου τα δοντια την 12η ωρα.

  7. Ο/Η KΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Mε την ευκαιρία της αναγραφής από τον NF συγκεκριμένων ονομάτων με επιτελική μόρφωση, μπορεί κάποιος να παρατηρήσει ότι –και- η επαγγελματική κατάρτιση των ηγετών της πολεμικής δεκαετίας δεν έχει τύχει της έρευνας που θα έπρεπε. Έχω για παράδειγμα και εγώ απορία ποιοί ήταν οι 9 αξιωματικοί με ΄΄επιτελικές σπουδές΄΄ στη Γαλλία και πού υπηρετούσαν κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, αλλά τι σημαίνει επιτελικές σπουδές; Στο ανώτατο επίπεδο και για τη Γαλλία προφανώς σημαίνει την Ανωτέρα Σχολή Πολέμου των Παρισίων αλλά για τον μόνο που έχω βρεί τέτοια αναφορά είναι ο Τρικούπης (6 συνεχή χρόνια στο εξωτερικό για σπουδές!!) . Δεν έχω δει αναφορά για Σχολή Πολέμου για τον Δούσμανη ούτε για τον Δαγκλή και υποψιάζομαι ότι –και- η επικεφαλής τριάδα του Επιτελείου των Β.Π. δεν είχε την απαραίτητη επιτελική μόρφωση.
    Για τον Δαγκλή έχω βρεί αναφορά για σπουδές 1 έτους στις Βερσαλλίες σε θέματα πυροβολικού και θα ήταν παράξενο να είχε ΄΄ξεχαστεί΄΄ τυχόν τριετής φοίτηση του στην κορυφαία στρατιωτική Σχολή της Γαλλίας. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και με τον Χατζανέστη. Στο πιο λεπτομερές βιογραφικό που έχω βρεί αναφέρονται σπουδές στη Γαλλία, στην Αγγλία σε σχολή πυροβολικού και στην Αυστρία σε σχολή γεωδαισίας. Καμιά αναφορά για το τί έκανε στη Γαλλία αλλά και πάλι δεν μπορεί να αναφέρεται η γαιωδεσία και όχι η Ανωτέρα Σχολή Πολέμου των Παρισίων. Το θέμα είναι πολύ σημαντικό μια και σχετίζεται άμεσα με τις ικανότητες των ηγετών που διοικούσαν την ελληνική Στρατιά και τα παραπάνω αποτελούν μια μικρή ΄΄προϊστορία΄΄ στην επιμελέστατη και πρωτότυπη εργασία του Βελισάριου για τα κενά στην εκπαίδευση της ανωτάτης στρατιωτικής ηγεσίας του Ελληνικού Στρατού. Σπεύδω να τονίσω ότι δεν έχω εμβαθύνει στο θέμα και φυσικά ευχαρίστως θα δεχόμουν τεκμηριωμένα στοιχεία για τους ΄΄9΄΄ που σπούδασαν στην Γαλλία πριν το 1912.
    Όσο για τους αποφοίτους της Γερμανικής Ακαδημίας Πολέμου, τα μόνα στοιχεία που έχω είναι η τριάδα του Μεταξά (Μεταξάς-Στρατηγός-Παπαβασιλείου) και το 1905 ο Πάλλης. Όντως είναι 4! Μήπως τελικά οι έχοντες ανώτερη επιτελική μόρφωση πριν το 1912 είναι λιγότεροι και από 10άδα;
    Να προσθέσω ότι μόλις 7 προστέθηκαν έως το 1921 από την τριετή Ανωτέρα Σχολή Πολέμου των Παρισίων (Πάγκαλος, Σαρρηγιάννης, Μαζαράκης, Καθενιώτης, κλπ), σε μια και μόνη σειρά 1911-1914 αλλά με ελλειμματική εκπαίδευση γιατί το 1912- 1913 επανήλθαν στην Ελλάδα για τους Βαλκανικούς Πολέμους. Για λόγους σύγκρισης, από το 1927 έως το 1940 από την ελληνική Ανωτέρα Σχολή Πολέμου στην Αθήνα, διετούς φοίτησης, αποφοιτούσαν περίπου 50 επιτελικοί αξιωματικοί κάθε έτος.

  8. Ο/Η NF λέει:

    @ΚΛΕΑΝΘΗΣ:

    Ολες οι μαρτυριες για τον Χατζηανεστη λενε οτι ειχε κανει σπουδες στη Γαλλια, την Αγγλια και την Αυστρια. Αν και δεν αναφερεται ρητως οτι ειχε αποφοιτησει απο την Ανωτατη Σχολη Πολεμου της Γαλλιας (το πιθανοτερο) ή της Αγγλιας, αυτο προκυπτει μετα βεβαιοτητας απο τα συμφραζομενα, τις μαρυριες και την υπηρεσιακη του πορεια . Οι σοβαρες μαρτυριες τονιζουν τον ιδιορρυθμο χαρακτηρα του, αλλα και την μεγαλη στρατιωτικη του μορφωση.

    Μαρτυρια Βρετανου Στρατιωτικου Ακολουθου Hoarde Nairne το 1922, απο το βιβλιο του Μ. Llewellyn Smith:
    “He was greatly attached to his wife, and for some time after her death a few years ago he really was mad, but I think there is no doubt that he has recovered much of his balance. For the rest, he is an educated soldier, and with Dousmanis, Jean Metaxas and Tricoupis, was one of the first officers selected when the Greeks began to form a General Staff before the Balkan Wars.”

    Μαρτυρια Ταγματαρχου Παναγακου, διευθυντη 3ου Γραφειου της Στρατιας:
    «Έγω δια πρώτην φοραν τόν είδον είς Σμύρνην, έκ της ύπηρεσιακής δέ προς αυτόν έπαφής μου είχον σχηματίση τήν άντίληψιν, οτι ήτο φυσιογνωμία έντόνως έπιβλητική, ειχε χαρακτήρα ακέραιον και μεγάλην Στρατιωτικην μόρφωσιν.»

    Μαρτυρια Στυλιανου Γονατα(!)
    «Καταπληξιν έπpοξένησεν ό τοιουτος διορισμός, διότι ητο γνωστος ό άσuμβίβοιστος και όρμητικος χαρακτηρ του Χατζηανεστη, καίτοι του άνεγνωρίζετο στρατιωτικη αξια.»

    .
    Μονο ο Α. Μαζαρακης- Αινιαν που υπηρετησε υπο της διαταγες του στη Δραμα δεν κρυβει την αντιπαθεια του, και ειναι ισως η μοναδικη σοβαρη φωνη που αμφισβητει ανοικτα την επαρκεια του:
    «Ειχε μόρφωσιν επαγγελματικην καl έγκυκλοπαιδικην οχι πάντως τόσην οσην ό ίδιος έφαντάζετο»

    Ο διορισμος του «ανισορροπου» Χατζηανεστη ηταν μερος του κατηγορητηριου εναντιον των αντιβενιζελικων πολιτικων. Αυτοι στις απολογιες τους τον περιγραφουν με τα καλυτερα λογια. Ο Ν. Στράτος λεει οτι σε οτι αφορα τη στρατιωτικη του μορφωση ηταν «εκ των δακτυλοδεικτούμενων εις τον Στρατόν». Λεει επισης οτι ειχε υπηρετησει στον γαλλικο Στρατο, πιθανον και στην Αλγερια.

