«Η εξέχουσα του Αφιόν Καραχισάρ είχε το θάνατο μέσα της»

Η επιλογή της αμυντικής τοποθεσίας του Αφιόν ως βασικός λόγος της ήττας

Γράφει ο Αρματιστής

τοῖς  κείνων ρήμασι  πειθόμενοι

τοῖς κείνων ρήμασι πειθόμενοι

«Ο Έλλην στρατιώτης επολέμησεν. Η μομφή ήν του προσάπτουν τινές, ότι απορρίψας τον οπλισμόν του, άμα τη ενάρξει της Τουρκικής επιθέσεως, ετράπη εις φυγήν, δεν είναι αληθής. …. Με τη ποσότητα ηθικού ήν ενέκλειεν έτι η ψυχή του ημύνθη γενναίως των οχυρωμένων του θέσεων. Εάν εκάμφθη προ πενταπλασίου εχθρού εν τη αμύνη μιας ελαττωματικής γραμμής, εάν εν τη υποχωρήσει του επανικοβλήθη, οδηγηθείς ως οδηγήθη, αποκοπείς των συγκοινωνιών του, κυκλωθείς επανειλημμένως, μαχόμενος επί ημέρας προς όλα τα σημεία, εις μίαν άχαρι και ματαίαν προσπάθειαν, άνευ πυρομαχικών και άνευ τροφίμων, τούτο ούτε εκπληκτικόν, ούτε πρωτοφανές είναι. … Συνέβη εις στρατούς κάλλιον συγκροτημένους ή ο Ελληνικός και καλύτερους θεωρουμένους τούτου. Τα στρατηγικά σφάλματα άτινα διεπράχθησαν, εβάρυνον καταπληκτικώς επί της πλάστιγγος. Το μειωμένον ηθικόν συνέτεινεν, αλλά δεν έκρινεν … Κύρια αίτια της όλης ήττης ήσαν:

       1.  Η εσφαλμένη εκλογή της αμυντικής τοποθεσίας εις την περιοχήν Αφιόν.
       2.  Η έλλειψις σοβαράς στρατηγικής εφεδρείας εις την εξέχουσαν του Αφιόν.
       3.  Η εσφαλμένη διεύθυνσις του υποχωρητικού αγώνος, από Αφιόν προς Τουμλού Μπουνάρ, το και σπουδαιότερον».

«Η Μικρασιατική Ήττα»

Αντισυνταγματάρχης Κ.Δ. Κανελλόπουλος,

Γενικά

Στις 13 Αυγούστου 1922 (π.ημ.) και ύστερα από πολύμηνη προπαρασκευή, άρχισε η μεγάλη Τουρκική επίθεση εναντίον των δυνάμεων της Στρατιάς Μικράς Ασίας που βρίσκονταν εγκατεστημένες στην αμυντική τοποθεσία που κάλυπτε τη πόλη του Αφιόν Καραχισάρ και η οποία ήταν γνωστή (και έτσι έμεινε στην ιστορία) με το όνομα «εξέχουσα του Αφιόν». Στρατηγικός σκοπός της Τουρκικής διοίκησης ήταν η διεξαγωγή μιας μάχης για τη συντριβή της Ελληνικής Στρατιάς, που θα επιτυγχάνονταν με την συγκεντρωτική επίθεση των κύριων Τουρκικών δυνάμεων εναντίον του πλέον ασθενούς σημείου της Ελληνικής αμυντικής διάταξης, ώστε να επιτύχουν σε σύντομο χρόνο τη διάρρηξη της Ελληνικής αμυντικής τοποθεσίας, στη συνέχεια το διαχωρισμό των Ελληνικών δυνάμεων με απόρριψη μέρους ή και του συνόλου τους προς βορρά και εκτός των γραμμών συγκοινωνιών τους και τελικά τη καταστροφή τους. Η επίθεση αποφασίστηκε να διεξαχθεί εναντίον της δεξιάς πτέρυγας της εξέχουσας του Αφιόν, δηλαδή στη περιοχή που περιλαμβανόταν μεταξύ του ποταμού Τσάϊ (Ακάρ) στα νοτιοανατολικά του Αφιόν Καραχισάρ και του Τουμλού Μπουνάρ στα δυτικά.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Ιδέα Ενεργείας της ανώτατης Τουρκικής διοίκησης για το ΠΟΥ, το ΠΩΣ και με ΠΟΙΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ θα διεξαγόταν η ΜΕΓΑΛΗ επίθεση, καθώς και το ΓΙΑΤΙ επιλέχθηκε η δεξιά πτέρυγα της εξέχουσας για την εκτόξευση της επίθεσης:

«Η ιδέα μας ήταν να δώσουμε μία μάχη συντριβής, συγκεντρώνοντας τις κύριες δυνάμεις μας επί μιας πτέρυγας, εάν ήτο δυνατό, έναντι της εξωτερικής πτέρυγας του εχθρού. Βρήκαμε ως λύση ορθή να συγκεντρώσουμε τις κύριες δυνάμεις μας νότια της δεξιάς πτέρυγας του εχθρού, η οποία βρισκόταν στη περιοχή του Αφιόν Καραχισάρ και μεταξύ του ποταμού Τσάϊ και του Τουμλού Μπουνάρ. Εκεί βρισκόταν η σπουδαιότερη και η μάλλον εύτρωτος τοποθεσία του εχθρού. Υπήρχε η αντίληψη ότι το αποτέλεσμα θα ήταν ταχύ και αποφασιστικό εάν επιτιθέμεθα εκ της πλευράς αυτής»

(Απόσπασμα από ομιλία του Κεμάλ προς τη Τουρκική Εθνοσυνέλευση)

Αλλά και στην οδηγία επιχειρήσεων την οποία εξέδωσε στις 25 Ιουλίου 1922 ο διοικητής του Δυτικού Μετώπου Ισμέτ πασάς προς τους διοικητές των 1ης και 2ης Τουρκικών Στρατιών, αναφέρονται τα ακόλουθα:

«Αντικειμενικός σκοπός της επιθέσεως είναι να ριφθεί το κύριο εχθρικό σώμα προς βορρά, ηττώμενο σε γενική μάχη που θα αρχίσει και θα εξελιχθεί  στο Αφιόν, στα όρη Ακάρ και τη προέκτασή τους».

Ποια ήταν όμως εκείνα τα χαρακτηριστικά της δεξιάς πτέρυγας της εξέχουσας του Αφιόν που τη καθιστούσαν αφ’ ενός τη σπουδαιότερη του όλου αμυντικού μετώπου της Στρατιάς Μικράς Ασίας και αφ’ ετέρου ιδιαίτερα ευάλωτη σε ένα ισχυρό και μεθοδευμένο κτύπημα, ώστε η Τουρκική ηγεσία να εκτοξεύσει εναντίον της τη μεγάλη επίθεση που από καιρό μελετούσε και προετοίμαζε; Αλλά και γιατί ο Κ. Κανελλόπουλος θεωρεί ότι  η εσφαλμένη επιλογή της αμυντικής τοποθεσίας στη περιοχή του Αφιόν, ήταν ένας από τους τρεις βασικούς λόγους της ήττας της Ελληνικής Στρατιάς στη μεγάλη μάχη που διεξήχθη στα κράσπεδα του Αφιόν Καραχισάρ στις 13 και 14 Αυγούστου 1922;

Το παρόν κείμενο, τη σημερινή μαύρη και ξεχασμένη επέτειο  της 13ης Αυγούστου 1922, αυτό το σκοπό έρχεται να εκπληρώσει. Να φέρει σε γνώση κάθε Έλληνα που ενδιαφέρεται για τα τραγικά γεγονότα εκείνης της περιόδου, τα ελαττώματα και τις αδυναμίες της αμυντικής τοποθεσίας της εξέχουσας του Αφιόν, καθώς και το πώς και το γιατί επιλέχθηκε από την ηγεσία της Μικρασιατικής Στρατιάς και τους επί τόπου διοικητές των μεγάλων μονάδων, εκείνη η άκρως προβληματική και ευάλωτη τοποθεσία που έκρυβε το θάνατο μέσα της και που κάτω από τα ερείπια των προμαχώνων της παραμένουν άταφα και ατίμητα τα οστά εκατοντάδων Ελλήνων μαχητών που έδωσαν τον υπέρ πάντων αγώνα «τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι». Ακόμη θα αναφερθούν και ορισμένα – ελάχιστα – στοιχεία για την Ελληνική αμυντική διάταξη στην εξέχουσα του Αφιόν, καθώς και για την απουσία ισχυρής εφεδρείας στη περιοχή που επιχειρήθηκε τη διάρρηξη της τοποθεσίας. Απουσία που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη τελική έκβαση της μάχης σε βάρος των Ελληνικών όπλων.

Δεν θα υπάρξει αναφορά στα της διεξαγωγής του αμυντικού αγώνα, στη ποιότητα των διοικήσεων και στο ηθικό των δυνάμεων, επειδή αυτά τα πολύ σημαντικά και τεράστια κεφάλαια, θα αναλυθούν  «εν καιρώ».

Μολονότι έχουν περάσει 91 χρόνια από τη 13η Αυγούστου 1922, η Μικρασιατική Καταστροφή θα συνεχίζει να στοιχειώνει το έθνος. Στην προσπάθεια να δοθούν απαντήσεις για τα αίτια που προκάλεσαν τη καταστροφή του Μικρασιατικού Ελληνισμού έχουν χυθεί χιλιάδες τόνοι μελάνης. Και ενώ σχεδόν όλοι όσοι καταπιάστηκαν με το τεράστιο αυτό ζήτημα αναφέρουν ότι η πραγματική αιτία της καταστροφής ήταν η ήττα του Ελληνικού Στρατού στο πεδίο της μάχης, αποφεύγουν να μιλήσουν διεξοδικά για τις αιτίες και τους λόγους που οδήγησαν στην ταπεινωτική συντριβή μιας πανίσχυρης στρατιάς και που δυστυχώς, είναι οι ίδιοι λόγοι που επαναλαμβάνονται επί 200 χρόνια ελεύθερου εθνικού βίου και μας οδήγησαν (και θα μας οδηγήσουν πάλι στο μέλλον) σε τραγικές εθνικές περιπέτειες.

Έχει σημασία και επιβάλλεται να τονιστεί ότι στη Μικρά Ασία συγκρούστηκε ο Ελληνικός με τον Τουρκικό στρατό και ότι ο Ελληνικός στρατός ηττήθηκε στο πεδίο της μάχης του Αφιόν Καραχισάρ. Ο Ελληνικός στρατός, αφού έγραψε σελίδες δόξας στα πεδία της μαχών, στην τελική αναμέτρηση στην περιοχή του Αφιόν Καραχισάρ ηττήθηκε, συντρίφτηκε, αποσυντέθηκε, κατέστη ανίκανος για τη διεξαγωγή επιχειρήσεων και έστρεψε τα νώτα στον εχθρό αναζητώντας τη σωτηρία στη θάλασσα. Το μέγεθος της καταστροφής που ακολούθησε τη στρατιωτική ήττα ήταν ανάλογο της ασύλληπτης ταχύτητας με την οποία διαλύθηκε η περήφανη Μικρασιατική Στρατιά που ένα χρόνο πριν από το σάλπισμα της αποχώρησης έκρουε τις πύλες της Άγκυρας από το Ντουά Τεπέ του Πολατλί μέχρι τα βράχια του Καλέ Γκρότο. Και οι ευθύνες για τη μεγάλη στρατιωτική ήττα και τη συντριβή του στρατού είναι καθαρά Ελληνικές και θα πρέπει να αναζητηθούν. Βαρύνουν αποκλειστικά τις πολιτικές ηγεσίες της εποχής, τους διοικητές του Στρατού, αλλά και  το μέρος εκείνου του πνευματικού και δημοσιογραφικού κόσμου που δεν συμπαραστάθηκε στο μεγάλο εγχείρημα, ή ενδεχομένως και το έβλαψε.

Και αυτός είναι ο σκοπός του παρόντος κειμένου. Η αναζήτηση των λόγων  που οδήγησαν στη στρατιωτική ήττα. Επειδή πέρα από τους «θρήνους» που εκπέμπονται κάθε χρόνο τέτοια εποχή για τις χαμένες πατρίδες  – με το αζημίωτο πάντοτε – οφείλουμε να αναλογιστούμε αν η μεγάλη καταστροφή μας έκανε – ως έθνος – σοφότερους.

Η δημιουργία της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ

(ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ  1 –  παρουσιάζει ακόμη  το οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο στη  περιοχή της εξέχουσας του Αφιόν)

Αμέσως μετά τις επιχειρήσεις του Σαγγάριου και κατά το πρώτο μισό του Σεπτεμβρίου, η Στρατιά Μικράς Ασίας επανήλθε στις θέσεις από τις οποίες εξόρμησε την 1η Αυγούστου προς την Άγκυρα και εγκαταστάθηκε στη γενική γραμμή Μποζ Νταγ – Εσκή Σεχήρ – Σεϊντί Γαζή.

Στη περιοχή του Αφιόν και ανατολικότερα βρισκόταν το Νότιο Συγκρότημα (Ν.Σ.), αποτελούμενο κυρίως από τη IV Μεραρχία. Είχε παραμείνει στην περιοχή του Αφιόν καθ’ όλη τη διάρκεια των επιχειρήσεων προς την Άγκυρα με αποστολή τη σταθερή κάλυψη του δεξιού πλευρού της Στρατιάς.

Από τις 12 Σεπτεμβρίου και για την απόκρουση της Τουρκικής αντεπίθεσης που εκδηλώθηκε προς το Αφιόν Καραχισάρ από το ΙΙ Τουρκικό Σώμα Στρατού και το V Σώμα Ιππικού (6 μεραρχίες πεζικού και 3 ιππικού), η Στρατιά μετέφερε διαδοχικά στην περιοχή του Αφιόν τα Α’ και Β’ Σώματα Στρατού με τις Μεραρχίες Ι, ΙΙ, ΧΙΙ και V κ’ XIII αντίστοιχα. Μετά από σφοδρές μάχες που διάρκεσαν από τις 17 έως και τις 29 Σεπτεμβρίου, οι Τουρκικές δυνάμεις ηττήθηκαν και αποχώρησαν νοτιοανατολικά του Αφιόν Καραχισάρ.

Από το πρώτο δεκαήμερο όμως του Σεπτεμβρίου 1921, αλλά και κατά τη διάρκεια των αγώνων περί το Αφιόν για την απόκρουση της Τουρκικής αντεπίθεσης, η Σ.Μ.Α. προβληματίστηκε με το ζήτημα του καθορισμού της αμυντικής γραμμής που θα καταλάμβανε στο νότιο πλευρό της και ειδικά στη περιοχή του Αφιόν Καραχισάρ. Η πόλη του Αφιόν ήταν το τέρμα της σιδηροδρομικής γραμμής «Σμύρνης – Αφιόν» και σημαντικός σταθμός της σιδηροδρομικής γραμμής της Βαγδάτης (Εσκή Σεχήρ – Κιουτάχεια – Αφιόν – Ικόνιο), αποτελώντας έτσι σημαντικότατο κόμβο συγκοινωνιών και επικοινωνιών. Από τη στιγμή που σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο αποφασίστηκε η διατήρηση των όσων ύστερα από σκληρούς αγώνες κερδήθηκαν – και ως εκ τούτου η αμυντική εγκατάσταση στη γενική γραμμή Προποντίδα – Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ – Μαίανδρος – Αιγαίο – το μέτωπο της Στρατιάς στη περιοχή του Αφιόν θα σχημάτιζε υποχρεωτικά ορθή γωνία, με το ένα σκέλος να εκτείνεται προς βορρά προκειμένου να καλύψει από ανατολικά το Εσκή Σεχήρ, καθώς και τη γραμμή της Βαγδάτης και το άλλο σκέλος θα εκτεινόταν προς τα δυτικά, προκειμένου να καλύψει από νότο τη περιοχή του Αφιόν και τη σιδηροδρομική γραμμή Σμύρνη – Ουσάκ – Τουμλού Μπουνάρ – Αφιόν Καραχισάρ, που θα αποτελούσε στο εξής τη κύρια οδό συγκοινωνιών με τη βάση της Σμύρνης.  Η αναφερόμενη περί το Αφιόν ορθή γωνία του μετώπου της Στρατιάς, αποτέλεσε τη γνωστή «εξέχουσα του Αφιόν».

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 1: Η διάταξη της Στρατιάς Μικράς Ασίας στις 14 Σεπτεμβρίου 1921.

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 1: Η διάταξη της Στρατιάς Μικράς Ασίας στις 14 Σεπτεμβρίου 1921.

Η πόλη του Αφιόν  και οι σιδηροδρομικές γραμμές Σμύρνης και Βαγδάτης εκτιμήθηκαν ως ζωτικής σημασίας για την άμυνα της Στρατιάς και ως εκ τούτου επιβαλλόταν η ευρεία και ισχυρή κάλυψη τους από ανατολικά και νότο. Αντί όμως της ευρείας κάλυψης, τελικά και για λόγους που θα αναφερθούν παρακάτω, επιλέχθηκε η πολύ στενή  και αβαθής κάλυψη.   Ιδιαίτερα δε αβαθής και προβληματική (και καταστροφική όπως απεδείχθη στο τέλος) ήταν η κάλυψη της σιδηροδρομικής γραμμής Σμύρνης – Αφιόν στη περιοχή μεταξύ του Τουμλού Μπουνάρ και του Αφιόν Καραχισάρ.

Πριν αναφερθούμε στο ιστορικό της εκλογής της αμυντικής τοποθεσίας στο προς τα δυτικά εκτεινόμενο σκέλος της εξέχουσας, που αργότερα χαρακτηρίστηκε ως «η Αχίλλειος πτέρνα» της όλης Ελληνικής αμυντικής διάταξης, κρίνεται σκόπιμο να αναφερθούν ορισμένα γεωγραφικά στοιχεία για τη περιοχή της εξέχουσας  για τη καλύτερη παρακολούθηση των όσων θα αναφερθούν.

Γεωγραφία της περιοχής του Αφιόν Καραχισάρ

(ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ 1-5)

Η γεωγραφική περιοχή επί της οποίας σχηματίστηκε η εξέχουσα του Αφιόν αποτελεί τμήμα του Μικρασιατικού υψιπέδου του οποίου τα ύψη κυμαίνονται από 1200 μέτρα μέχρι 2.500 μέτρα, πλην δύο μικρών πεδινών τμημάτων δυτικά και νοτιοανατολικά του Αφιόν που διαρρέονται από το ποταμό Ακάρ και των οποίων το ύψος δεν υπερβαίνει τα 1000 μέτρα. Ο ποταμός Ακάρ πηγάζει από το Ρεσίλ Τεπέ (Ιλμπουλάκ Νταγ) και χύνεται στη λίμνη Εμπέρ. Κατά τη διαδρομή του μετέτρεπε τη πεδιάδα του Αφιόν το μεν χειμώνα σε ένα απέραντο έλος, το δε καλοκαίρι  σε άνυδρη στέπα.

Βορειοανατολικά του Αφιόν δεσπόζει το Καρατζά Νταγ. Επί του προς τα δυτικά κατερχόμενου αντερείσματος του Καρατζά Νταγ με το όνομα Καραϊσάρ Τσαλισλάρ, καθώς και των προς βορρά υψωμάτων Ιν Τεπέ, Καρά Ασλάν και Σιβιρλί Τεπέ, στηρίχθηκε το προς τα ανατολικά στραμμένο σκέλος της εξέχουσας.

Νότια του Αφιόν και μεταξύ των μικρών πεδιάδων του Σαντουκλή και του Τσιφούτ Κασαμπά υψώνεται και κυριαρχεί ο όγκος του Καμελάρ Νταγ [(Kumalar) υψ. 2220 μ.]. Από το Καμελάρ αποσπάται προς βορρά το  Μπουγιούκ (Μεγάλο) Καλετζίκ (Buyukkalecik) ή Κοτσά Τεπέ με υψ. 1900 μ., το οποίο διαχωρίζεται από το Καμελάρ με βαθύ αυχένα 1540 μέτρων 3 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του χωριού Dadak και δια του οποίου επικοινωνεί η μικρή πεδιάδα  του Τσιφούτ Κασαμπά με τη περιοχή του χωριού Σαβράν.  Από το Μεγάλο Καλετζίκ το έδαφος κατέρχεται προς βορρά προς τον όγκο του Μικρού Καλετζίκ με υψόμετρο 1800 μέτρα από το οποίο και διαχωρίζεται με αυχένα ύψους 1580 μέτρων. Το Μπουγιούκ Καλετζίκ κυριαρχεί απόλυτα του Μικρού Καλετζίκ καθώς και σε όλο το πλάτος της προς βορρά εκτεινόμενης περιοχής.

Από το Κιουτσούκ Καλετζίκ εκτείνεται προς τα δυτικά μία σειρά υψωμάτων που φέρουν τα ονόματα Τιλκί Κιρί Μπελ (Tinaztepe),  Κιλίτς Αρσλάν Μπελ και Χασάν Μπελ (Cigiltepe), δια των οποίων διαχωρίζεται η κοιλάδα του «Ντουζ Αγάτς – Μπαλ Μαχμούτ» στα βόρεια, από αυτή του Σαντουκλή στα νότια.  Από χαμηλό αυχένα επί του υψώματος Κιλίτς Αρσλάν Μπελ διερχόταν η σκυρόστρωτη οδός Αφιόν Καραχισάρ – Μπαλ Μαχμούτ – Σαντουκλή.

Δυτικά του Χασάν Μπελ και σε ύψος 1900 μέτρων υψώνεται ο επιβλητικός όγκος του Ακάρ Νταγ. Η κορυφογραμμή του Ακάρ Νταγ είναι τελείως γυμνή από βλάστηση και περιλαμβάνει τρεις κορυφές. Δυτικά το Τουκλού Τεπέ με ύψος 1870 μ. και ανατολικότερα δύο με το όνομα Τραπεζοειδής και ύψος 1980 μ.. Ανατολικά του Ακάρ Νταγ εκτείνεται το Αχούρ Νταγ. Μεταξύ των προς βορειοανατολικά εκτεινόμενων αντερεισμάτων των δύο ορέων, σχηματίζεται η στενωπός του Τσάι Χισάρ.  Το Αχούρ Νταγ είναι δύσβατο, με απότομες κλίσεις, πυκνά δασωμένο και στερείται παντελώς δρομολογίων. Αντέρεισμα του Αχούρ Νταγ κατέρχεται προς το Χασάν Μπελ.

Βόρεια της πεδιάδας του Μπαλ Μαχμούτ δεσπόζει το χαμηλό και άδενδρο Ρεσίλ Τεπέ ή Ιλμπουλάκ Νταγ, ο σπόνδυλος του οποίου ακολουθεί κατεύθυνση από βορειοδυτικά προς νοτιοδυτικά.

Δυτικά του Ρεσίλ Τεπέ κυριαρχεί το πυκνά δασωμένο Μουράτ Νταγ (ο Δίδυμος των αρχαίων). Μεταξύ του προς τα ανατολικά εκτεινόμενου αντερείσματος του Μουράτ Νταγ με το όνομα Χασάν Ντετέ Τεπέ και του Ακάρ Νταγ βρίσκονται τα υψώματα της διάβασης του Τουμλού Μπουνάρ (Dumlupinar) που όριζαν και τη ομώνυμη αμυντική τοποθεσία η οποία είχε οχυρωθεί το Μάρτιο του 1921 από τη ΙΙ Μεραρχία. Η υπόψη τοποθεσία ήταν οικονομική και στήριζε ισχυρά τα πλευρά της επί του Χασάν Ντετέ Τεπέ βόρεια και του Τουκλού Τεπέ νότια.

Κατόπιν των όσων αναφέρθηκαν παραπάνω, συνάγεται ότι τα δεσπόζοντα σημεία της περιοχής επί της οποίας σχηματίστηκε η εξέχουσα του Αφιόν ήσαν το Καρατζά Νταγ, το Μπουγιούκ Καλετζίκ ή Κοτσά Τεπέ και το Ακάρ Νταγ. Εξ αυτών, μόνο το Ακάρ Νταγ κατεχόταν από τις Ελληνικές δυνάμεις.

Το οδικό δίκτυο της περιοχής της εισέχουσας

Από το Αφιόν Καραχισάρ και προς τα δυτικά δεν υπήρχε καμιά σκυρόστρωτη οδός που να συνδέει το Αφιόν με το Ουσάκ. Υπήρχε μόνο ένας καροποίητος δρόμος που ακολουθούσε τη κατεύθυνση της σιδηροδρομικής γραμμής και ήταν βατός σε τροχό μόνο σε περίοδο ανομβρίας. Οι μόνοι σκυρόστρωτοι οδοί στη περιοχή ήσαν οι εξής:

  1. Από Αφιόν προς Κιουτάχεια
  2. Από Κιουτάχεια δια Τζεντίζ προς Ουσάκ
  3. Από Τουμλού Μπουνάρ προς Κιουτάχεια

Το ιστορικό της εκλογής της αμυντικής τοποθεσίας της εξέχουσας

(ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ 2, 3 κ’ 4)

Το ιστορικό της εκλογής της αμυντικής τοποθεσίας της εξέχουσας προέρχεται κατά βάση από δύο πηγές:

1η Πηγή: ΔΙΣ/ΓΕΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2: Τοποθεσίες λιμνών και Τσάι - Τσιβρίλ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2: Τοποθεσίες λιμνών και Τσάι – Τσιβρίλ

Στις 11 Σεπτεμβρίου 1921 και κατά το χρόνο που οι δυνάμεις της Μικρασιατικής Στρατιάς συμπτύσσονταν από το Σαγγάριο προς το Εσκή Σεχήρ, η Στρατιά ζήτησε από το Νότιο Συγκρότημα (Ν.Σ.) να γνωματεύσει σχετικά με τη  κάλυψη της από νότο, είτε στη γραμμή των λιμνών Εμπέρ – Εγκερντίρ – Ασκανία – Άντζι Τουζ, είτε στη γραμμή Τσάι – Τσιφούτ Κασαμπά – Σαντουκλή – Τσιβρίλ.  Το Ν.Σ. απάντησε ότι με τις μικρές δυνάμεις που διέθετε (IV Μεραρχία και 49 Σύνταγμα Πεζικού), ήταν αδύνατο να καταλάβει και να καλύψει ισχυρά τις προτεινόμενες γραμμές. Οι προσπάθειες που αναλήφθηκαν στη συνέχεια για την απόκρουση της Τουρκικής αντεπίθεσης, οι μικρές δυνάμεις που διέθετε το Νότιο Συγκρότημα καθώς και η κόπωση του στρατεύματος δεν έδωσαν συνέχεια στη σκέψη για κάλυψη στη γραμμή των λιμνών. Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι στον υπόψη πρώιμο χρόνο η Στρατιά είχε διαμορφώσει μια εξαιρετική – στρατηγικά – άποψη, για ευρεία, ισχυρή και οικονομική κάλυψη του Κόμβου του Αφιόν και είναι ενδιαφέρον να συγκριθεί με αυτή που τελικά επιλέχθηκε.

Στις 18 Σεπτεμβρίου 1921 τη διοίκηση όλων των περί το Αφιόν δυνάμεων που αντιμετώπιζαν τη Τουρκική αντεπίθεση, την ανέλαβε με διαταγή της Στρατιάς  το Α’ Σώμα Στρατού. Στις 20 Σεπτεμβρίου η Στρατιά Μικράς Ασίας απέστειλε στο Α’ Σώμα Στρατού την ακόλουθη διαταγή αναφορικά με τη γραμμή που έπρεπε να καταληφθεί στο νότιο πλευρό της:

«… Αι υπό του Νοτίου Συγκροτήματος Μεραρχιών ληφθείσαι διατάξεις, βασιζόμεναι επί δυνάμεως μιας μόνον Μεραρχίας, δέον να τροποποιηθώσιν επί το ευρύτερον κατόπιν της αφίξεως αύτοθι του Α’ Σώματος Στρατού. Η Στρατιά θεωρεί επιβαλλομένην την κατάληψιν και οργάνωσιν αμυντικής τοποθεσίας, είτε της Καμελάρ Νταγ – Καλετζίκ Νταγ – Μουτατίμπ Νταγ – υψώματα Τσαλτιλάρ –υψώματα Καραϊσάρ, είτε της Κιλίτς Αρσλάν Μπελ – Καλετζίκ Νταγ και είτα ως η άνω, με απεσπασμένον κέντρον αντιστάσεως προς Μπορντί, επαφιεμένη δια την οριστικήν εκλογήν υμίν. Πάντως τοποθεσία δέον  να καλύπτει επαρκώς κόμβον συγκοινωνιών Αφιόν».

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 3: Αμυντικές τοποθεσίες που υποδείχθηκε ή διατάχθηκε η κατάληψή τους

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 3: Αμυντικές τοποθεσίες που υποδείχθηκε ή διατάχθηκε η κατάληψή τους

Από την υπόψη διαταγή είναι φανερό ότι η Στρατιά αναθεωρούσε τις αρχικές της απόψεις για ευρεία κάλυψη του Αφιόν, αλλά άφησε τη πρωτοβουλία για την οριστική εκλογή της τοποθεσίας στο Α’ Σ.Σ., με βασική όμως προϋπόθεση την επαρκή (δηλαδή την ευρεία και ισχυρή)  κάλυψη του Αφιόν, αλλά σε γραμμές εγγύτερα προς το Αφιόν από αυτή των λιμνών.

Και οι δύο ως άνω τοποθεσίες παρείχαν μερική κάλυψη στον κόμβο του Αφιόν, επειδή κάμπτονταν βόρεια στο Μουτατίμπ Νταγ, σε πολύ μικρή απόσταση από τη πόλη του Αφιόν. Η γραμμή η διερχόμενη από το Καμελάρ Νταγ ήταν στρατηγικά και τακτικά προτιμότερη, επειδή αφ’ ενός κάλυπτε ευρέως το Αφιόν από τη παρατήρηση και τα πυρά των Τούρκων και αφ’ ετέρου επικρατούσε πλήρως στις πεδιάδες του Σαντουκλή και του Τσιφούτ Κασαμπά, παρέχοντας ευρεία παρατήρηση επ’ αυτών. Η δεύτερη γραμμή, η του Καλετζίκ, θα μπορούσε να θεωρηθεί ικανοποιητική μόνο στη περίπτωση που θα στοιχιζόταν στο Μπουγιούκ Καλετζίκ (Κοτσά Τεπέ) και όχι στο Κιουτσούκ Καλετζίκ. Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι η Στρατιά σχεδίαζε σε χάρτες 1:250.000 και 1:100.000, οι οποίοι, όσον αφορά κάποιες ονομασίες υψωμάτων και κατοικημένων τόπων, ήσαν εσφαλμένοι, με αποτέλεσμα και τα καθοριζόμενα στις διαταγές να μην ανταποκρίνονται πολλές φορές στη πραγματικότητα του εδάφους και ως εκ τούτου να απαιτούνται λεπτομερείς αναγνωρίσεις.  Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως, η πρωτοβουλία για την εκλογή της αμυντικής τοποθεσίας είχε αφεθεί στο Α’ Σ.Σ., που ευρισκόμενο επί τόπου μπορούσε να έχει σαφή άποψη του εδάφους και να στοιχίσει την αμυντική γραμμή είτε στο Καμελάρ Νταγ, είτε στο Μεγάλο Καλετζίκ και να την κάμψει βόρεια όχι στο Μουτατίμπ, αλλά ανατολικότερα, στα υψώματα των χωριών Ισικλάρ και Τσομπανλάρ προκειμένου ο κόμβος του Αφιόν να καλυφθεί ευρέως και ισχυρά.

Σε εκτέλεση της διαταγής της Στρατιάς, το Α’ ΣΣ διέταξε τη IV Μεραρχία να καταλάβει στις 21 Σεπτεμβρίου το Καλετζίκ και να οργανωθεί αμυντικά επ’ αυτού. Πράγματι, η IV Μεραρχία, δια του 49 Συντάγματος Πεζικού κατέλαβε στις 21 Σεπτεμβρίου το Καλετζίκ. Στη πραγματικότητα και όπως θα φανεί στη συνέχεια, το 49 Σύνταγμα κατέλαβε το βόρειο και χαμηλότερο τμήμα του Κιουτσούκ Καλετζίκ (υψώματα Μαύρος Βράχος και 1710) και δεν προωθήθηκε στη κορυφογραμμή του Κιουτσούκ Καλετζίκ (ύψωμα 1800). Την ίδια ημέρα (21/9), το Α’ Σ.Σ. διέταξε τη IV Μεραρχία να καταλάβει τα υψώματα Μιχαήλ – Χαλιμορού προς αμυντική εγκατάσταση επί της γενικής γραμμής υψώματα Μιχαήλ – υψώματα Χαλιμορού – Καλετζίκ Νταγ. Με βάση τη διαταγή αυτή, διευκρινιζόταν κατά τον πλέον σαφή και αναμφισβήτητο τρόπο ότι η IV Μεραρχία είχε διαταχθεί να καταλάβει το Μεγάλο Καλετζίκ. Διότι μόνο δια της καταλήψεως του Μεγάλου Καλετζίκ θα ευθυγραμμιζόταν το πεδινό τμήμα της τοποθεσίας με το ορεινό, θα καλυπτόταν η γραμμή Μιχαήλ – Χαλιμορού (αφού θα κατεχόταν το ορεινό) και θα εξασφαλιζόταν ο κόμβος του Αφιόν ευρέως και ισχυρά.