    Γεννηθηκε το 1863. Αρχηγος της Ταξης του στη Σχολη Ευελπίδων, ακολουθουν λαμπρες στρατιωτικες πουδες σε Γαλλια, Αγγλια, Αυστρια. Επιτελαρχης του Σμολένσκη (!!) το 1897. Το 1904 ανηκει στους εκλεκτους των εκλεκτων που θα επανδρωσουν το νεο Επιτελειο, μαζι με τους Μεταξα, Τρικουπη, Δουσμανη και Στρατηγο. Ολοι αυτοι ηταν αποφοιτοι της ΣχοληςΕπιτελων της Γαλλιας ή της Γερμανιας, και θα ηταν παραδοξο να μην ειναι ο Χατζηανεστης.
    Το 1909 παραιτειται διαφωνωντας με το πραξικοπημα στο Γουδι. Επανερχεται το 1912 ως Επιτελαρχης της VI Mεραρχιας. Οι αναφορες για την αποδοση του ειναι κολακευτικες. Αμεσως η Κυβερνηση τον επαναφερει στο Στρατο με ειδικο νόμο, αποδιδοντας του την προτερη αρχαιοτητα του και ολους τους βαθμους που θα ειχε παρει αν δεν ειχε φυγει. Ποιος υπεγραφε το Νομο για την επιστροφη του «ανισόρροπου» Χατζηανεστη; Μα ο Πρωθυπουργος και Υπουργός των Στρατιωτικών Ελευθέριος Βενιζέλος!
    Το 1914 ο Συνταγματαρχης πλεον Χατζηανεστης ειναι Διοικητης της ΣΣΕ. Το 1915 κυρησσεται γενικη επιστρατευση, αναμενεται πολεμος με την ισχυυροτατη στρατιωτικα Βουλγαρια και του αναθετουν κρισιμοτατο ποστο, Διοικητης Μεραρχιας πρωτης γραμμης στη Δραμα, διπλα στα ελληνοβουλγαρικα συνορα.
    Ακολουθει το περιφημο πειθαρχικο επεισοδιο, για το οποιο μπορουμε να πουμε διαφορα. Του προτεινουν αλλη Μεραρχια, αρνειται, παιρνει αδεια και φευγει εξοριστος στην Ελετια. Επιστρεφει το 1921.

    Συμπαιρενω λοιπον απο τα παραπανω οτι ο Χατζηανεστης ηταν οπωσδηποτε αποφοιτος της Σχολης Επιτελων της Γαλλιας (ή της Αγγλιας). Θα ήταν δυσκολο να παρει τετοια ποστα, ή να του αναγνωριζεται σχεδον ομοφωνως τετοια στρατιωτικη αξια μονο και μονο επειδη εβγαλε μια Σχολη Εφαρμογης Πυροβολικου ή Γεωδαισιας στο Εξωτερικο. Δυο φορες, το 1912 και το 1921, ανακαλειται απο διαφορετικες Κυβερνησεις, κατοπιν μακροχρονιας απουσιας, και παιρνει κρισιμοτατα ποστα. Ειτε ειχε καταπληκτικες διασυνδεσεις, ειτε ειχε αριστη τεχνικη καταρτιση ως επιτελικος αξιωματικος.

  9. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Ο Πάλλης έχω την εντύπωση ότι είχε φοιτήσει στην Γαλλία. Μήπως είχε κάνει πρώτα Γερμανία και μετά Γαλλία;

  10. Ο/Η KΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε Κ/Δ ΚΒ, ο Kων. Πάλλης, Επιτελάρχης στη ΣΜΑ, φοίτησε στη Γερμανική Ακαδημία Πολέμου το 1905 – 1908, δύσκολο να πήγε και στη Γαλλία για να φοιτήσει σε ισότιμη και παρόμοια Σχολή. Δεν υπάρχει πάντως καμιά τέτοια αναφορά. Υπήρχε όμως και ο Πάλλης Αγαμέμνων στο επιτελείο του πολέμου 1897, μήπως αναφέρεσαι σε αυτόν;
    Φίλε ΝF, για ότι δεν έχω δεί να αναφέρεται με σαφήνεια διατηρώ επιφυλάξεις και χρησιμοποιώ λέξεις όπως ΄΄πιθανόν΄΄. Επαναλάμβάνω λοιπόν πως δεν έχω διαβάσει φοίτηση σε Σχολή Πολέμου για τους Δαγκλή, Δούσμανη και Χατζανέστη. Μπορεί φυσικά η πληροφορία να είναι καταχωνιασμένη κάπου αλλά μου φαίνεται δύσκολο να υπάρχουν αναφορές για γεωδεσίες και σχολές πυροβολικού και όχι Σχολές Πολέμου. Δεν αμφισβητώ την μεγάλη στρατιωτική και λοιπή μόρφωσή τους, ο Δαγκλής π.χ. ήταν τεχνική ιδιοφυία, αλλά αναφέρομαι (και δυσπιστώ) σε φοίτηση σε Σχολές ή Ακαδημίες Πολέμου και όχι γενικά ΄΄εκπαιδεύτηκε στο εξωτερικό΄΄. (Επειδή ανέφερες για τον Χατζανέστη την Αλγερία, πράγματι είχε υπηρετήσει σε γαλλικό συνεργείο γεωδαισίας εκεί).
    Η φράση ΄΄πολύ μορφωμένος αξιωματικός΄΄ είναι μάλλον συνηθισμένη εκείνη την εποχή για καταξιωμένους ανώτερους αξιωματικούς οι οποίοι συχνά απείχαν έτη φωτός σε μόρφωση από την μάζα. Σκεφτείτε μόνο τι σήμαινε το 1910 να ξέρεις μια ξένη γλώσσα. Αυτό όμως δεν οδηγεί αυτόματα σε φοίτηση στις Σχολές Πολέμου.
    Το 1904 (επαν) ιδρύεται το Γ.Ε.Σ, που είχε καταργηθεί το 1880, που…που.., μια βαρετή ιστορία μετονομασιών των επιτελικών υπηρεσιών που εξυπηρετούσαν (οι μετονομασίες) περισσότερο προσωπικές φιλοδοξίες. Την ίδια χρονιά (επαν) ιδρύεται το Σώμα Γενικών Επιτελών του Ελληνικού Στρατού που εκτός από αυτούς που γράφεις ήταν και ο Δαγκλής. Στο Σώμα αυτό δεν ήταν προϋπόθεση το πτυχίο Σχολής Πολέμου, απλά γιατί το είχαν ελάχιστοι.
    Το ερώτημα είναι γιατί δεν έστελναν και άλλους σε τέτοιες σχολές Πολέμου. Μετά την ήττα το 1897 πήγαν 3 σε μια εκπαιδευτική σειρά (νομίζω 1899 -1902) και μετά τέλος, πλήν του Πάλλη. Ενώ ο πόλεμος ήδη φαινόταν, ο Στρατός δεν χρειαζόταν αποφοίτους από τις κορυφαίες Σχολές; Του αρκούσαν 7-8 άτομα;

  11. Ο/Η NF λέει:

    Αγαπητε Κλεανθη:

    Εχετε απολυτο δικαιο. Ερευνησα καλυτερα τα πραγματα. Από το βιβλιο του Μ. Παπαστρατηγακη προκυπτει ότι ο Χατζηανεστης πηρε αδεια από τον Στρατο, και πηγε στην Ευρωπη «ιδίοις εξόδοις» για να συμπληρωσει τη στρατιωτικη του μορφωση. Και πραγματι απεκτησε εξαιρετικη καταρτιση, αλλα δεν καταφερε να εισαχθει στην Ecole de Guerre.Η Γαλλικη Κυβερνηση δεν του επετρεψε να εγγραφει, μαλλον επειδη πηγε ως ιδωτης και δεν τον εστειλλε η Ελληνικη Κυβερνηση. Το ιδιο επαναληφθηκε όταν πηγε στη Γερμανια. Οι αποστολες αξιωματικων στην Ευρωπη για επιτελικη μορφωση δεν ειχαν αρχισει ακομα όταν ηταν σε νεαρη ηλικια. Προκαλει εντυπωση, αλλα φαινεται πως οτι εκανε το εκανε μονος του.

    Αποφοιτησε από φημισμενες και απαιτητικες ευρωπαϊκες σχολες Πυροβολικου και Στρατιωτικης Τοπογραφιας. Προσκολληθηκε σε μεγαλους ευρωπαϊκους Στρατους, εργαστηκε και υπηρετησε σε αυτους, τους μελετησε προσεκτικα. Απεκτησε μεγαλη επαγγελματικη εμπειρια και «τεχνικη» καταρτιση. Οταν γυρισε ηταν αξιωματικος υψηλων δυτικοευρωπαϊκων προδιαγραφων, παρολο που δεν ειχε σπουδασει στη Γαλλικη ή τη Γερμανικη Ακαδημια Πολέμου.

    Από την εξεταση των σπουδων και της υπηρεσιας του σε διαφορες θεσεις, προκυπτει το συμπερασμα ότι ηταν οντως ενας από τους καλυτερους αξιωματικους του Ελληνικου Στρατου. Σε ότι αφορα την καθαρα «τεχνικη» του καταρτιση και την επαγγελματικη ικανοτητα, ηταν αυτό ακριβως που ειχε πει ο Νικ. Στράτος, «εις εκ των δακτυλοδεικτούμενων εις τον Στρατόν».
    Οπως λετε και εσεις, «απειχε ετη φωτος απο τη μαζα».

  12. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Σχετικά με τις γνώσεις, τη κατάρτιση και τις ικανότητες του Χατζανέστη

    Αλήθεια ποια η σημασία και αξία των γνώσεων και της κατάρτισης, όταν αυτές δεν συνοδεύονται με την ανάλογη ικανότητα και επάρκεια;
    Τι να τις κάνεις τις γνώσεις, όταν απουσιάζει η ενστικτώδης αντίληψη της κατάστασης;
    Τι να τις κάνεις τις λαμπρές σπουδές στην αλλοδαπή, όταν αδυνατείς να αισθανθείς το πόνο και την ανάγκη του στρατιώτη;
    Τι αξίζουν οι σπουδές όταν αδυνατείς να διακρίνεις τις διαφορές μεταξύ ενός στρατιώτη στρατευμένου επανειλημμένα σε μακροχρόνιες εκστρατείες και πολέμους και ενός μαθητή της ΣΣΕ;
    Και τι αξιωματικός είναι αυτός που απουσιάζει δεκαπέντε χρόνια από την ενεργό δράση;
    Και πως μπορεί κάποιος αξιωματικός να θεωρείτε «σωστός», όταν τιμωρεί το άλογό του, ή στασιάζει η μεραρχία του;
    Και πως μπορεί ένας ανώτατος αξιωματικός να θεωρείται ικανός να αναλάβει τη διοίκηση μιας στρατιάς που βρίσκεται σε μακροχρόνια εκστρατεία, όταν απουσιάζει 7 χρόνια από την ενεργό υπηρεσία;
    Και τι αρχιστράτηγος μπορεί να είναι εκείνος ο αξιωματικός, όταν αναλαμβάνοντας τη διοίκηση μιας στρατιάς και ενώ αντιλαμβάνεται τη κατάσταση και τους κινδύνους που αυτή εγκυμονεί, αδυνατεί να ιεραρχήσει τις προτεραιότητες του ανάλογα με τους κινδύνους και ονειρεύεται να γίνει νέος Στρατηγόπουλος;
    Και τι αρχιστράτηγος είναι αυτός που συνεχίζει να παραμένει μακριά από τη μάχη, ενώ η στρατιά του καταρρέει και διαλύεται;

    Μια σχετική πληροφορία για το χαρακτήρα του Χατζανέστη:
    Γ. Θ. ΦΕΣΣΟΠΟΥΛΟΥ Υποστράτηγου ε.α.
    «Αι διχόνιαι των αξιωματικών μας και η διάλυσις του στρατού μας εν Μικρά Ασία»

    Σελίδα 94
    Απομακρυνθείς της Γ.Σ.Δ.Ε. Ζώνης κατόπιν πολλαπλών επιμόνων αιτήσεών μου, ανέλαβον κατά τα αρχάς Σ/βρίου 1921 την διοίκησιν του 2/39 Συν/τος Ευζώνων, επιστρέψααντος από τας προς Άγκυραν επιχειρήσεις.

    Το Σύνταγμα αυτό υπήρξεν εκ των ηρωϊκωτέρων του Στρατού μας, διακριθέν εις όλας τας μέχρι τότε επιχειρήσεις, πολλάκις λόγω των απωλειών ανανεώσαν την δύναμίν του και επανειλημμένως ιδόν τους αξ/κούς του να πίπτουν εν των συνόλω των σχεδόν, των διοικητού (Συν/χης Δ. Καραχρήστος) και υποδιοικητού (Αν/χης Γ. Σταμελάκος) συμπεριλαμβανομένων (Σημ. δική μου: Εφονεύθησαν στην αιματηρή μάχη του Καρακουγιού ανατολικά του Σαγγάριου). Λόγω όμως των εντελώς εξαιρετικών δικιμασιών τας οποίας υπέστη, επέστρεψε εκ Σαγγαρίου εις τοιαύτην κατάστασιν ανταρσίας, ώστε η Στρατιά να έχη σκεφθή σοβαρώς περί διαλύσεώς του και διασκορπίσεως των ανδρών εις άλλας μονάδας.

    Σελίδες 51-52
    ε) Ετηρήθη περίεργος, άνευ προηγουμένου εις τα στρατιωτικά χρονικά, έλλειψις αμέσου επαφής της Ανωτέρας διοικήσεως μετά του Στρατεύματος, φυσικωτάτη συνέπεια της οποίας υπήρξεν η υπό της πρώτης πλήρης άγνοια της πραγματικής καταστάσεως του δευτέρου.

    Την έλλειψιν αυτήν ηθέλησε να συμπληρώσει ο τελευταίος Αρχιστράτηγος, επισκεφθείς τον Στρατόν αμέσως μετά την ανάληψιν των καθηκόντων του. Εις τον Υποτομέα μου ήλθε την 2 Ιουνίου 1922, απέδειξε δε αναμφισβήτως ότι δεν διετέλει υπό την εντύπωσιν ότι επιθεωρεί την καταπεπονημένην Στρατιάν της Μ. Ασίας του 1922, αλλά πυροβολαρχίαν των Αθηνών του 1900. Δεν έδειξε το παραμικρόν ενδιαφέρον δια τους άνδρας, δεν ηρώτησε δια τας ανάγκας των, δεν απηύθυνεν ενθαρρυντικόν λόγον εις κανένα, δεν εχαιρέτησε καν τους αξιωματικούς. Η πείνα, η γδύμια, η σωματική και ψυχική καταπόνησις δεν τον είλκυσαν. απηύθυνε παρατηρήσεις και εσκόρπισε πεινάς, διότι ήσαν αγυάλιστα τα κουμπιά ή «μη βαθέως κεκαρμένη η κόμη» των στρατιωτών, όπως δια τον καιρόν της ειρήνης απαιτεί ο Κανονισμός εσωτερικής υπηρεσίας. Τοιουτοτρόπως την επομένην της επιθεωρήσεως του (Αριθ. πρωτ. 2/39 Στ/τος Ευζώνων 1215 της 3 Ιουνίους 1922) αφηρείτο η διοίκησις του τάγματος από τον ταγ/χην Α.Β. διότι «εις παρατήρησιν του Αρχιστρατήγου δια την μη κοπήν των μαλλιών των ανδρών του, απήντησεν ότι ούτοι αρνούνται να τα κόψουν.»

    Ατυχώς ούτε η πάροδος των ημερών ίσχυσε να στρέψη την προσοχήν του Αρχιστρατήγου εκεί που η απάντησις του ταγ/χου επέβαλλεν, ούτε οι υπεύθυνοι σύμβουλοί του του το υπέδειξαν. Μετ’ ολίγας ημέρας, μου εκοινοποιείτο η υπ’ αρθ 3471/694 διαταγή της Στρατιάς (Αριθ. Πρωτ. 2/39 Συν/τος Ευζώνων 1360 της 15 Ιουνίου 1922) δια της οποίας ο ταγ/χης ετιμωρείτο δια πεντήκοντα ημερών φυλακίσεως!!.

    Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η βόμβα της ήττας και της κατάρρευσης της Μικρασιατικής Στρατιάς έσκασε στα χέρια του Χατζανέστη, ο οποίος μολονότι αντιλήφθηκε κάποια από τα κρίσιμα προβλήματα της κατάστασης στη Μ. Ασία, όπως ήταν αυτά του τεράστιου μετώπου και της ευπάθειας της εξέχουσας του Αφιόν, έστρεψε τη προσοχή του προς τη Θράκη, τους «κινδύνους» από μια επίθεση κομιτατζήδων από τη Βουλγαρία και την ουτοπική επιχείρηση για κατάληψη της Κωνσταντινούπολης, που την κατείχαν στρατεύματα των «συμμάχων» της Ελλάδας. Με άλλα λόγια, ο Χατζανέστης «άφησε το γάμο και πήγε για πουρνάρια». Και όταν τη 13η Αυγούστου ξεκίνησε η μεγάλη επίθεση των Τούρκων, ο Χατζανέστης αποδείκτικε ανίκανος να διαχειριστεί τη κατάσταση. Όπως και ο έτερος με τις εξαετείς λαμπρές σπουδές στην αλλοδαπή. Ο Τρικούπης.