Στις 22 και 23 Σεπτεμβρίου η IV Μεραρχία κατέλαβε με το 35ο Σύνταγμα, το Ντεπέρ και τα αμέσως βόρεια του χωριού Σεϋλέν υψώματα. Στη συνέχεια η IV Μεραρχία ανέφερε στο Α’ Σ.Σ. ότι «το προ της κατεχομένης γραμμής έδαφος διακόπτεται δι’ αποτόμων χαραδρών και διατελεί υπό τη διαρκή ημών απειλή» και πρότεινε στο Α’ Σ.Σ. «τη σταθεροποίηση επί της γραμμής που καταλήφθηκε, διότι δεν θα ήταν δυνατός ο σύνδεσμος των επί του Καλετζίκ Νταγ δυνάμεων μετά των τυχόν προωθούμενων εις τα περί τη Χαλιμορού υψώματα». Επί πλέον ανέφερε,  ότι «αι υποδεικνυόμεναι θέσεις θα εμειονέκτουν κατά πολύ των Τουρκικών τοιούτων, λόγω της φύσεως του εδάφους». Ο Διοικητής του Α’ Σ.Σ. ενέκρινε την πρόταση της IV Μεραρχίας.

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 4: Η κατάληψη από την IV Μεραρχία της γραμμής Χασάν Μπελ - Κιλίτς Αρσλάν Μπελ - Τιλκί Κιρί Μπελ - Μικρό Καλετζίκ - Σεϋλέν

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 4: Η κατάληψη από την IV Μεραρχία της γραμμής Χασάν Μπελ – Κιλίτς Αρσλάν Μπελ – Τιλκί Κιρί Μπελ – Μικρό Καλετζίκ – Σεϋλέν

Ύστερα από τα παραπάνω «μπορεί να γίνει η εξής υπόθεση»: Όταν το 35 Σύνταγμα κατέλαβε στις 23/9 τα υψώματα παρά το χωριό Σεϋλέν και ευθυγραμμίστηκε η διάταξή με αυτή στο Καλετζίκ που είχε καταληφθεί από τις 21/9, η IV Μεραρχία ανέφερε στο Α’ Σ.Σ. ότι αν καταλάμβανε  τη γραμμή «Μιχαήλ» (που τους υποδείχθηκε !!!), τότε η αμυντική διάταξη αριστερά στο χαμηλό τμήμα της τοποθεσίας, θα ήταν πολύ προωθημένη από τη διάταξη στο ορεινό τμήμα στο Καλετζίκ και αυτό θα είχε σαν αποτέλεσμα μεταξύ των δυνάμεων στο πεδινό και ορεινό τμήμα να μην υφίσταται ο απαιτούμενος σύνδεσμος και η αμοιβαία υποστήριξη. Και συνέχιζαν ότι οι θέσεις που τους είχε υποδειχθεί να καταλάβουν στη γραμμή «Μιχαήλ» θα μειονεκτούσαν των Τουρκικών (στο δεξιό πλευρό τους).

Είναι φανερό ότι:

1) είτε απέκρυψαν  από το Α’ Σώμα το τι ακριβώς είχε καταληφθεί στο Καλετζίκ,

2) είτε ότι ούτε οι ίδιοι γνώριζαν το τι είχε καταλάβει  το 49 Σύνταγμα.

Αν ισχύει η πρώτη σκέψη, τότε κάποιοι από τη διοίκηση και το επιτελείο της IV Μεραρχίας ανέβηκαν στα υψώματα που κατέλαβε το 49 Σύνταγμα, είδαν ότι μπροστά τους και σε απόσταση 900 μέτρων υπήρχαν υψώματα που δέσποζαν των Ελληνικών θέσεων, είδαν ότι σε απόσταση μόλις 5 χιλιομέτρων δέσποζε ο όγκος του Μεγάλου Καλετζίκ και ευσχήμως βρήκαν μια δικαιολογία για να αποφύγουν να εκτελέσουν την αποστολή που τους ανέθεσε το Α’ ΣΣ. Δεν θέλησαν να μπουν στην αγωνία μιας μάχης σε ένα έδαφος πράγματι δύσκολο.

Αν ισχύει η δεύτερη σκέψη, σημαίνει ότι η διοίκηση και το επιτελείο της IV Μεραρχίας σχεδίασαν με βάση το χάρτη, δεν εκτέλεσαν αναγνώριση εδάφους, δεν ανέβηκαν στο Καλετζίκ, δεν είδαν ότι αμέσως μπροστά από το έδαφος που καταλήφθηκε υπήρχε άλλο δεσπόζον, δεν αντελήφθησαν ότι υπήρχε το Μεγάλο Καλετζίκ που κυριαρχούσε απόλυτα επί του Μικρού Καλετζίκ αλλά και της γύρω περιοχής και γενικά δεν γνώριζαν  το τι κατέλαβε το 49 Σύνταγμα και το τι έπρεπε να καταληφθεί.  Τείνω προς αυτή την άποψη, που υποστηρίζεται – εμμέσως πλην σαφώς – και από το Κ. Κανελλόπουλο (βλέπε παρακάτω 2η πηγή).

[Και τελικά από πότε η αποστολή έγινε υπόδειξη; Δυστυχώς όμως, σε όλη τη διάρκεια των μεγάλων αγώνων της Μικρασιατικής εκστρατείας, είναι πάρα πολλά τα περιστατικά της μη εκτέλεσης της αποστολής – ακόμη και από πολλούς και σημαντικούς διοικητές]  

Στη συνέχεια, το Α’ Σ.Σ. διέταξε τη IV Μεραρχία να καταλάβει στις 27 Σεπτεμβρίου τη γραμμή ποταμός Ακάρ – υψώματα δυτικά Σεϋλέν – Καλετζίκ Νταγ – αυχένας Τιλκί Κιρί Μπελ – αυχένας Χασάν Μπελ – Ακάρ Νταγ – Μπαλτζί. Το 8ο Σύνταγμα της IV Μεραρχίας, ύστερα από τριήμερο αγώνα με τις Τουρκικές δυνάμεις της 6ης Μεραρχίας που υπεράσπιζαν τη παραπάνω γραμμή, κατέλαβε στις 29 Σεπτεμβρίου 1921 τα υψώματα Τιλκί Κιρί Μπελ, Κιλίτς Αρσλάν Μπελ και Χασάν Μπελ, καθώς και τους εκατέρωθεν αυτών αυχένες. Το 49ο Σύνταγμα αντικαταστάθηκε στο Καλετζίκ Νταγ, μεταφέρθηκε σιδηροδρομικά στη περιοχή του Τουμλού Μπουνάρ και κατέλαβε τη γραμμή Ακάρ Νταγ – Μπαλτζί. Με τη κατάληψη της παραπάνω γραμμής βελτιώθηκε σημαντικά η κάλυψη της κοιλάδας του Μπαλ Μαχμούτ και της περιοχής του Τουμλού Μπουνάρ από νότο. Όμως αμέσως ανατολικά του Τιλκί Κιρί Μπελ, η κάλυψη του Αφιόν συνέχιζε να παραμένει μειονεκτική λόγω του μικρού βάθους της καλύψεως, εξ αιτίας της μη προώθησης της IV Μεραρχίας νοτιότερα επί της γραμμής Μιχαήλ – Μπουγιούκ Καλετζίκ.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο η αμυντική εγκατάσταση στο νότιο σκέλος της εξέχουσας παγιώθηκε στη γραμμή: υψώματα βόρεια χωριού Σεϋλέν – Κιουτσούκ Καλετζίκ Νταγ – Τιλκί Κιρί Μπελ – Κιλίτς Αρσλάν Μπελ – Χασάν Μπελ – Ακάρ Νταγ. Η γραμμή Μιχαήλ – Χαλιμορού – Μπουγιούκ Καλετζίκ δεν καταλήφθηκε και παρέμεινε στους Τούρκους.

2η Πηγή: Αντισυνταγματάρχου, Κ.Δ. Κανελλόπουλου, «Η Μικρασιατική Ήττα»

 «… Η Ελληνική Στρατιά αφού νίκησε και απέκρουσε τις Τουρκικές δυνάμεις που αντεπιτέθηκαν προς το Αφιόν, δεν εκμεταλλεύτηκε την επιτυχία, θεωρώντας ότι αυτό θα ήταν παρακινδυνευμένο να αναληφθεί με στρατεύματα εξαιρετικά καταπονημένα και απομειωμένα από τις μεγάλες απώλειες. Κατ’ αυτό τον τρόπο οι δυνάμεις των Α’ και Β’ Σωμάτων Στρατού αρκέστηκαν στη κατοχή των καταληφθέντων περί το Αφιόν υψωμάτων. Μετά την απόκρουση της Τουρκικής αντεπίθεσης και την υποχώρηση των Τουρκικών δυνάμεων προς νότο, γεννήθηκε το ζήτημα της αμυντικής γραμμής που έπρεπε να καταληφθεί. Νότια του Αφιόν η Στρατιά υπέδειξε τη κατάληψη της γραμμής «Μιχαήλ», η οποία είναι η γραμμή του Μεγάλου Καλετζίκ. Το Α’  Σ.Σ. (Υποστράτηγος Κοντούλης, Επιτελάρχης Γονατάς) συμφώνησε με τη Στρατιά και διέταξε την IV Μεραρχία (Υποστράτηγος Δημαράς, Επιτελάρχης Τσολάκογλου) της οποίας τα τμήματα ενεργούσαν επί του Καλετζίκ να καταλάβει τη γραμμή Μιχαήλ. H IV Μεραρχία αφού κατέλαβε τη κορυφογραμμή του Μικρού Καλετζίκ (Kucukkalecik), έκρινε περιττό να προωθήσει νοτιότερα τα συντάγματά της, θεωρώντας ως αμυντικώς ισχυρότατη τη γραμμή που κατέλαβε και ότι η μέχρι τη γραμμή Μιχαήλ προώθηση της, θα προκαλούσε δυσχέρειες στους ανεφοδιασμούς και θα επιμήκυνε το  μέτωπο. Το Α’  Σ.Σ. ενέκρινε την ενέργεια της  IV Μεραρχίας, περιορισθέν απλά στο να αποδεχθή τα αναφερόμενα από αυτή. Όταν στις αρχές του 1922 ανέλαβε τη διοίκηση του Α’  Σ.Σ. ο Υποστράτηγος Τρικούπης, ανήλθε στο Μικρό Καλετζίκ, αντιλήφθηκε το «εξόχως μειονεκτικό των εκεί Ελληνικών θέσεων», πλην όμως ήταν πλέον αδύνατη η κατάληψη του Μεγάλου Καλετζίκ.  Παρά ταύτα το μέτωπον εθεωρείτο ισχυρότατον δυνάμενον να αντιστή εις οιανδήποτε επίθεσιν».

Αλλά πόση αλήθεια κρύβουν όμως τα αναφερόμενα από το Κανελλόπουλο;

Έχω την άποψη ότι ο Κανελλόπουλος προσπαθεί σε κάποιο μέτρο να φανεί επιεικής προς τις ανώτατες διοικήσεις αναφορικά με τις αποφάσεις που έλαβαν για την επιλογή της αμυντικής τοποθεσίας της εξέχουσας, αποδίδοντας στην κόπωση των στρατευμάτων τη μη εκμετάλλευση της Ελληνικής νίκης κατά τη «Μάχη του Αφιόν Καραχισάρ» και τη μη προώθηση τους σε ισχυρότερες τοποθεσίες. Πράγματι η καταπόνηση, η εξάντληση και η απομείωση της μαχητικής ικανότητας των μονάδων που διάβηκαν την Αλμυρά Έρημο και το Σαγγάριο και επί τρεις συνεχείς εβδομάδες  τον Αύγουστο του 1921 καταπελτούσαν τα τείχη και τις πύλες της Άγκυρας για την εκπόρθηση των οχυρών θέσεων των Τούρκων, υπό συνθήκες αφόρητου καύσωνα, πείνας και δίψας, και χύνοντας ποταμούς αίματος, ήταν αναμφισβήτητη. Στο Σαγγάριο η Στρατιά έχασε περισσότερο από το 1/3 της μάχιμης δύναμής της και κυρίως έχασε τους καλύτερους μαχητές της. Τα «γκεσέμια» της. Και τελικά, επιστρέφοντας τα παλαίμαχα εκείνα Συντάγματα στις περί το Εσκή Σεχήρ θέσεις από τις οποίες εξόρμησαν την 1η Αυγούστου 1921 για το όνειρο, κλήθηκαν και πάλι σε νέους αγώνες. Ύστερα από μακρές σύντονες πορείες κάτω από αδιάκοπη  βροχή, οι λαμπρές εκείνες μονάδες ρίχτηκαν σε νέες μάχες και νέες θυσίες στα υψώματα ανατολικά του Αφιόν. Οι αντοχές τους στέρεψαν. Και τα πρώτα κρούσματα «άρνησης» φάνηκαν στο 4ο Σύνταγμα πεζικού και στο 1/38 Σύνταγμα Ευζώνων της Ιης Μεραρχίας. Δύο από τα πλέον λαμπρά συντάγματα της Στρατιάς. Αλλά και αλλού τα πράγματα δεν ήταν ευχάριστα. Γράφει σχετικά ο στρατηγός Φεσόπουλος, ότι το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων της ΙΙΙ Μεραρχίας, του οποίου ανέλαβε τη διοίκηση, επέστρεψε από το Σαγγάριο ημιστασιασμένο!

Ο υποστράτηγος  Δημήτριος Δημαράς, διοικητής της IVης Μεραρχίας

Ο υποστράτηγος Δημήτριος Δημαράς, διοικητής της IVης Μεραρχίας, αιχμάλωτος των Τούρκων. Αξιοσημείωτη η λεπτομέρεια στο αριστερό του χέρι.

Μία όμως Μεραρχία – από τις 11 της Στρατιάς – δεν βρισκόταν σε κατάσταση κόπωσης και εξάντλησης. Και αυτή ήταν η IVη Μεραρχία. Είχε έρθει στη Μικρά Ασία πολύ αργά, τον Απρίλιο του 1921. Η μόνη μάχη στην οποία έλαβε μέρος ήταν μια μικρή αψιμαχία που διεξήχθη γύρω από τα υψώματα του Αφιόν Καραχισάρ τον Ιούλιο του 1921 κατά τη προέλαση του Ελληνικού στρατού από το Τουμλού Μπουνάρ προς τα ανατολικά. Μετά την κατάληψη του Αφιόν η IVη Μεραρχία παρέμεινε στην περιοχή ως σταθερή πλαγιοφυλακή και ως εκ τούτου δεν έλαβε μέρος στην ανθρωποσφαγή του Σαγγάριου. Στη πραγματικότητα ήταν μια ξεκούραστη και «απόλεμη» Μεραρχία που δεν είχε δοκιμαστεί μέχρι τότε σε κρίσιμους αγώνες, δεν είχε ματώσει και δεν είχε καταπονηθεί. Ως εκ τούτου η IVη Μεραρχία μπορούσε να εκμεταλλευτεί τη νίκη και να καταλάβει το Μπουγιούκ Καλετζίκ. Όμως μολονότι διατάχθηκε να το πράξει, «ευσχήμως» αρνήθηκε. Και όχι απλά δεν κατέλαβε η γραμμή «Μιχαήλ», αλλά παρέμεινε και σε μια γραμμή υψωμάτων στο Μικρό Καλετζίκ που ήταν μικρότερου ύψους από αυτά που βρίσκονταν σε απόσταση 900 μέτρων προ του μετώπου της, όπως θα περιγραφεί διεξοδικά στη συνέχεια.

Τελικά οι δυνάμεις της Ελληνικής Στρατιάς στη περιοχή νότια και νοτιοδυτικά του Αφιόν εγκαταστάθηκαν αμυντικά σε μια τοποθεσία απόλυτα μειονεκτική για τη διεξαγωγή αμυντικής μάχης. Το πόσο λάθος ήταν η «εκτίμηση» του διοικητού της IV Μεραρχίας ο οποίος  έκρινε «ως περιττή την προώθηση της Μεραρχίας του νοτιότερα, στη γραμμή Μιχαήλ» θα φανεί στις 13 και 14 Αυγούστου 1922.

Η χάραξη της αμυντικής τοποθεσίας της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ

(ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ 1  κ’  5)

Για τη κάλυψη του κόμβου συγκοινωνιών και επικοινωνιών του Αφιόν Καραχισάρ – του τόσου ζωτικής σημασίας για την άμυνα της Στρατιάς – επιλέχθηκε τελικά μια αμυντική γραμμή που προσέφερε πολύ αβαθή κάλυψη στις γραμμές συγκοινωνιών των περί το Αφιόν δυνάμεων με τη βάση της Σμύρνης και το Εσκή Σεχήρ και οι οποίες εξ αιτίας της απουσίας σκυρόστρωτων οδών, εξυπηρετούνταν αποκλειστικά από τις σιδηροδρομικές γραμμές «Σμύρνης – Ουσάκ – Αφιόν» και «Καράκιοϊ – Εσκή Σεχήρ – Κιουτάχεια – Αφιόν». Οι υπόψη σιδηροδρομικές γραμμές ακολουθούσαν γενική πορεία παράλληλη προς αυτή των αμυντικών γραμμών, όπισθεν  και σε μικρή απόσταση των οποίων ελίσσονταν.

Η αμυντική τοποθεσία δυτικά του Καρατζά Νταγ και βόρεια του Μπουγιούκ Καλετζίκ κυριαρχούνταν από τους υπόψη ορεινούς όγκους που κατέχονταν από τους Τούρκους, οι οποίοι και τους  παρείχαν:

1.  Εξαιρετική και σε μεγάλο βάθος παρατήρηση επί των Ελληνικών τοποθεσιών

2. Άριστο προκάλυμμα και ασφαλείς χώρους για καταυλισμό ή για συγκέντρωση των δυνάμεών τους για ενέργεια εναντίον της Ελληνικής παράταξης.

3. Τη δυνατότητα να συγκεντρώσουν υπό τη κάλυψη των δύο αυτών ορεινών όγκων και μακριά από την Ελληνική παρατήρηση ισχυρές δυνάμεις για επίθεση εναντίον ενός ή και των δύο σκελών της εξέχουσας.

Το σοβαρότερο όμως στοιχείο που καθιστούσε την κατάσταση κρίσιμη και επισφαλή ήταν ότι μεταξύ των αμυντικών τοποθεσιών στις οποίες εγκαταστάθηκε ο στρατός και των σιδηροδρομικών γραμμών δεν υπήρχε καμιά απολύτως τοποθεσία στην οποία να μπορούσε να στηριχθεί η άμυνα σε περίπτωση διάρρηξης της κύριας τοποθεσίας αντιστάσεως. Αυτό έδινε τη δυνατότητα στους Τούρκους να διαρρήξουν με ένα ισχυρό κτύπημα την αμυντική τοποθεσία σε κάποιο σημείο, να φθάσουν με ένα άλμα στις σιδηροδρομικές γραμμές και να αποκόψουν τις Ελληνικές δυνάμεις από τις βάσεις από τις οποίες εφοδιάζονταν και συντηρούνταν.

Τελικά, διαπιστουμένων των αμυντικών προβλημάτων και της ευπάθειας που παρουσίαζε η εξέχουσα, χρησιμοποιήθηκαν για την άμυνα της τέσσερις  Μεραρχίες, εγκατεστημένες και οι 4 επί της αμυντικής τοποθεσίας σε πρώτο κλιμάκιο.

Το προς τα ανατολικά στραμμένο σκέλος της εξέχουσας

(ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ  5)

Το υπόψη τμήμα είχε χαραχθεί  – από νότο προς βορρά – στα χαμηλά υψώματα του χωριού Τσαβνταρλί, στο Γκιουζελίμ Νταγ, στο προς τα δυτικά εκτεινόμενο αντέρεισμα του Καρατζά Νταγ, στο οποίο είχαν δώσει το όνομα Καραϊσάρ Τσαλισλάρ, και στα υψώματα Ιν Τεπέ, Καρά Ασλάν Τεπέ και Σιβιρλί Τεπέ. Το σύνολο της κύριας γραμμής αντιστάσεως είχε χαραχθεί σε δεσπόζοντα υψώματα από τα οποία εκτείνονταν προς τα ανατολικά αναπεπταμένα, ομαλά και  γυμνά πρανή, που παρείχαν στον αμυνόμενο άριστα πεδία βολής και άνετη και σε μεγάλο βάθος παρατήρηση όλης της προς τα ανατολικά περιοχής, πλην αυτής πίσω από το Καρατζά Νταγ. Ακόμη όμως και στο κεντρικό τμήμα της τοποθεσίας, στα υψώματα Τσαλισλάρ που κυριαρχούνταν από το Καρατζά Νταγ, η αμυντική γραμμή είχε χαραχθεί σε έδαφος που υπερείχε αυτού προς τα ανατολικά μέχρι την απόσταση των 5,5 και πλέον χιλιομέτρων.

Κατόπιν των παραπάνω, το προς τα ανατολικά στραμμένο τμήμα της εξέχουσας διέθετε φυσική αμυντική ισχύ που επαυξήθηκε με σημαντικά έργα οχυρώσεως, ιδιαίτερα πυκνά στο αντέρεισμα Καραϊσάρ Τσαλισλάρ, το ίχνος των οποίων διασώζεται σε μεγάλη έκταση και «εν καιρώ» θα παρουσιάσω ως ζωντανό στοιχείο της Μικρασιατικής εκστρατείας και της μεγάλης οχυρωτικής προσπάθειας  που ανέλαβαν οι εκεί δυνάμεις της V Μεραρχίας. (Βλ. Παράρτ. Α’, Φωτ. 1)

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 5: Η περί το Αφιόν Καραχισάρ εξέχουσα της Ελληνικής αμυντικής τοποθεσίας

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 5: Η περί το Αφιόν Καραχισάρ εξέχουσα της Ελληνικής αμυντικής τοποθεσίας

Το προς το νότο στραμμένο σκέλος της εξέχουσας

(ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ  5)

Το υπόψη τμήμα της αμυντικής τοποθεσίας βρισκόταν μεταξύ του ποταμού Ακάρ νοτιοανατολικά του Αφιόν και του Τουκλού Τεπέ επί του Ακάρ Νταγ. Ακολουθούσε τη γενική γραμμή των υψωμάτων στο νότιο όριο της πεδιάδας του Μπαλ Μαχμούτ (Τιλκί Κιρί Μπελ – Κιλίτς Αρσλάν Μπελ και Χασάν Μπελ) όπως φαίνεται στο σχεδιάγραμμα 4, και κάλυπτε τη σιδηροδρομική γραμμή (Σμύρνης – Αφιόν Καραχισάρ) που διερχόταν από το βόρειο όριο της πεδιάδας και αποτελούσε τη βασική αρτηρία συγκοινωνιών, επικοινωνιών και συντήρησης των περί το Αφιόν δυνάμεων με τις βάσεις του Ουσάκ και της Σμύρνης.

Το έδαφος επί του οποίου είχε χαραχθεί η κύρια γραμμή αντιστάσεως παρουσίαζε τα εξής χαρακτηριστικά:

1. Στερούταν βάθους. Ιδιαίτερα αβαθής ήταν η τοποθεσία νότια του Αφιόν. Πίσω από τη κύρια γραμμή αντιστάσεως δεν υπήρχε άλλη τοποθεσία που να καλύπτει τη σιδηροδρομική γραμμή «Σμύρνης – Αφιόν».

2. Ήταν ορεινό, βαθειά διακεκομμένο και υποκείμενο στο σύνολό του στη παρατήρηση αυτού που κατείχε ο αντίπαλος.

3. Παρείχε στον αμυνόμενο πολύ περιορισμένα πεδία βολής εξ αιτίας της υπεροχής του προ της αμυντικής τοποθεσίας εδάφους. Στη περιοχή νότια του Αφιόν λόγω του έντονου εδαφικού ανάγλυφου, παρουσίαζε μεγάλες ζώνες απυρόβλητες από το Ελληνικό πυροβολικό, σε συνδυασμό βεβαίως και με τις πολύ περιορισμένες δυνατότητες αυτού στην εκτέλεση επισκηπτικής βολής.

4. Παρείχε ελάχιστες δυνατότητες παρατήρησης στη προ του μετώπου της Ελληνικής τοποθεσίας περιοχή, ενώ επί του Κιουτσούκ Καλετζίκ η δυνατότητα παρατήρησης προς νότο ήταν περιορισμένη έως  ανύπαρκτη.

Από την άλλη πλευρά:

Η κατοχή από τους Τούρκους του υπερκείμενου προς νότο εδάφους, τους επέτρεπε να παρατηρούν  και να αναγνωρίζουν το σύνολο σχεδόν της Ελληνικής αμυντικής τοποθεσίας. (βλ. Παράρτημα Α’, Φωτ.2 και Φωτ. 3)

Ο  όγκος του Μπουγιούκ Καλετζίκ που κυριαρχούσε στη προς βορρά περιοχή, τους προσέφερε την απαραίτητη κάλυψη ώστε να μπορούν – αθέατοι από την Ελληνική παρατήρηση – να μετακινήσουν τις δυνάμεις τους και να τις συγκεντρώσουν εγγύς της Ελληνικής τοποθεσίας και στην περιοχή που επεδίωκαν να ενεργήσουν για την επίτευξη αποφασιστικού αποτελέσματος. Στην περίπτωση δε που κατόρθωναν να επιτύχουν διάρρηξη της τοποθεσίας σε κάποιο σημείο, θα μπορούσαν να φθάσουν με ένα άλμα στη σιδηροδρομική γραμμή, να διακόψουν τις συγκοινωνίες και επικοινωνίες των περί το Αφιόν δυνάμεων με τη βάση της Σμύρνης, να διαχωρίσουν τις Ελληνικές δυνάμεις, να ωθήσουν ένα τμήμα τους ή και το σύνολό τους προς βορρά και εκτός των γραμμών συγκοινωνιών τους και στη συνέχεια να το καταστρέψουν, επιτυγχάνοντας κατ’ αυτό τον τρόπο  και με μία μόνο προσπάθεια, συντριπτικό αποφασιστικό αποτέλεσμα σε βάρος της Ελληνικής Στρατιάς.

Το τμήμα της εξέχουσας νότια του Αφιόν Καραχισάρ

(ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ  6)

Η αμυντική τοποθεσία στο νότιο σκέλος της εξέχουσας, διέθετε στο αριστερό της ένα μικρό πεδινό τμήμα στη κοιλάδα του ποταμού Ακάρ (νοτιοανατολικά του Αφιόν), πλάτους 4 χλμ περίπου, που εκτεινόταν κατά μήκος της δεξιάς όχθης του ποταμού και ένα πολύ μεγάλο ορεινό τμήμα στο δεξιό της, επί του Κιουτσούκ (Μικρό) Καλετζίκ [Kucukkalecik – υψ 1710 μ. και όχι 1310 μ. όπως αναφέρεται λανθασμένα σε όλα τα κείμενα – Ελληνικά και Τουρκικά].

Τα βασικά υψώματα επί των οποίων στηρίχθηκε η κύρια γραμμή αντιστάσεως επί του Μικρού Καλετζίκ ήσαν ο Διχαλωτός Βράχος, ο Πριονοειδής Βράχος, ο Μαύρος Βράχος και το ύψωμα 1710. Από το σχεδιάγραμμα 6 γίνεται φανερό ότι τα υπόψη υψώματα δεν ήταν τα ισχυρότερα του Μικρού Καλετζίκ. Ήταν όλα υποκείμενα στη παρατήρηση και στα πυρά, ακόμη και όπλων ευθυτενούς τροχιάς, από τα υψώματα που βρίσκονταν αμέσως μπροστά και σε πολύ μικρή απόσταση από τη κύρια γραμμή αντιστάσεως των Ελληνικών δυνάμεων.  Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα τα πεδία βολής της τοποθεσίας να είναι πολύ περιορισμένα και η δυνατότητα παρατήρησης του προ του μετώπου της εδάφους, ουσιαστικά ανύπαρκτη. (βλ. Παράρτημα Α’, Φωτ. 4 και Φωτ. 5)

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 6: Η Αμυντική τοποθεσία της εξέχουσας νότια του Αφιόν Καραχισάρ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 6: Η Αμυντική τοποθεσία της εξέχουσας νότια του Αφιόν Καραχισάρ

Από το Μικρό Καλετζίκ αποσπώνται τα ακόλουθα αντερείσματα: 1) προς τα ανατολικά το αντέρεισμα του Σεϋλέν που κατέρχεται στη πεδιάδα του Ακάρ και αποτελούσε μέρος της αμυντικής τοποθεσίας, 2) προς τα  δυτικά το αντέρεισμα του Μπελέν Τεπέ που καταπίπτει στη χαράδρα του Σινίρ Κιόϊ και βρισκόταν εκτός της αμυντικής τοποθεσίας και 3) βορειοανατολικά το βραχώδες Μουτατίμπ που κυριαρχεί στη πόλη του Αφιόν. Προς βορρά το Καλετζίκ γίνεται ομαλότερο και καταλήγει στη στενωπό του Κιουπρουλού, από την οποία διέρχονταν (και διέρχεται) η σιδηροδρομική γραμμή Σμύρνης-Αφιόν και ο ποταμός Ακάρ.

Η ακραία προς βορρά κορυφή του Μπουγιούκ Καλετζίκ με το όνομα  Κοτσά Τεπέ (Kocatepe) και υψόμετρο 1860 μ., κυριαρχεί επί του Κιουτσούκ Καλετζίκ και παρέχει εξαιρετική παρατήρηση και σε μεγάλο βάθος όλης της προς βορρά εδαφικής ζώνης, στην οποία περιλαμβανόταν το σύνολο σχεδόν του προς το νότο στραμμένου  σκέλους της εξέχουσας.

«Παρατηρητήριο θαυμάσιο και προπέτασμα ασφαλέστατο το Μπουγιούκ Καλετζίκ, έδωσε στη Τουρκική Διοίκηση την ασφαλή βάση για την επιτυχία της μεγάλης επίθεσής της».

Από το επί του Κοτσά Τεπέ εγκατεστημένου παρατηρητηρίου και από το Σεπτέμβριο του 1921 μέχρι και τη 13η Αυγούστου 1922, οι Τούρκοι κατόπτευαν ανενόχλητοι την Ελληνική Αμυντική Τοποθεσία, μελετούσαν την Ελληνική αμυντική διάταξη, αναγνώριζαν τις Ελληνικές οχυρώσεις και κατέγραφαν όλες τις δραστηριότητες των Ελληνικών δυνάμεων.

Στις 13 Αυγούστου 1922, στο παρατηρητήριο του Κοτσά Τεπέ εγκαταστάθηκε ο Σταθμός Διοικήσεως της Ανώτατης Τουρκικής ηγεσίας [Κεμάλ – Φεβζή – Ινονού – Νουρεντίν] για τη διεύθυνση της μεγάλης και τελικής επίθεσης εναντίον της Ελληνικής Στρατιάς. 

O Μουσταφά Κεμάλ το πρωί της 13ης Αυγούστου, ενώ παρακολουθεί την εξέλιξη της επίθεσης από το παρατηρητήριο στην κορυφή του Κοτσά Τεπέ

O Μουσταφά Κεμάλ το πρωί της 13ης Αυγούστου, ενώ παρακολουθεί την εξέλιξη της επίθεσης από το παρατηρητήριο στην κορυφή του Κοτσά Τεπέ

Το δυτικά του Κιουτσούκ Καλετζίκ σκέλος της εξέχουσας

(ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ  5)

Αμέσως δυτικά του Μικρού Καλετζίκ η αμυντική τοποθεσία είχε χαραχθεί επί των υψωμάτων Τιλκί Κιρί Μπέλ (Tinaztepe) – Κιλίτς Αρσλάν Μπελ – Χασάν Μπελ (Cigiltepe) – υψώματα χωριού Κίρκα – κορυφογραμμή Ακάρ Νταγ. Το ύψωμα Τιλκί Κιρί Μπελ είναι δυσπρόσιτο και με απότομες καταπτώσεις προς νότο στην κατεύθυνση του Σαβράν. Τα υπόλοιπα υψώματα είναι σχετικά εύκολα προσπελάσιμα από νότο. Επί του Κιλίτς Αρσλάν Μπελ δημιουργείται αυχένας από τον οποίο διερχόταν ο σκυρόστρωτος δρόμος που συνέδεε το Μπαλ Μαχμούτ με το Σαντουκλή.

Ιδιαίτερης σημασίας σημεία στο υπόψη τμήμα της εξέχουσας ήσαν τα εξής:

1.  Η βαθειά γραμμή του Σινίρ Κιόϊ που σχηματιζόταν μεταξύ του Τιλκί Κιρί Μπελ και του Μπελέν Τεπέ, δια της οποίας ήταν δυνατή η αθέατη διείσδυση εχθρικών δυνάμεων στη πεδιάδα του Μπαλ Μαχμούτ. (βλ. Παράρτημα Α’, Φωτ. 6)

2.  Η μεταξύ των χωριών Κίρκα και Ταζλέρ περιοχή, πλάτους 10 χιλιομέτρων περίπου, στην οποία απέληγε η χαράδρα του Τσάϊ Χισάρ και η οποία θεωρούνταν απόλυτα παθητική. Παρά ταύτα, από τη χαράδρα του Τσάι Χισάρ και από το υπόψη ακάλυπτο κενό, στις 13 και 14 Αυγούστου 1922 διείσδυσε στα νώτα των εκεί αμυνόμενων Ελληνικών δυνάμεων το V Τουρκικό Σώμα Ιππικού, αποτελούμενο από τρεις Μεραρχίες Ιππικού.

Η αμυντική τοποθεσία μεταξύ του Διχαλωτού Βράχου και του Τιλκί Κιρί Μπελ.

(ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ  7)

Το επί του Κιουτσούκ Καλετζίκ τμήμα της τοποθεσίας, ανάμεσα στο Διχαλωτό Βράχο και το Τιλκί Κιρί Μπελ, χαρακτηριζόταν από ανύπαρκτη φυσική αμυντική ισχύ, διέθετε ελάχιστο βάθος και παρουσίαζε τη μεγαλύτερη ευπάθεια από το σύνολο της εξέχουσας. Τούτο οφειλόταν, όπως ήδη αναφέρθηκε, στο ότι η IV Μεραρχία όχι μόνο δεν κατέλαβε το Μεγάλο Καλετζίκ (ως είχε διαταχθεί), αλλά παρέμεινε [για τελείως ανεξήγητους στρατιωτικά λόγους] στο Μικρό Καλετζίκ και μάλιστα σε έδαφος χαμηλότερο από τη κορυφογραμμή του υπόψη υψώματος, που οριζόταν κατά την κατεύθυνση ανατολή-δύση από τη γραμμή Διχαλωτός Βράχος – ύψ. 1580 – ύψ. 1730 – ύψ. 1800 – Μπελέν Τεπέ.  Αν η  IV Μεραρχία καταλάμβανε την υπόψη γραμμή, που είναι και η «φύσει» ισχυρότερη του Μικρού Καλετζίκ, η αμυντική τοποθεσία θα ευθυγραμμιζόταν με το Τιλκί Κιρί Μπελ και σε κάποιο μέτρο θα αμβλύνονταν τα προβλήματα από τη μη κατάληψη του Μπουγιούκ Καλετζίκ. Αντί αυτής της ορθής τακτικά χάραξης επιλέχθηκε η γραμμή Διχαλωτός Βράχος – Πριονοειδής Βράχος – Μαύρος Βράχος – ύψ. 1710 – ύψ. 1535 που απέκλινε προς τα βορειοδυτικά και απομακρυνόταν από το Τιλκί Κιρί Μπελ και το Σ.Σ. Καγιαντιμπί. Κατά αυτόν τον τρόπο δημιουργείτο ένα ευρύ κενό 3,6 χιλιομέτρων περίπου, μεταξύ του υψώματος 1535 και του Σ.Σ. Καγιαντιμπί. Αλλά και το Σ.Σ. Καγιαντιμπί που θεωρητικά κάλυπτε το κενό ήταν ένα ευάλωτο σημείο της τοποθεσίας επειδή βρισκόταν σε έδαφος υποκείμενο του Μπελέν Τεπέ. Η αποστολή του ήταν κατ’ ουσίαν η επιτήρηση της πρόσβασης που κατερχόταν από το Μπελέν Τεπέ και τη χαράδρα του Σινίρ Κιόϊ στη πεδιάδα του Μπαλ Μαχμούτ και θεωρούνταν ως κατ’ εξοχή παθητική για την ενέργεια μεγάλης μονάδας. Στη πραγματικότητα το άνοιγμα στην αμυντική τοποθεσία μεταξύ των υψωμάτων 1535 και Τιλκί Κιρί Μπελ ήταν πλάτους 6,5 χλμ περίπου.

Κατά την Τουρκική επίθεση της 13ης Αυγούστου, στο κενό μεταξύ των υψωμάτων 1535 και Τιλκί Κιρί Μπελ, προωθήθηκε η 23 Τουρκική Μεραρχία  προς τη πεδιάδα του Μπαλ Μαχμούτ.

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 7: Η αμυντική τοποθεσία επί του Κιουτσούκ (Μικρού) Καλετζίκ Νταγ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 7: Η αμυντική τοποθεσία επί του Κιουτσούκ (Μικρού) Καλετζίκ Νταγ

Κατόπιν των παραπάνω, στην υπόψη περιοχή και με υπαιτιότητα των Ελληνικών διοικήσεων, είχε δημιουργηθεί μια εισέχουσα στην Ελληνική αμυντική τοποθεσία, σε έδαφος με έντονο ανάγλυφο που κατερχόταν προς τη πεδιάδα του Μπαλ Μαχμούτ και τα νώτα των δυνάμεων που αμύνονταν στο Κιουτσούκ Καλετζίκ και στο Τιλκί Κιρί Μπελ. Μπορούμε ακόμη να χαρακτηρίσουμε την υπόψη εισέχουσα ως «ρήγμα» στην αμυντική τοποθεσία που για να το επιτύγχανε ο αντίπαλος υπό συνθήκες μάχης, θα έπρεπε να επιχειρήσει διάρρηξη της τοποθεσίας και να καταβάλει μεγάλο φόρος αίματος. Του παραχωρήθηκε όμως χωρίς αγώνα, αναίμακτα. Το άνοιγμα του υπόψη «ρήγματος», από το Διχαλωτό Βράχο μέχρι και το Τιλκί Κιρί Μπελ ανερχόταν σε ευθεία γραμμή στα 12 χλμ και το βάθος στα 3,5 χλμ. Το και σημαντικότερο, το μεγαλύτερο μέρος  του «ρήγματος» ήταν αθέατο στην Ελληνική παρατήρηση και τα πυρά από τη κατεχόμενη γραμμή επί του Καλετζίκ.

Το δεξιό πλευρό του «ρήγματος» στη γραμμή Τιλκί Κιρί Μπελ – ύψ. 1535 ήταν κατ’ ουσία ακάλυπτο από δυνάμεις, το δε αριστερό, δηλαδή η αμυντική γραμμή  Διχαλωτός Βράχος – Πριονοειδής Βράχος –Μαύρος βράχος – Ύψωμα 1710 – Ύψωμα 1535, ήταν ευάλωτο σε πλήρη κατάρρευση σε περίπτωση εχθρικής επίθεσης, επειδή το αμέσως μπροστά από το Ελληνικό μέτωπό έδαφος που κατεχόταν από τον εχθρό, κυριαρχούσε εδαφικά  σε όλο το μήκος της Ελληνικής τοποθεσίας. Στην υπόψη περιοχή το έδαφος επέτρεπε την άνετη και εκ του σύνεγγυς παρατήρηση των Ελληνικών θέσεων και την καλυμμένη συγκέντρωση εγγύτατα της Ελληνικής τοποθεσίας μεγάλων δυνάμεων, για την εκτόξευση επιθετικής ενέργειας προς βορρά. Είναι χαρακτηριστικό ότι επί του υψώματος Bey Tepesi (ύψ. 1790) υπήρχε Τουρκικό παρατηρητήριο. (βλ Παράρτημα Α’, Φωτ. 7 και 8)

Από όσα ήδη αναφέρθηκαν γίνεται πλέον φανερό ότι στην Ελληνική αμυντική τοποθεσία είχε δημιουργηθεί – με Ελληνική ευθύνη και χωρίς την παρέμβαση του εχθρού – ένα μεγάλου πλάτους «ρήγμα» και ο αντίπαλος δεν είχε να κάνει τίποτε περισσότερο από το να προσπαθήσει να το διευρύνει, καταλαμβάνοντας τα δύο άκρα του. Δηλαδή τα Κέντρα Αντιστάσεως του Καμελάρ και του Τιλκί Κιρί Μπελ. Και αυτό έπραξε.

Ακόμη, η Ελληνική διοίκηση δεν άφησε μόνο τη πύλη ανοικτή αλλά έδωσε στον αντίπαλο και τον αναγκαίο χώρο για να τοποθετήσει τους πολιορκητικούς του κριούς και καταπέλτες:

1.  Το Μεγάλο Καλετζίκ ή Κοτσά Τεπέ, που αποτέλεσε το άγρυπνο μάτι της Τουρκικής διοίκησης επί της Ελληνικής τοποθεσίας και το άριστο προκάλυμμα για την απόκρυψη των μετακινήσεων, συγκεντρώσεων και ενεργειών των Τουρκικών δυνάμεων.

2. Τη περιοχή μεταξύ της Ελληνικής τοποθεσίας και του αυχένα των 1.580 μέτρων που διαχωρίζει το Μικρό από το Μεγάλο Καλετζίκ, που ευρισκόμενη εκτός της Ελληνικής παρατήρησης, αποτέλεσε το χώρο εξορμήσεως  των Τουρκικών μεραρχιών της Κυρίας Προσπάθειας (23ης, 11ης, 5ης και 8ης). (βλ. Παράρτημα Α’, Φωτ. 9)

3. Την εμπρός και σε απόσταση 900 μέτρων από την Ελληνική τοποθεσία κυριαρχούσα γραμμή των υψωμάτων 1440 – 1580 – 1650 – 1710 – 1730 – 1650, που κάλυψε τις προωθήσεις των Τουρκικών δυνάμεων και αποτέλεσε τη γραμμή εξορμήσεως των Τουρκικών συνταγμάτων το πρωί της 13ης Αυγούστου 1922.

Τι επιβαλλόταν να γίνει και δεν έγινε

Από τη στιγμή που το Μεγάλο Καλετζίκ δεν καταλήφθηκε όταν ακόμη μπορούσε να καταληφθεί και παρέμεινε στους Τούρκους, επιβαλλόταν η Ελληνική αμυντική τοποθεσία να χαραχθεί επί της κυριαρχούσας κορυφογραμμής του Κιουτσούκ Καλετζίκ (Διχαλωτός Βράχος – ύψ. 1800– Μπελέν Τεπέ). Βεβαίως και αυτή η τοποθεσία κυριαρχούνταν από το Μεγάλο Καλετζίκ, αλλά παρείχε σημαντικότερα πλεονεκτήματα για την εγκατάσταση επ’ αυτής της αμυντικής γραμμής από αυτή του υψώματος 1710, όπως:

1.  Ευθυγράμμιζε τη διάταξη με το Τιλκί Κιρί Μπελ, εξάλειφε τα προβλήματα από το κενό του Καγιαντιμπί, παρουσίαζε μικρότερο μέτωπο προς τον εχθρό και ήταν ως εκ τούτου οικονομικότερη από αυτή του υψ. 1710.

2.  Στηριζόταν σε εδάφη σημαντικότερα και ισχυρότερα αμυντικά.

3. Το προ του μετώπου της έδαφος στη περιοχή του υψώματος 1800, κατέρχεται προς τον αυχένα των 1580 μέτρων και προς τα εκατέρωθεν υψώματα, παρέχοντας αρκετά ευρέα πεδία βολής και ικανοποιητική παρατήρηση στη προ του μετώπου της εδαφική ζώνη.

4.  Εξαφάνιζε το εδαφικό – υψομετρικό πλεονέκτημα του Κοτσά Τεπέ.

5.  Διέθετε αρκετό βάθος και επέτρεπε τη συνέχιση της άμυνας σε περίπτωση απώλειας της κύριας γραμμής αντιστάσεως.

6.  Αφαιρούσε από τους Τούρκους τη δυνατότητα χρησιμοποιήσεως της περιοχής βόρεια του αυχένα των 1580 μ. ως χώρου εξορμήσεως ισχυρών δυνάμεων.

Ήταν γνωστή η παραπάνω μορφολογία του εδάφους στις διοικήσεις;

Η απάντηση είναι μάλλον αρνητική. Ή, δεν ήταν γνωστή σε όλες της τις λεπτομέρειες. Ο Κανελλόπουλος γράφει ότι έγινε αντιληπτή από το στρατηγό Τρικούπη όταν αυτός ανέλαβε τη διοίκηση του Α’ Σώματος Στρατού και ανέβηκε στο Καλετζίκ.

Μια παράγραφος ακόμη στο βιβλίο του Κ. Κανελλόπουλου [Λοχαγός στο επιτελείο του Α’ Σώματος Στρατού στη Μικρά Ασία, Αντισυνταγματάρχης όταν έγραψε το σύγγραμμα του και Αντιστράτηγος Διευθυντής της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού που επιμελήθηκε του μνημειώδους έργου της συγγραφής της ιστορίας της Μικρασιατικής Εκστρατείας, με βαθειά γνώση της τραγικής αυτής ιστορίας], αποδεικνύει ότι μάλλον υπήρχε άγνοια στα επιτελεία των σχηματισμών για τη πολύπλοκη μορφολογία του εδάφους στη περιοχή του Κιουτσούκ Καλετζίκ και ότι ίσως, πλην των διοικητών των Ταγμάτων και των Λόχων που βίωναν τη κατάσταση, αλλά δεν μας άφησαν κάποιο γραπτό έργο, κανένας δεν διέθετε τη πραγματική εικόνα του εδάφους. Γράφει σχετικά:

«Από το Μικρό Καλετζίκ (εννοεί το ύψωμα 1710) το έδαφος ανυψώνεται προς νότο σχηματίζοντας σε μικρή απόσταση (6-8 χιλιομέτρων σε ευθεία γραμμή) την κορυφογραμμή του Μεγάλου Καλετζίκ, της οποίας η σχετική διαφορά ύψους από τη κορυφογραμμή του Μικρού Καλετζίκ είναι περίπου 600 μέτρα. Η εδαφική υπεροχή του Μεγάλου επί του Μικρού Καλετζίκ είναι όπως βλέπει κάποιος απόλυτη. Παρατηρητήριο θαυμάσιο και προπέτασμα ασφαλέστατο το Μεγάλο Καλετζίκ, έδωσε στη Τουρκική Διοίκηση την ασφαλή βάση δια την επιτυχία της μεγάλης αυτής επιθέσεως. Αύτη ορθώς εκτιμήσασα το τρωτό τούτο σημείο της Ελληνικής παρατάξεως, επιχείρησε προς τα εκεί την κυρία επιθετική αυτής προσπάθεια …»

Η ΔΙΣ και ο Κανελλόπουλος αναφερόμενοι στο Μικρό Καλετζίκ εννοούν το «ύψωμα 1310». Στο σχεδιάγραμμα 12 του τόμου της ΔΙΣ «Υποχωρητικοί αγώνες των Α’ και Β’ Σωμάτων Στρατού», στο χώρο που τοποθετείται το ύψωμα Καλετζίκ, ή και «ύψωμα 1310», με βάση τους χάρτες του Google, υπάρχει το ύψωμα 1710.

Είναι φανερό ότι – μάλλον – ούτε ο Κανελλόπουλος, είχε ανέβει στο Καλετζίκ. Διαφορετικά θα αντιλαμβανόταν ότι η υψομετρική διαφορά μεταξύ του Κοτσά Τεπέ και του υψώματος 1710  δεν μπορεί να είναι 600 μέτρα αλλά 100-200 μέτρα, το μέγιστο.  Αναφέρει ότι μετρά την υψομετρική διαφορά από τη κορυφογραμμή του μικρού Καλετζίκ. Αγνοεί προφανώς ότι η κορυφογραμμή του Μικρού Καλετζίκ δεν είναι το ύψ. 1710 που κατέχεται από τον Ελληνικό στρατό, αλλά το ύψωμα 1800 που βρίσκεται 2 χλμ μπροστά. Ακόμη – ο Κανελλόπουλος – ενώ αναφέρει ότι το Κοτσά Τεπέ υπερέχει του Μικρού Καλετζίκ, δεν αναφέρει τίποτε σχετικά για το ότι τα υψώματα που βρίσκονται αμέσως μπροστά – και σε απόσταση μικρότερη των 900 μέτρων – από το Μαύρο Βράχο και το «ύψωμα 1310», υπερέχουν υψομετρικά των Ελληνικών θέσεων, έχουν εγκαταληφθή στον έλεγχο των Τούρκων, στους οποίους και επιτρέπουν να παρατηρούν εκ τους σύνεγγυς την Ελληνική τοποθεσία και σε περίπτωση επιθετικής ενέργειας να ορίσουν τους χώρους εξορμήσεως των συνταγμάτων τους σε απόσταση αναπνοής από τις Ελληνικές οχυρώσεις. Θα το αντιληφθούν όμως πικρά το πρωί της 13ης Αυγούστου όταν:

«Από τις 0500 της 13ης Αυγούστου 1922 το καταιγιστικό πυρ του Τουρκικού πυροβολικού υπολογισθέντος σε 30 βαρέα πυροβόλα και 40 ορειβατικά συγκεντρώθηκε επί του Μαύρου Βράχου, του Σ.Σ. Μπέλμα και της θέσεως Μάτι. Τοιαύτη ήταν η σφοδρότητα και η ακρίβεια της βολής ώστε εντός ελάχιστου χρόνου τα χαρακώματα της θέσεως Μάτι ανασκάφηκαν τελείως και ο κατέχων αυτά 1/35 Λόχος αποδεκατίστηκε. Την 0530 το Τουρκικό βαρύ πυροβολικό εκάλυπτε δια των βλημάτων του το Μαύρο Βράχο καταστρέφοντας τα επ’  αυτού πολυβολεία και θέτοντας εκτός μάχης άπαντες τους αξιωματικούς και το πλείστο των οπλιτών. Περί την 0600 εμφανίστηκαν προελαύνοντα μπροστά από το Σ.Σ. Μπέλμα αλλεπάλληλα κύματα Τουρκικού πεζικού δυνάμεως δισχιλίων περίπου ανδρών καλυπτόμενα υπό πυκνού νέφους καπνού εκ των διαρρήξεων των εχθρικών βλημάτων. Την 0645 οι Τούρκοι κατέλαβαν το Μαύρο Βράχο και τη θέση Μάτι».

Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού

Η Ελληνική αμυντική διάταξη

Επί της τοποθεσίας της εξέχουσας είχαν εγκατασταθεί αμυντικά και οι τέσσερις Μεραρχίες  του  Α’ Δώματος Στρατού (I, IV, V, XII) , έχοντας σε πρώτο κλιμάκιο 2 ή 3 Συντάγματα πεζικού.  Ειδικά στη δεξιά πτέρυγα που επιτέθηκαν οι κύριες δυνάμεις των Τούρκων, είχαν εγκατασταθεί από το ποταμό Ακάρ στα ανατολικά μέχρι το Ακάρ Νταγ στα δυτικά, οι IV και Ι Μεραρχίες. Η πρώτη είχε στη τοποθεσία τα 8ο και 35ο Συντάγματα και τηρούσε σε εφεδρεία το 11ο. Η Ι Μεραρχία είχε στη τοποθεσία τα 49ο, 5ο και 1/38 Συντάγματα και τηρούσε σε εφεδρεία το 4ο.  Λοιπές λεπτομέρειες όπως στο σχεδιάγραμμα 8.

Ως αποτέλεσμα της παραπάνω – εξαιρετικά κακής – κατανομής των δυνάμεων, το Α’  Σ.Σ. στερούταν άμεσα διαθέσιμης εφεδρείας, δυνάμεως ανάλογης της σπουδαιότητας, των προβλημάτων και της τρωτότητας  που παρουσίαζε η εξέχουσα. Η μόνη εφεδρεία που διέθετε το Α’ Σ.Σ. ήταν το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων της ΧΙΙΙ Μεραρχίας, το οποίο βρισκόταν εγκατεστημένο στο χωριό Έρικμαν και είχε διαθέσει ένα εκ των Ταγμάτων του ως φρουρά της  πόλης του Αφιόν Καραχισάρ. Ως εκ τούτου, η άμεσα διαθέσιμη εφεδρεία του Α’ Σ.Σ. αποτελούνταν από δύο Ευζωνικά Τάγματα.

Αλλά και στο υπόλοιπο της αμυντικής τοποθεσίας επί της  οποίας είχε εγκατασταθεί η Μικρασιατική Στρατιά, η κατάσταση δεν ήταν καλύτερη. Οι 11 από τις 12 Μεραρχίες της Στρατιάς ήταν εγκατεστημένες επί της τοποθεσίας. Γενική (στρατηγική) εφεδρεία αποτελούσε το Β’ Σώμα Στρατού με τις Μεραρχίες VII, ΙΧ και  ΧΙΙΙ, εκ των οποίων η ΙΧ και η ΧΙΙΙ βρίσκονταν στη περιοχή του χωριού Ντουγκέρ (βλ. Σχεδιάγραμμα 1) και είχαν διαθέσει τμήματα επί της αμυντικής τοποθεσίας, με αποτέλεσμα να μη δύνανται να αναλάβουν άμεσα αποστολή αντεπιθέσεως.  Η ΙΙ Μεραρχία που ανήκε στο Β’ Σ.Σ., ήταν εγκατεστημένη δυτικά του Α’  Σ.Σ. και κάλυπτε ένα τεράστιο μέτωπο μήκους 170 χλμ, από το δεξιό όριο του Α’ Σ.Σ. μέχρι την Ορτάντζα στο ποταμό Μαίανδρο. Τελικά η μόνη Μεραρχία που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί άμεσα ήταν η VII, αλλά και αυτή βρισκόταν παρά το χωριό Εϋρέτ, 25 χλμ μακριά από τη περιοχή που θα δινόταν η μεγάλη μάχη.

Ο συνταγματάρχης Πάσσαρης, ο οποίος ανέλαβε τα καθήκοντα του Υπαρχηγού του Επιτελείου της Στρατιάς τον Ιούνιο του 1922, εξέτασε εκ νέου τις μελέτες επί των οποίων βασίστηκε η αμυντική διάταξη της Στρατιάς και κατέληξε σε άλλα συμπεράσματα. Πρότεινε ριζικές λύσεις για την αναδιάταξη της Στρατιάς επί της αμυντικής τοποθεσίας και την ενίσχυση της  γενικής εφεδρείας με τις ΙΙ, Χ και Ανεξάρτητη Μεραρχίες, οι οποίες θα αποσύρονταν από τη πρώτη γραμμή και θα συγκεντρώνονταν σε καθορισμένους χώρους, ώστε να μπορούν να αναλάβουν αμέσως αποστολές αντεπιθέσεων. Εξ αυτών, πρότεινε η ΙΙ Μεραρχία να μεταφερθεί στη περιοχή του Μπαλ Μαχμούτ, αμέσως πίσω από τη δεξιά πτέρυγα της εξέχουσας. Ο αρχηγός  του επιτελείου της Στρατιάς υποστράτηγος Βαλέτας είπε ότι ο Πάσσαρης  αγνοεί τις νέες μεθόδους άμυνας (!), ο Αρχιστράτηγος Χατζανέστης διαφώνησε ριζικά προς τα προτεινόμενα και αντί να ενισχύσει τη γενική εφεδρεία της Στρατιάς και να συγκροτήσει εφεδρεία για το Α’ Σ.Σ., αφαίρεσε δυνάμεις δύο περίπου Μεραρχιών από τη Μικρά Ασία και τις μετέφερε στην Ανατολική Θράκη για να καταλάβει την Κωνσταντινούπολη που τη κατείχαν οι «σύμμαχοι» της Ελλάδας!!! Άλλωστε το μέτωπο κατά τις διαβεβαιώσεις των διοικητών των Μεγάλων Μονάδων ήταν ακλόνητο.

Κατόπιν των παραπάνω, το Α’ Σ.Σ. το πρωί της 13ης Αυγούστου 1922, διέθετε ως εφεδρεία που θα μπορούσε να επέμβει «άμεσα» στη μάχη, τα Ι και ΙΙ Ευζωνικά Τάγματα του 5/42 Σ.Ε., εκ των οποίων το μεν ΙΙ Τάγμα έφθασε στο Καμελάρ στις 1030 ώρα της 13ης Αυγούστου, δηλαδή 5,5 ώρες μετά την έναρξη της Τουρκικής επίθεσης και όταν το Ι/35 Τάγμα (που είχε την ευθύνη του Κ.Α.) είχε πλέον εξαερωθεί, το δε Ι Τάγμα έφθασε στο Καμελάρ στις 1230 ώρα. Το ΙΙΙ Ευζωνικό Τάγμα εδέησε να το αποδεσμεύσει το Α’ Σ.Σ.  από τη φρουρά του Αφιόν το βράδυ της 13ης Αυγούστου – ύστερα από συνεχείς πιέσεις του Πλαστήρα – και έφθασε στο Καμελάρ το πρωί της 14ης Αυγούστου, όταν τα πάντα είχαν ήδη κριθεί. Η VII Μεραρχία ύστερα από μια κοπιώδη πορεία κάτω από το καυτό Αυγουστιάτικο ήλιο του Μικρασιατικού υψιπέδου, έφθασε στο Τομέα της Ι Μεραρχίας τις μεταμεσημβρινές ώρες της 13ης Αυγούστου και οδηγήθηκε στη μάχη κατά το πλέον απαράδεκτο τρόπο.

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 8: Η διάταξη των αντιπάλων το βράδυ της 12ης Αυγούστου 1922.

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 8: Η διάταξη των αντιπάλων το βράδυ της 12ης Αυγούστου 1922.

Τέσσερα στοιχεία με ιδιαίτερη σημασία:

1. Στην IVη Μεραρχία έχουμε ήδη αναφερθεί. Αδοκίμαστη σε μεγάλες επιχειρήσεις, παρέμεινε συνεχώς στη περιοχή του Αφιόν, από τον Ιούλιο του 1921 μέχρι και την αποχώρηση. Ευθύνεται για τη μη κατάληψη της γραμμής «Μιχαήλ» και τη χάραξη της αμυντικής γραμμής στα μάλλον υποδεέστερα υψώματα του Μικρού Καλετζίκ. Για ένα πολύ μεγάλο διάστημα (μέχρι και το Μάιο του ‘22) ο τομέας της επεκτεινόταν και  δυτικά του Καλετζίκ. Τον Αύγουστο του 1922 τηρούσε το αριστερό χείλος του «ρήγματος» του Καγιαντιμπί, δηλαδή το Κέντρο Αντιστάσεως Καμελάρ, δια του Ι/35 Τάγματος. Παρά το «αδοκίμαστο» της μονάδας, παρά το βομβαρδισμό που δέχθηκαν οι θέσεις της από 30 και πλέον βαριά πυροβόλα και 40 ελαφρά, παρά τη πίεση που δεχόταν από την ώθηση 2 Τουρκικών Μεραρχιών (11ης και 5ης) και παρά το γεγονός ότι εντός ολίγων ωρών 4 αξιωματικοί παρέλαβαν διαδοχικά τη διοίκηση – εξ αιτίας της απώλειας των προηγουμένων – και 17 αξιωματικοί και 346 οπλίτες τέθηκαν εκτός μάχης, το Ι/35 Τάγμα κλονίστηκε μεν, αλλά κράτησε και δεν έστρεψε τα νώτα. Απώλεσε όμως πολύ σύντομα από την έναρξη της επίθεσης  κύρια και ζωτικά σημεία της τοποθεσίας του λόγω της απώλειας των υπερασπιστών τους. (βλ. Παράρτημα Α’, Φωτ. 10)

2. Το Κέντρο Αντιστάσεως Τιλκί Κιρί Μπελ – το δεξιό χείλος του «ρήγματος» – το υπεράσπιζε το Ι/49 Τάγμα. Για τη μαχητική αξία του 49ου Συντάγματος και της διαγωγής που υπέδειξε στην υπεράσπιση του Τιλκί Κιρί Μπελ ας αφήσουμε να μιλήσει ο Κ. Κανελλόπουλος:

«Βραχύς και άδοξος υπήρξε ο αγώνας επί του Τιλκί Κιρί Μπελ, ισχυρότατου σημείου φύσει και τέχνη οχυρού. Το υπερασπίζον το Τιλκί Κιρί Μπελ 49ο Σύνταγμα, μικρής μαχητικής αξίας, αποτελούμενο από άνδρες παλαιών κλάσεων, Σύνταγμα Μετόπισθεν προηγουμένως, που είχε στασιάσει δύο φορές προ μηνών, εγκατέλειψε άνευ αγώνος, άνευ βολής τυφεκίου σχεδόν, εν επονειδίστω φυγή, από την 0700 ώρα την οχυρή αυτή θέση. Καμφθέν υπό μόνης της βολής του Τουρκικού πυροβολικού, μη θέλοντας να πολεμήσει, διαλύθηκε πριν ακόμη πλησιάσει το Τουρκικό πεζικό. Το Τιλκί Κιρί Μπελ περιήλθε έτσι χωρίς κόπο στα χέρια του εχθρού».

Ο στρατηγός Μπουλαλάς – λοχαγός διευθυντής του 3ου Γραφείου της Ι Μεραρχίας στη Μ.Α. – γράφει ότι στο Ι/49 Τάγμα επικρατούσε αντιπολεμικό κλίμα και το ηθικό ήταν διαβρωμένο από τη προπαγάνδα … . (βλ. Παράρτημα Α΄, Φωτ. 10)

3.  Μήπως όμως πρέπει να είμαστε επιεικείς προς το 49ο Σύνταγμα που θεωρήθηκε ο αποδιοπομπαίος τράγος, του φόρτωσαν τη κάθε νόσο και εναντίον  του οποίου εκσφενδονίζονται λίθοι αναθέματος επί 90 χρόνια;  Βεβαίως υπήρχαν πολύ σοβαρά προβλήματα επάρκειας της διοικήσεως, πειθαρχίας και συνοχής στο υπόψη Σύνταγμα. Ακόμη – όπως απέδειξε και η μάχη – απουσίαζε η θέληση από τους άνδρες του να πολεμήσουν. Όχι βεβαίως απ’ όλους. Δεν είναι δυνατό. Αρκούν όμως και λίγες σταγόνες ξύδι για να χαλάσει το κρασί. Αλλά αφού οι διοικήσεις της Ι Μεραρχίας και του Α’ Σ.Σ. γνώριζαν τα προβλήματα που υπήρχαν στο 49 Σύνταγμα, για ποιο λόγο του ανέθεσαν την ευθύνη του πλέον  κρίσιμου (ίσως) για τη συνοχή της όλης τοποθεσίας Κέντρου Αντιστάσεως; Τις Θερμοπύλες τις εμπιστεύονται σε  «λέοντες».  Γράφει ο Κανελλόπουλος ότι το 49ο Σύνταγμα κάμφθηκε και μόνο από τη βολή του Τουρκικού πυροβολικού. Αλλά και η πιο αξιόμαχη Μονάδα δεν μπορεί να μείνει ακλόνητη, να μη καμφθεί και να συνεχίσει να αμύνεται σε μια τοποθεσία που δέχεται τα πυρά 30 βαρέων πυροβόλων και πολλών άλλων μικρότερου διαμετρήματος.  Μπορεί να κρατήσει τις θέσεις της μόνο αν αυτές είναι καλά οχυρωμένες και κυρίως αν υπάρχουν ισχυρά προστατευμένα σκέπαστρα βομβαρδισμού για το σύνολο του προσωπικού. Σε διαφορετική περίπτωση και ο πιο γενναίος και αποφασισμένος μαχητής θα «λαλήσει» και θα φύγει. Εκτός και αν έχει φονευθεί. Το Ι/35 Τάγμα που παρέμεινε στη θέση του μέχρι και την επέμβαση του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, έχασε εντός ολίγων ωρών το ήμισυ της δυνάμεως του και τα σημαντικότερα στηρίγματα του Κ.Α. Καμελάρ. Το Ι/49 Τάγμα που δεν διέθετε συνοχή και θέληση να πολεμήσει, τράπηκε σε «επονείδιστη φυγή». Όμως οι ελάχιστες υπάρχουσες και τεκμηριωμένες φωτογραφίες, αλλά και οι δορυφορικές λήψεις του Google Earth, δείχνουν ότι η οχύρωση του Τιλκί Κιρί Μπελ είχε γίνει με μεθόδους του 1821. (Βλ. Παράρτημα Α’,  Φωτ. 11).  Αντί χαρακωμάτων είχαν ανεγερθεί προτειχίσματα από ξερολιθιά, τα οποία καμιά απολύτως προστασία δεν μπορούσαν να προσφέρουν στους αμυνόμενους στην επισκηπτική βολή του πυροβολικού. Ειδικά του βαρέως. Φαίνεται ότι η οχύρωση με προτειχίσματα ξερολιθιάς, επικρατούσε στο Τιλκί Κιρί Μπελ και στο τομέα της IV Μεραρχίας. Είναι εξεταστέο αν αυτός ο τύπος οχύρωσης  αποτελούσε κεντρική κατεύθυνση της  IV Μεραρχίας, της οποίας ο διοικητής προερχόταν από το όπλο του μηχανικού. Αλλά και στα σκέπαστρα βομβαρδισμού οι επιδόσεις της Ελληνικής Στρατιάς υπήρξαν φτωχές. Όλες οι υπάρχουσες φωτογραφίες δείχνουν σκέπαστρα μηδενικής έως πολύ μέτριας αντοχής. (Βλ. Παράρτημα Β’,  Φωτ. 1-7)

4.  Η εφημερίδα ΣΚΡΙΠ  που σε συνέχειες παρουσίασε τις απόψεις ενός στρατιωτικού για τα πολεμικά γεγονότα εκείνης της τραγικής περιόδου, έγραφε στις  9 Απριλίου 1925 τα ακόλουθα:

«Άμα τη ενάρξει του βομβαρδισμού εφάνη η μεγάλη υπεροχή του εχθρικού πυροβολικού έναντι του ημετέρου, το οποίον ουδαμού κατόρθωσεν, όχι να σιγάση το εχθρικόν αλλ’ ουδέ να ανακουφίση καν το σκληρώς δοκιμαζόμενον πεζικόν  εντός των ακάλυπτων χαρακωμάτων του. Και συγχρόνως κατεδείχθη η ανεπάρκεια των εν λόγω χαρακωμάτων όπως προστατεύσωσι τους αμυνόμενους  κατά του πυρός του πυροβολικού, αφού εστερούντο σκεπάστρων αντοχής ίνα καταφύγωσιν εν αυτοίς οι άνδρες κατά τη διάρκεια του βομβαρδισμού»

Και τελικά, ύστερα από αυτή τη τραγική ιστορία, τι έμαθε και πόσο σοφότερος και ικανότερος είναι σήμερα ο Ελληνικός Στρατός αναφορικά με την οργάνωση του εδάφους;  

Το «εύτρωτο» της δεξιάς πτέρυγας της εξέχουσας

Η δεξιά πτέρυγα της εξέχουσας διέθετε όλα εκείνα τα στοιχεία για να χαρακτηριστεί ως διαθέτουσα  ελάχιστη φυσική αμυντική ισχύ και μη παρέχουσα ισχυρά εχέγγυα στον αμυνόμενο για τη διατήρησής της σε περίπτωση ισχυρής εχθρικής κρούσης.