    Οπωσδήποτε και σε καμιά περίπτωση ο Χατζανέστης δεν ήταν προδότης, η δε καταδίκη του για εσχάτη προδοσία, αποτελεί «ύβριν» για την «επανάσταση» του κατ’ επανάληψη πραξικοπηματία (μετά το 1922) Πλαστήρα, που ξέπλυνε με αυτή και τις δικές του αμαρτίες, όπως και πολλών άλλων Βενιζελικών. Η «επανάσταση» του Πλαστήρα μπορούσε να καταδικάσει «επαναστατικώ δικαίω» τους «έξι» ως ανίκανους. Όχι ως προδότες.

    ΥΓ. Προχθές στη Χίο έγινε η αποκάλυψη δύο αγαλμάτων του Μαύρου Καβαλάρη…

  13. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Πάντως για το ότι δεν έσπευσε στο μέτωπο μόλις εκτοξεύτηκε η επίθεση ο ίδιος ο Χατζηανέστης στην δίκη ανέφερε ότι υπήρχε έτοιμος σιδηροδρομικός συρμός, αλλά εξαιτίας καταστροφής (δολιοφθοράς) της γραμμής (αν δεν κάνω λάθος προς το Ουσάκ) δεν έγινε δυνατή η αναχώρησή του από την Σμύρνη.

    Μου κάνει επίσης εντύπωση το γεγονός ότι στην απολογία του ο Χατζηανέστης αναφέρει ότι κατά την επιθεώρηση του μετώπου που διενήργησε, δεν επέδειξε τυπολατρία, μίλησε με τους απλούς στρατιώτες και έλεγε έναν λόγο παρηγοριάς αν κάποιος είχε πένθος και κάτι τέτοια.

    ΥΓ.
    Φίλε Αρματιστή εσύ δεν ήθελες τα δελτία πληροφοριών της ΣΜΑ για τις οχυρώσεις; Για κοίταξε στο άρθρο για την Μάχη της Κιουτάχιας;

  14. Ο/Η NF λέει:

    @K/Δ ΚΒ:

    Αναφερεσαι σε δυο θεματα: Τη μη αναχωρηση του Χατζηανεστη για το μετωπο, και την επιθεωρηση που διενηργησε μολις ανελαβε τη Διοικηση.

    Η σιδηροδρομικη γραμμη αποκοπηκε αργα το απογευμα της 13-8-1922 μεταξυ Ουσακ και Αφιον. Ηταν αδυνατο να μεταβει ο Χατζηανεστης στο μετωπο αφοτου αρχισε η επιθεση για παρα πολλους λογους, και η αποκοπη της σιδηροδρομικης γραμμης ηταν ενας μονο απο αυτους.

    Η επιθεωρηση του Χατζηανεστη στο μετωπο ειναι ενα πραγματικα γοητευτικο θεμα. Εΐναι αληθεια οτι ο Χατζηανεστης ηταν καπως ψυχρος και απομακρος στην επιθεωρηση, λογω της ιδιορρυθμιας του χαρακτηρα του. Αυτο σιγουρα δεν βοηθησε.
    Ομως ειναι πολυ ενδιαφερον να δουμε τι κατεθεσαν ενόρκως τρεις ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ στη Δικη του, και συγκεκριμενα οι Ταγματαρχης Σκυλακακης, Αντισυνταγματαρχης Κοιμήσης, και Υποστρατηγος Σουμίλας.

    ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΑΡΤΥΡΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗ ΣΚΥΛΑΚΑΚΗ, ΕΠΙΤΕΛΙΚΟΥ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΙΑΣ :
    Γρηγοριαδης (Επαναστατικος Επιτροπος) : Ηγαπάτο (σσ: ο Χατζηανεστης) απο τους οπλιτας;
    Σκυλακακης: Νομιζω ναι, διοτι εφροντιζε και δια την βελτιωσιν του συσσιτιου και δια τον ιματισμον.

    ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ο Σκυλακακης ανεφερε οτι ο Χατζηανεστης διεξηγαγε την επιθεωρηση με αυτοκινητο επι 900 χλμ και σιδηροδρομικως και πεζη αλλα 900 χλμ. Ο νεος Αρχιστρατηγος ηταν σε κινηση 20 ωρες την ημερα για να σχηματισει πληρη εικονα του μετωπου.Ο Σκυλακακης που τον συνοδευε στην επιθεωρηση αρρωστησε επανειλημμενως παροτι ειχε τα μισα του χρονια.

    ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΑΡΤΥΡΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΜΙΛΤΙΑΔΗ ΚΟΙΜΗΣΗ, ΕΠΙΤΕΛΑΡΧΟΥ VII ΜΕΡΑΡΧΙΑΣ:
    Χατζηανεστης: Ενα αλλο, προσθεσατε εις την καταθεση σας την περιφρονητικην συμπεριφοραν την οποιαν επεδειξα προς τους αξιωματικους και τους στρατιωτας εις την επιθεωρησιν την οποιαν ενηργησα. Δυνασθε να μου απαντησετε, κατα ποίον τροπν επιθεωρηα την Μεραρχιαν σας, πεζος ή εφιππος;
    Κοιμησης: Πεζος.
    Χατζηανεστης:Ερωτουσα τους αξιωματικους εναν προς ενα, και τους στρατιωτες, αν ελαβον τροφην, αν εχουν πενθος, αν η μανα τους τους γραφη,αν ελαμβανον τας επιχορηγησεις των κλπ;
    Κοιμησης:Μαλιστα
    Χατζηανεστης: Αυτο το θεωρειτε ψυχροτητα;
    Κοιμησης: Αλλα δεν ειπατε ουτε εναν συγχαρητηριον λογον.διατι πολεμουσαμε εις το μετωπον,εβλεπατε δε κατα τροπον υποδηλουντα περιφρονησιν τους αξιωματικους τους φεροντας παρασημα. (σσ: ο Χατζηανεστης ρωτησε αξιωματικους τι ηταν το διασυμμαχικο παρασημο που φορουσαν, πραγμα που θεωρησαν προσβλητικο. Ο Χατζηανεστης δεν το γνωριζε, διοτι ηταν στην Ελβετια το 1917-1920)
    Χατζηανεστης : Αφ΄ης ανελαβον την Διοικησιν, επληρωθησαν ολοι;
    Κοιμησης: Μαλιστα. Ελαβον χρηματα πολλα, και επληρωθησαν και οι αξιωματικοι και οι στρατιωται.
    Χατζηανεστης:Νομιζετε οτι δεν ειναι θερμοτερα τα εργα απο τα λογια;
    Κοιμησης: Φρονω οτι ενας Αρχιστρατηγος πρεπει να ειπη μερικα θερμα λογια εις ανθρωπους οι οποιοι μαχονται επι 4 και 5 ετη και οχι να τους βλεπη περιφρονητικως.

    ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ο Κοιμησης παραδεχθηκε ακομα οτι ο Χατζηανεστης δεν απομακρυνε κανεναν απο τη θεση του λογω πολιτικων φρονηματων, ουτε εκανε διακρισεις. Τοσο ο ιδιος οσο και ο Μεραρχος της VII, Συνταγματαρχης Kουρουσοπουλος, που ειχε διοριστει απο τον Χατζηανεστη, ηταν γνωστοι βενιζελικοι αξιωματικοι.

    ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΑΡΤΥΡΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΠΕΤΡΟΥ ΣΟΥΜΙΛΑ, ΔΙΟΚΗΤΗ Γ ΣΣ:
    Χατζηανεστης: Οταν επεθεωρησα, κατα τινα τροπν επεθεωρησα; Εδειξα στοργην προς τους στρατιωτας;
    Σουμιλας: Μαλιστα.
    Χατζηανεστης: Πώς εγινετο η επιθεωρησις, επιτοπίως;
    Σουμιλας:Κατ’ ατομον εζητουντο πληροφοριες και εδιδατε παρηγοριαν.
    Χατζηανεστης: Ωστε ολα αυτα εξυψωσαν το ηθικο εν σχεσει με οτι ητο;
    Σουμιλας: Ολα αυτα εληφθησαν υπ΄οψιν ως υποσχεσεις. Οι στρατιωται ενδιαφεροντο να τελειωση η καταστασις αυτη. Περι αυτου ενδιαφεροντο.
    Χατζηανεστης: Ηθελον να τελειωση η καταστασις; Δηλαδη ο πολεμος;
    Σουμιλας:Μαλιστα
    Χατζηανεστης: Το ενδιαφερον ομως δεν το αμφισβητησα.Οτι ακομα και εναν εναν στρατιωτην τον εκυτταζα τι παπουτσια εφορει και διατι εφερε πενθος;
    Σουμιλας: Μαλιστα, και διαταγας εδωσατε

    ΠΗΓΕΣ:
    1.Η Δικη των Εξ. Τα εστενογραφημενα πρακτικα, εκδοσεις Πρωϊα 1931
    2.Ιωαννη Παπαφλωρατου, Η εκτελεση των Εξι,Περιοδικο Ιστορια, Δεκεμβριος 2006

  15. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    @ Κ/Δ ΚΒ

    Αγαπητέ φίλε

    Σχετικά με τα δελτία πληροφοριών ευχαριστώ για την αποστολή και έχω αναρτήσει σχετικό σχόλιο στην ανάρτηση για τη μάχη της Κιουτάχειας.

    Αναφορικά με τον Χατζηανέστη (ή Χατζανέστη)

    Η δικαιολογία που προέβαλε (όπως αναφέρεις) για τη μη μετάβασή του στο μέτωπο, είναι αστεία. Τουλάχιστο μέχρι το Ουσάκ μπορούσε να μεταβεί οδικώς αφού υπήρχε καλός σκυρόστρωτος δρόμος.

    Νομίζω ότι δεν μετέβη επειδή αυτό (η μη μετάβαση) αποτελούσε μια γενική πρακτική, που την ακολουθούσαν με θρησκευτική ευλάβεια οι διοικήσεις της Στρατιάς των Σ.Σ., ακόμη και των Μεραρχιών, οι οποίες προσπαθούσαν να διευθύνουν τη μάχη σύμφωνα με την εικόνα που σχημάτιζαν από τα ημερήσια δελτία που υπέβαλαν 1 ή 2 φορές την ημέρα οι υφιστάμενοι σχηματισμοί και μονάδες. Αν κάποιος διαβάσει με προσοχή την Μ.Α. Εκστρατεία, θα διαπιστώσει ότι σχεδόν ποτέ η Στρατιά, τα ΣΣ, ακόμη και οι Μεραρχίες δεν διέθεταν τη πραγματική εικόνα της μάχης. Αυτό που αντιλαμβάνονταν μέσα από τα δελτία, ήταν μια εικόνα που είχε παρέλθει προ πολλού χρόνου.

    Όμως αναφερόμαστε στο Χατζανέστη και τον «κατηγορούμε» επειδή δεν μετέβη μπροστά, στο «μεγάλο χαμό», διότι αυτός ήταν ο αρχιστράτηγος και η βόμβα της καταστροφής έσκασε στα χέρια του. Ήταν βέβαιο ότι σε κάποιου τα χέρια θα έσκαγε, όλοι το γνώριζαν, αλλά αρνούνταν επίμονα να το πουν δυνατά (Πάντα έτσι γινόταν και έτσι συνεχίζει να γίνεται. Και τότε διατυμπάνιζαν ότι το μέτωπο ήταν αρραγές και το ηθικό ακμαιότατο).

    Αλλά βεβαίως δεν ήταν μόνο ο Χατζανέστης που δεν πήγε μπροστά. Όλοι ακολουθούσαν την γενική πρακτική «του διευθύνω μακριά από τις συγκινήσεις της μάχης», η οποία όσο ο στρατός προχωρούσε και δεν παρουσιάζονταν ιδιαίτερα κρίσιμα προβλήματα, δεν αντιμετώπιζε κριτική. Όμως στις 13 κ’ 14 Αυγούστου του 1922 που γινόταν ο «κακός χαμός» στο νότιο σκέλος της εξέχουσας, δεν μετέβησαν μπροστά ή μάλλον δεν ανέβηκαν στο Καλετζίκ και στο Τιλκί Κιρί Μπελ όπου παιζόταν η τύχη της Στρατιάς και του Ελληνισμού της Ιωνίας, ακόμη και αυτοί οι διοικητές του Α’ ΣΣ και της IV Μεραρχίας, Τρικούπης και Δημαράς. Προσπαθούσαν να διαβάσουν τη κατάσταση και να διευθύνουν τον αγώνα από το ΣΔ τους στο Αφιόν, μέσω του τηλεφώνου (όταν οι γραμμές καταστρέφονταν). Αλλά ακόμη και όταν ο διοικητής της Ι Μεραρχίας, ο υποστράτηγος Φράγκος, μετέβη στο Κιλίτζ Αρσλάν Μπελ για να συντονίσει την αντεπίθεση προς στο Τιλκί Κιρί Μπελ, ο Τρικούπης τον διέταξε να επιστρέψει στο σταθμό διοικήσεώς του στο Μπαλ Μαχμούτ.

    Το τι θα έκανε ο Χατζανέστης αν πήγαινε μπροστά, δεν ξέρω. Ίσως με το κύρος του βαθμού του, ή αν έστηνε κάπου πολυβόλα, να μπορούσε να συγκρατήσει και να ανασυγκροτήσει σε στρατό το συρφετό που κατέβαινε προς το Αιγαίο. Ίσως να αποφάσιζε να εφαρμόσει ο ίδιος τη διαταγή του «κάθε ανώτερος μπορεί να φονεύει όποιος φεύγει προ του εχθρού».

    Πιστεύω ότι αν πήγαινε μπροστά, οι κατήγοροι του θα ήταν πολύ πιο λίγοι και πιο ήπιοι. Άλλωστε ήταν ο λιγότερο υπεύθυνος για τη κατάρρευση του ηθικού.

    ΕΡΩΤΗΣΗ: Αναζητώ τα εξής στοιχεία: Την προβλεπομένη εκ των πινάκων σύνθεση, δύναμη και οπλισμό, των συνταγμάτων – ταγμάτων – λόχων – πολυβολαρχιών – λόχο μικρού επιτελείου, του στρατού το 1921. Δηλαδή την ακριβή σύνθεση και δύναμη ενός συντάγματος πεζικού. Διαθέτεις κάποιο στοιχείο, ή κάποια πηγή που μπορείς να με παραπέμψεις. Τα γενικά στοιχεία τα γνωρίζω (Ι-ΙΙ-ΙΙΙ τάγματα, 9 λόχοι, 3 πολυβολαρχίες, λόχος μικρού επιτελείου, 72 πολυβόλα, 2.700 περίπου δύναμη αξκων και οπλιτών/σύνταγμα, 700 περίπου/τάγμα, 200 περίπου/λόχο). Το τι λένε οι πίνακες αγνοώ.

    ΥΓ. Έχω την εντύπωση ότι πολυβόλα έστησε ο Στέφανος Γενάδης στη γέφυρα του Αλιάκμονα για να ανακόψει τη φυγή των ανδρών της V Μεραρχίας μετά το «ατύχημα στο Σόροβιτς (Αμύνταιο)». Κάνω λάθος;

  16. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Και για να συμπληρώσω λίγο το παραπάνω σχόλιο μου.
    Ο Χατζανέστης στην απολογία του αναφέρει (αν θυμάμαι καλά) ότι μέχρι και το πρωί της 14ης Αυγούστου και ύστερα από τις αναφορές που του είχε υποβάλει ο Τρικούπης, πίστευε ότι η κατάσταση στο Αφιόν βρισκόταν υπό έλεγχο και ως εκ τούτου η Τουρκική επίθεση ήταν μια ενέργεια μικρής κλίμακας που μπορούσε να αντιμετωπιστεί από το Α’ ΣΣ. Όμως όταν το μεσημέρι της 14ης Αυγούστου ο Τρικούπης του ανέφερε ότι το νότιο σκέλος της εξέχουσας κατέρρευσε και ότι διέταξε (ο Τρικούπης) γενική σύμπτυξη των δυνάμεων του Α’ ΣΣ «εν ημέρα και σε επαφή με τον εχθρό», όφειλε να αντιληφθεί ότι κάτι πολύ σοβαρό και πολύ κρίσιμο συνέβαινε στο μέτωπο του Αφιόν που για την αντιμετώπισή του η προσωπική παρουσία του εγγύς του μετώπου ήταν επιβεβλημένη.
    Κατά τη γνώμη μου, αν ο Χατζανέστης το πρωί της 15ης Αυγούστου βρισκόταν στο Τουμλού Μπουνάρ, υπήρχε η πιθανότητα η δυσμενής κατάσταση που είχε δημιουργηθεί, να μπορούσε να αντιμετωπισθεί αποτελεσματικά.
    Βεβαίως η ιστορία δεν γράφεται με «αν».