Επιλέχθηκε με άγνωστα κριτήρια που ουδόλως εξυπηρετούσαν το στρατηγικό σκοπό της κάλυψης με επάρκεια του κόμβου συγκοινωνιών και επικοινωνιών του Αφιόν Καραχισάρ. Δεν εξυπηρετούσε όμως και τα αμυντικά σχέδια των περί το Αφιόν δυνάμεων.  Ήταν μεγάλου αναπτύγματος, αντιοικονομική, στερούμενη βάθους, υποκείμενη στη παρατήρηση και τα πυρά του εχθρού από υψηλότερα εδάφη που βρίσκονταν εγγύτατα της τοποθεσίας. Είχε χαραχθεί κατά τρόπο που δεν υπάκουε σε καμιά τακτική σκέψη,  σε έδαφος ορεινό, βαθειά διακεκομμένο, που διέθετε μικρού εύρους και βάθους πεδία βολής και μεγάλες περιοχές απυρόβλητες από το Ελληνικό πυροβολικό και ακόμη παρείχε μη ικανοποιητική έως ανύπαρκτη παρατήρηση στις αμυνόμενες επ’ αυτής δυνάμεις. Όλα τα παραπάνω δυσμενή χαρακτηριστικά της τοποθεσίας ήταν ιδιαίτερα έντονα και συνάμα απελπιστικά για τη διεξαγωγή του αμυντικού αγώνα στη περιοχή του Μικρού Καλετζίκ. (Βλ. Παράρτημα Α’,  Φωτ. 12) Δύο περιοχές της τοποθεσίας είχαν χαρακτηριστεί ως παθητικές για την ενέργεια μεγάλου σχηματισμού και δεν καλύπτονταν επαρκώς. Αλλά από τις περιοχές αυτές εισέδυσαν στα πλευρά και τα νώτα των Ελληνικών δυνάμεων 1 Μεραρχία πεζικού και 3 Ιππικού.

Και αυτό θα πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο μελέτης στις στρατιωτικές σχολές και στα επιτελεία του Ε.Σ.. Στις μέχρι σήμερα Ε-Τ συγκρούσεις οι Τούρκοι διεισδύουν πάντοτε στα νώτα των Ελληνικών δυνάμεων. Πολλάκις στο παρελθόν, αλλά και πρόσφατα.

Κρίσιμο σημείο για το αρραγές της όλης αμυντικής τοποθεσίας αποτέλεσε ο ευρύς χώρος επί του Μικρού Καλετζίκ, μεταξύ της αμυντικής γραμμής και του αυχένα των 1580 μέτρων και το μεγάλο «ρήγμα» στη περιοχή μεταξύ του Διχαλωτού Βράχου και του Τιλκί Κιρί Μπελ. Η μεν πρώτη περιοχή αποτέλεσε το χώρο εξόρμησης τεσσάρων Τουρκικών Μεραρχιών, το δε ρήγμα και τα εκατέρωθεν αυτού Κέντρα Αντιστάσεως αποτέλεσε το σημείο που εφαρμόστηκε η Κυρία Προσπάθεια των Τούρκων. Η εγκατάλειψη αυτών των χώρων εκτός της Ελληνικής γραμμής αποτελεί ψόγο για τις τότε Ελληνικές διοικήσεις.

Πίσω από τη τοποθεσία της δεξιάς πτέρυγας της εξέχουσας και σε μικρή απόσταση από αυτή ελισσόταν η σιδηροδρομική γραμμή Σμύρνης – Αφιόν, που αποτελούσε τη βασική αρτηρία εφοδιασμού και συντήρησης των Ελληνικών δυνάμεων της εξέχουσας με τη βάση της Σμύρνης.  Διάρρηξη της τοποθεσίας σε κάποιο σημείο ύστερα από Τουρκική επίθεση, σήμαινε και τη βεβαία διακοπή των συγκοινωνιών και επικοινωνιών με τη Σμύρνη.  Δύο λύσεις υπήρχαν στη περίπτωση αυτή για την Ελληνική δύναμη του Αφιόν:

1η Λύση:

Να συμπτυχθεί αμέσως και με τάξη προς βορρά προκειμένου να αποκαταστήσει όσο το δυνατόν ταχύτερα τη συνέχεια του μετώπου της και εγκαθιστάμενη σε τοποθεσίες στις οποίες να στηρίζει ισχυρά τα πλευρά της, να ανασυγκροτήσει της δυνάμεις της και δια της γενικής εφεδρείας του Β’ Σ.Σ. και άλλων δυνάμεων που θα εξοικονομούνταν από το Γ’ Σ.Σ., να αντεπιτεθεί επιδιώκοντας την επίτευξη αποφασιστικού αποτελέσματος εναντίον του αντιπάλου.  Η συντήρηση και ο εφοδιασμός της δύναμης θα διεξαγόταν δια του Εσκή Σεχήρ και της γραμμής της Βαγδάτης. Το μειονέκτημα αυτού του ελιγμού, ήταν ότι ο δρόμος προς τη Σμύρνη θα ήταν ελεύθερος στο Τουρκικό Ιππικό. Η τοποθεσία του Τουμλού Μπουνάρ δεν ήταν επανδρωμένη από κάποια δύναμη. Και αυτό το γνώριζαν οι Τούρκοι.

2η Λύση:

Να διακόψει την επαφή με τον εχθρό και να συμπτυχθεί όσο το δυνατό πιο σύντομα – με ένα άλμα – στη διάρκεια μιας νύκτας – στην οχυρωμένη, οικονομική και φύσει ισχυρή τοποθεσία του Τουμλού Μπουνάρ. Και αυτό όμως το εκτίμησαν ως πιθανότητα οι Τούρκοι και θα έκαναν το μέγιστο δυνατό για να μη συμβεί (τελικά το πέτυχαν με τη βοήθεια των Χατζανέστη και Τρικούπη).

Είχε μελετηθεί η πιθανότητα εφαρμογής της Κυρίας Προσπάθειας του εχθρού στη δεξιά πτέρυγα της εξέχουσας;

Στις 23 Δεκεμβρίου 1921 συντάχθηκε μελέτη από το Νότιο Συγκρότημα – Α’ και Β’ Σ.Σ., διοικητής ο υποστράτηγος Τρικούπης – επί των πιθανών επιθετικών ενεργειών των Τούρκων. Κύριο συμπέρασμα της μελέτης ήταν ότι οι περιοχές που συγκέντρωναν τις μεγαλύτερες πιθανότητες για την εκδήλωση της  Κυρίας Προσπάθειας του εχθρού, ήταν η του Πασάκιοϊ (νότια του Μπαλ Μαχμούτ – βλ. Σχεδιάγραμμα 1), και της Μπανάζ. Δηλαδή κατά της δεξιάς πτέρυγας της εξέχουσας. Και κατά τη γνώμη του Νοτίου Συγκροτήματος εάν οι επιθέσεις επετύγχαναν, θα έφερναν τους επιτιθέμενους στα νώτα της διατάξεως και θα διέκοπταν τη σιδηροδρομική συγκοινωνία προς η Σμύρνη κλπ…

Ως απάντηση στην υπόψη πιθανότητα, υπεδείχθη η ενεργητική άμυνα στο επίπεδο των Μεραρχιών και η ανάληψη ευρέων αντεπιθέσεων στο επίπεδο του Νοτίου Συγκροτήματος. Όταν όμως συντάχθηκε η μελέτη, πίσω από τις Ι και IV Μεραρχίες που ήσαν εγκατεστημένες επί της δεξιάς πτέρυγας, υπήρχαν ως εφεδρεία δύο ακόμη Μεραρχίες. Η VII στο Μπαλ Μαχμούτ και η IX στη Μπανάζ. Ακόμη από τα 4 Συντάγματα της Ι Μεραρχίας, μόνο τα 2 ήταν επί της τοποθεσίας. Δηλαδή εκείνη την αρκετά πρώιμη περίοδο, υπήρχε ακόμη αρκετή σοφία στις σκέψεις της ανωτάτης Ελληνικής διοίκησης και η διεξαγωγή ενεργητικής άμυνας είχε ακόμη ισχυρό νόημα.

Στη πραγματικότητα όμως, η διάρρηξη της τοποθεσίας δεν αντιμετωπιζόταν ως πιθανότητα, αφού δεν αναφέρεται κάτι σχετικά με τη στάση των δυνάμεων σε περίπτωση  διαρρήξεως. Η τελευταία και μοιραία διαταγή του Χατζανέστη – τη 14η Αυγούστου –  προς το Τρικούπη, για διεκδίκηση του εδάφους μέχρι τη Σμύρνη  «βήμα – βήμα», δείχνει ότι το ενδεχόμενο της διάρρηξης δεν είχε μελετηθεί.

Σαν γενική διαπίστωση; Όταν μια δύναμη παραμένει συνεχώς ακίνητη επί μιας αμυντικής τοποθεσίας, η στρατηγική και τακτική σκέψη παγώνει, οι ιδέες στερεύουν και η τοποθεσία καταπίνει ότι διαθέσιμες δυνάμεις υπάρχουν. Στο τέλος τρώει και τις εφεδρείες.

Υπήρχαν όμως και πολλά άλλα που καθιστούσαν την όλη κατάσταση αφόρητη, δύσκολη, προβληματική και μη εμπνέουσα καμιά εμπιστοσύνη. Θα εμφανιστούν κατά τη Τουρκική επίθεση αλλά και στη συνέχεια. Δεν είναι του παρόντος να αναφερθούν, πλην ενός που δείχνει την απαράδεκτη ελαφρότητα των Ελληνικών διοικήσεων.  Το στρατηγείο της Στρατιάς βρισκόταν εγκατεστημένο στη Σμύρνη, 400 χιλιόμετρα μακριά από τη γραμμή της κρίσης, των προβλημάτων και των αναγκών και απολάμβανε τα θέλγητρα και τις χάρες της λαμπρής εκείνης πόλης των Ελλήνων. Τα στρατηγεία του Α’ Σώματος Στρατού και της IV Μεραρχίας ήταν εγκατεστημένα στο Αφιόν Καραχισάρ. Σε μια πόλη που δεν υπήρχε κανένας Έλληνας. Και κατά τη 13η Αυγούστου τα δύο στρατηγεία δεν αποκατέστησαν πραγματικό σύνδεσμο μεταξύ τους. Τα όσα συνέβησαν ήταν τραγικά. Αλλά και μέσα στο Αφιόν «την τόσο εγγύς του μετώπου πόλη» υπήρχε πλήθος δυσκίνητων σχηματισμών (μη μάχιμοι μονάδες) και μη μεραρχιακές μονάδες της Στρατιάς του Α’ Σ.Σ. και της IV Μεραρχίας, σημαντικός αριθμός φορτηγών και υγειονομικών αυτοκινήτων, εφοδιοπομπές καμηλών και διτρόχων, μεγάλες αποθήκες τροφίμων και πυρομαχικών, νοσοκομεία και αναρρωτήρια κλπ. Αυτά όλα κατά την εσπευσμένη σύμπτυξη της 14ης Αυγούστου, μαζί με τους 5.000 Αρμένιους του Αφιόν, ακολούθησαν τις Ελληνικές δυνάμεις και προκάλεσαν τεράστια προβλήματα στη συνοχή των μάχιμων μονάδων.

Αν πιστεύει κάποιος ότι αυτά συνέβησαν στο παρελθόν, μελετήθηκαν και δεν πρόκειται να επαναληφθούν, σφάλλει. Πολύ πρόσφατα είχε μελετηθεί η εγκατάσταση του Στρατηγείου ενός Σώματος Στρατού μερικά μέτρα από το ποτάμι.

Το Τουρκικό σχέδιο

(ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ  8)

Στα τέλη Ιουλίου 1922 απέναντι από τη δεξιά πτέρυγα της εξέχουσας, βρίσκονταν μόνο οι 6η και 8η Τουρκικές Μεραρχίες.

Το Ι Σ.Σ με τις μεραρχίες  15η, 23η και  57η καθώς και η ανεξάρτητη 14η Μεραρχία βρισκόταν στη περιοχή μεταξύ  Τσιφούτ Κασαμπά και Τσάι.

Τα ΙΙ και  IV  Σ.Σ. με τις μεραρχίες 3η, 4η, 7η και  5η, 11η, 12η αντίστοιχα, βρίσκονταν βόρεια του Τσομπανλάρ απέναντι από την αριστερή πτέρυγα της εξέχουσας.

Το V Τουρκικό Σώμα Ιππικού βρισκόταν στη περιοχή Τσάι.

Το πρώτο 10 ήμερο του Αυγούστου, τα Ι, ΙΙ,  IV  και V Τουρκικά Σ.Σ. και οι μεραρχίες τους, κατόπιν νυκτερινών πορειών και αθέατα από την Ελληνική παρατήρηση μετακινήθηκαν-διολίσθησαν νότια της δεξιάς πτέρυγας της εξέχουσας. Κατ’ αυτό τον τρόπο απέναντι από τις Ι και IV Ελληνικές Μεραρχίες συγκεντρώθηκαν 12 Τουρκικές μεραρχίες πεζικού και 3 Μεραρχίες Ιππικό από τις 18 και 5 που διέθεταν αντίστοιχα.

Επίσης τα 18ο, 19ο και 25ο Συντάγματα Βαρέως Πυροβολικού των Ι, ΙΙ,  και IV Σ.Σ. με ένα σύνολο βαρέων πυροβόλων των 120 και 150 χιλ εκ των οποίων 8 Ρωσικοί όλμοι των 150 χιλ, κατάλληλοι για τη καταστροφή οχυρώσεων, τάχθηκαν ακριβώς απέναντι από τα Κέντρα Αντιστάσεως Τιλκί Κιρί Μπελ, Καμελάρ και το Σ.Σ. Καγιαντιμπί.

Η μάζα Τουρκικής ισχύος που κατ’ αυτό τον τρόπο συγκεντρώθηκε απέναντι από τη δεξιά Ελληνική πτέρυγα ήταν πέραν κάθε σύγκρισης με ό,τι «ανάλογο» είχε παρουσιαστεί μέχρι εκείνη τη στιγμή στο πεδίο μάχης της Μικράς Ασίας.

Για τα υπόλοιπα έβαλαν το χέρι τους οι Έλληνες.

———————————————————————————————————————–

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Α’: ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΗΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ ΤΗΣ ΑΜΥΝΤΙΚΗΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑΣ ΑΦΙΟΝ ΚΑΡΑΧΙΣΑΡ

Υποτομέας Μποστανλί - V Μεραρχία. Σημειώνονται οι θέσεις των οχυρώσεων που διακρίνεται το ίχνος τους.

Φωτ. Α1: Υποτομέας Μποστανλί – V Μεραρχία. Σημειώνονται οι θέσεις των οχυρώσεων που διακρίνεται το ίχνος τους.

Το Τιλκί Κιρί Μπελ από το Κοτσά Τεπέ

Φωτ. Α2. Το Τιλκί Κιρί Μπελ από το Κοτσά Τεπέ

Το Μπελέν Τεπέ από το Κοτσά Τεπέ

Φωτ. Α3. Το Μπελέν Τεπέ από το Κοτσά Τεπέ

Η αμυντική τοποθεσία στον Πριονοειδή Βράχο

Φωτ. Α4. Η αμυντική τοποθεσία στον Πριονοειδή Βράχο

Η Τοποθεσία Πριονοειδούς και Διχαλωτού Βράχου

Φωτ. Α5. Η Τοποθεσία Πριονοειδούς και Διχαλωτού Βράχου

 Η χαράδρα του Σινίρ Κιόι

Φωτ. Α6. Η χαράδρα του Σινίρ Κιόι

Το ύψωμα Μαύρος Βράχος από το Bey Tepesi

Φωτ. Α7. Το ύψωμα Μαύρος Βράχος από το Bey Tepesi

Η Ελληνική αμυντική τοποθεσία στο Κ.Α. Καμελάρ όπως φαίνεται από το ύψωμα Bey Tepesi

Φωτ. Α8: Η Ελληνική αμυντική τοποθεσία στο Κ.Α. Καμελάρ όπως φαίνεται από το ύψωμα Bey Tepesi

Το Μικρό Καλετζίκ από το Κοτσά Τεπέ

Φωτ. Α9. Το Μικρό Καλετζίκ από το Κοτσά Τεπέ

 Υπολείμματα αμυντικών έργων στο Κέντρο Αντιστάσεως Καμελάρ

Φωτ. Α10. Υπολείμματα αμυντικών έργων στο Κέντρο Αντιστάσεως Καμελάρ

Το Μπουγιούκ Καλετζίκ από το Τιλκί Κιρί Μπελ

Φωτ. Α11. Το Μπουγιούκ Καλετζίκ από το Τιλκί Κιρί Μπελ

Η φωτογραφία έχει ληφθεί από το ύψωμα Μαύρος Βράχος με κατεύθυνση την πόλη του Αφιόν Καραχισάρ και καταδεικνύει την ευπάθεια της ελληνικής αμυντικής τοποθεσίας επί του Μ. Καλετζίκ. Ο Μαύρος Βράχος αποτελούσε τμήμα της κύριας γραμμής αντιστάσεως (ΠΟΤ) και ζωτικό έδαφος του Κ.Α. Καμελάρ αλλά και όλου του τομέα της IV Μεραρχίας. Πιθανή απώλειά του θα έθετε σε κίνδυνο άμεσης κατάρρευσης το Κ.Α. Καμελάρ και θα προκαλούσε ρωγμή στην αμυντική γραμμή της IV Μεραρχίας. Η αμυντική γραμμή από το Μαύρο Βράχο συνέχιζε στα υψώματα βόρεια του χωριού Κιουτσούκ Καλετζίκ μέχρι το ύψωμα 1400 και στη συνέχεια, ακολουθώντας προς νότο τη συνεχόμενη μπλε γραμμή, διερχόταν από τον Πριονοειδή Βράχο.

Φωτ. Α12: Η φωτογραφία έχει ληφθεί από το ύψωμα Μαύρος Βράχος με κατεύθυνση την πόλη του Αφιόν Καραχισάρ και καταδεικνύει την ευπάθεια της ελληνικής αμυντικής τοποθεσίας επί του Μ. Καλετζίκ. Ο Μαύρος Βράχος αποτελούσε τμήμα της κύριας γραμμής αντιστάσεως (ΠΟΤ) και ζωτικό έδαφος του Κ.Α. Καμελάρ αλλά και όλου του τομέα της IV Μεραρχίας. Πιθανή απώλειά του θα έθετε σε κίνδυνο άμεσης κατάρρευσης το Κ.Α. Καμελάρ και θα προκαλούσε ρωγμή στην αμυντική γραμμή της IV Μεραρχίας. Η αμυντική γραμμή από το Μαύρο Βράχο συνέχιζε στα υψώματα βόρεια του χωριού Κιουτσούκ Καλετζίκ μέχρι το ύψωμα 1400 και στη συνέχεια, ακολουθώντας προς νότο τη συνεχόμενη μπλε γραμμή, διερχόταν από τον Πριονοειδή Βράχο.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β’: ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΗΣ ΑΜΥΝΤΙΚΗΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑΣ ΑΦΙΟΝ ΚΑΡΑΧΙΣΑΡ

Η λεζάντα του αρχείου αναφέρει ότι προέρχεται από την τοποθεσία της IV Μεραρχίας. Με βάση το γεγονός ότι το κωνικό ύψωμα δεξιά είναι το Αφιόν και συγκρίνοντας τη μορφή του βράχου με άλλη φωτογραφία, το εικονιζόμενο ύψωμα είναι ο Μαύρος Βράχος

Φωτ. Β1: Η λεζάντα του αρχείου της Ε.Ρ.Τ. αναφέρει ότι προέρχεται από την τοποθεσία της IV Μεραρχίας. Με βάση το γεγονός ότι το κωνικό ύψωμα δεξιά είναι το Αφιόν και συγκρίνοντας τη μορφή του βράχου με άλλη φωτογραφία, το εικονιζόμενο ύψωμα είναι ο Μαύρος Βράχος
(Πηγή: Αρχείο Ε.Ρ.Τ.)

Η λεζάντα του αρχείου της ΕΡΤ αναφέρει ότι η φωτογραφία προέρχεται από την τοποθεσία της IVης Μεραρχίας. Αν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, θα μπορούσε να είναι το ύψωμα 1710. Χρησιμοποιούνται τούρκοι για την κατασκευή των "οχυρώσεων". (Πηγή: Αρχείο Ε.Ρ.Τ.)

Φωτ. Β2: Η λεζάντα του αρχείου της ΕΡΤ αναφέρει ότι η φωτογραφία προέρχεται από την τοποθεσία της IVης Μεραρχίας. Αν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, θα μπορούσε να είναι το ύψωμα 1710. Χρησιμοποιούνται τούρκοι για την κατασκευή των «οχυρώσεων».
(Πηγή: Αρχείο Ε.Ρ.Τ.)

Η λεζάντα του αρχείου της ΕΡΤ αναφέρει ότι η τοποθεσία ανήκει στην IVη Μεραρχία, το οποίο είναι και το πιθανότερο. Στην περίπτωση αυτή θα πρόκειται για τμήμα του Υποτομέα Μιχαήλ, στην πεδιάδα του ποταμού Άκαρ. Η ξερολιθιά επικρατεί... (Πηγή: Αρχείο Ε.Ρ.Τ.)

Φωτ. Β3: Η λεζάντα του αρχείου της ΕΡΤ αναφέρει ότι η τοποθεσία ανήκει στην IVη Μεραρχία, το οποίο είναι και το πιθανότερο. Στην περίπτωση αυτή θα πρόκειται για τμήμα του Υποτομέα Μιχαήλ, στην πεδιάδα του ποταμού Άκαρ. Η ξερολιθιά επικρατεί…
(Πηγή: Αρχείο Ε.Ρ.Τ.)

Οχυρώσεις από ξερολιθιά σε έδαφος υποκείμενο του κατεχομένου από τον αντίπαλο. Η χρησιμοποίηση τούρκων αιχμαλώτων ή εργατών στην κατασκευή των αμυντικών έργων ήταν γενικευμένη. Οι Έλληνες στρατιώτες επέβλεπαν. (Πηγή: Αρχείο Ε.Ρ.Τ.)

Φωτ. Β4: Οχυρώσεις από ξερολιθιά σε έδαφος υποκείμενο του κατεχομένου από τον αντίπαλο. Η χρησιμοποίηση τούρκων αιχμαλώτων ή εργατών στην κατασκευή των αμυντικών έργων ήταν γενικευμένη. Οι Έλληνες στρατιώτες επέβλεπαν.
(Πηγή: Αρχείο Ε.Ρ.Τ.)

Γυμνάσια οπλιτών στην "εξέχουσα του Αφιόν". Άνευ σχολίων. (Πηγή: Αρχείο Ε.Ρ.Τ.)

Φωτ. Β5: Γυμνάσια οπλιτών στην «Εξέχουσα του Αφιόν».
Άνευ σχολίων.
(Πηγή: Αρχείο Ε.Ρ.Τ.)

Οχυρώσεις από ξερολιθιά σε έδαφος υποκείμενο του αντιπάλου. Η τοποθεσία είναι άγνωστη. Η αμυντική εγκατάσταση όμως σε έδαφος υποκείμενο του κατεχομένου από τον εχθρό επικρατούσε κυρίως στο Κιουτσούκ Καλετζίκ. (Πηγή: Αρχείο Ε.Ρ.Τ.)

Φωτ. Β6: Οχυρώσεις από ξερολιθιά σε έδαφος υποκείμενο του αντιπάλου. Η τοποθεσία είναι άγνωστη. Η αμυντική εγκατάσταση όμως σε έδαφος υποκείμενο του κατεχομένου από τον εχθρό επικρατούσε κυρίως στο Κιουτσούκ Καλετζίκ.
(Πηγή: Αρχείο Ε.Ρ.Τ.)

Φωτ. Β7: Μία συχνά συναντώμενη μορφή αμυντικής οργάνωσης στους τομείς των I και IV Μεραρχιών. Γινόταν εκσκαφή χαρακωμάτων γονυπετώς βάλλοντος και στη συνέχεια κατασκευαζόταν στο εμπρός χείλος του χαρακώματος ένας προτείχισμα από ξερολιθιά. Η υπόψη οχύρωση δεν παρέχει προστασία στο προσωπικό από τον βομβαρδισμό εχθρικού πυροβολικού, ειδικά δε βαρέως πυροβολικού.

Φωτ. Β7: Μία συχνά συναντώμενη μορφή αμυντικής οργάνωσης στους τομείς των I και IV Μεραρχιών. Γινόταν εκσκαφή χαρακωμάτων γονυπετώς βάλλοντος και στη συνέχεια κατασκευαζόταν στο εμπρός χείλος του χαρακώματος ένας προτείχισμα από ξερολιθιά. Η υπόψη οχύρωση δεν παρέχει προστασία στο προσωπικό από τον βομβαρδισμό εχθρικού πυροβολικού, ειδικά δε βαρέως πυροβολικού.
(Πηγή: Αρχείο Ε.Ρ.Τ.)

Πνευματικά Περιεχόμενα – Όροι Χρήσης

H παρούσα εργασία αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του συντάκτη της, με την εξαίρεση του ιστορικού ή δημοσίου φωτογραφικού υλικού.

Επιτρέπεται η ηλεκτρονική αναδημοσίευσή της υπό τον όρο της ρητής αναφοράς στην πηγή προέλευσης της και στον συντάκτη της.

Απαγορεύεται αυστηρά η έγγραφη αναδημοσίευσή του περιεχομένου, εν όλω η εν μέρει, καθώς και η καθ’ οιονδήποτε τρόπο οικονομική του εκμετάλλευση χωρίς την έγγραφη άδεια του συντάκτη.

Με την επιφύλαξη παντός νομίμου δικαιώματος.

 

 

114 Responses to «Η εξέχουσα του Αφιόν Καραχισάρ είχε το θάνατο μέσα της»

  1. Ο/Η .+- λέει:

    Εξαιρετο κειμενο!

    Μια διευκρίνηση:
    Ηξερα για οβιδοβολα Krupp M1905 ή και παλαιοτερα των 120χλς, για οβιδοβολα sFH13 των 150χλς ανακατασκευασμενα με κανη L17, και για οβιδοβολα σχεδιασης Schneider και κατασκευης Putiloff (Μ1910) των 152,6χλς.

    http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_howitzers
    http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_heavy_mortars

    Πρωτη φορα διαβαζω για «…8 Ρωσικοί όλμοι των 150 χιλ…»

    Μηπως εισαι σε θεση να συγκεκρημενοποιησεις για τι τυπο προκειται και πως αποχτηθηκαν(λαφυρα, αγορα και ποτε);

    .και-

  2. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Αγαπητέ φίλε,

    Για να ευλογήσω τα γένια μας: το κείμενο δεν είναι απλώς εξαίρετο: είναι εξαίρετη ανάλυση σε μια χώρα που βρίθει από «αναλυτές» και πάσχει από σοβαρές αναλύσεις.

    Σχετικά με τη διευκρίνιση που αναφέρεις: οι αναφερόμενοι (σε περίσσότερες των μία πηγών) «8 ρωσικοί όλμοι των 150 χιλ.» μας έχουν πονοκεφαλιάσει αρκετά και τους τρεις μέχρι τώρα, χωρίς να έχουμε σαφή εικόνα, όπως άλλωστε απολύτως σαφής εικόνα δεν υπάρχει για το σύνολο του τουρικού εξοπλισμού – και αμφιβάλλω αν έχουν κι οι ίδιοι οι τούρκοι.

    Σε κάθε περίπτωση, κατά πάσα πιθανότητα οι «8 ρωσικοί όλμοι των 150 χιλ.» προέρχονται από τη μεγάλη σοβιετική βοήθεια σε υλικό που δόθηκε κυρίως από τον Μάρτιο του ’21 και μετά στους κεμαλικούς. Το άρθρο σχετικά με το θέμα αυτό είναι ήδη έτοιμο, κι αν κάτι το καθυστερεί είναι η επιμονή για τη διευκρίνιση 2-3 σημείων ακόμη.

    Ακόμη και η χρήση του όρου «όλμος» είναι ένα αίνιγμα – σε κάθε περίπτωση όμως, υπήρχαν σωλήνες μεγάλου διαμετρήματος με ικανότητα επισκηπτικής βολής και, ακόμη κι αν ήταν μικρού βεληνεκούς (όπως φαίνεται να υπονοεί ο όρος «όλμος»), τους είχε δοθεί η δυνατότητα να ταχθούν αθέατα τόσο κοντά στα Κέντρα Αντιστάσεως Τιλκί Κιρί Μπελ, Καμελάρ και το Σ.Σ. Καγιαντιμπί που τα ειδικότερα χαρακτηριστικά τους δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία για τη συγκεκριμένη σύγκρουση.

  3. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ
    Συγχαρητήρια για το ιστορικό εθνικό μνημόσυνο, προσφορά σε έναν ανιστόρητο λαό.
    Διπλά συγχαρητήρια για την υψηλού επιπέδου ανάλυση, προϊόν επίπονης εργασίας.

  4. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Φίλε Κ/Δ ΚΒ,

    Τα συγχαρητήρια ανήκουν όλα στον Αρματιστή.

    Είναι από τους ανθρώπους που του αρέσει ό,τι κάνει να το κάνει καλά. Πήρε το εκτενές σημείωμα που είχε γράψει στο Εν Κρυπτώ σχετικά με το πρόβλημα της τοποθεσίας στο Αφιόν και το μετέτρεψε σε μια πλήρη, αναλυτική μονογραφία.

    Το παρόν αποτελεί μια μικρή παρέκβαση της προσπάθειας για πλήρη ανάλυση της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Στο πλαίσιο αυτό δεν είχε έρθει ακόμη η ώρα του. Όμως άνοιξε ένα ενδιαφέρον νήμα, που εγώ τουλάχιστον προτίθεμαι να συνεχίσω σε κάποιο βάθος:

    Τι έχει διδαχθεί ο σημερινός ΕΣ από τα λάθη της Μικρασιατικής Εκστρατείας; Και δεν αναφέρομαι στο τι έχει «εγκυκλοπαιδικά» επισημάνει ως λάθη, αλλά τι έχει αφομοιώσει στην σημερινή του πρακτική.

    Νομίζω ότι είναι αυτό που κυρίως θα απαιτούσαν οι νεκροί της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

  5. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Το αποσπασμα που υποσχεθηκα.
    Ο συγγραφεας υπηρετουσε στο τριτο συνταγμα της ΧΙΙΙ μεραρχιας.
    Το συνταγμα καταυλιζοταν στο χωριο Αιραμ Μπαμπα,βορεια της εξεχουσας.
    Το πρωι της 13ης Αυγουστου ξεκινουν,αφηνουν τους γιλιους τους μπροστα στο κτηριο που ηταν η εδρα του 5/42 ΣΕ,και κατευθηνονται ανατολικα.Στο υψωμα που υπερασπιζε το 43ο Συνταγμα της V Μεραρχιας.Δεχονται κανονιοβολισμους ομως σταθεροποιουν την αμυνα εκει.
    Το βραδυ της 14ης Αυγουστου,διατασσονται προς υποχωρηση.
    Στις 15 Αυγουστου το πρωι φθανουν στο χωριο Ερετ οπου συναντουν το 1ο και 2ο Συνταγμα της Μεραρχιας τους.
    Το αποσπασμα τωρα, παραλειποντας τα σημεια που δεν εχουν ενδιαφερον.
    »19 Αυγουστου 8 το πρωι.Αφησαμε το Ερετ και ολο οπισθοχωρουμε….Επειτα απο τρια τεταρτα της ωρας τελειωσε ο καμπος και αρχισαμε μια ανηφορα σ εναν αστρωτο φαρδυ δρομο,που αυτος ο δρομος ειχε γινει απο προσωπικη εργασια των Τουρκων.Με ολες τις στροφες του δρομου,δεν αργησαμε να βγουμε στο διασελο και να γυρισουμε απο την αλλη πλευρα που μπροστα μας αρχιζει αλλος καμπος.
    Μολις γυρισαμε απο την αλλη πλευρα δεχθηκαμε τις πρωτες οβιδες του εχθρου.Η ελληνικη φαλαγγα στρατου ακολουθησε στροφη του δρομου με κατευθηνση νοτιοδυτικη.Και πιο περα και σε αποσταση ενος περιπου χιλιομετρου μεσα στον καμπο και πλησιον σε ενα μικρο χωριο φαινοταν μια μεγαλη μαζα ανθρωπινη και ζωων.Αμαξια διτροχα,τετρατροχα,αυτοκινητα,μεταγωγικα σωματων,επιτελεια χειρουργειων,τραυματιοφορεις,εφοδιοπομπες και αλλα μικρα τμηματα των δυο μεραρχιων της V και της ΧΙΙΙ.Ολα αυτα βρισκονται συγκεντρωμενα μεσα στον καμπο.Ηταν η ωρα δεκα και μιση.

    Ο λοχος μας διαταχθηκε να σταματησει και οι αλλοι λοχοι συνεχισαν και πηραν αλλους τομεις.Ενω τα αλλα ταγματα του συνταγματος μας δεν ειδα ποια κατευθηνση πηραν αλλα μαλλον ακολουθησαν τον ιδιο δρομο.Σε λιγο μας ειπαν να αναχωρησουνε οι διμοιριες,εκατο μετρα να απεχει η μια απο την αλλη.(Μετα γραφει οτι σε πεντακοσια μετρα συγκεντρωθηκε ο λοχος?ολοκληρο το ταγμα?παρουσια του ταγματαρχη τους)

    Ο ταγματαρχης μας συγκεντρωσε ολους,και τους αξιωματικους και μας λεει οτι μπροστα μας μαχονται δυο συνταγματα της V Μεραρχιας και πρεπει να παμε για ενισχυση.Κατα διμοιριες βγηκαμε φατσα στον εχθρο και αμεσως πηραμε τις κανονισμενες αποστασεις και με αλματα φθασαμε στο τελος της πλαγιας στην αρχη του καμπου.Εδω αρχισε η μαχη,το εδαφος ειναι ανωμαλο,μοιαζει εχθρικο.Ολο βραχια με πριονιστα λιθαρια και με ημερα πευκα.Οι Τουρκοι ειχαν προχωρησει στο απεναντι ριζωμα του μικρου καμπου και μας περιμενανε.Την στιγμη που κατεβηκαμε για να οχυρωθουμε στο μερος που επρεπε,χτυπηθηκαν πολλα παιδια μας….

    Ποσες φορες σηκωσα το κεφαλι και παρατηρησα τα τμηματα τα συγκεντρωμενα στο χωριο αυτο που λεγεται Κιουτσου Κιοι?Και ακομα φαινεται η μεγαλη μαζα.Αλιμονο θα μας εχουν κλεισει μεσα στην φακα οι Τουρκοι σαν τους ποντικους.

    Η μαχη διηρκεσε απο τις εντεκα το πρωι μεχρι το βραδυ που δεν βλεπαμε να πυροβολησουμε.Σε ολο αυτο το διαστημα της μαχης συνεβη τουτο.Ουτε ειδα ουτε ακουσα καποιον αξιωματικο η υπαξιωματικο ,οπως παντα να μας φωναζει ενθαρυντικα λογια η να μας διαταζει.Αλλα την ωρα που νυκτωσε ακουσα καλα τις πατημασιες των υποχωρουντων αρβυλων.Εβλεπα τις ανθρωπινες σκιες να ακολουθει η μια την αλλη.Ητανε οι σκιες των ανδρων της διμοιριας μας.Προσπαθησα να τρεξω για να τους φθασω.Κατορθωσα και εφθασα τον Νικολαου τον προτελευταιο και μου ειπε πως διεταξε ο λοχιας να φυγουν ενας-ενας η δυο-δυο,για να μην προκαλεσουν θορυβο,και οταν απομακρυνθουμε να τρεξουμε να φθασουμε στην κορυφη,εκει που ειναι ο δρομος φαρδυς και εκει θα συγκεντρωθει ο λοχος.Φαινεται πως η διμοιρια μας ειδοποιηθηκε τελευταια.
    Σαν εφτασα στη κορυφη και τον φαρδυ δρομο,σταθηκα σαν ξερο κοκκαλο,αφουγκραστηκα για να ακουσω κανενα θορυβο.Περπατησιες η καμμια φωνη.Δυστυχως ουτε φωνη ουτε ακροαση.
    Απελπισμενος σφιγγω την καρδια και αποφασησα να ακολουθησω τον δρομο που νομισα πως φυγανε και οι αλλοι προς το χωριο.Μετα μια ολοκληρη ωρα κατορθωσα να φθασω σε ενα αγνωστο τμημα.Αρχισα να ακολουθω αυτους τους αγνωστους συναδελφους και σαν αποκτησα λιγες δυναμεις αρχισα να αφηνω αλλους πιο πισω.Βαδιζω και ρωτω στο καθε τμημα που φθανω,μηπως γνωριζουν που βρισκεται το συνταγμα η ο λοχος μου.
    -Οχι συναδελφε.Συνταγμα γυρευεις και λοχο ζητας τωρα συναδελφε?Δεν κοιτας τωρα το κεφαλακι σου?»
    Το ημερολογιο του Χρηστου Καραγιαννη.
    Και απο εδω και περα,ξεκινα το εξπρες Αφιον-Αιγαιο,με τα ποδια στην πλατη.
    ΚΧΡ

  6. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Παιδια συγγνωμην.Ο ηλιος της θαλασσας με ζαλησε φαινεται.
    Το παραπανω αποσπασμα εχει ημερομηνια 16 Αυγουστου 8 το πρωι.Τοτε δοθηκε η μαχη και συνεβη η διαλυση του λοχου της ΧΙΙΙ Μεραρχιας.
    Παντως εκεινο που μου προκαλει εντυπωση απο την διηγηση αυτου του ανθρωπου,ειναι οτι τις ωρες που διαλυεται ο λοχος του,οπως και στις υπολοιπες ομαδες των φυγαδων δεν υπαρχουν πουθενα αξιωματικοι.
    Και σε ολοκληρη την διαδρομη-περιπετεια εως την Σμυρνη,αξιωματικοι πολυ σπανια εμφανιζονται.
    Εξω απο την Σμυρνη δε συνεβη ενα πολυ περιεργο περιστατικο,που θα το γραψω,οταν με το καλο φθασει η ερευνα στα γεγονοτα των τελευταιων ημερων της εκστρατειας.ΚΧΡ

  7. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Σπουδαιοτερη και κρισιμοτερη μαχη στη Μικρασιατικη εκστρατεια ηταν η μαχη της Σμυρνης το Σεπτεμβριο του 1922 που ποτε ομωσ δε δοθηκε ντροπιαζοντας τον ΕΣ καταστρεφοντας τον Ιωνικο Ελληνισμο και δικαιωνοντας ηθικα πληρως τους Τουρκους! Δυστυχως καποιοι θεωρουν λογικη και σωστη αυτη την αψυχολογητη και προδοτικη εκκενωση! Παντως να ξερουν οτι ο Καραγιαννης μεχρι τη Λεσβο κουβαλουσε το οπλο του ετοιμοπολεμο και σαν κι αυτον ηταν πολλοι και ηγετης υπηρχε ο Πλαστηρας ετοιμος…

    Δ.Ν

  8. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ
    Ναι θα ήταν μια μάχη που θα είχε σχεδιάσει και επιλέξει η ελληνική πλευρά, σε έτοιμη και φύσει οχυρά θέση, με αριθμητική υπεροχή έναντι του αντιπάλου με πλήρη υποστήριξη πυροβολικού και αεροπορική υπεροχή, με επάρκεια πυρομαχικών, με ακμαίες δυνάμεις και κυρίως με υψηλό ηθικό και πειθαρχία. Όλες οι προϋποθέσεις δηλαδή για επιτυχία.

  9. Ο/Η T.T. λέει:

    «Η μάζα Τουρκικής ισχύος που κατ’ αυτό τον τρόπο συγκεντρώθηκε απέναντι από τη δεξιά Ελληνική πτέρυγα ήταν πέραν κάθε σύγκρισης με ό,τι «ανάλογο» είχε παρουσιαστεί μέχρι εκείνη τη στιγμή στο πεδίο μάχης της Μικράς Ασίας.»

    Η φράση αυτή ως κατακλείδα του άρθρου είναι συγκλονιστική. Δεν μας εμπνέει όμως, δεν είναι «μοντέρνα», γιατί ο «μοντέρνος» πόλεμος γίνεται από σημειακές δυνάμεις, σε σημειακές κρίσεις και σε σημειακά εδάφη. Έτσι μας είπε ο σημειακός συνταγματολόγος.

  10. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Τις μαχες δεν τις δινεις μονο οταν εχεις καλες πιθανοτητες επικρατησης αλλα παντα οταν εχεις υποχρεωση εναντι της πατριδας του εθνους και της ιστοριας αλλα με σιγουραντζες δε γραφεται ιστορια… Η υπερασπιση της πατριδας δεν ειναι μπιζνα ουτε καριερα να μετρετιεται με επιτυχιες αλλα με συνεπεια και σοβαροτητα και φυσικα με θυσιες! Αλλωστε η αξιοπρεπης ηττα ας πουμε ειναι προτιμοτερη απο μια βρωμικη νικη (πχ Θερμοπυλες)

    Δ.Ν.

  11. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    @ ΔΝ

    Το θέμα που πραγματεύεται το κείμενο αφορά την αμυντική τοποθεσία της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ, τις συνθήκες κάτω από τις οποίες επιλέχθηκε η υπόψη τοποθεσία, την ακριβή χάραξη της κύριας γραμμής αντιστάσεως, καθώς και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του προς νότο στραμμένου σκέλους της εξέχουσας που το έκαναν «εύτρωτο», ώστε να το επιλέξουν οι Τούρκοι και εναντίον του να εκτοξεύσουν τη μεγάλη επίθεση της 13ης Αυγούστου 1922. Ακόμη το κείμενο αναφέρεται στην Ελληνική και Τουρκική διάταξη ο βράδυ της 12ης Αυγούστου και στο μέγα ζήτημα της απουσίας στρατηγικής εφεδρείας στη περιοχή εφαρμογής της Κύριας Τουρκικής Προσπάθειας. Επίσης στο κείμενο θίγονται ακροθιγώς και κάποια ζητήματα ιδιαίτερης σημασίας, τα οποία θα μπορούσαν να δώσουν το έναυσμα για μια ευρύτερη παραγωγική συζήτηση. Πέρα από τα παραπάνω αναφερόμενα, το κείμενο έχει και χαρακτήρα καθαρά επετειακό. Επιδιώκει να ξύσει πληγές και να αναλογιστούμε αν ύστερα από μια τέτοιου μεγέθους στρατιωτική ήττα και εθνική καταστροφή, γίναμε σοφότεροι.

    Δυστυχώς όμως ΔΝ, τίποτε από όσα επιγραμματικά ανέφερα παραπάνω δεν σού έκανε εντύπωση. Δεν έχεις κανένα σχόλιο. Πιστεύω ότι μάλλον ούτε το κείμενο διάβασες. Ακόμη και για τη μάχη των Γαυγαμήλων να έγραφα, εσύ θα έγραφες για τη μεγάλη μάχη της Σμύρνης που όμως δεν έγινε και για το Πλαστήρα που αν τον άφηναν θα κρατούσε τους Τούρκους κλπ.
    Παρ’ όλο που ο Κ/Δ ΚΒ, ο Βελισάριος και ο Κλεάνθης σου έδωσαν τεκμηριωμένες απαντήσεις επί του υπόψη ζητήματος, εσύ συνεχίζεις και επιμένεις στο άτοπο. Ειλικρινά δεν μπορώ να κάνω τίποτε επ΄ αυτού.

    ΔΝ.
    Ο Πλαστήρας δεν ήταν Θεός. Ήταν ικανός αξιωματικός, καλός Έλληνας, είχε θάρρος και ψυχή. Ήταν από τους άριστους. Έκανε όμως και σοβαρά λάθη, δεν εκτέλεσε εντολές και επέδειξε κατ΄ επανάληψη ανυπακοή στο πεδίο της μάχης. Έσωσε ακόμη το Σύνταγμά του και αυτό είναι κάτι που δεν έχει μελετηθεί σε βάθος. Δεν ήταν όμως ο μόνος που οδήγησε τη μονάδα του συντεταγμένη στο Αιγαίο. Ήταν και πολλοί άλλοι, όπως ο διοικητής και οι αξιωματικοί της Ανεξάρτητης. Ήταν και πάρα πολλοί ακόμη που χάθηκαν κατά την υποχώρηση πολεμώντας μέχρι τη τελευταία ρανίδα του αίματός τους στις μάχες του Χαμούρκιοϊ Ιλμπουλάκ και του Αλή Βεράν. Όπως οι συνταγματάρχες Τσάκαλος και Καλιαγκάκης. Ο Πλαστήρας μετά το απόγευμα της 14ης Αυγούστου δεν μπήκε και πάλι σε σοβαρή μάχη. Ο Καλιαγκάκης όμως, ο ήρωας διοικητής του 26ου Συντάγματος της ΙΧ μεραρχίας πολεμούσε από το πρωί της 14ης Αυγούστου μέχρι και τη μάχη του Αλή Βεράν στις 17 Αυγούστου. Τραυματισμένος εγκαταλείφτηκε στο Αλή Βεράν μαζί με άλλους 2000 περίπου τραυματίες και αποτελειώθηκε από τους Τούρκους (όπως και οι υπόλοιποι).

    Το ακόλουθο όμως έχει μεγάλη σημασία. Ο Πλαστήρας ως αρχηγός της «επανάστασης», ήταν στη πραγματικότητα ο ουσιαστικός αρχηγός του κράτους. Παρά ταύτα, ενέδωσε στις απαιτήσεις των «συμμάχων» και διέταξε τον Ελληνικό Στρατό να εγκαταλείψει την Ανατολική Θράκη. Και όταν το Μάρτιο του 1923 ο Στρατός του Έβρου ήταν έτοιμος, δεν αποφάσισε να διαβεί τον Έβρο και να επανακαταλάβει την Ανατολική Θράκη. Υπόψη ότι το μεν Σεπτέμβριο του 1922 στην Αν. Θράκη δεν υπήρχε Τουρκικός Στρατός, το δε Μάρτιο του 1923 είχε διεκπεραιωθεί στην Αν Θράκη μια Τουρκική δύναμη 30.000 περίπου ανδρών.

    Τέλος: Σου συνιστώ να διαβάσεις το στρατιωτικό μέρος της Μικρασιατικής τραγωδίας από επίσημες πηγές και όχι από ιστορικά διηγήματα.

  12. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Δυστυχως αρματιστη μαλλον θες να ακους αυτα που θελεις να ακουσεις !

    Εναυσμα για ευρυτερη παραγωγικη συζητηση δεν ηθελες;;;;

    Προσεξε Στις μερες μας παιζεται το καστελοριζο ελπιζω μην κυριαρχησει η λογικη σας….

    Δ.Ν.

  13. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Αρματιστη καλα τα βιβλια αλλα να ξερεις εγω τα χω διαβασει ολα αυτα πριν απο σενα. Το κυριοτερο ειναι βεβαια ειναι τι καταλαβαινεις οταν τα διαβαζεις….

    Για τον Πλαστηρα ακου να ξερεις! Ο ΕΣ ειχε προβλημα ηγεσιας το 1922 και γι αυτο κυριως ηττηθηκε! Ο Πλαστηρας στο κενο εκεινο μπορουσε να παιξει το ρολο του ανθρωπου που χρειαζομασταν παρα τα προγενεστερα λαθη του!

    Προφανως δεν εχεις καταγωγη απο κεινα τα μερη για να καταλαβεις αρματιστη! Απο παλια Ελλαδα σε βλεπω με οτι αυτο συνεπαγεται….

    Δ.Ν.

  14. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ
    «Η υπερασπιση της πατριδας δεν ειναι μπιζνα ουτε καριερα να μετρετιεται με επιτυχιες αλλα με συνεπεια και σοβαροτητα και φυσικα με θυσιες»
    Φίλε ΔΝ, μόνο εσύ βλέπεις σοβαρότητα και συνέπεια σε μια απόφαση κάποιου στρατιωτικού εκεί έξω από την Σμύρνη μέσα από τα συντρίμμια του ΕΣ να αποφασίσει να αντιτάξει «οργανωμένη;», «πείσμωνα;», «αποτελεσματική;» άμυνα. Πολύ απλά διασώθηκε τότε ο υπόλοιπος Στρατός για να πολεμήσει μια άλλη ημέρα -άσχετα αν ο Πλαστήρας δεν το έπραξε ως αρχηγός της Επανάστασης- Συγχέεις τον ηρωισμό του Λεωνίδα με την μοιρολατρική, ξεροκέφαλη και ανούσια θυσία των καμικάζι. Αλλά η Ελλάδα δεν έχει ανεξάντλητα εκατομμύρια ψυχών για να τα θυσιάζει σε μάχες γοήτρου. Δεν υπήρχε κανένας λόγος στις 50.000 απωλειών του ΕΣ να προστεθούν άλλες π.χ. 10.000 για λόγους γοήτρου.

  15. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Τετοιες μερες 1974 στρατοπεδο ΕΛΔΥΚ Λοχαγος ΜΧ Σταυριανακος φανταζεσαι να σκεφτονταν σαν και σενα;;;;

    Δ.Ν

  16. Ο/Η Προβοκάτωρ λέει:

    Κρίμα μόνο που η εμπεριστατωμένη και μεστή αυτή ανάλυση συνέπεσε με τα εγκαίνια του θεωρούμενου «σπιτιού του Κεμάλ» στη Θεσσαλονίκη. Σατανική σύμπτωση?

    Δυστυχώς για εμάς ούτε στον στρατιωτικό τομέα(γνωρίζεις τη θέση μου φίλε Αρματιστή η οποία παραμένει ασάλευτη..) αλλά ούτε στον πολιτικό, διδαχθήκαμε από τα παραπάνω και καθώς φαίνεται η ιστορία επαναλαμβάνεται με τραγικά αποτελέσματα για τους ηλίθιους που την αγνοούν.

  17. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ
    Άσχετο.

  18. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Ακου κδ κβ
    Προφανως αγνοεις οτι για να γλυτωσουν καποιοι το 1922 χαθηκαν περιπου 300.000 Ιωνες που τους περιποιηθηκαν οι τουρκοι και φυσικα ηταν κατι αναμενομενο και γνωστο στον ΕΣ προκαταβολικα δεν ηταν αναπαντεχο. Ειναι ξεκαθαρο οτι δεν εχεις καταγωγη απο κει ή τους θεωρεις τουρκοσπορους τουσ Ιωνεσ οπωσ ηταν ευρεως διαδεδομενο στην παλια ελλαδα απ οπου σιγουρα καταγεσαι…. Δυστυχως η ιδια λογικη οικονομιας δυναμεων και συμπτηξησ επικρατησε και το 1974 ( βλεπε καταθεση Αβερωφ για τοτε) ή το 1940 (κατσιμητρος VIII MΠ μας εσωσε).

    Δ.Ν.

  19. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κδ κβ
    Μαλλον οι καμικαζι σου ειναι ασχετοι…

    Δ.Ν.

  20. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φιλε Αρματιστη.
    Επειδη »διαμαρτυρεσαι»,οτι δεν μπαινουμε σε »μια ευρυτερη παραγωγικη συζητηση».
    Το κειμενο σου περι της αμυνας της εξεχουσας,ειναι τοσο εμπεριστατωμενο και πολυπλευρο,που αποδεικνυει περιτρανα το »λαθος» της εκει αμυντικης θεσης.Δεν νομιζω οτι καποιος πολιτης εχει να προσθεσει η να σε διορθωσει ως προς κατι.Καποιος συναδελφος σου ισως,θα μπορουσε να γραψει στρατιωτικης υφης παρατηρησεις,για διαφορετικο προσανατολισμο των οχυρωσεων,διανοιξη δρομων συγκοινωνιων αναμεσα στα οχυρα,διαφορετικες θεσεις των μοιρων πυροβολικου κλπ.Αναμφιβολα πολυ ενδιαφεροντα θεματα αλλα και πολυ μερικα σε σχεση με το ολον.
    Αντιθετα θα ειχα να γραψω πραγματα για την πρωτη μερα της αποβασης στην Σμυρνη(2-5-1919),που δεν ανεφερες στο αντιστοιχο κειμενο σου.Δεν τα γραφω γιατι αληθινα τσαντιζομαι.Και τσαντιζομαι οταν γραφω για τον στρατο της πατριδας μου,που απεδειξε απο την πρωτη ημερα της πιο καθοριστικης επιχειρησης στην ιστορια της,οτι απλα ηταν ενας αστειος στρατος μιας αστειας χωρας.
    Και νομιζω οτι η ηττα δεν ωφειλεται τοσο στο οτι οι Τουρκοι κατορθωσαν να διασπασουν την οντως απαραδεκτη αμυντικη διαταξη της εξεχουσας(που αναμφιβολα μας εφερε σε μια δραματικα δυσκολη θεση),οσο στο οτι αμεσως μετα την διασπαση ο στρατος μας διαλυθηκε,πραγμα που δεν μας αφηνε πλεον καμια δυνατοτητα να συνεχισουμε τον πολεμο σε καποια αλλη οχυρη(η και μη οχυρη)θεση,με σαφως δυσμενεστερο συσχετισμο στρατιωτικης ισχυος απο αυτον που υπηρχε στις 12 Αυγουστου,αλλα με ζωντανη την προοπτικη να αγωνισθουμε ωστε να ανατρεψουμε την δοσμενη κατασταση υπερ ημων.
    Για μενα το μεγαλυτερο ενδιαφερον βρισκεται εδω.Πως,υπο ποιες συνθηκες την καθε φορα επηλθε αυτη η διαλυση.Αν καποιος φιλος που μας διαβαζει εχει στην κατοχη του μαρτυριες(βιβλια,ημερολογια,επιστολες,εστω και αναμνησεις)οπου αυτοπτες μαρτυρες περιγραφουν αυτην την ωρα της διαλυσης,νομιζω θα ηταν πολυ χρησιμο να μας τις ποσταρει.

    Εγω νομιζω πως περα απο την κοπωση,τις στερησεις,τις κακουχιες,τον νοστο,ειχε επελθει και μια τεραστια ψυχικη διασταση μεταξυ στρατιωτων και αξιωματικων.Μια διασταση που νομιζω διαχρονικα ο ελληνικος στρατος εχει ειδικοτητα να δημιουργει.Οι στρατιωτες του 5/42,ειχαν ολοσχερως απαξιωσει την στρατιωτικη ηγεσια,πλην των αξιωματικων του Συνταγματος τους.Ουτε χαιρετουσαν,ουτε αποκρινονταν οταν καποιος αξιωματικος τους απηυθηνε τον λογο.Ακομα και τον γειτονοπατριωτη τους Καλλιαγκακη,απο την Δαυλεια Λιβαδειας,που βεβαια μετα τον θανατο του ανακυρηξαν σε ηρωα.

    Ας αφησουμε τον χωριανο μου τον μπαρμπα Χρηστο,να πει σκληρα πραγματα.
    »Μετα απο λιγο ειδε και αποειδε ο στρατηγος πως κανενας δεν τον ακουγε και αποφασισε να φυγει.Ο δρομος ομως που επρεπε ν ακολουθησει ηταν αναμεσα στους φανταρους και τους τσολιαδες.Μολις ειδα το αλογο του στρατηγου να ερχεται προς τα μας ξαφνιαστηκα,και δεν ηξερα τι να κανω.Να σηκωθω και να χαιρετησω σε σταση προσοχης συμφωνα με τον κανονισμο?αδυνατο να κανω αυτο που πρεπει.Αν το κανουν ολοι ,τοτε θα γινει.Προτιμησα και εστριψα το κεφαλι μου στο αντιθετο μερος.Ενας λοχιας τσολιας ξαπλωμενος δεν σηκωθηκε απο την θεση του,παρα σηκωσε το ποδι του μ ενα κοκκινο τσαρουχι και με την χαλασμενη φουντα του την εδειξε στον στρατηγο συνοδευοντας την με τις λεξεις.-Αιντε κανε πιο περα στρατηγε μου τ αλογο σου,θα μας πατησει.Ο στρατηγος δεν εβγαλε αχνα,τσιμουδια αλλα ουτε η ακολουθια του δεν μιλησε.»

    Μετα την διαρρηξη του μετωπου τα πραγματα ξεφευγουν.
    18 η μπορει και 19 Αυγουστου
    »Μετα την εκτελεση του συναδελφου(εκτελεσαν εναν στρατιωτη διοτι οταν του ζητησαν να αμυνθει μαζι τους,εκεινος τους εβρισε και εκανε να φυγει)μας προξενησε μια καταπληκτικη εντυπωση η παρουσια ενος αξιωματικου.Γιατι ολοι οι αξιωματικοι απο τις πρωτες μερες ειχαν εξαφανισθει και τουτος εδω ετσι οπως παρουσιασθηκε μπροστα μας ειναι αδυνατο να καταλαβουμε τι θελει.Ολος ο στρατος μισει θανασιμα τους αξιωματικους.Μολις αντικρυσαν εναν γιατρο στον βαθμο λοχαγος που ειχε δρασκελισει ενα ξεσαμαρωτο κοντομουλαρο,ολοι οι στρατιωτες του επιτεθηκαν για να τον λιντσαρουν.Λεγοντας του.-Καλως τον λοχαγο μας,που τον εχεις τον λοχο σου?πουστη,ατιμε,προδοτες της πατριδας μας,που εισαστε?τωρα θα σε κρεμασουμε στο πευκο.
    Ο γιατρος ταχασε κυριολεκτικα και αρχισε να τρεμει συγκορμος.Η απαντηση του ητανε αυτη.
    -Δεν ειχα λοχο παιδια μου,εγω ειμαι γιατρος χειρουργος και δεν φταιω σε τιποτα.Ειμαι προθυμος να κανω οτι θελετε.»(Τελικα τον αφησαν ησυχο)
    ΚΧΡ

  21. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ
    Φίλε Δ.Ν. η καταγωγή μου είναι από την Πελοπόννησο και από τον Πόντο αλλά φαίνεται ότι δίνεις πολύ έμφαση στην καταγωγή και χάνεις την ουσία. Μελετάω τα πράγματα, ακριβώς γιατί δεν τους θεωρώ τουρκόσπορους. Φοβάμαι ότι έχεις μελετήσει την ιστορία και αντί να βγάλεις χρήσιμα μαθήματα από αυτήν, επηρεασμένος από διαφόρους ψυχολογικούς παράγοντες το ρίχνεις στην καταγωγή και την παλληκαριά προσώπων, θεοποιώντας τα, αναζητώντας απεγνωσμένα να «ανατρέψεις» την γραφείσα ιστορία. Αντί να κοιτάξεις τις λεπτομέρειες και τα δεδομένα που δόξα τω θεώ είναι πολλά και εμείς οι Έλληνες δεν συνηθίζουμε να μελετάμαι (και τώρα με την ευκαιρία των αναρτήσεων για πρώτη ίσως φορά κάθονται άνθρωποι σοβαροί να τα παρουσιάσουν ψύχραιμα), είσαι καθηλωμένος και αναλώνεσαι σε μια άχαρη μάχη οπισθοφυλακών, ψάχνοντας φαντάσματα. Το γεγονός ότι κάθεσαι και μας λές γενικότητες για μεγάλη μάχη της Σμύρνης και δεν στέκεσαι στις λεπτομέρειες που παρατίθενται από τις αναρτήσεις όπως αυτή του Αρματιστή, δείχνει ότι δεν έχεις διάθεση να μελετήσεις σοβαρά τα στρατιωτικά θέματα και παραμένεις προσκολλημένος σε στερεότυπα και είδωλα.
    Τι σχέση έχει π.χ. γενικόλογοι αφορισμοί «για να γλυτώσουν κάποιοι θυσιάστηκαν 300.000 Ίωνες»; Άντε πες τα στους τότε στρατιωτικούς ηγέτες και στους απλούς στρατιώτες που εκ των πραγμάτων η πλειοψηφία τους είχαν βάλει κάτω το κεφάλι και τρέχαν στην θάλασσα. Άπαξ και αποτύχαμε σε στρατιωτικό επίπεδο να κάμψουμε τον Κεμάλ και δεν μπορέσαμε να αντισταθούμε στο Αφιόν, ο ΕΣ είχε (το θέλεις ή όχι) αποδιοργανωθεί. Σου έχω αναφέρει στο παρελθόν ότι ο Πλαστήρας (που παρεπιπτόντως είχε αναλάβει και διοικητής της ΧΙΙΙ ΜΠ) πήγε να μιλήσει σε πλήθος στρατιωτών για να τους φιλοτιμήσει και να συνέλθουν λίγο και το μόνο που δεν άκουγαν είναι να πάρουν τα όπλα και να οργανωθούν. Τώρα πως εσύ πιστεύεις (και είσαι πεπεισμένος) ότι κατά ένα μαγικό τρόπο, ο «ημίθεος» Πλαστήρας θα μπορούσε με 1-2 μεραρχίες να αντιμετωπίσει ολόκληρο τον τουρκικό στρατό εκεί έξω από την Σμύρνη μόνο η σεναριακή φαντασία ενός χολυγουντιανού παραγωγού θα μπορούσε να υποστηρίξει.
    Κατάλαβε κάποια πράγματα. Είναι σαν να θέλεις εσύ στον Άτίλλα 2 όπου είχε χαθεί το παν από τον Ατίλλα 1, να βρεθεί ο Πλαστήρας κάπου στην Μία Μηλία και να αναχαιτίσει με 1-2 τάγματα ολόκληρα συντάγματα και επιλαρχίες αρμάτων, με στρατιώτες που είχαν διαλυμένο εντελώς ηθικό και δίχως κατάλληλο οπλισμό. Θαύματα δυστυχώς δεν γίνονται.
    Ο Πλαστήρας μια χαρά θα μπορούσε να πάρει εκδίκηση για την καταστροφή, αλλά τελικά φάνηκε ότι επηρεαζόταν υπέρμετρα από τον Βενιζέλο.

  22. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    @ ΚΧΡ

    Αγαπητέ φίλε

    Προς Θεού. Καμιά διαμαρτυρία από μένα. Δεν έχω καμιά απολύτως απαίτηση ο διάλογος να αφορά αποκλειστικά το συγκεκριμένο κείμενο που αναρτήθηκε. Και βεβαίως μπορεί να επεκταθεί σε οποιοδήποτε θέμα. Εκφράστηκα όπως εκφράστηκα, επειδή ο φίλος ΔΝ, του οποίου σε καμιά περίπτωση δεν αρνούμαι το ενδιαφέρον του και το πόνο του για το Μικρασιατικό ζήτημα, επανέρχεται διαρκώς στο ζήτημα της μη αντίταξης άμυνας ανατολικά της Σμύρνης από τα υπολείμματα της Στρατιάς, τα οποία όμως, ένα μόνο σκοπό είχαν κατ΄ νου. Να φθάσουν με κάθε τρόπο στη θάλασσα. Πιστεύω ότι μολονότι το υπόψη έχει πλέον καλυφθεί και οι απόψεις έχουν καταγραφεί, ο ΔΝ συνεχίζει να πιστεύει ότι μπορούσε να γίνει κάτι τέτοιο και εγώ και πολλοί άλλοι – και εσύ νομίζω με αυτά που αναφέρεις από κάποιο ημερολόγιο – δεν το πιστεύουν. Αντί η συζήτηση να σταματήσει εκεί αφού τίποτε το ουσιαστικό δεν μπορεί να προστεθεί πλέον, ο ΔΝ επανέρχεται και κατά κάποιο τρόπο «ίσως να με θεωρεί και ως υπεύθυνο που δεν αντιτάχθηκε άμυνα». Το λέω χαριτολογώντας βεβαίως. Το θέμα αυτό που θίγει ο ΔΝ θα αναπτυχθεί όταν θα έρθει η ώρα.