  17. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Φίλε Αρματιστή κάτι έχω για σένα, για κοίτα την προ και την μετά.
    Τον Απρίλιο του 1921 τροποποίθηκε η εμπόλεμη σύνθεση συνταγμάτων πεζικού.

    Mικρό Επιτελείο
    Αντί 6 τηλεφωνικά συνεργεία (3 λοχίες, 6 δεκανείς, 30 στρατιώτες) >> 1 λοχίας, 3 δεκανείς, 15 στρατιώτες
    Αντί μεταφορείς τηλεφωνικού υλικού (5 στρατιώτες, 5 ημίονοι) >> 3 στρατιώτες, 3 ημίονοι
    Διμοιρία σκαπανέων (4 λοχίες, 6 δεκανείς, 60 στρατιώτες) καταργείται
    Συνεργείον Τεχνιτών (1 δεκανεύς, 8 ξυλουργοί, 4 σιδηρ. 1 στρατ. ημιονηγός 1 ημίονος) >>
    1 ξυλουργός, 1 σιδηρ. 1 στρατ. ημιονηγός 1 ημίονος
    Αντί 8 δρομείς >> 4 δρομείς
    Δύναμη Μικρού Επιτελείου αντί (1 επιλοχίας, 11 λοχίες, 19 δεκανείς, 180 στρατιώτες, 7 μη μάχιμοι, 36 κτήνη >>
    1 επιλοχίας, 11 λοχίες, 9 δεκανείς, 89 στρατιώτες, 7 μη μάχιμοι, 34 κτήνη

    Επιτελείο Τάγματος
    Αντί 8 δρομείς >> 4 δρομείς
    Σκαπανείς διαγράφονται
    Δύναμη Επιτελείο Τάγματος
    Αντί 1 λοχίας, 3 δεκανείς, 33 στρατιώτες >> 1 λοχίας, 3 δεκανείς, 25 στρατιώτες

    Διοίκηση και μαχητική δύναμη Λόχου
    Διαγράφονται 4 σκαπανείς
    Αντί 150 υποδεκανείς και στρατιώτες >> 172 υποδεκανείς και στρατιώτες
    Δύναμη Λόχου
    Αντί 1 επιλοχία, 13 λοχίες, 17 δεκανείς, 167 στρατιώτες >> 1 επιλοχία, 13 λοχίες, 17 δεκανείς, 185 στρατιώτες

    Πολυβολαρχία (St. Etienne)
    Διοίκηση πολυβολαρχίας διαγράφονται οι 4 σκαπανείς
    Μεταγωγικά Μάχης Πολυβολαρχίας
    Αντί ημίονοι έφεδροι 4 στρατιώτες, 4 ημίονοι >> 2 έφεδροι στρατιώτες, 4 ημίονοι
    Δύναμη Πολυβολαρχίας
    Αντί 1 επιλοχίας, 6 λοχίες, 18 δεκανείς, 153 στρατιώτες, 6 μη μάχιμοι >>
    1 επιλοχίας, 6 λοχίες, 18 δεκανείς, 147 στρατιώτες, 6 μη μάχιμοι

    Για πολυβολαρχία (Schwartloze)
    Μετά την διαγραφή των 4 σκαπανέων και 2 στρατιωτών εφέδρων ημιόνων αντί
    1 επιλοχίας, 6 λοχίες, 18 δεκανείς, 121 στρατιώτες, 6 μη μάχιμοι >>
    1 επιλοχίας, 6 λοχίες, 18 δεκανείς, 115 στρατιώτες, 6 μη μάχιμοι

    Για πολυβολαρχία (Colt)
    Μετά την διαγραφή των 4 σκαπανέων και 2 στρατιωτών εφέδρων ημιόνων αντί
    1 επιλοχίας, 6 λοχίες, 18 δεκανείς, 133 στρατιώτες, 6 μη μάχιμοι >>
    1 επιλοχίας, 6 λοχίες, 18 δεκανείς, 127 στρατιώτες, 6 μη μάχιμοι

    Δύναμη Συντάγματος
    (πολυβόλα St. Etienne, τυφέκια MS και μετά την αφαίρεση μιας ημέρας τροφής και νομής στα Μεταγωγικά Σώματα με διαταγή Μαρτίου του Γενικού Στρατηγείου)
    Αντί επιλοχίες 14, λοχίες 167, δεκανείς 264, στρατιώτες 2625, μη μάχιμοι 132 (3202) κτήνη 586 >>
    επιλοχίες 14, λοχίες 161, δεκανείς 254, στρατιώτες 2654, μη μάχιμοι 132 (3215) κτήνη 584

    Δύναμη Συντάγματος (Schwartloze)
    Αντί επιλοχίες 14, λοχίες 167, δεκανείς 264, στρατιώτες 2529, μη μάχιμοι 132 (3106) κτήνη 538 >>
    επιλοχίες 14, λοχίες 161, δεκανείς 254, στρατιώτες 2558, μη μάχιμοι 132 (3119) κτήνη 536

    Δύναμη Συντάγματος (Colt)
    Αντί επιλοχίες 14, λοχίες 167, δεκανείς 264, στρατιώτες 2565, μη μάχιμοι 132 (3142) κτήνη 526 >>
    επιλοχίες 14, λοχίες 161, δεκανείς 254, στρατιώτες 2594, μη μάχιμοι 132 (3155) κτήνη 524

    Bonus ο αριθμός των κτηνών.
    Βλέπεις ότι συνολικά η δύναμη υπερέβαινε τους 3.200 με τις πολυβολαρχίες

  18. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Θερμές ευχαριστίες. Και ένα συμπέρασμα.
    Η δύναμη των 3.100 (+) κατά σύνταγμα, ουδέποτε επετεύχθη κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής εκστρατείας. Εξαίρεση αποτελούν οι Μεραρχίες Ι-ΙΙ-V-XIII, οι οποίες κατά την έναρξη των επιχειρήσεων Ιουν- Ιουλ 1921 διέθεταν τοποθετημένη δύναμη 3.000 περίπου ανδρών κατά σύνταγμα. Τοποθετημένη όμως! Οι παρόντες, άγνωστο για ποιους λόγους, ήταν πολύ λιγότεροι. Στο πίνακα της σελίδας 340 του τόμου «Επιχειρήσεις Ιουνίου Ιουλίου 1921» της ΔΙΣ/ΓΕΣ, η παρούσα δύναμη της Στρατιάς την 1/6/1921 (πλην ΧΙΙ Μεραρχίας), υπολειπόταν κατά 21.500 περίπου της τοποθετημένης και ανερχόταν σε 5.257 αξιωματικούς και 166.019 οπλίτες. Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο, είναι ότι τον Ιούνιο του 1921 οι αξιωματικοί και οι τυφεκιοφόροι των συνταγμάτων των 11 Μεραρχιών της Μ.Α. Στρατιάς, ανέρχονται σε 2.132 και 89.931 αντίστοιχα. Τοποθετημένοι ή παρόντες; Άγνωστο. Έχουν οι αριθμοί σημασία; Και βεβαίως έχουν. Τον Ιούνιο του 1921 ο Ελληνικός Στρατός διέθετε μια συνολική δύναμη 310.000, εκ των οποίων στη Μ. Ασία βρίσκονταν περίπου 205.000 άνδρες (μάλλον τοποθετημένοι) και άλλες 105.000 βρίσκονταν στο Εσωτερικό (35.000), στην Ήπειρο (15.000) και στη Μακεδονία-Θράκη (55.000). Από όλους αυτούς, το αίμα τους προορίζονταν να το χύσουν 90.000 περίπου. Προς τι η απορία; Η ίδια ιστορία επαναλαμβάνεται αενάως. Ο πρώην Α/ΓΕΣ ανέφερε σε συνέντευξή του ότι στην Αθήνα βρήκε να υπηρετούν 4000 περίπου άνδρες!! Και στην Καλαμάτα άνοιξε και πάλι το ΚΕΝ που είχε κλείσει. Η πελατεία να είναι καλά. Όχι η Ελλάδα.
    Ευχαριστώ και πάλι.