    Σχετικά με αυτά που γράφεις περί ημερολογίων κλπ. Είναι πολύ χρήσιμα και μπορούν να προσφέρουν σημαντικές πληροφορίες, αλλά θα πρέπει με κάποιο τρόπο να τεκμηριώνουν αυτά που αναφέρουν. Δηλαδή θα πρέπει να αναφέρονται σε συγκεκριμένα πρόσωπα, ημερομηνίες, γεγονότα κλπ. Έχουν γράψει πολλοί ημερολόγια και ψάχνοντας έχω βρει αρκετά αποσπάσματα. Αλλά τις περισσότερες φορές είναι ατεκμηρίωτα. Δείχνουν μια εικόνα, αλλά δεν μπορείς να καταλάβεις σε τι και σε ποια περίοδο αναφέρονται. Δεν αναφέρουν μονάδες, ημερομηνίες, ονόματα διοικητών κλπ. Επίσης πολλά από αυτά τα έχουν γράψει στρατιώτες, εν πολλοίς με περιορισμένες γνώσεις και δεν ξεφεύγουν από τους γενικούς απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς για τους αξιωματικούς. (Στη Μ.Α. υπήρχαν καλοί και κακοί αξιωματικοί. Κατά την άποψή μου οι περισσότεροι ήσαν εξαιρετικοί και έπραξαν στο ακέραιο το καθήκον τους). Το τελευταίο απόσπασμα που ανάρτησες από ημερολόγιο, είναι τελείως γενικό και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε τίποτε. Το πρώτο έχει κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία, αλλά και αυτό δεν μπορεί να προσφέρει πολλά. Σε κάποια παράγραφο ο συντάκτης γράφει ότι συνάντησαν τα 1ο και 2ο συντάγματα της μεραρχίας του. Καταλαβαίνεις αμέσως ότι οι γνώσεις του για το τι συνέβαινε είναι περιορισμένες. Η ΧΙΙΙ μεραρχία είχε 3 συντάγματα. Τα 2ο, 3ο και το 5/42 που είχε διατεθεί ως εφεδρεία στο Α’ ΣΣ. Έχω την άποψη ότι ο συντάκτης αναφέρεται στη μάχη του Χαμούρκιοϊ – Ιλμπουλάκ. Το διάσελο που αναφέρει, θα πρόκειται μάλλον για τον αυχένα του Ουλουτζάκ. Από το Εϋρέτ η ΧΙΙΙ μεραρχία αναχώρησε στις 16 Αυγούστου και όχι στις 19. Πράγματι το 3ο Σύνταγμα στο οποίο υπερετούσε ο συντάκτης του ημερολογίου διέθεσε το ΙΙΙ Τάγμα του προς Κιοτσούκιοϊ. Σε ποιο υπηρετούσε ο συντάκτης;

    Εύχομαι να βρούμε ημερολόγια που να μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Το μόνο που έχω βρει μέχρι σήμερα που άξιζε, ήταν ενός στρατιώτη του αποσπάσματος Ζεγγίνη (το 18ο σύνταγμα και άλλες μονάδες που είχε ευθύνη το Μαίανδρο) το οποίο αιχμαλωτίστηκε από τους Τούρκους. Ο συντάκτης περιγράφει με λεπτομέρειες το πώς το σύνταγμα παραδόθηκε και τα της αιχμαλωσίας του. Ο συντάκτης ήταν όμως μορφωμένος – αργότερα έγινε δικηγόρος – και τα όσα αναφέρει είναι αρκετά τεκμηριωμένα.

    Σχετικά με τα της αποβίβασης στη Σμύρνη που γράφεις. Δεν νομίζω να βρισκόμαστε μακριά στα σχετικά με τα αφορώντα την επάρκεια του Στρατού για την επιχείρηση που ανέλαβε. Και δεν νομίζω ότι εγώ δεν έθιξα το ζήτημα αυτό.

  23. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @ ΔΝ

    Οι μικρές ή μεγάλες εμμονές του καθενός είναι σεβαστές – είναι άλλωστε το άλας της ζωής.

    Είναι σεβαστές, αρκεί να μην εκδηλώνονται εις βάρος του (οποιουδήποτε) δημοσίου διαλόγου. Κατά μείζονα λόγο, παραμένουν σεβαστές όσο δεν παρεκτρέπονται σε προσωπικές επιθέσεις εναντίον του όποιου (καλώς ή κακώς) δεν τις συμμερίζεται.

    Έχεις μία άποψη για το τι συνέβη τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο του 1922. Σου έχει εξηγηθεί αναλυτικά και δια μακρών γιατί δε στέκει η άποψη αυτή. Έχεις απαντήσει μόνον με σχετλιαστικά σχόλια, αδυνατώντας να αντιπαραθέσεις ένα (1) αρθρωμένο επιχείρημα.

    Πίστεψέ με όταν σου λέω ότι το ιστολόγιο αυτό δεν το έκανα για να βγάζει ο κάθε «ενθουσιώδης» τον καϋμό του – από τέτοιες ευκαιρίες το διαδίκτυο παρέχει άφθονες. Το έκανα για όποιον ενδιαφερόμενο (και γνωρίζω ότι είναι λίγοι) θέλει να αποκτήσει πιο ρεαλιστική και κριτική αντίληψη για την ελληνική άμυνα – είτε σε σύγχρονο είτε σε ιστορικό πλαίσιο. Όποιος θέλει να εκφράσει την άποψή του, να αμφισβητήσει, να διαφωνήσει ή και να αντιπαρατεθεί σε αυτό το πνεύμα είναι παραπάνω από ευπρόσδεκτος. Ακόμη και μικρές εμμονές είναι καμμιά φορά γόνιμες.

    Όταν οι διαφωνίες εκτρέπονται σε συκοφαντίες και ύβρεις, είναι απλούστατα μη αποδεκτές. Όποιος θέλει ποδοσφαιρική αντιπαράθεση μπορεί να απευθυνθεί στη Θύρα 7 ή στη Θύρα 4 – θέμα γούστου. Εδώ, πάντως, δεν έχει θέση.

    Με πιο απλά λογάκια: αν έχεις διάθεση να συνεισφέρεις σε ένα διάλογο με επιχειρήματα – για οποιοδήποτε θέμα – είσαι ευπρόσδεκτος, ακόμη και με ανορθόδοξες απόψεις. Αν επανέλθεις με προσωπικές αιχμές, δεν πρόκειται να αναρτηθεί ξανά σχόλιό σου – χωρίς περαιτέρω εξηγήσεις.

  24. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φιλε Αρματιστη.Το ταγμα του,σαφως το αναφερει.Ειναι ομως τοσο κακοτυπωμενο το βιβλιο που θα χρειαστει ωρα να βρω την σελιδα οπου το αναφερει.
    Τον ταγματαρχη του τον λεγανε Τσαμη και τον λοχαγο του Φωτοπουλο Ανδρεα.Αν δεν σε βοηθησαν τα ονοματα,αυριο απογευμα Δευτερας θα ψαξω να βρω το ταγμα του.
    Τωρα σχετικα με κεινες τις μερες.
    »14 Αυγουστου,δεν ειχε νυκτωσει και αρχισε η αναχωρηση.Ολο τα ταγμα.Εκτος της πυροβολαρχιας που ειχε αναχωρησει μιση ωρα νωριτερα.Πηραμε μια κατευθηνση βορειοδυτικη.Περασαμε απο μια χαραδρα και μετα βγηκαμε σε ενα μερος αγναντερο και σε λιγο βρηκαμε ενα οθωμανικο χωριο που ηταν η εδρα της V Μεραρχιας.Εκει βρηκαμε μερικους αξιωματικους και λιγους στρατιωτες».
    »…..Τωρα βλεπουμε οτι η πολη του Αφιον Καραχισαρ καιγεται απ ακρο σε ακρο και προς το δυτικο μερος της πολης διακρινεται ενας αλλιωτικος καπνος.Πυκνος και μακρυνος.Ητανε κουρνιαχτος των υποχωρουντων Ελληνων,μεσα στον μεγαλο καμπο του Αφιον.Τωρα κανουμε και εμεις μιση κλιση και ακολουθουμε την ιδια υποχωρηση της φαλαγγας.Βαδιζουμε ως τα μεσανυχτα και την υπολοιπη νυχτα εως την αλλη μερα μειναμε σε ενα χωριο κοντα στην σιδηροδρομικη γραμμη.»
    »15 Αυγουστου ,ωρα 9 πρωινη.Εγινε η αναχωρηση,ολο και προς τα πισω.Βαδισαμε μεχρι το απογευμα ωσπου φθασαμε στο χωριο Ερρετ.Εδω βρηκαμε και συναντηθηκαμε με τα αλλα δυο συνταγματα το 1ο και το 2ο,που αγνοουσαμε την τυχη του κανα δυο μερες»
    Αυτα γραφει αυτολεξει.
    Η μαχη που διαλυθηκε ο λοχος του,πραγματι εγινε στις 16 Αυγουστου.Εγω απο λαθος μου εγραψα 19 Αυγουστου.
    Το περιστατικο με τον στρατηγο και το αλογο του συνεβη στην Ρουμανια στο χωριο Ποποφκα,τον Μαη του 1919.Σε λιγο θα αναχωρησουν για την Μικρασια.Ο στρατηγος ηταν ο διοικητης της μεραρχιας Νεγρεποντης Ιακωβος.
    Στην διαθεση σου για οποια αλλη πληροφορια θελεις,σχετικα με το ημερολογιο,για το οποιο δεν θα
    εγραφα τιποτα αν δεν ειχε εκδοθει προσφατα απο αθηναικο εκδοτικο οικο,οποτε την ευθηνη της εγκυροτητας του την εχουν παραδεχθει .
    Δυστυχως απο το 5/42,δεν εχω στα χερια τιποτα το γραμμενο ωστε να σε βοηθησω.
    ΚΧΡ.

  25. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φιλε Αρματιστη.Λοιπον.Πολλες μεταθεσεις.
    Ο Καραγιαννης υπηρετουσε στο 2ο Συνταγμα με διοικητη τον Κ Παλαιολογο
    Στο 3ο Ταγμα με διοικητη τον Τσαμη Γεωργιο
    10 λοχο με λοχαγο τον Φωτοπουλο.
    Ελπιζω να ταγραψα σωστα-διοτι το ημερολογιο στην ακατεργαστη αρχικη μορφη του ειναι λαβυρινθος.ΚΧΡ

  26. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    «Ας αφησουμε τον χωριανο μου τον μπαρμπα Χρηστο,να πει σκληρα πραγματα.»
    ΚΧΡ μπορείς να μου πεις αν αυτό είναι απο κάποιο βιβλίο ή απο ιστορία που σου μεταφέρθηκε;

  27. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε KXP,

    Στα σχόλιά σου γράφεις ότι ΄΄είχε επέλθει μια τεράστια ψυχική διάσταση μεταξύ στρατιωτών και αξιωματικών΄΄ και φαίνεται να πιστεύεις, αν κατάλαβα καλά, ότι αυτή έπαιξε βασικό ρόλο στην διάλυση του στρατεύματος μετά τις πρώτες μέρες της τουρκικής επίθεσης του 1922. Επίσης γράφεις ότι αυτή την τεράστια ψυχική διάσταση στρατιωτών και αξιωματικών ΄΄διαχρονικά ο Ελληνικός Στρατός έχει την ειδικότητα να δημιουργεί΄΄
    Με την επισήμανση ότι εδώ εξετάζεται και ενδιαφέρει η απόδοση του στρατού μας σε πόλεμο, οι παραπάνω απόψεις σου είναι ενδιαφέρουσες. Έχεις λοιπόν κάποια στοιχεία για το πώς δημιουργήθηκε και επηρέασε την απόδοση στην μάχη αυτή η τεράστια ψυχική διάσταση στρατιωτών και αξιωματικών που λες στους 3 σημαντικούς πολέμους (1912-1913, Μικρασιατικό και 1940 – 1941); Το ρωτώ αυτό διότι για τέτοια ΄΄τεράστια΄΄ ψυχική διάσταση λόγω βαθμών που να επηρέασε σε μάχες, δεν έχω διαβάσει κάτι.

    Σχετικά με τα ημερολόγια γενικά:
    Αποτελούν πρωτογενείς ιστορικές πηγές δηλαδή σημαντικές, ανάλογα βέβαια με την θέση που κατείχε ο γράφων, άρα και το τι θα μπορούσε πραγματικά να ξέρει. Όπως όμως όλες οι προσωπικές μαρτυρίες, έτσι και αυτά εξετάζονται κριτικά γιατί περιέχουν αυτά που ο γράφων μπόρεσε να καταλάβει ή/και επέλεξε τελικά να καταγράψει, μπορεί κάτι να επέλεξε να μην το γράψει. Με λίγα λόγια οι προσωπικές μαρτυρίες υπερασπίζονται κατ΄αρχάς τις πράξεις και τις αντιλήψεις αυτού που γράφει, κάτι φυσικά λογικό και αποδεκτό.
    Με την ευκαιρία, η εξέταση των ιστορικών πηγών είναι σοβαρό και επίπονο έργο, π.χ. στα ημερολόγια έχει σημασία και το πότε το έγραψε κάποιος (πολλά γράφτηκαν μετά την εκστρατεία) καθώς και το αν γράφτηκε με εξ αρχής σκοπό να το διαβάσουν άλλοι.

    Το συγκεκριμένο ημερολόγιο που παραθέτεις φίλε ΚΧΡ, έχει όμως και ένα πρόσθετο ενδιαφέρον. Αν ο διοικητής αυτού του στρατιώτη Καραγιάννη της XIII ΜΠ ονομαζόταν Τσάμης όπως γράφεις, τότε ο στρατιώτης όντως ανήκε στο ΙΙΙ Τάγμα του 2ου Συντάγματος Πεζικού, με δοικητή Τάγματος τον Ταγματάρχη Τσάμη Γεώργιο (θεσσαλός) και διοικητή Συντάγματος τον Συντ/χη Τσάκαλο. Ο Συνταγματάρχης Παλαιολόγος ήταν ο προηγούμενος διοικητής του 2ου Συντ/τος.
    Το θέμα είναι ότι το 2ο Σύνταγμα Πεζικού εθεωρείτο –ται ότι ήταν μια επίλεκτη μονάδα του ΕΣ, όχι γιατί το είπε κάποιος αλλά γιατί το απέδειξε σε μάχες, για τον Αύγουστο του 1922 ειδικά σε αυτό που οι στρατιώτες ονόμασαν ΄΄κοιλάδα θανάτου΄΄, την μάχη του Αλή Βεράν την 17 Αυγούστου.
    Το ΙΙΙ Τάγμα λοιπόν στο οποίο φαίνεται ότι ανήκε ο στρατιώτης αυτός, καθόλου δεν διαλύθηκε την τη 16 Αυγούστου, σύμφωνα με την επίσημη ιστορία. Όπως έγραψε και ο Αρματιστης, η περιγραφή της μάχης που μας περιγράφει το ημερολόγιο την 16 Αυγούστου, ταιριάζει με την μάχη του Χαμούρκιοι – Ιμπουλάκ, το τάγμα του εκεί προσέτρεξε αρχικά να υπερασπίσει από το νότο τη οδό διαφυγής των Ελληνικών δυνάμεων μέσω του αυχένα Ουλουτζάκ, δίνοντας μάχη. Κατόπιν αποσύρθηκε με διαταγή προκειμένου να βοηθήσει τον αγώνα του 33 Συντ/τος δυτικότερα. Την επομένη 17 Αυγούστου το σύνταγμα του (2ο) έδωσε την πολύνεκρη μάχη του Αλή Βεράν. Πρέπει να ήταν παρόντες εκεί οι περισσότεροι στρατιώτες και αξιωματικοί μια και το 2ο Σύνταγμα (που περιελάμβανε το ΙΙΙ Τάγμα του) είχε άριστη απόδοση υπό δυσμενέστατες συνθήκες. Ο ίδιος ο Διοικητής του Συντ/χης Τσάκαλος έπεσε εκείνο το απόγευμα, στην πρώτη γραμμή, όπως μπορείς να διαβάσεις στο σχετικό υποκεφάλαιο του παρόντος ιστολογίου που έχουμε αναρτήσει ΄΄Μικρασιατική Εκστρατεία , Τα Πρόσωπα΄΄.

    Το ερώτημα λοιπόν είναι, πως χώρισαν οι δρόμοι αυτού του στρατιώτη από το Τάγμα του, λίγο πριν αυτό δώσει την μεγάλη μάχη του Αλή Βεράν την επομένη 17 Αυγούστου; Αν ο στρατιώτης δεν έλαβε μέρος σε αυτήν, (όπως λογικά έλαβαν μέρος οι περισσότεροι του Τάγματός του), τότε, ίσως, χάνοντας τον προσανατολισμό του στο άγνωστο έδαφος το προηγούμενο βράδυ της 16-17 Αυγούστου, παρασύρθηκε από τους ΄΄Νικολάου΄΄ που γράφεις και τελικά βρέθηκε σε φάλαγγες με προσωπικό διαλυμένων μονάδων, πολλοί ήταν απλώς φυγάδες. Σε τέτοιες φάλαγγες εννοείται δεν υπήρχε ιεραρχία και ΄΄αξιωματικοί ΄΄, υπήρχαν μόνο άνθρωποι με χακί ρούχα που έτρεχαν.
    (Είναι δε ενδιαφέρον και από πού τρέφονταν για μέρες αυτοί οι χιλιάδες άνθρωποι καθώς δεν ανήκαν πια σε μονάδες και δεν υποστηρίζονταν από εφοδιασμό).
    Και μια επιπλέον απορία: Αυτή την εκτέλεση του στρατιώτη που περιγράφει το ημερολόγιο, ποιός και πως την επέβαλε; Οι εκτελέσεις είναι από τα σκοτεινά ιστορικά σημεία…

    Σε κάθε περίπτωση η κατάρρευση του ηθικού τον Αύγουστο του 1922 είναι θέμα σοβαρό-τατο, καταγεγραμμένο σε επίσημα και μη έγγραφα και μαρτυρίες, πριν ακόμα την μάχη του Αυγούστου 1922 και θα αναλυθεί με την έκταση και την τεκμηρίωση που αρμόζει.

  28. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φιλε Κλεανθη.
    Πραγματικα πιστευω οτι ενας βασικος λογος που ειναι υπευθηνος για την διαλυση του ελληνικου στρατου στην Μικρασια ειναι και αυτη η ψυχικη διασταση μεταξυ αξιωματικων-στρατιωτων.
    Οι αναμνησεις που εχω απο απομαχους αυτης της στρατιωτικης περιπετειας,αντηχουν και κατακλυζονται απο αυτο το μονιμα επαναλαμβανομενο μοτιβο.Οτι οι περισοτεροι αξιωματικοι,δεν μπορουσαν να ανταποκριθουν επαρκως στα καθηκοντα τους,που με την τροπη των γεγονοτων ειχαν αποκτησει ενα υψηλο επιπεδο δυσκολιας.
    Τα πραγματα αλλαζουν οταν αναφερονταν σε αξιωματικους του ευζωνικου και ειδικα στον Πλαστηρα που τον υπεραγαπουσαν.Και αυτος ομως μεχρι τον θανατο του ειχε παντα ανοικτες τις πορτες των γραφειων του για τα »παιδια του».
    Βεβαια εδω υφερπει παντα μια παραμετρος.Οτι οι αξιωματικοι του 5/42,μαλλον σταθηκαν αξιοι και παληκαρια γιατι ειχαν αυτους για στρατιωτες,ενω αν υπηρετουσαν σε αλλο Συνταγμα θα γινονταν μαλλον »μια απο τα ιδια» με τους υπολοιπους.Αυτες ειναι οι προσωπικες μου θυμισες.
    Υποκειμενικες κρισεις ασφαλως.Ομως αυτα ακουγα.

    Το ημερολογιο του Καραγιαννη κινειται στα ιδια πλαισια μιας αντιθεσης με τους αξιωματικους.
    (Το ημερολογιο αυτο γραφοταν μερα με την μερα κατα την διαρκεια των πολεμων και εκστρατειων,δεν γραφηκε εκ των υστερων)
    Ομως εδω εχουμε να αντιμετωπισουμε ενα υπαρκτο γεγονος.Την διαλυση του στρατου.Και σκεπτομουν και προσπαθουσα να βρω απαντησεις.Ολα τα υπολοιπα(κουραση,νοστος κλπ) δεν επαρκουν για να δωσουν απαντησεις στο γεγονος αυτο.Ενας κουρασμενος,ενας απογοητευμενος πολεμαει,το παλευει βρε αδελφε.Εκεινος που πια δεν παλευει για τιποτα(και εδω υπεισερχεται η αθλητικη μου πειρα)ειναι αυτος που νοιωθει μια διασταση μεταξυ του ατομου του και της ομαδας στην οποια ανηκει.Που αισθανεται ενα ατομο,ενταγμενο απο καποιο λαθος σε μια ομαδα που δεν τον αφορα,που δεν νοιωθει καποια ηθικη υποχρεωση και δεσμευση εναντι του συνολου.
    Στο ποδοσφαιρο για να καταλαβεις,σε μια τετοια περιπτωση φροντιζεις να μην εκτεθεις προσωπικα σε καποια φαση(αρα μεταφραζε να μην πληγωθεις?να μην αιχμαλωτισθεις?)και απο εκει και υστερα για την ομαδα σου »γαια,πυρι,μηχθειτω».
    Ομως για να φθασει ενα συνολο ανθρωπων σε μια τετοια κατασταση,βασικοι υπευθηνοι ειναι οι ηγητορες του συνολου.Και παντως εχει σπασει ο δεσμος μεταξυ ηγετων και υφισταμενων.

    Επι πλεον εκεινο που σκεπτομαι ειναι οτι σε αυτην την περιπτωση που εξεταζουμε,μαχες θανατηφορες στο μεσον του πουθενα μιας αγνωστης γης,η φυσικη πραξη αυτοσυντηρησης θα ηταν να μεινεις κοντα,να νοιωθεις την ανασα των συντροφων και του ηγετη σου.Αυτο θα σου εξασφαλιζε ενα αμυδρο ενα ελαχιστο αισθημα ασφαλειας και ελπιδας.
    Αυτοι οι ανθρωποι,εγκατελειπαν τους λοχους τους κατα μονας η κατα μικρες ομαδες για να τρεξουν και να πανε που?Με πυξιδα δυτικα,μεσα στο αγνωστο,μεσα στην μαυρη νυχτα.Αυτο εμενα μου δειχνει την τελεια αποξενωση την τελεια ελλειψη εμπιστοσυνης προς το συνολο που ονομαζοταν ελληνικος στρατος.
    Για αυτο θελω πολυ να διαβασω τετοιες αφηγησεις.Και παρακαλω πολυ,οποιον εχει στην κατοχη του τετοιου ειδους κειμενα,να μας τα γραψει.

    Στοιχεια,αν εννοεις δοκιμια που ναχουν γραφει απο στρατιωτικους η πανεπιστημιακους που να αφορουν την σχεση αξιωματικων-στρατιωτων και πως αυτες οι σχεσεις αποτυπωνονται στο αξιομαχο η μη αξιομαχο του στρατου δεν εχω.Αν καποιος εχει να προτεινει κατι τετοιο,με μεγαλο ενδιαφερον θα το διαβασω.

    Για το διαχρονικο του πραγματος.Για τον προπολεμικο στρατο περιπου τα ειπαμε.Μετα τον εμφυλιο τα πραγματα ξεφυγαν εντελως.Αλλωστε στην Ελλαδα δεν ειχαμε να κανουμε με εναν ακριβως εθνικο στρατο.Αλλα με τον στρατο των μισων Ελληνων νικητων που επαιζε τον ρολο του φοβητρου και σκιαχτρου εναντι των αλλων μισων Ελληνων ηττημενων.Και που πιστευω ακραδαντα πως ο προσανατολισμος του ηταν στραμενος προς το εσωτερικο παρα προς τους εξωτερικους εχθρους.Και που ο »καλος θεος της Ελλαδας»μας φυλαξε και δεν ειχαμε καποια αναλογη με του 19-22 εμπλοκη με τους Τουρκους,γιατι δεν θελω να σκεπτομαι τα αποτελεσματα μιας τετοιας εμπλοκης.
    Φανταζεσαι τι ειδους »ψυχικος δεσμος»θα ενωνε τον Ελληνα λοχαγο του 1960,με τον »συνοδοιπορο» η »συμπαθουντα» στρατιωτη.Εδω υπαρχει ενας ερωτας μεγαλος,που λεει το λαικον ασμα.

    Τα απονερα αυτης της καταστασης τα εζησα το 1980,πιτσιρικας στρατιωτης στην Χιο.
    Ενα βραδυ αποφασησα οτι »εγω αυτον τον στρατο δεν τον υπηρετω».Και δεν τον υπηρετησα.
    Ολο το σκεπτικο της αποφασης μου μπορω να σου το γραψω,ομως δεν αφορα ουτε την ιστοσελιδα ,ουτε το θεμα.Η πλακα τωρα ειναι οτι σημερα το 2013,το σκεπτικο μου δεν εχει μεταβληθει ουτε κεραιας απο αυτα που αποφασησε εκεινο το τρελοπαιδο 33 χρονια πριν.
    Αν δεις γερο τρελο θαναι απο τα νειατα του,λενε στο χωριο μου.

    Μολις βρω χρονο,θα γραψω εκτεταμενα αποσπασματα απο το ημερολογιο,και νομιζω οτι θα καλυψω αρκετα τις αποριες που εγραψες στο κειμενο σου.
    ΚΧΡ
    ΥΓ.Το επιμαχο βιβλιο ειναι η »Ιστορια ενος στρατιωτη 1918-1922» Εκδοσεις Κεδρος.
    Το βιβλιο ομως αυτο εχει 293 σελιδες,εναντι 370 πυκνογραφημενων του πρωτοτυπου.
    Δεν ξερω ποιες εχει επιλεξει να αφαιρεσει.

  29. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Λοιπον φιλε Κλεανθη.
    Κατ αρχας να πω οτι αυτο το ημερολογιο εχει μεγαλη ηθικη και συναισθηματικη αξια για μενα.
    Εκτος οτι ειναι γραμμενο απο εναν χωριανο μου,αναφερεται και στον πατερα του πατερα μου.
    Ο » χαμενος στην μικρασια παπους»,που η φωτογραφια του,κρεμασμενη στην τραπεζαρια του σπιτιου,που ακομα εκει βρισκεται,απο μικρο χαιβανι μου »μιλουσε».Μουλεγε απο που ερχομαι και κατα πουθε πρεπει να παω.Αρα σαν διαβαζω τις ιστοριες του μπαρμπα Χρηστου,καπου στο βαθος ηχει και η φωνη του αγνωστου αυτου προγονου,που ποτε δεν γνωρησε ο πατερας μου.
    Εφυγε για το μετωπο οταν η γιαγια μου ηταν εγγυος.Τερμα τα προσωπικα.

    Ομως φιλτατη η αληθεια.Διαβαζοντας για δευτερη φορα για αυτην την μαχη στις 16 Αυγουστου(την πρωτη,ειμουνα ανυποψιαστος ,χωρις επαρκες ευρος γνωσης για το τι συνεβη μετα την διαρρηξη του μετωπου)κατι δεν μου κολαγε στην περιγραφη.Συμπερανα οτι ο μπαρμπα Χρηστος μαζι με καποιους αλλους συντροφους του αποφασισαν να »την κανουν» μακρυα.
    Μου εκανε εντυπωση παντως οτι σε ολη την διαδρομη μεχρι το Αιγαιο και την Λεσβο,πουθενα δεν αναφερει οτι συναντησε συντροφους απο το ταγμα του.Ενω συναντησε εκατονταδες φυγαδες,και καποιους χωριανους του,ξεμπαρκους απο το πυροβολικο και αλλα ταγματα πεζικου.Παντως δεν μου φαινεται λογικο να εγκαταλειψε την μαχη ολομοναχος.Λογικωτερο να εφυγαν μαζι με καποιους αλλους ομως στην συνεχεια χαθηκαν μεσα στην νυχτα.Μπορουμε να βρουμε ποια ωρα της νυχτας 16 προς 17 Αυγουστου απεμπλακη το Ταγμα απο την μαχη του Χαμουρκιοι?

    Ο ιδιος περιπου το ομολογει αυτο.Αφου την νυχτα και τις πρωινες ωρες βαδιζε με τις ομαδες των φυγαδων και αρμενηδων κατοικων του Αφιον υπο σποραδικους κανονιοβολισμους των Τουρκων.
    Σχετικα με τον επισιτισμο.Νυχτα ακομα της 16 Αυγουστου.»Συναντησαμε και το χωριο του Κιουτσουκ Κιοιλ οπου βλεπαμε την μεγαλη μαζα.Πλησιασα την πορτα ενος σπιτιου μηπως και βρω λιγο ψωμι γιατι τα πραγματα δεν τα βλεπω καλα,αλλα παλι δισταζω να την παραβιασω και δεν τοκαμα.Προχωρουμε,δηλαδη οπισθοχωρουμε συνεχεια χωρις να ξερουμε κιολας που πηγαινουμε.Προχωρουμε χωρις αξιωματικους.»
    Την αλλη μερα 17-Αυγουστου χαραματα.»Και για να προφυλαχθω απο τις οβιδες που μας επισκεπτονται εβαλα στην ραχη μου ενα σακκι ρεβυθια που βρηκα σ ενα αγρο αφου πρωτα εφοδιαστηκα με ενα δεματακι τρυφερα ρεβυθια για να φαω και να καταπραυνω την πεινα μου.Μπροστα μου απλωνεται ενας μικρος καμπος που σκεπαζεται απο ανθρωπους λογιων λογιων.Απο ζωα,απο αυτοκινητα,απο καρα απο διτροχα αμαξια και κανονια.»
    Μεχρι την Σμυρνη ετσι περιπου τρεφονταν,απο οτι αρπαζαν απο σπιτια,οτι φρουτα,λαχανικα και δημητριακα εβρησκαν στα χωραφια,μεχρι και κερυθρες με μελι,οπως αναφερει αρπαζαν για να επιβιωσουν.

    Και η εμμεση »ομολογια».Υπολογιζω λιγο πριν το μεσημερι της 17 Αυγουστου.
    »Απο μακρυα φαινεται η υποχωρουσα φαλαγγα σαν ενα μεγαλο φιδι που φευγει με ελιγμους.Η βροχη σταματησε,ο ηλιος ξανα φανηκε αλλα οχι και καυτερος,σαν αποσκερωμενος.Η φαλαγγα ειχε προχωρησει ακομα ενα χιλιομετρο στο βαθος μιας χουναβιας(αγνωστη λεξη).Εδω διπλα στον αμαξωτο δρομο καθεται ενας ιππεας καβαλα στο αλογο του και λεει και ξαναλεει και ολο διατυμπανιζει.
    -Παιδια οσοι ανηκουνε στην ΧΙΙΙ Μεραρχια να στριψουνε αριστερα(? νομιζω οτι δεξια επρεπε να πει)να ανεβουνε στον λοφο και εκει ειναι συγκεντρωμενη η XIII Μεραρχια.Βλεπετε,και μας δειχνει τον λοφο εκει που φαινεται αυτος ο στρατος.Εκει ειναι και οι στρατηγοι μας ο Τρικουπης,ο Διγενης και αλλοι.
    Μολις ακουσα τον ιππεα να λεει για την Μεραρχια μου καπως ανοιξαν τα ματια μου και τοιμαστηκα να αφησω την φαλαγγα και να παω στην ΧΙΙΙ Μεραρχια.Αλλα μετανιωσα γιατι προαισθανομαι πως αυτος ο στρατος που πηγε απο κει,ειναι επικινδυνα μπορει να αιχμαλωτισθει και ετσι συνεχισα μαζι με τους αλλους τους αγνωστους την υποχωρηση.Δεν ακουσα τον ιππεα γιατι προαισθανομαι τους Τουρκους να μας εχουν κλεισει τον δρομο.Ενω βαδιζοντας με αυτους στην χαραδρα ,καταληξαμε στο γκετιζ(?,τι σημαινει αυτο?)κι ισως ξεφυγουμε απο την κλουβα των κεμαλικων.Συναντησαμε δυο χωρια το ενα κοντα στο αλλο.Τα χωρια αυτα εχουν αφθονα νερα γιατι διατηρουνε πολλα περιβολια.»

    Αρα λοιπον μπορουσε να ξαναβρεθει με το Ταγμα του.Ομως δεν ηθελε.
    Αυτο που εχει ενδιαφερον εδω,ειναι ποιοι ηταν ολοι αυτοι οι στρατιωτες φυγαδες.Ποιων Μεραρχιων,ποιων ταγματων.Κατω απο ποιες συνθηκες εγκατελειψαν τους λοχους τους.Πριν,κατα την διαρκεια,μετα απο μαχες?Οι αξιωματικοι τους που βρισκονταν?Πως αντιμετωπισαν αυτη την μαζικη φυγη των ανδρων τους?Φοβηθηκαν να παρεμβουν?Εφυγαν και καποιοι απο τους αξιωματικους?Εδω χρειαζονται μαρτυριες.

    Για την εκτελεση του στρατιωτη και ενα περιστατικο εξω απο την Σμυρνη που μ εκανε να τραβαω τα μαλλια μου…προσεχως.ΚΧΡ

  30. Ο/Η konion λέει:

    Τὸ πρόβλημα τῆς ἀτάκτου ὑποχωρήσεως εἶναι καθαρὰ θέμα ἀσκήσεως καὶ συνειδήσεως.
    Γράφω ἀσκήσεως πρῶτα, διότι οὐδέποτε, ὅσο ἦμουν στὸν στρατό, λάβαμε τέτοια ἐκπεύδεσι, οὔτε κὰν ἐσυζητήθη. Πῶς λοιπὸν περιμένουμε ἀπὸ τὸν ἕλληνα πολεμιστὴ νὰ πολεμήση ὅταν ἡττᾶται;
    Δὲν θὰ πρέπη λοιπὸν νὰ μάθη ὁ ἕλλην στρατιώτης πῶς θὰ κινηθῆ σὲ τέτοιες περιπτῶσεις, ὥστε νὰ εἶναι καὶ δυσκολότερο στοὺς πάσης φύσεως λοιποτάκτες νὰ κρύβονται μέσα στὸ ἄτακτο πλῆθος; Σὲ τέτοιες περιπτῶσεις ἡ πειθαρχία πρέπει νὰ ἐπιβάλεται ὑπάρχοντος ὅμως τοῦ καταλλήλου σχεδίου, ἀλλιῶς ὁ στρατός δὲν συγκρατεῖται καὶ διαλύεται.
    Οἱ γερμανοὶ ὅταν ἔχαναν συνεχῶς στὸν Β’ Π.Π. πῶς δὲν διαλύονταν; Ποιὸς ἕλλην ἀξιωματικὸς ἔχει μελετήσει τὸ φαινόμενο; Εἰδικὰ στὸ Ἀνατολικὸ Μέτωπο μὲ τὴν Ε.Σ.Σ.Δ.. Τελικῶς ἕνας στρατὸς γιὰ νὰ ὀνομασθῆ μεγάλος χρειάζεται πολλὴ μὰ πάρα πολλὴ δουλειά. Στὸν καιρὸ τῆς εἰρήνης, ἐννοῶ.

    Σὲ ἕνα ἄλλο ἐπίπεδο, ἀρχίζοντας ἀπὸ τὸ 1897 καὶ φτάνοντας το 1974, ὅσες φορὲς οἱ ἕλληνες ἐπολέμησαν μόνοι τους μὲ τὴν Τουρκία ἔχασαν. Ἔτσι ἐφθάσαμε στὴν σημερινὴ πολιτικὴ κατευνασμοῦ πρὸς τὴν γείτονα χώρα. Γιατί;

  31. Ο/Η T.T. λέει:

    Θα ήθελα να κάνω ορισμένες καλόπιστες παρατηρήσεις, ελπίζοντας σε εξίσου καλόπιστα σχόλια. Αφορμή είναι η φράση στο σχόλιο του ΚΧΡ

    «…Αναμφίβολα πολύ ενδιαφέροντα θέματα αλλά και πολύ μερικά σε σχέση με το όλον…»

    Στον ενάμισυ περίπου χρόνο που έχω ανακαλύψει τα αμυντικά blogs έχω παρατηρήσει ότι τα στρατιωτικά γεγονότα συνήθως ερμηνεύονται από τους σχολιαστές σε δύο επίπεδα, άλλοι είναι εραστές του τεχνικού επιπέδου, όπου τα πάντα εξηγούνται από τις τεχνικές δυνατότητες των οπλικών συστημάτων και άλλοι του στρατηγικού επιπέδου όπου τα γεγονότα ερμηνεύονται από τη διεθνή πολιτική, την εσωτερική πολιτική ή τις προαιώνιες δυνάμεις και αδυναμίες της φυλής. Συνήθως το επιχειρησιακό και το τακτικό επίπεδο απαλείφονται, γιατί για τους μεν πρώτους τα χαρακτηριστικά των οπλικών συστημάτων από μόνα τους καθορίζουν την έκβαση, ενώ για τους δε δεύτερους το επιχειρησιακό και το τακτικό επίπεδο είναι απλή διεκπεραίωση των ακλόνητων δεδομένων που δημιουργούνται από το στρατηγικό επίπεδο. Ενίοτε η προσπάθεια υποβάθμισης του επιχειρησιακού και τακτικού επιπέδου πηγάζει από μία προσπάθεια υποβάθμισης του σώματος των Ελλήνων αξιωματικών και των σημερινών και διαχρονικά.
    Πιστεύω ότι τα στρατιωτικά γεγονότα είναι συναρπαστικά γιατί η έκβαση τους αποτελεί τομή όλων των παραπάνω επιπέδων. Ο καλός ερευνητής μπορεί να ρίξει φως σε κάθε επίπεδο χωριστά, ο εξαίρετος μπορεί να κάνει τη σύνθεση.
    Οι αναλύσεις που παρουσιάζονται στα blogs συνήθως αφορούν το τεχνικό επίπεδο, οι αναλύσεις που έρχονται από ιστορικούς και διεθνολόγους μένουν πάντα στο στρατηγικό επίπεδο. Δεν υπάρχει (απ’ όσο γνωρίζω) ένας Έλληνας van Creveld ή Steven H. Newton για να ρίξει με την ακαδημαϊκή του πείρα και μεθοδολογία φως στο επιχειρησιακό και τακτικό επίπεδο. Υποθέτω ότι για τους ακαδημαϊκούς δε θα ήταν πολιτικά ορθό να ασχοληθούν με στρατιωτικά ζητήματα, ενώ πιστεύω και οι στρατιωτικοί, για συντεχνιακούς λόγους, δύσκολα θα δέχονταν μια τέτοια παραβίαση του ιερού τους χώρου. Το δημόσιο διάλογο, σε ότι αφορά το επιχειρησιακό και τακτικό επίπεδο, κάνει ακόμα πιο δύσκολο η ηλίθια πρακτική του στρατού να χαρακτηρίζει με βαθμό ασφαλείας «εμπιστευτικό» τους μεταφρασμένους κανονισμούς του, οπότε για να στηρίξει κάποιος, δημόσια, τη θέση του θα πρέπει να ανατρέχει σε αμερικανικά FM.
    Εκτιμώ ιδιαίτερα την προσπάθεια αυτών που βρίσκουν το κουράγιο και τη διάθεση να αναλύουν τα γεγονότα ΚΑΙ στο επιχειρησιακό και τακτικό επίπεδο και περιμένω εναγωνίως τη συνέχεια της δουλειάς τους! Τους εύχομαι καλή δύναμη.
    Στο φίλο konion θα ήθελα να πω ότι ο ΕΣ δεν αγαπά ιδιαίτερα την στρ. ιστορία και δεν αγαπά καθόλου τον Β’ ΠΠ, διότι είναι παρωχημένος και ακατάλληλος για «μοντέρνους» ηγήτορες. Και όμως στο ανατολικό μέτωπο ο γερμανικός στρατός αμύνθηκε διαδοχικά σε όλα τα μεγάλα ποτάμια της Ουκρανίας, σε ένα μοτίβο που περιλάμβανε εγκατάσταση επί της ποτάμιας γραμμής, εκτέλεση αντεπιθέσεων για την εξάλειψη προγεφυρωμάτων, εντυπωσιακές εκτελέσεις αντεπιθέσεων εκτός τοποθεσίας στους χώρους συγκεντρώσεως των σοβιετικών, τελική διάρρηξη της τοποθεσίας, διεξαγωγή του επιβραδυντικού αγώνα, εγκατάσταση στην επόμενη προς τα πίσω ποτάμια γραμμή και πάλι από την αρχή. Ένας παράδεισος τακτικών γνώσεων για όποιον ενδιαφέρεται. Ποιος ενδιαφέρεται; Κανένας!

  32. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    @ ΚΧΡ

    Αγαπητέ φίλε

    Επέστρεψα το απόγευμα από τις ολιγοήμερες διακοπές μου και μόλις κάθισα στον υπολογιστή. Με είχε προϊδεάσει τηλεφωνικά ο Κλεάνθης για την αναφορά σου στο ημερολόγιο του μπάρμπα Χρήστου. Αν και από τη πρώτη στιγμή – όταν είχες γράψει τα πρώτα σχετικά στοιχεία – είχα αντιληφθεί περί τίνος πρόκειται, περίμενα να διαβάσω τα όσα άλλα σχετικά θα μας μετέφερες από το ημερολόγιο.

    Λυπάμαι φίλε μου, αλλά το ημερολόγιο το έχει γράψει ένας ρίψασπις και για μένα δεν έχει καμιά απολύτως αξία. Ο μπάρμπα Χρήστος, το κρίσιμο βράδυ της 16ης Αυγούστου, εγκατέλειψε τη μονάδα του, εγκατέλειψε τις τάξεις των συμμαχητών του, εγκατέλειψε τη σημαία του συντάγματός του, έστρεψε τα νώτα στον εχθρό και τράπηκε σε φυγή. Λιποτάχτησε. Ή κατά το Σπαρτιατικό λόγο, έγινε «τρέσας». Δηλαδή το έβαλε στα πόδια.

    Και έρχεσαι εσύ φίλε μου να μας πεις ότι θα μας στείλεις και άλλα αποσπάσματα από το ημερολόγιο ενός φυγάδα, που εξ αιτίας του – αλλά και όλων όσων το έβαλαν στα πόδια – βρήκαν το θάνατο στο πεδίο της μάχης ή στα Τουρκικά κάτεργα αιχμαλώτων, πολλοί ανδρείοι άνδρες που παρέμειναν μέχρι το τέλος πιστοί και έντιμοι στρατιώτες. Μπορεί και ο παππούς σου…

    Καλό είναι να μη στείλεις τίποτε. Το ημερολόγιο ενός λιποτάχτη δεν έχει καμιά απολύτως αξία.

    Ο μπάρμπα Χρήστος αφού την έκανε με ψιλά πηδηματάκια, έχει το θράσος να καταγγέλλει ότι στη μάζα των φυγάδων δεν υπήρχαν αξιωματικοί… Δυστυχώς για το μπάρμπα Χρήστο, οι αξιωματικοί του συντάγματός του δεν εγκατέλειψαν τις τάξεις. Παρέμειναν στο πεδίο της μάχης του Αλή Βεράν, μαζί με τους ανδρείους τους και έδωσαν ένα άπελπι αγώνα για τη τιμή των Ελληνικών όπλων και για να δώσουν το χρόνο στους ριψάσπιδες να γλιτώσουν.

    Στη πραγματικότητα δεν ξέρουμε και σε ποιο Σύνταγμα υπηρετούσε ο μπάρμπα Χρήστος. Στο πρώτο σου σχόλιο έγραψες ότι υπηρετούσε στο 3ο Σύνταγμα. Αλλά το 2ο Σύνταγμα της ΧΙΙΙ μεραρχίας ήταν αυτό που ενίσχυσε τον αγώνα της V Μεραρχίας. Και το ΙΙΙ Τάγμα του 2ου Συντάγματος με δκτή το Τσάμη ήταν αυτό που έλαβε μέρος στη μάχη της 16ης Αυγούστου στη περιοχή του χωριού Κιουτσουκιοϊ.

    Στις 17 Αυγούστου 1922 έλαβε χώρα η μεγάλη μάχη στη κοιλάδα του Αλή Βεράν, το κύριο βάρος της οποίας το σήκωσαν τα 2ο και 3ο Συντάγματα της ΧΙΙΙ μεραρχίας που μάχονταν ακριβώς απέναντι από το ύψωμα Ζαφέρ Τεπέ, στο οποίο είχε εγκατασταθεί το παρατηρητήριο του Κεμάλ (σήμερα εκεί οι Τούρκοι έχουν ανεγείρει περίλαμπρα μνημεία της νίκης τους). Και εκείνα τα δύο ιστορικά συντάγματα, με το σύνολο σχεδόν της δύναμής τους, αντιμετώπισαν τρεισήμισι Τουρκικές μεραρχίες. Και το 2ο Σύνταγμα πεζικού υπό το συνταγματάρχη Τσάκαλο αντιμετώπισε τις 5η, 11η και 3η (μέρος) Τουρκικές μεραρχίες. Ο συνταγματάρχης Τσάκαλος έπεσε στο πεδίο της τιμής από το οποίο απουσίαζε όμως ο φυγάς μπάρμπα Χρήστος. Ο οποίος τη λιποταξία του την έκρυψε κάτω από ένα λίβελο εναντίον των αξιωματικών του συντάγματός του.

    Το όνομα του Συνταγματάρχη Τσάκαλου το φέρει το στρατόπεδο της ΜΕΡΥΠ στη Λαμία.

    Εγώ φίλε μου είμαι θρησκευόμενος. Προς Θεού, όχι θρησκόληπτος. Πηγαίνω όταν μπορώ και το αισθάνομαι ανάγκη στην εκκλησία. Έχω ακούσει πολλά για τους παπάδες. Και ο παπάς της ενορίας μου δεν μου αρέσει. Κάνει και ένα κήρυγμα αστείο που με τσαντίζει αφάνταστα. Αλλά στην εκκλησία και στη λειτουργία πηγαίνω. Δεν πάω γιατί ο παπάς είναι καλός, ηθικός, ενάρετος, καλός κήρυκας, λεπτός, χοντρός, δεν τα αρπάζει κλπ. Πηγαίνω γιατί πιστεύω.

    Κατά τη δική μου λοιπόν θεώρηση, ο Έλληνας νέος όταν έρθει σε ηλικία στράτευσης κατατάσσεται στο στρατό γιατί πιστεύει ότι πρέπει να υπηρετήσει τη πατρίδα του. Και αυτή η υπηρεσία δεν έχει σχέση με την ποιότητα των αξιωματικών. Όταν δε κατατάσσεσαι στο στρατό υπηρετείς τη πατρίδα και όχι το στρατό. Ανήκεις στη πατρίδα και όχι στο στρατό.

    Σχετικά τώρα με τα ζητήματα πειθαρχίας. Τα περί ενσυνείδητης πειθαρχίας είναι αστειότητες. Ενσυνείδητη πειθαρχία διαθέτουν ελάχιστα άτομα. Οι περισσότεροι Έλληνες πολίτες δεν διαθέτουν πειθαρχία. Δεν σέβονται τίποτε. Η στρατιωτική πειθαρχία επιβάλλεται. Έτσι γινόταν πάντα σους σοβαρούς στρατούς και έτσι γίνεται και σήμερα. Το αν η στρατιωτική πειθαρχία παρουσίαζε σοβαρά προβλήματα στη Μικρασιατική Στρατιά, αυτό ήταν ευθύνη της πολιτικής ηγεσίας η οποία είχε καταργήσει το στρατιωτικό ποινικό κώδικα και είχε επιτρέψει να διαιωνίζονται ανήκουστες καταστάσεις κατάργησης της πειθαρχίας και συντριβής του ηθικού.

  33. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φιλε Αρματιστη.Κατα αρχας καλο χειμωνα,μιας και επεστρεψες απο τις διακοπες σου.
    Ο μπαρμπα Χρηστος ,στις 13 Αυγουστου υπηρετουσε εκει που εγραψα την τελευταια φορα.
    Ομως το ημερολογιο ειναι κακοτυπωμενο και δυσχρηστο,και ο ανθρωπος αυτος στα τεσσερα χρονια εκστρατειων ειναι φυσικο να αλλαξε μοναδες και ειδικοτητες(τυφεκιοφορος,τηλεφωνητης,φουρναρης,στην Πελοποννησο ως στρατιωτικο σωμα επιτηρησης της ταξης στις εκλογες του 1920,και δεν θυμαμαι τωρα και τι αλλο).

    Την εκτιμηση μου για το τι συνεβη εκεινη την μοιραια νυχτα της 16 Αυγουστου την εγραψα.
    Ομως ουτε αυτοπτης μαρτυρας υπηρξα,ουτε τα ακριβη στοιχεια διαθετω,ουτε δικαστης ειμαι για να εκφερω τελεσιδικη αποφαση.
    Επιπλεον ποτε δεν ηταν το δυνατο μου σημειο το να κανω προγραφες ανθρωπων ζωντων και νεκρων.Και μαλιστα εκ του ασφαλους.Εγω που η γενια μου δεν εχει ριξει ουτε με σφεντονα,να κατηγορω ανθρωπους που πολεμησαν και αναλωσαν ολοκληρη την νεοτητα τους σε πολεμους.
    Και δεν μπορω να ξερω και να κρινω,το τι παιζοταν στο μυαλο αυτων των ανθρωπων,μετα τεσσερα χρονια πολεμων εκει στα βαθη της Μικρασιας.
    Ο Χρηστος Καραγιαννης υπηρξε υπαρκτο προσωπο,οι απογονοι του ζουν και μαλιστα διαβαζουν αυτο το ιστολογιο και χρειαζεται νομιζω καποια πραοτητα και λεπτοτητα στην μνημη του,οπως και καθε νεκρου ανθρωπου αλλωστε.
    Στην δικη μου θυμηση ο μπαρμπα Χρηστος θα μεινει ενας καλοσυνατος εξυπνος ανθρωπος.
    Στην »αναψηλαφηση» αυτης της ιστοριας αλλωστε με ενδιαφερουν τα γεγονοτα και οχι οι ανθρωποι.
    Αυτα θα μας διδαξουν ,αν εχουν να μας διδαξουν κατι.Οι ανθρωποι παντα και σε καθε περισταση ειναι ανθρωπινοι,δηλαδη με τις καλες και τις κακες στιγμες και πλευρες τους.Ετσι ηταν και ετσι θα ειναι παντα.

    Για τα υπολοιπα που θιγεις δεν θα γραψω τιποτα για την ωρα.
    Θελω να μεινω σε αυτο που ειναι βασικο για μενα,ετσι οπως εξελιχθηκε αυτη η συζητηση.
    Και το βασικο ειναι να μην μεινουν με την εντυπωση τα εγγονια του,οτι ενας χωριανος και απογονος συμπολεμιστων του,συμμετεχει στην σκυλευση της μνημης του Χρηστου Καραγιαννη.ΚΧΡ.

  34. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    @ ΚΧΡ

    Φίλε μου αν και δεν μου ήταν ευχάριστο διότι αναφέρθηκα σε ένα άνθρωπο που έχει φύγει από τη ζωή, ήμουν υποχρεωμένος να γράψω ότι έγραψα. Δυστυχώς τα κείμενα μένουν και συζητιούνται.

    Κατ’ εμέ δεν είναι έντιμο κάποιος που διάλεξε ένα δρόμο διαφορετικό από αυτό της θυσίας που επέλεξαν οι υπόλοιποι συμμαχητές του, να γράφει ημερολόγια και να λέει ότι όταν βρήκε τη Μεραρχία του επέλεξε να μη την ακολουθήσει. Ας το έκρυβε αυτό στα εσώψυχα του. Από τη στιγμή που αυτό ήρθε στην επιφάνεια, δεν μπορούσε να μείνει αναπάντητο. Έτσι πιστεύω.
    Διαφορετικά μπορεί να περάσει το μήνυμα ότι καλά έκανε και έφυγε. Γνωστό το «φευγάτου η μάνα δεν έκλαψε». Γνωστό, αλλά όχι τιμητικό. Και το ημερολόγιο περνάει και ένα άλλο μήνυμα. Η φυγή ήταν αποτέλεσμα τη ψυχικής ρήξης αξιωματικών και στρατιωτών. Και αυτό είναι τραγικό ψέμα. Οι αξιωματικοί στη Μικρά Ασία συμμερίστηκαν τη τύχη των στρατιωτών τους μέχρι τέλους. Το ποσοστό των αξιωματικών που έπεσαν ή τραυματίστηκαν στο πεδίο της μάχης, είναι μεγαλύτερο από αυτό των οπλιτών. Στη Μ.Α. έπεσε στο πεδίο της μάχης μεγάλος αριθμός διοικητών συνταγμάτων. Το 2/39 ΣΕ έχασε τέσσερις διοικητές. Το Ι/35 Τάγμα στο Κ.Α. Καμελάρ έχασε σε λίγες ώρες 4 διοικητές τάγματος που ανέλαβαν διαδοχικά τη διοίκηση.

    Πιστεύω ότι κάποιοι που έκαναν «λάθος» οφείλουν να σιωπούν. Και αυτό ισχύει για όλους. Πιστεύω ότι ο Τρικούπης έχει τεράστια ευθύνη για τη διεύθυνση του αγώνα στο Αφιόν και στη συνέχεια μέχρι το Αλή Βεράν. Οι αποφάσεις που έλαβε ήταν τραγικές. Αργότερα οι Βενιζελικές κυβερνήσεις τον προήγαγαν σε αντιστράτηγο και ένα φεγγάρι τον έκαναν και νομάρχη. Έγραψε και βιβλίο: «Η διοίκηση μονάδων στο πόλεμο και την ειρήνη». Τι να πω τώρα; Ενώ είχε θάρρος και μέχρι τη στιγμή της αιχμαλωσίας του βρισκόταν υπό τα πυρά του εχθρού, όταν αποστρατεύτηκε θέλησε να γράψει και να συνεχίσει να βρίσκεται στο προσκήνιο. Κατόπιν τούτου εκ των πραγμάτων θα δέχεται αν και νεκρός σκληρή κριτική.

    Σχετικά τώρα με τη ΧΙΙΙ μεραρχία και τη πορεία της μετά τη μάχη του Χαμούρκιοϊ – Ιλμπουλάκ της 16ης Αυγούστου:
    Η ΧΙΙΙ αποτέλεσε την οπισθοφυλακή της Ομάδας Τρικούπη κατά τη νυκτερινή πορεία της από το πεδίο της μάχης της 16ης προς τη περιοχή του χωριού Σάλκιοϊ (μπορεί κάποιος να τα βρει στα σχεδιαγράμματα). Δηλαδή τα 2ο και 3ο συντάγματα αποχώρησαν τελευταία από τη τοποθεσία βόρεια του χωριού Μπασκιμσέ.
    Λόγω της νυκτερινής πορείας, της κόπωσης από τη μάχη, τις απώλειες, τους τραυματίες που εγκαταλείπονταν, της απουσίας ανεφοδιασμού, της κίνησης της μεγάλης αυτής δύναμης επί μιας και μόνης οδού, του συνωστισμού, των αμάχων που ακολουθούσαν τη φάλαγγα, των αψιμαχιών που λάβαιναν χώρα με τις Τουρκικές δυνάμεις, η συνοχή των μονάδων κατέρρευσε και οι οργανικοί δεσμοί χάθηκαν. Κάθε προσπάθεια των αξιωματικών για ανασυγκρότηση στο σκοτάδι στάθηκε μάταιη. Αλλά αυτή η κατάσταση παρουσιάστηκε κυρίως στους μη μάχιμους σχηματισμούς. Εξαίρεση παρουσίαζαν:
    1) Το 14ο Σύνταγμα της ΧΙΙ (Κωτούλας) – στο Αλή Βεράν στις 17 Αυγούστου πήρε τη σημαία και έφιππος τέθηκε επικεφαλής των ανδρών του και αντεπιτέθηκε)
    2) Το 26ο (Καλιαγκάκης) της ΙΧ.
    3) Η ΧΙΙΙ μεραρχία.
    4) Το πυροβολικό που μέσα σε εκείνη τη διάλυση διατήρησε αξιοθαύμαστη συνοχή και πειθαρχία.

    Για τον αγώνα της ΧΙΙΙ στο Αλή Βεράν έγραψα κάποια στοιχεία. Η υπόψη μεραρχία και μετά τη μάχη του Αλή Βεράν διατήρησε μέχρι τέλους τη συνοχή και πειθαρχία της, ακολουθώντας τη φάλαγγα του Τρικούπη.

  35. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φιλε Αρματιστη διάβασα με προσοχή το σχόλιο σου για την αφήγηση του στρατιώτη που λιποτάκτησε μετά την μάχη ….Σε βρίσκω άδικο διότι προφανώς δεν έχεις ακούσει της αυθεντικές αφηγήσεις των βετεράνων εκείνου του πολέμου. Είχα την τύχη να ακούσω από πρώτο χέρι την ιστορία από τον παππού μου ,ο οποίος πολέμησε στην Μικρά Ασία. Δυστυχώς φίλε μου πήγαμε απροετοίμαστοι και χωρίς στρατιωτικό σχεδιασμό και προετοιμασία εκεί! Η αρχική αποστολή του Ε.Σ ήταν η ενίσχυση των συμμάχων και σαν χωροφυλακή για να αφοπλίσουμε τις άτακτες ένοπλες ομάδες του Κεμάλ και τον απομεινάρια του Οθωμανικού στρατού…….Τελικά πως βρεθήκαμε να πολεμάμε μέχρι την Άγκυρα….θεωρώ πως περισσότεροι αναγνώστες φίλοι μας γνωρίζουν ……
    Όταν έσπασε το μέτωπο και πολλοί στρατιώτες λιποτάκτησαν …. συμφώνα τις αφηγήσεις του παππού και άλλων συμπολεμιστών λόγο τις κακής οργάνωσης , της κακής σίτισης ελλείψεις πυρομαχικών και βεβαία την απουσία των αξιωματικών και κακής επικοινωνία με τα επιτελεία τους……… και βέβαια το κακό ελάττωμα των Ελλήνων η παραπληροφόρηση……… Βέβαια ο παππούς και οι συμπολεμιστές του υποχώρησαν συντεταγμένα ,αλλά φτάσανε στην Σμύρνη χωρίς τροφή ,ρακένδυτοι και ένα δεν κάμνανε Κανά πλιάτσικο δεν θα φτάνανε ….λόγο έλλειψης δυνάμεων………Επειδή δυστυχώς ήμουν σε μικρή ηλικία όταν μου έλεγε την ιστορία και την περιπέτεια του σε αυτό τον πόλεμο ,δεν είχα την προνοητικοτητα να καταγράψω το σύνταγμα που υπηρέτησε…λόχο και διμοιρία……πάντως θυμάμαι ότι από τους περίπου 3.000 (εάν θυμάμαι σωστά τον αριθμό) μόνο τριακόσιοι γύρισαν στα σπίτια τους! Άλλοι σκοτώθηκαν ,άλλοι τραυματίστηκαν ,άλλοι χαθήκαν και αιχμαλωτίστηκαν από τους Τούρκους! Ένα άλλο γεγονός που σίγουρα δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι το εκστρατευτικό σώμα το αποτελούσαν κληρωτοί στρατιώτες και όχι επαγγελματίες! Πολύ βασικό αυτό ! Φαντάσου εκείνη την εποχή να υπηρετεί κάποιος και να πολεμά σχεδόν τέσσερα χρόνια ! Βαλε κάποιους που συμμετείχαν και στην ουκρανική εκστρατεία…..και μην σου πω ότι υπήρχαν και κλάσεις που υπηρετούσαν από το 1912 και τους κάλεσαν να πολεμήσουν….χαρακτηριστικό παράδειγμα ο μεγαλύτερος αδελφός του παππού μου….λοχίας ιππικού οποίος πολέμησε και στους βαλκανικούς και στον Α. παγκόσμιο……Μελή μιας πολύτεκνης οικογένειας αγροτών από μια φτωχή γωνιά της Ελλάδος τα μοναδικά αντρικά χέρια στην οικογένεια ! Εκείνη την εποχή τα εισοδήματα της πλειοψηφίας των Ελλήνων στηρίζονταν από την αγροτική παραγωγή και όσοι ζούσαν στα αστικά κέντρα από το χαμαλίκι ή εάν έχανε καμιά δικια τους δουλειά ! Βέβαια όταν σου έχανε τάξει στις εκλογές του 1920 ότι θα σου γύριζαν τα παιδιά σου ,τους συζύγους και πατεράδες πίσω με το περιβόητο σύνθημα «Οίκαδε» και όταν φτιάνανε τα γράμματα από το σπίτι ότι τα βγαζανε πέρα δύσκολα ….καταλαβαίνεις την ψυχολογία του απλού στρατιώτη ! Οι όσοι είχαν μισθό από τον στρατό τα κουτσοβολεύανε και έμπαινε εισόδημα στο σπίτι οι υπολοιποι ηταν στο ελεος του θεου ! Ο ελληνικός στρατός έφτασε στα όρια του στην μάχη του Αφιον Καραχισαρ ……μέχρι το σάλπισμα της υποχώρησης πολέμησε μέχρι εσχάτων ….νηστικός ,ρακένδυτος, ξυπόλητος ,χωρίς σφαίρες……( ο παππούς έλεγε ότι οι οβίδες και σφαίρες των πολυβόλων των Τούρκων ..έπεφταν σαν καταιγίδα….απορούσε πως ένας άτακτος στρατός είχε τόσα πυρομαχικά…..το διάβασε και το εμαθε μετά ….) βέβαια το μέγα στρατηγικό σφάλμα που επιτελέστηκε εκεί …..αυτά τα είδαν με τα ίδια τα μάτια τους οι απλοί Έλληνες στρατιώτες ……. Ότι η υπηρχαν κενα στην πρωτη γραμμη και γενικως ακολουθηθηκαν λαθος τακτικες ! Βεβαια τα λεγανε οι πιο εμπειροπολεμοι πολεμιστες και ότι ο στρατιωτης εκεινης τη εποχης ηταν ανθρωπος της υπαιρθου που εκοβε το ματι του από μορφολογια του εδαφους…….! Ένα περιστατικό που μου αφηγήθηκε ένας συχγωριανιος μου ήταν ότι στην διμοιρία του ,ο λοχαγός τους διέταξε επίθεση ……..ο σαλπιγκτής του είπε πως εάν πάμε εκεί δεν θα γυρίσει κανένας πρώτον και δεύτερον θα αφήσουμε κενό και οι Τουρκαλαδες θα βρουν άνοιγμα και θα σφάξουν και το υπόλοιπο τάγμα τους…..ο ένθερμος λοχαγός σήκωσε το σπαθί του να κτυπήσει τον προδότη στρατιώτη και τον έβριζε κιοτή …..εκείνη την σιγμη μια σφαίρα τον πρόλαβε πριν κατεβάσει το ξίφος και τον βρήκε στον κεφάλι!……….. η διμοιρία μετά το θάνατο του λοχαγού άντεξε τρεις επιθέσεις των Τούρκων και έτσι έσωσε και το υπόλοιπο λόχο και τα συνέπεια το τάγμα από σφαγή! Σημειωτέον ….ο λοχαγός από την αρχή του πολέμου ήταν τοποθετημένος στο στρατηγείο της Σμύρνης ..είχε μετατεθεί δυο μήνες στο τάγμα τους από εκεί! Δεν κατηγορώ τον Έλληνα αξιωματικό απεναντίας …..οι αξιωματικοί της Μικρασιάτικης εκστρατείας μόνιμοι και έφεδροι οι πλειοψηφία τους ήταν πραγματικοί ηγέτες και υπόμεναν όσα και απλοί στρατιώτες ….την πεινά ,την διψα,την ψείρα και πολέμησαν παλικαρίσια …..δυστυχώς οι πολιτικοί και στρατιωτικοί τους ηγέτες ήταν κατώτεροι των περιστάσεων……Τελειώνω με την φράση που είπε ο Χατζανέστης στην απολογία του ότι :»οι στρατιώτες μου ήταν δειλοί………» εγώ κλείνω με το σχόλιο του παππού μου και των συναδέλφων του όταν την διάβασαν στον στρατώνα τους … : Oι δειλοί πολέμησαν και είδαν τον Κεμάλ στην πρώτη γραμμή …..ενώ αυτός (Χατζανέστης)στο γραφείο του! Καλο βραδύ!

    ΥΣ 1:H πειθαρχία ,το καθήκον και το φιλότιμο του ‘Ελληνα
    ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ ΚΑΙ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΥ χάθηκαν και τα τσαλαπατήσαν ,οι κακκουχιες ,οι πολιτικές αντιπαραθέσεις ,οι μυστική διπλωματία, ο κακος σχεδιασμος της εκστρατειας ,η λαθος εκτιμηση των επιτελαρχων ,η φτωχεια και η οικονομική του ελληνικού κρατους και η ανυπαρκτη προνοια του προς της οικογενειες των ελληνων στρατιωτων και βεβαια μικρασιατικων πληθυσμων που βρεθηκαν στο ματι του «κυκλώνα»….ανημποροι να διαχειριστουν την νεα κατασταση…….!
    ΥΣ2: o Μ.Αλέξανδρος κατέκτησε την Ασία διότι ειχε επαγγελματικό στρατό , οργανωμένο σε επιμελιετες ,κεντρα ανεφοδιασμου…κλπ Ηταν στρατηλατης πολεμιστης στρατηγος και στην πρωτη γραμμη……..και κατι αλλο μεγαλος πολιτικος! Κατι που δεν το ειχανε οι Ελληνες διοικητες και βεβαια οι Ελληνες πολιτικοι…….για αυτο χαρακτηριστηκε ΜΕΓΑΣ και βεβαια ειχανε αντιπαλο τον Κεμαλ ….ικανο στρατηγο και ικανο πολιτικο διπλωματη …..τον υποτιμησαν και χασαμε !