  19. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Η σιδηροδρομική γραμμή δεν αποκόπηκε μεταξύ Ουσάκ και Αφιόν, αλλά στο Κιουτσούκιοϊ, 10 χλμ ανατολικά του Τουμλού Μπουνάρ. Και αν ο Χατζανέστης το μεσημέρι της 14ης Αυγούστου, που του αναφέρθηκε ότι εγκαταλείπετε το Αφιόν, αποφάσιζε να μεταβεί στο Τουμλού Μπουνάρ, θα μπορούσε να φθάσει εκεί σε λίγες ώρες. Εκεί ήταν αναγκαία η παρουσία του, προκειμένου με το κύρος του να επιβάλει την ανασύνταξη του στρατού και να συγκρατήσει τους φυγάδες. Και ακόμη, από τη θέση του Τουμλού Μπουνάρ, θα μπορούσε να αντιληφθεί τη τραγικότητα της κατάστασης και πιθανό να επέβαλε (με κάποιο τρόπο) στο Τρικούπη να επιταχύνει τη πορεία του προς Τουμλού Μπουνάρ και τη σωτηρία.

    Ο Χατζανέστης κρίνεται για δύο κατά τη γνώμη μου πράγματα.
    1) Διότι όταν ανέλαβε την αρχιστρατηγία αντί να στρέψει όλη τη προσοχή του στο μείζον, που ήταν η Μ.Α., αναλώθηκε επί δύο μήνες με τη προετοιμασία της «κατάληψης» της Κωνσταντινούπολης και την ενίσχυση του Δ’ ΣΣ (Θράκης). Και το κρίμα είναι ότι ήταν από τους λίγους που είχε αντιληφθεί την ανάγκη άμεσης σύμπτυξης του μετώπου και με βάση ότι είχε την κατ’ αρχή κυβερνητική «άδεια» να συμπτύξει το μέτωπο, ανέλαβε την αρχιστρατηγία.
    2) Ότι δεν έσπευσε στο μέτωπο όταν πληροφορήθηκε τη σύμπτυξη του Α’ ΣΣ.

    Ότι άλλο περιλαμβανόταν στο κατηγορητήριο, ήταν ανόητο και άθλιο. Κυρίως αυτά περί προδοσίας.
    Όλως αντιθέτως ήταν πολλοί άλλοι που θα μπορούσαν να κατηγορηθούν για πολλά.

    ΥΓ. Πριν λίγο είχα ανοίξει μια φωτογραφία στο Google Earth από τη περιοχή του υψώματος Χασάν Ντετέ Τεπέ το οποίο βρίσκεται λίγο βόρεια του Τουμλού Μπουνάρ και λίγο νότια από το χωριό Άτσκιοϊ. Η φωτογραφία έχει την ονομασία San Kayasi και δείχνει το πεδίο της μάχης του Αλή Βεράν (απο το χ. Αλή Βεράν δυτικά μέχρι το χωριό Σάλκιοϊ ανατολικά). Αν δουλέψετε το ποντίκι θα δείτε το χώρο του πεδίου της μάχης σαν να τον βλέπατε από στρατιωτικές διόπτρες 1:12. Η πραγματική απόσταση μεταξύ των δύο χώρων είναι περίπου 5 χλμ. Επομένως αν κάποιος τσοπάνης έβοσκε τα πρόβατά του στο Χασάν Ντετέ Τεπέ την 17η Αυγούστου 1922, θα έβλεπε τη μάχη να διεξάγεται μπροστά στα πόδια του. «Πρώτο τραπέζι πίστα». Τα υπόλοιπα για όσους μπορούν να διαβάζουν ιστορία.

  20. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Φίλε Αρματιστή,
    Έχω κάτι σημειώσεις για την δύναμη της ΣΜΑ στις 29 Μαΐου 1921 σύμφωνα με τις οποίες για τις 10 ΜΠ (λείπει η ΧΙΙ) και την Ταξιαρχία Ιππικού:
    Παρόντες (Αξιωματικοί=5425, Οπλίτες=169190) και από αυτούς:
    Μάχιμοι (Αξιωματικοί=2608, Οπλίτες=84979)
    Στους μάχιμους υπολογίζει και τα συντάγματα μετόπισθεν της γραμμής των πρόσσω και της ενδιάμεσης ζώνης.

    Σε κατάσταση ελλείψεων ΣΜΑ της ζώνης των πρόσσω μόνο, με ίδια ημερομηνία έχουμε ότι αυτές ανέρχονταν για τις 11 ΜΠ (με την ΧΙΙ) σε:
    763 αξιωματικούς, 16350 οπλίτες πεζικού, 2770 πυροβολικού και 1232 μηχανικού.

    Μια σημείωση. Ο Χατζηανέστης από την απολογία του φαίνεται να δικαιολογεί το ενδιαφέρον του για την Θράκη, από την διαβεβαίωση που του έδωσαν οι σωματάρχες κατά την επιθεώρηση που διεξήγαγε ότι σε περίπτωση τουρκικής επίθεσης θα κρατούσε το μέτωπο. Οπότε αφού είχε αυτή την διαβεβαίωση, είχε και στο νου να κάνει την σύμπτυξη του μετώπου, οπότε μάλλον σου λέει άνετα μπορώ να ασχοληθώ και με την Θράκη.

  21. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    @ Κ/Δ ΚΒ

    Αγαπητέ φίλε
    Θα ήθελα να δεις λίγο τη συνολική δύναμη των Συνταγμάτων που μου έστειλες, επειδή μάλλον τα νούμερα δεν βγαίνουν αν προσθέσουμε τις δυνάμεις που προέκυψαν μετά τις τροποποιήσεις των πινάκων.

    Σημειώνω τις δυνάμεις μετά τη τροποποίηση:

    Λόχος Πεζικού
    1 επιλοχίας, 13 λοχίες, 17 δεκανείς, 185 στρατιώτες
    ΣΥΝΟΛΟ: 216

    Πολυβολαρχία (St. Etienne)
    Δύναμη Πολυβολαρχίας:
    1 επιλοχίας, 6 λοχίες, 18 δεκανείς, 147 στρατιώτες, 6 μη μάχιμοι
    ΣΥΝΟΛΟ: 178

    Επιτελείο Τάγματος
    Δύναμη Επιτελείου Τάγματος:
    1 λοχίας, 3 δεκανείς, 25 στρατιώτες
    ΣΥΝΟΛΟ: 29

    Δύναμη Τάγματος (πολυβόλα St. Etienne)
    Επιτελείο: 29
    Λόχοι: 3 Χ 216 = 648
    Πολυβολαρχία: 178
    ΣΥΝΟΛΟ: 855

    Μικρό Επιτελείο
    Δύναμη Μικρού Επιτελείου:
    1 επιλοχίας, 11 λοχίες, 9 δεκανείς, 89 στρατιώτες, 7 μη μάχιμοι, 34 κτήνη
    ΣΥΝΟΛΟ: 117

    Δύναμη Συντάγματος (πολυβόλα St. Etienne)
    Μικρό Επιτελείο: 117
    Τάγματα: 3 Χ 855 = 2565
    ΣΥΝΟΛΟ: 2682

    Η δύναμη του συντάγματος που αναφέρεται στο παραπάνω σχόλιο σου είναι:
    Δύναμη Συντάγματος (πολυβόλα St. Etienne, τυφέκια MS)
    επιλοχίες 14, λοχίες 161, δεκανείς 254, στρατιώτες 2654, μη μάχιμοι 132
    ΣΥΝΟΛΟ: 3215,

    Υπάρχει κάποιο λάθος στα στοιχεία; Μήπως κάνω εγώ κάποιο λάθος;

    ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ:
    Οι δυνάμεις των συνταγμάτων που έδωσες «βγαίνουν» (-2), αν υπολογίσουμε 4 λόχους τυφεκιοφόρων ανά τάγμα, αλλά χωρίς στο τέλος να προσθέσουμε το λόχο του μικρού επιτελείου.
    Παράδειγμα:
    Δύναμη Τάγματος (πολυβόλα St. Etienne)
    Επιτελείο: 29
    Λόχοι: 4 Χ 216 = 864
    Πολυβολαρχία: 178
    ΣΥΝΟΛΟ: 1071

    Σύνταγμα (πολυβόλα St. Etienne):
    3 Τάγματα Χ 1071 = 2013
    (-2) από το 215 (χωρίς όμως το λόχο του μικρού επιτελείου)

    Νομίζω όμως ότι τα τάγματα διέθεταν 3 λόχους και μια πολυβολαρχία.

  22. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Φίλε Αρματιστή έχεις δίκιο, ούτε κάν είχα διασταυρώσει τους αριθμούς.
    Όντως για σύνταγμα με St. Etienne βλέπω ότι υπάρχει διαφορά
    533 άνδρες. Συγκεκριμένα λείπουν
    1 επιλοχίας, 12 λοχίες, 29 δεκανείς, 384 οπλίτες και 107 μη μάχιμοι.
    Δεν υπάρχει θέμα για τους λόχους, αναφέρεται ρητά.
    Είναι 9 λόχοι και 3 πολυβολαρχίες συνολικά.
    Το μόνο που σκέφτομαι είναι ότι:
    α) είτε υπήρχε τμήμα αναπλήρωσης απωλειών, του οποίου επειδή ίσως δεν άλλαξε η σύνθεση
    δεν αναφέρεται .
    β) είτε επειδή υπάρχει και έλλειψη 107 μη μαχίμων, μήπως στο σύνταγμα περιλαμβάνονταν
    και τμήμα μεταγωγικό, του οποίου και πάλι δεν υπέστη αλλαγή η σύνθεση και γι’ αυτό δεν
    αναφέρεται.
    γ) επειδή υπάρχει και έλλειψη 1 επιλοχία, μήπως δεν προσμετράται και το επιτελείο του
    συντάγματος, του οποίου δεν υπέστη αλλαγή η σύνθεση

  23. Ο/Η KΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε Κ/Δ ΚΒ, τα στοιχεία που μας δίνεις είναι πολύ χρήσιμα.
    Για το Μεταγωγικό του Συντάγματος: Από όσο ξέρω κάθε Σύνταγμα περιελάμβανε και τα μεταγωγικά μάχης σωμάτων. Έτσι ονομαζόταν τα μεταγωγικά (κυρίως κτήνη) που μετέφεραν για το Σύνταγμα βασικά τα πυρομαχικά πρώτου κλιμακίου και δευτερευόντως άλλα εφόδια και λίγα τρόφιμα ανάγκης (½ μέρας).
    Επιπλέον το Σύνταγμα περιελάμβανε και κλιμάκια των Μεταγωγικών Σώματος τα οποία μετέφεραν κυρίως τα τρόφιμα και την νομή. (Συνολικά τροφή 4-5 ημερών κατά μεραρχία).
    Πόσοι ήταν αυτοί; Από ένα λεπτομερή πίνακα δυνάμεως της ΥΙΙης Μεραρχίας για την 1η Αυγούστου και με τη βοήθεια των στοιχείων που έδωσες για τα επιτελεία συντάγματος – τάγματος, υπολογίζονται περίπου σε 300-330 οπλίτες υπό την διοίκηση αξκών εφοδιασμού. Ο υπολογισμός αφορά παρόντες και όχι προβλεπόμενους και αφορά τα Συντάγματα 22ον και 23ον με παρόντες οπλίτες 2525 και 2535 αντίστοιχα.
    Πιθανότατα λοιπόν, ο μεγαλύτερος αριθμός των ανδρών που μας λείπουν από τον υπολογισμό, (εφόσον οι αριθμοί είναι σωστοί), καλύπτεται από το Μεταγωγικό. Για τυχόν τμήμα αναπληρώσεων απωλειών, από όσο ξέρω δεν υπήρχε ως όρος τότε. Για τον σκοπό αυτό υπήρχαν τα κινητά έμπεδα στο επίπεδο των Μ. Μονάδων.

  24. Ο/Η Manolis λέει:

    Δεν ειπα οτι οι πυροβολητες μας ηταν αστοχοι , αντιθετως! Αυτο που εσωσε αρχικα τα τουρκικα πλοια στην 1η ναυμαχια , ηταν η υπερθερμανση απο τις συνεχεις βολες των κλειστρων της μιας πλευρας του Αβερωφ και η αναγκαστικη διακοπη του καταιγιστικου πυρος επι των τουρκικων κεφαλων… δεν μπορει παρα να ειναι αποτελεσμα της ανεπαρκους εμπειριας βολης των πυροβολητων μας. Λυσσαξε ο Ναυαρχος που δεν καταβυθισε τουρκικο πλοιο, και κοντεψε να βαλει το τυχερο Θωρηκτο μεσα στον Ελλησποντο! Αποδειξη αυτου ειναι το οτι στη 2η ναυμαχια , ο μπαρμπα Γιωργος εβαλλε εναλλαξ απο διαφορετικων πλευρων πυροβολα για να αποφυγει το μπλοκαρισμα . Εκει , σωστα, τους σωσανε τα επακτεια πυροβολεια! Αν δεις και τα πυρομαχικα που εριξε το »Αβερωφ» στην καθε μαχη, συμφωνουν με το γεγονος αυτο.
    Οντως, στη συνεχεια της ιστοριας, σωθηκαμε στο..παρα 1 δευτερολεπτο!

  25. Ο/Η manolis λέει:

    Tα ιδια γραφει και το σημερινο εξαιρετικο ποστ του Βελισσαριου για τον Αβερωφ ειδικα. Μαλιστα προσθετει σαν λογο και την μεγαλη αποσταση που βληθηκαν αρκετα βληματα , εξαιτιας της οποιας αν και ευστοχα, δεν ειχαν μεγαλη καταστρεπτικη δυναμη επι του τουρκικου θωρακα.

  26. Ο/Η NF λέει:

    Με αφορμη το θεμα των αξιωματικων που ειχαν φοιτησει σε φημισμενες Επιτελικες Σχολες της Ευρωπης, βρηκα ένα ονομα εκπληξη:

    Ο Αντιστρατηγος Αναστάσιος Χαραλάμπης, ειχε φοιτησει στη Γαλλικη Σχολη Πολέμου το 1910-1912.

    http://www.depapoz.gr/site/index.php?option=com_content&view=article&id=523:2010-03-26-11-24-04&catid=330:2010-03-06-08-29-51&Itemid=333

    Ο Α. Χαραλάμπης ηταν ενας απιστευτα εντιμος και μετριοπαθης αξιωματικος.

  27. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Ευχαριστούμε πολύ για την πληροφορία. Θα μας φανεί χρήσιμη στο προσεχές μέλλον.

  28. Ο/Η NF λέει:

    Εγγραφο της Ε.Υ.Σ. προς το Υπουργειο Στρατιωτικων στις 19/5/1910, περι αποστολης αξιωματικων «εις την αλλοδαπην». Προτεινεται να αποσταλλουν ο μεν Τχης(ΠΒ) Αναστάσιος Χαραλάμπης στο «Ανωτερον Στρατιωτικον Σχολειον» , ο δε Τχης(ΜΧ) Κωνσταντίνος Νίδερ στο «Σχολειον Επιμελητειας.»

    http://www.venizelosarchives.gr/rec.asp?id=18742

    Είναι ενδιαφερον ότι οι δυο αυτοι αξιωματικοι ειχαν ηλικια 48 και 45 ετων αντιστοιχα όταν απεσταλλησαν.

    Η περιπτωση του Αντιστρατηγου Αναστάσιου Χαραλάμπη με ενδιαφερει ιδιαιτερα. Αυτος ο εξοχος αξιωματικος δεν προσεφερε τις υπηρεσιες του στο Μικρασιατικο Πολεμο, διοτι τα δυο κομματα δεν τις ηθελαν. Αμφοτερα εκριναν ότι ηταν ενοχλητικος, ακριβως επειδη ηταν εντελως ακομματιστος…………………..

    Εδώ είναι ένα δευτερο βιογραφικο του.

    http://www.livepedia.gr/index.php/%CE%A7%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%BB%CE%AC%CE%BC%CF%80%CE%B7%CF%82_%CE%91%CE%BD%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%AC%CF%83%CE%B9%CE%BF%CF%82

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s