  36. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φιλε Αρματιστη διάβασα με προσοχή το σχόλιο σου για την αφήγηση του στρατιώτη που λιποτάκτησε μετά την μάχη ….Σε βρίσκω άδικο διότι προφανώς δεν έχεις ακούσει της αυθεντικές αφηγήσεις των βετεράνων εκείνου του πολέμου. Είχα την τύχη να ακούσω από πρώτο χέρι την ιστορία από τον παππού μου ,ο οποίος πολέμησε στην Μικρά Ασία. Δυστυχώς φίλε μου πήγαμε απροετοίμαστοι και χωρίς στρατιωτικό σχεδιασμό και προετοιμασία εκεί! Η αρχική αποστολή του Ε.Σ ήταν η ενίσχυση των συμμάχων και σαν χωροφυλακή για να αφοπλίσουμε τις άτακτες ένοπλες ομάδες του Κεμάλ και τον απομεινάρια του Οθωμανικού στρατού…….Τελικά πως βρεθήκαμε να πολεμάμε μέχρι την Άγκυρα….θεωρώ πως περισσότεροι αναγνώστες φίλοι μας γνωρίζουν ……
    Όταν έσπασε το μέτωπο και πολλοί στρατιώτες λιποτάκτησαν …. συμφώνα τις αφηγήσεις του παππού και άλλων συμπολεμιστών λόγο τις κακής οργάνωσης , της κακής σίτισης ελλείψεις πυρομαχικών και βεβαία την απουσία των αξιωματικών και κακής επικοινωνία με τα επιτελεία τους……… και βέβαια το κακό ελάττωμα των Ελλήνων η παραπληροφόρηση……… Βέβαια ο παππούς και οι συμπολεμιστές του υποχώρησαν συντεταγμένα ,αλλά φτάσανε στην Σμύρνη χωρίς τροφή ,ρακένδυτοι και ένα δεν κάμνανε Κανά πλιάτσικο δεν θα φτάνανε ….λόγο έλλειψης δυνάμεων………Επειδή δυστυχώς ήμουν σε μικρή ηλικία όταν μου έλεγε την ιστορία και την περιπέτεια του σε αυτό τον πόλεμο ,δεν είχα την προνοητικοτητα να καταγράψω το σύνταγμα που υπηρέτησε…λόχο και διμοιρία……πάντως θυμάμαι ότι από τους περίπου 3.000 (εάν θυμάμαι σωστά τον αριθμό) μόνο τριακόσιοι γύρισαν στα σπίτια τους! Άλλοι σκοτώθηκαν ,άλλοι τραυματίστηκαν ,άλλοι χαθήκαν και αιχμαλωτίστηκαν από τους Τούρκους! Ένα άλλο γεγονός που σίγουρα δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι το εκστρατευτικό σώμα το αποτελούσαν κληρωτοί στρατιώτες και όχι επαγγελματίες! Πολύ βασικό αυτό ! Φαντάσου εκείνη την εποχή να υπηρετεί κάποιος και να πολεμά σχεδόν τέσσερα χρόνια ! Βαλε κάποιους που συμμετείχαν και στην ουκρανική εκστρατεία…..και μην σου πω ότι υπήρχαν και κλάσεις που υπηρετούσαν από το 1912 και τους κάλεσαν να πολεμήσουν….χαρακτηριστικό παράδειγμα ο μεγαλύτερος αδελφός του παππού μου….λοχίας ιππικού οποίος πολέμησε και στους βαλκανικούς και στον Α. παγκόσμιο……Μελή μιας πολύτεκνης οικογένειας αγροτών από μια φτωχή γωνιά της Ελλάδος τα μοναδικά αντρικά χέρια στην οικογένεια ! Εκείνη την εποχή τα εισοδήματα της πλειοψηφίας των Ελλήνων στηρίζονταν από την αγροτική παραγωγή και όσοι ζούσαν στα αστικά κέντρα από το χαμαλίκι ή εάν έχανε καμιά δικια τους δουλειά ! Βέβαια όταν σου έχανε τάξει στις εκλογές του 1920 ότι θα σου γύριζαν τα παιδιά σου ,τους συζύγους και πατεράδες πίσω με το περιβόητο σύνθημα «Οίκαδε» και όταν φτιάνανε τα γράμματα από το σπίτι ότι τα βγαζανε πέρα δύσκολα ….καταλαβαίνεις την ψυχολογία του απλού στρατιώτη ! Οι όσοι είχαν μισθό από τον στρατό τα κουτσοβολεύανε και έμπαινε εισόδημα στο σπίτι οι υπολοιποι ηταν στο ελεος του θεου ! Ο ελληνικός στρατός έφτασε στα όρια του στην μάχη του Αφιον Καραχισαρ ……μέχρι το σάλπισμα της υποχώρησης πολέμησε μέχρι εσχάτων ….νηστικός ,ρακένδυτος, ξυπόλητος ,χωρίς σφαίρες……( ο παππούς έλεγε ότι οι οβίδες και σφαίρες των πολυβόλων των Τούρκων ..έπεφταν σαν καταιγίδα….απορούσε πως ένας άτακτος στρατός είχε τόσα πυρομαχικά…..το διάβασε και το εμαθε μετά ….) βέβαια το μέγα στρατηγικό σφάλμα που επιτελέστηκε εκεί …..αυτά τα είδαν με τα ίδια τα μάτια τους οι απλοί Έλληνες στρατιώτες ……. Ότι η υπηρχαν κενα στην πρωτη γραμμη και γενικως ακολουθηθηκαν λαθος τακτικες ! Βεβαια τα λεγανε οι πιο εμπειροπολεμοι πολεμιστες και ότι ο στρατιωτης εκεινης τη εποχης ηταν ανθρωπος της υπαιρθου που εκοβε το ματι του από μορφολογια του εδαφους…….! Ένα περιστατικό που μου αφηγήθηκε ένας συχγωριανιος μου ήταν ότι στην διμοιρία του ,ο λοχαγός τους διέταξε επίθεση ……..ο σαλπιγκτής του είπε πως εάν πάμε εκεί δεν θα γυρίσει κανένας πρώτον και δεύτερον θα αφήσουμε κενό και οι Τουρκαλαδες θα βρουν άνοιγμα και θα σφάξουν και το υπόλοιπο τάγμα τους…..ο ένθερμος λοχαγός σήκωσε το σπαθί του να κτυπήσει τον προδότη στρατιώτη και τον έβριζε κιοτή …..εκείνη την σιγμη μια σφαίρα τον πρόλαβε πριν κατεβάσει το ξίφος και τον βρήκε στον κεφάλι!……….. η διμοιρία μετά το θάνατο του λοχαγού άντεξε τρεις επιθέσεις των Τούρκων και έτσι έσωσε και το υπόλοιπο λόχο και τα συνέπεια το τάγμα από σφαγή! Σημειωτέον ….ο λοχαγός από την αρχή του πολέμου ήταν τοποθετημένος στο στρατηγείο της Σμύρνης ..είχε μετατεθεί δυο μήνες στο τάγμα τους από εκεί! Δεν κατηγορώ τον Έλληνα αξιωματικό απεναντίας …..οι αξιωματικοί της Μικρασιάτικης εκστρατείας μόνιμοι και έφεδροι οι πλειοψηφία τους ήταν πραγματικοί ηγέτες και υπόμεναν όσα και απλοί στρατιώτες ….την πεινά ,την διψα,την ψείρα και πολέμησαν παλικαρίσια …..δυστυχώς οι πολιτικοί και στρατιωτικοί τους ηγέτες ήταν κατώτεροι των περιστάσεων……Τελειώνω με την φράση που είπε ο Χατζανέστης στην απολογία του ότι :»οι στρατιώτες μου ήταν δειλοί………» εγώ κλείνω με το σχόλιο του παππού μου και των συναδέλφων του όταν την διάβασαν στον στρατώνα τους … : Oι δειλοί πολέμησαν και είδαν τον Κεμάλ στην πρώτη γραμμή …..ενώ αυτός (Χατζανέστης)στο γραφείο του! Καλο βραδύ!

    ΥΣ 1:H πειθαρχία ,το καθήκον και το φιλότιμο του ‘Ελληνα
    ΣΤΡΑΤΙΩΤΗ ΚΑΙ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΥ χάθηκαν και τα τσαλαπατήσαν ,οι κακκουχιες ,οι πολιτικές αντιπαραθέσεις ,οι μυστική διπλωματία, ο κακος σχεδιασμος της εκστρατειας ,η λαθος εκτιμηση των επιτελαρχων ,η φτωχεια και η οικονομική του ελληνικού κρατους και η ανυπαρκτη προνοια του προς της οικογενειες των ελληνων στρατιωτων και βεβαια μικρασιατικων πληθυσμων που βρεθηκαν στο ματι του «κυκλώνα»….ανημποροι να διαχειριστουν την νεα κατασταση…….!
    ΥΣ2: o Μ.Αλέξανδρος κατέκτησε την Ασία διότι ειχε επαγγελματικό στρατό , οργανωμένο σε επιμελιετες ,κεντρα ανεφοδιασμου…κλπ Ηταν στρατηλατης πολεμιστης στρατηγος και στην πρωτη γραμμη……..και κατι αλλο μεγαλος πολιτικος! Κατι που δεν το ειχανε οι Ελληνες διοικητες και βεβαια οι Ελληνες πολιτικοι…….για αυτο χαρακτηριστηκε ΜΕΓΑΣ και βεβαια ειχανε αντιπαλο τον Κεμαλ ….ικανο στρατηγο και ικανο πολιτικο διπλωματη …..τον υποτιμησαν και χασαμε !

  37. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ φίλε

    Διάβασα με προσοχή τα θέματα που θίγεις και θα προσπαθήσω να τοποθετηθώ σε κάθε ένα από αυτά.

    Οι αυθεντικές μαρτυρίες των μαχητών εκείνου του πολέμου έχουν κατ’ εμέ ιστορική αξία, μόνο στη περίπτωση που μπορούν να τοποθετηθούν με ακρίβεια στο χώρο και το χρόνο της εκστρατείας και να τεκμηριωθούν για την αλήθεια των όσων περιγράφουν. Αόριστες αναφορές, έχουν αξία μόνο για όσους τις ακούνε δίπλα στο παραγώνι του αναμμένου τζακιού τις κρύες νύκτες του χειμώνα, ή στο καφενείο του χωριού. Ας μη ξεχνάμε ότι οι πολεμικές διηγήσεις του κάθε Έλληνα που στρατεύθηκε σε πολεμική περίοδο, περιέχουν ένα ήρωα και πολύ φαντασία. Δεν επιδιώκω να υποτιμήσω τίποτε, αλλά εμένα με ενδιαφέρει η αλήθεια. Ως εκ τούτου είμαι πρόθυμος να μελετήσω αυθεντικές μαρτυρίες, μόνο στη περίπτωση που υπακούουν στα παραπάνω κριτήρια.

    Κανένας πόλεμος δεν διεξήχθη σε συνθήκες σαλονιού. Η πείνα, η δίψα, η βρωμιά, η λάσπη, ο ιδρώτας, ο πόνος, οι κακουχίες, η μυρωδιά του αίματος και του θανάτου, η καθυστέρηση στη διακομιδή των τραυματιών, τα προβλήματα του ανεφοδιασμού, καθώς και πολλές άλλες δυσχέρειες και προβλήματα, ήταν και θα είναι τα χαρακτηριστικά του κάθε πολέμου. Τα αντιμετώπισαν όλοι οι στρατοί, ακόμη και οι καλύτεροι και οι διαθέτοντες αφθονία μέσων λογιστικής υποστήριξης. Πόσο μάλλον ο Ελληνικός. Είναι πολύ ενδιαφέρον να μελετήσει κάποιος το πώς κατά τη διάρκεια του 1ου ΠΠ υποχώρησε ο Σερβικός στρατός από τη Σερβία δια μέσω της Αλβανίας στη Κέρκυρα, στο μέσο ενός σκληρού χειμώνα καταδιωκόμενος από Αυστριακούς και Βουλγάρους, πως διατήρησε τη συνοχή του παρά τις απώλειες και τις τεράστιες δυσχέρειες και πως τελικά ανασυγκροτήθηκε στη Κέρκυρα για να αποτελέσει τη βασική δύναμη για τη διάρρηξη του Μακεδονικού μετώπου. Είναι κρίμα να υποστηρίζουμε ότι είμαστε απόγονοι ηρώων, είμαστε δυνατοί και ασυναγώνιστοι και να υποστηρίζουμε ότι το βάλαμε στα πόδια επειδή το φαγητό ήταν λειψό.

    Δεν αποδέχομαι ότι πήγαμε στη Μ.Α. για να ενισχύσουμε τους συμμάχους, ή σαν χωροφυλακή για … κλπ. Θέλαμε να πάμε στη Μ. Ασία. Θέλαμε να πάμε για να σώσουμε τους Έλληνες της Μ.Α. από το λεπίδι των Τούρκων. Θέλαμε να πάμε επειδή πιστεύαμε ότι εκεί θα ισχυροποιούνταν τα συμφέροντα της χώρας μας. Η Σμύρνη ήταν η μεγαλύτερη πόλη των Ελλήνων και η Ιωνία και η Αιολίδα οι πλουσιότερες περιοχές που κατοικούνταν από Έλληνες. Πήγαμε για τη μεγάλη ιδέα αν θέλεις. Για το όνειρο. Και μπορέσαμε να πάμε επειδή εκείνη τη χρονική στιγμή το τιμόνι της χώρας το κρατούσε ένας μεγάλος ηγέτης και τα δικά μας «θέλω» και συμφέροντα ταυτίζονταν με αυτά των συμμάχων και ειδικότερα με τα Αγγλικά. Άλλο αν στη πορεία φανήκαμε όμως ανίκανοι – πολιτική ηγεσία, κόμματα, πολιτικοί, πνευματική και θρησκευτική ηγεσία, λαός – να διαχειριστούμε το μέγα αυτό εθνικό ζήτημα.

    Συμφωνώ ότι στρατιωτικά ήμασταν ανέτοιμοι να πάμε και ότι ο σχεδιασμός μας έπασχε. Η Ελλάδα, ή καλύτερα οι κυβερνήσεις που διαχειρίστηκαν τις τύχες της χώρας από το 1821 μέχρι και το 1910, δεν μπόρεσαν να συγκροτήσουν στρατό. Ή καλύτερα αδιαφόρησαν για τη συγκρότηση ισχυρού στρατού. Αδιαφόρησαν για την εκπαίδευση και την επιτελική κατάρτιση των αξιωματικών. Επί 90 χρόνια ελεύθερου βίου, η Ελλάδα ουδέποτε απέκτησε στρατό που να ικανοποιεί τα ελάχιστα κριτήρια για να χαρακτηριστεί ισχυρός, ικανός και ετοιμοπόλεμος. Η Βουλγαρία που απέκτησε αυτονομία – όχι ανεξαρτησία – το 1881, συγκρότησε αμέσως μεγάλο και ισχυρό στρατό, που διέθετε ισχυρότατο πυροβολικό. Απείρως ισχυρότερο της Ελλάδας. Η Ελλάδα μόλις το 1910 – με ηγέτη το Βενιζέλο – άρχισε να οργανώνει στρατό που μπορούσε να πολεμήσει. Το 1912 επιστρατεύσαμε 130.000 χιλιάδες, όταν οι Βούλγαροι επιστράτευσαν 300.000 και πλέον.

    Και αυτά τα έγραψε ο μεγάλος και αθάνατος Σουρής πριν από 130 και πλέον χρόνια, στο ποίημα του «Ποιος είδε κράτος λιγοστό»
    Ποιος είδε κράτος λιγοστό
    σ’ όλη τη γη μοναδικό,
    εκατό να εξοδεύει
    και πενήντα να μαζεύει;
    ……..
    Νά ‘χει κλητήρες για φρουρά
    και να σε κλέβουν φανερά,
    κι ενώ αυτοί σε κλέβουνε
    τον κλέφτη να γυρεύουνε;

    Αυτό ήταν τότε ο κράτος μας. Και τέτοιο είναι και σήμερα.
    «Είχε κλητήρες για φρουρά»
    Σήμερα χρησιμοποιεί τη φρουρά του για να εξυπηρετεί τα πελατειακά συμφέροντα των κομμάτων.

    Ανεξάρτητα όμως από τα παραπάνω, άλλη θα ήταν η πορεία της Ελλάδας στη Μ.Α., αν στο τιμόνι της χώρας παρέμενε ο Μεγάλος Κρητικός. Δυστυχώς όμως ο Ελληνικός λαός αποφάσισε διαφορετικά, οι αντίπαλοι του Βενιζέλου αποδείχθηκαν μικρόνοες και ανεπαρκείς να διαχειριστούν εκείνη τη μεγάλη υπόθεση και μεταξύ των τεράστιων λαθών που έκαναν, επανέφεραν στο στράτευμα πλήθος ανίκανων αξιωματικών και ανέθεσαν τις διοικήσεις της Στρατιάς και των μεγάλων σχηματισμών (Σ.Σ. Μεραρχίες Συντάγματα) σε αξιωματικούς που – μολονότι δεν στερούνταν πατριωτισμού και θάρρους – δεν ήταν κατάλληλοι να αναλάβουν και να φέρουν σε πέρας τη μεγάλη στρατιωτική ευθύνη. Υπόψη δε, ότι το Νοέμβριο του 1920, Τουρκικός στρατός με τη πραγματική έννοια της λέξης, ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ.

    Σχετικά τώρα με τα εξιστορούμενα στο κείμενο. Είμαι απόλυτα ξεκάθαρος– από την αρχή του κειμένου μου μάλιστα – ότι σε καμιά περίπτωση δεν θεωρώ υπεύθυνους για την ήττα τους απλούς μαχητές. Όπως έκανε ο Χατζανέστης. Αρχίζω το κείμενο με ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Κ. Κανελλόπουλου. Και για να το τοποθετήσω, σημαίνει ότι συμφωνώ απόλυτα με το απόσπασμα:

    «Ο Έλλην στρατιώτης επολέμησεν. Η μομφή ήν του προσάπτουν τινές, ότι απορρίψας τον οπλισμόν του, άμα τη ενάρξει της Τουρκικής επιθέσεως, ετράπη εις φυγήν, δεν είναι αληθής. …. Με τη ποσότητα ηθικού ήν ενέκλειεν έτι η ψυχή του ημύνθη γενναίως των οχυρωμένων του θέσεων».

    Και σε ότι με αφορά, κάθε φορά που μελετώ τη μεγάλη και τραγική εκείνη περιπέτεια, νοερά, σκύβω ευλαβικά στη μνήμη των ηρωικών εκείνων μαχητών, που έδωσαν τα πάντα στο πόλεμο, αλλά οι προσπάθειες τους αποδείχθηκαν μάταιες εξ αιτίας της ανεπάρκειας της πολιτείας. Και για την ήττα ενός στρατού, ουδέποτε φταίνε οι απλοί μαχητές του. Ανέφερα παραπάνω τους υπεύθυνους.

    Οι βασικοί, οι κυρίαρχοι λόγοι, εξ αιτίας των οποίων ηττηθήκαμε στο Αφιόν Καραχισάρ περιγράφονται από το Κ. Κανελλόπουλο. Και συμφωνώ απόλυτα με τη περιγραφή. Υπάρχουν όμως και άλλοι. Πάντοτε σημαντικότεροι από το ηθικό. Όπως η ανικανότητα της τότε πολιτικής ηγεσίας, η ανεπάρκεια της ανώτατης στρατιωτικής ηγεσίας, η μη εξυγίανση των διοικήσεων των συνταγμάτων και ταγμάτων της Στρατιάς μετά το Σαγγάριο, η αποφυγή λήψης μέτρων – βεβαίως σκληρών – για την εμπέδωση της πειθαρχίας και την αντιμετώπιση του φαινομένου των άπειρων λιποτακτών, ανυπότακτων και αυτών που δεν επέστρεφαν από τις άδειες τους. Και υπεύθυνοι για αυτά τα ζητήματα ήταν η τότε πολιτική και στρατιωτική ηγεσία. Η εγκατάσταση της Στρατιάς Μικράς Ασίας σε μια εξόχως προβληματική αμυντική τοποθεσία, ήταν κυρίαρχη ευθύνη της ηγεσίας της πολιτείας και της Στρατιάς. Και αυτό αναλύω στο κείμενο. Και μακάρι να υπήρχαν κάποιοι που να είχαν την υπομονή να το μελετήσουν. Ειδικά αν αυτοί ήσαν στρατιωτικοί. Αναφέρομαι ακροθιγώς και στην απουσία στρατηγικής εφεδρείας. Αυτό ήταν στρατηγική ευθύνη. Αλλά και πολιτική. Να μη μπω σε περισσότερες λεπτομέρειες στο πως και το γιατί.

    Πιστεύω ότι ο Κ. Κανελλόπουλος στο βιβλίο του, αλλά και ως διευθυντής της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού επί δεκαετία, όταν με τη δική του επίβλεψη συντάχθηκε η 14τόμη ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας, κράτησε ισορροπίες και απέφυγε να ξύσει πληγές. Άλλωστε δεν είχαν περάσει και πολλά χρόνια από τη καταστροφή, το πολίτευμα ήταν βασιλευόμενη δημοκρατία, οι πληγές ήταν ακόμη ανοικτές, ο επάρατος διχασμός διέθετε ακόμη οπαδούς –ακόμη και σήμερα- και Υπουργός Εθνικής Άμυνας σε μια πολύ μεγάλη περίοδο της συγγραφής, ήταν συγγενής ενός εκ των «πέντε» εκτελεσθέντων πολιτικών.

    Οι περισσότεροι ιστορικοί, ιστοριογράφοι, διηγηματογράφοι, μυθιστοριογράφοι, ιστοριοδίφες, σχολιαστές κλπ, αποδίδουν την ήττα, στο χαμηλό ηθικό, στη μεταστροφή των «συμμάχων» και σε ορισμένα άλλα ζητήματα, που στη πραγματικότητα είχαν μικρή σημασία. Όλα αυτά έπαιξαν ρόλο, συνέτειναν, αλλά δεν ήταν οι κυρίαρχοι λόγοι της ήττας. Ακόμη και στο Αφιόν τον Αύγουστο του 1922, ο ΕΣ μπορούσε να νικήσει. Αν υπήρχε καλή τακτική σκέψη, ρεαλισμός, λίγη φαντασία και πρωτοβουλία, αν η ΙΙ Μεραρχία είχε μεταφερθεί στο Μπαλ Μαχμούτ όπως πρότεινε ο Πάσσαρης, αν το 49 Σύνταγμα είχε απομακρυνθεί από τη τοποθεσία και αν η VII Μεραρχία είχε μεταφερθεί 1 ή 2 ημέρες νωρίτερα στο Μπαλ Μαχμούτ, η μάχη του Αφιόν θα είχε άλλη έκβαση και θα άλλαζε η ροή των γεγονότων. Άλλωστε και οι Τούρκοι είχαν προ πολλού φθάσει στα όρια τους.

    Δεν ήταν το χαμηλό ηθικό η αιτία που ηττηθήκαμε. Ούτε το ότι οι κληρωτοί υπηρετούσαν 4 χρόνια, ή ότι υπήρχαν επίστρατοι κλάσεως του 1912. Οι Τούρκοι στρατιώτες υπηρετούσαν περισσότερα χρόνια, είχαν λάβει μέρος σε όλο το 1ο ΠΠ και είχαν κληθεί υπό τα όπλα χωρίς εξαιρέσεις οι έφεδροι μέχρι και τη κλάση του 1900. Εκεί όμως λειτουργούσαν τα δικαστήρια του Κεμάλ (τα λεγόμενα της Ανεξαρτησίας), το άφθονο ιππικό (4 μεραρχίες +) λειτουργούσε και ως στρατονομικό σώμα και οι λιποτάκτες και ανυπότακτοι εκτελούνταν. Η δε ΔΜ στο Τουρκικό στρατό, βρισκόταν έτη φωτός πίσω από τον Ελληνικό.

    Ας είμαστε σοβαροί. Δεν ηττηθήκαμε από ένα στρατό που διέθετε υψηλότερο ηθικό και καλύτερη ΔΜ από τον Ελληνικό. Δεν μας τιμά να επικαλούμαστε αυτή τη «δικαιολογία». Δεν ήταν αυτές οι αιτίες της ήττας. Χαμηλό ηθικό παρουσίασε από την αρχή του αγώνα μόνο το 49 Σύνταγμα και ίσως και το 4ο. Αλλά και το 49 Σύνταγμα εγκατέλειψε οριστικά το Τιλκί Κιρί Μπελ και το Κιλίτς Αρσλάν Μπελ το μεσημέρι της 14ης Αυγούστου. Το Ι/35 Τάγμα παρά το ότι εξαερώθηκε, κράτησε για αρκετές ώρες το Καμελάρ. Το 5ο Σύνταγμα κράτησε μέχρι τέλους το Χασάν Μπελ. Το 8ο Σύνταγμα διατήρησε το τομέα του. Το 5/42 κράτησε το Καμελάρ μέχρι το μεσημέρι της 14ης Αυγούστου. Το ηθικό άρχισε να πέφτει ραγδαία όταν οι μονάδες αποχώρησαν από την εξέχουσα ενώ βρίσκονταν σε επαφή με τον εχθρό. Τα προβλήματα επιτάθηκαν εξ αιτίας των παρανοϊκών διαταγών του Χατζανέστη από τη Σμύρνη και της έλλειψης πρωτοβουλίας από το Τρικούπη. Εξ αιτίας αυτών οι μάχιμες μονάδες στριμώχθηκαν σε περιορισμένους χώρους και δρομολόγια, αναμίχθηκαν με μη μάχιμους σχηματισμούς και χάθηκαν οι οργανικοί δεσμοί ο έλεγχος και η πειθαρχία. Και αυτά ήταν αποτέλεσμα αποφάσεων και ενεργειών των ανώτατων στρατιωτικών ηγετών, που επιλέγονται από τη πολιτική ηγεσία. Παρά ταύτα οι αξιωματικοί έκαναν το χρέος τους, συμμερίστηκαν τη τύχη των στρατιωτών τους και μονάδες πολέμησαν καλά και με αυτοθυσία στη μάχη του Χαμούρκιοϊ – Ιλμπουλάκ στις 16 Αυγούστου και του Αλή Βεράν στις 17 Αυγούστου. Μετά τη μάχη στο Ιλμπολάκ, οι μονάδες υποχώρησαν κατά τη νύκτα και πολλές αναμίχθηκαν ακόμη περισσότερο. Όχι όλες όμως. Έγραψα σε παραπάνω σχόλιο μου, ποιες μονάδες έφθασαν στη περιοχή της κοιλάδας του Αλή Βεράν διατηρώντας αξιοθαύμαστη συνοχή και πειθαρχία.

    Είναι βέβαιο ότι πολλοί μαχητές κατά τις νυκτερινές κινήσεις, σε δύσκολα και μικρής ικανότητας δρομολόγια έχασαν τις μονάδες τους και αναμίχθηκαν με φυγάδες ή με μονάδες σχηματισμών. Είναι βέβαιο ότι πολλοί από αυτούς παρασύρθηκαν από το ρεύμα. Το κατανοώ αυτό. Αντιλαμβάνομαι ότι σε πολλούς επικράτησε το ενστικτώδες αίσθημα της αυτοσυντήρησης που έλεγε «φύγε προς τα δυτικά». Είναι δυνατό το υπόψη ένστικτο. Βεβαίως πολλοί από αυτούς που έφυγαν προς τα δυτικά χωρίς να γνωρίζουν που πηγαίνουν, ξεμοναχιάστηκαν και κατακρεουργήθηκαν χωρίς έλεος από τους Τούρκους στρατιώτες και ειδικά από τους χωρικούς. Είναι όμως και επιβεβαιωμένο ότι αναλήφθηκαν τεράστιες προσπάθειες από τις διοικήσεις για την ανασυγκρότηση των μονάδων. Τις περιγράφει ο Καραγιάννης στο ημερολόγιό του. «Όσοι ανήκουν στη ΧΙΙΙ μεραρχία να πάνε από εκεί» φώναζε ένας αξιωματικός.

    Κοίταξε τώρα να δεις. Μπορεί να αντιλαμβάνομαι το πώς και γιατί αναμίχθηκαν οι μονάδες και χάθηκε η συνοχή σε πολλές εξ αυτών. Αντιλαμβάνομαι και το πώς δημιουργήθηκε το ρεύμα των φυγάδων. Αλλά μη περιμένεις από μένα να σταθώ επιεικής προς το κύμα των φυγάδων που δημιουργήθηκε πριν το Αλή Βεράν. Σε καμιά περίπτωση δεν μπορώ να δικαιολογήσω τη φυγή και την απόρριψη του οπλισμού – με την ελπίδα ότι αν τον συνελάμβαναν οι Τούρκοι άοπλο θα του τη χάριζαν. Σε καμιά περίπτωση δεν μπορώ να σταθώ επιεικής προς αυτούς που πήραν λάθος δρόμο, αλλά όταν τους δόθηκε η δυνατότητα να βρουν τις μονάδες τους προτίμησαν το δρόμο προς τα δυτικά. Το έγραψα ξανά. Κάποιοι έμειναν στο Αλή Βεράν και τίμησαν τα όπλα τους και την Ελλάδα. Και κάποιοι άλλοι πήραν την απόφαση να φύγουν.

    Τι θα πρέπει να κάνω εγώ τώρα; Να δώσω άφεση αμαρτιών σε αυτούς που την έκαναν;
    Δεν πρόκειται να το κάνω, όσο και αυτό δεν αρέσει. Αν το κάνω φτύνω αυτούς που έμειναν. Και δεν με ενδιαφέρει αν αυτός που την έκανε πολεμούσε 10 χρόνια. «Τα στερνά τιμούν τα πρώτα». Και ο Τσολάκογλου ήταν ένας άριστος αξιωματικός του στρατού που έλαβε μέρος σε όλους τους αγώνες του έθνους, βρέθηκε στη κόλαση ου Αλή Βεράν, μπόρεσε μετά τη μάχη να σωθεί ακολουθούμενος από 400 ακόμη και αργότερα ήταν ο νικητής στρατηγός της μάχης Μόραβα –Ιβάν το Νοέμβριο του 1940. Αλλά καταδικάστηκε στην Ελληνική συνείδηση επειδή έκανε κατοχική κυβέρνηση. Το ίδιο συνέβη και με το νικητή του Βερντέν στρατηγό Πεταίν.

    Ήταν πολλοί οι φυγάδες. Όπως είπα καταλαβαίνω το φαινόμενο. Δεν είναι σοφό όμως κάποιος να γράφει ημερολόγιο και να δηλώνει ότι «σε κάποια στιγμή αποφάσισα να πάω από εκεί». Ας σώπαινε.

    ΥΓ. Δεν είμαι οπαδός του επαγγελματικού στρατού. Ο επαγγελματικός στρατός είναι στρατός των βασιλέων, των τυράννων, των αυτοκρατόρων, των ηγεμόνων, των σατραπών. Όχι ενός ελεύθερου και δημοκρατικού έθνους.

  38. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Αγαπητέ φιλέ
    Διάβασα με προσοχή την απάντηση σου και χαίρομαι πολύ για αυτό γιατί μου δίνεις μια ωραία πάσα να ανοίξουμε μια κουβέντα για την Μικρασιατική Εκστρατεία.
    Σίγουρα οι γνώσεις και η μελέτη σου για το θέμα αυτό είναι πολλές αλλά πέρα από τις στρατιωτικές αναφορές και τις αναλύσεις ,θα πρέπει να λαβαίνουμε στα υπό όψιν και τις αυθεντικές μαρτυρίες των ανθρώπων που έζησαν αυτή την περίοδο ….είτε σαν στρατευμένοι είτε σαν απλοί πολίτες (πχ Μικρασιατες επιζήσαντες της καταστροφής).
    Δυστυχώς η μικρασιατική ήταν ένα αδιέξοδο από απόψεως διπλωματίας , εσωτερικής πολιτικής κατανάλωσης και φυσικά στρατιωτικής……Ωραία τα λόγια περί Μεγάλης Ιδέας …της Ελλάδας των δυο ηπείρων και των πέντε θαλασσών ….όμως ξεχνάς κάτι ..ότι ο Ελληνικός λαός βγήκε από έναν εμφύλιο ..ναι έναν εμφύλιο ….τον εθνικό διχασμό του 1914-1917..Σκεψου ότι εκείνη την εποχή υπήρχε στο ελληνικό στράτευμα δυο στρατοπεδα..οι βενιζελικοι και οι βασιλόφρονες. Δεκτό ότι ο Βενιζέλος υλοποίησε το όραμα της Μεγάλης Ιδέας αλλά δεν φέρει την πατρότητα της ..δεκτό ότι ως πολίτικος και διπλωμάτης ήταν ίσως ο καλύτερος …αλλά πρέπει να δεχτείς πως στο θέμα της Μικρασιάτικης εκστρατείας έκανε και λάθους χειρισμούς….
    1. Η συμμέτοχη του εκστρατευτικού σώματος στην Ουκρανια..θεωρω όπως και πολλοί αναλυτές έκανε εκδούλευση προς την Ανταντ αλλά δεν μέτρησε τις συνέπειες που μπορεί να είχε μια εμπλοκή σε πολεμική επιχείρηση με την διάδοχο της Αυτοκρατορικής Ρωσίας …Σοβιετική Ένωση και ειδικά κράτους που συνόρευε με την Τουρκία….αύτη η κίνηση δεν την μέτρησε καλά και ενέργησε βιαστικά…..τα αποτελέσματα γρήγορα …. Κατάλυση του αυτονόμου ποντιακού κράτους από τον Κεμάλ με την συνδρομή της Σοβιετικής ένωσης … ο Κεμάλ άρπαξε την ευκαιρία από τα μαλλιά….έκανε deal με τους Σοβιετικούς. Και έπαιξε διπλωματικά έξυπνα

  39. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Αγαπητέ φίλε
    Διάβασα με προσοχή την απάντηση σου και χαίρομαι πολύ για αυτό γιατί μου δίνεις μια ωραία πάσα να ανοίξουμε μια κουβέντα για την Μικρασιατική Εκστρατεία.
    Σίγουρα οι γνώσεις και η μελέτη σου για το θέμα αυτό είναι πολλές αλλά πέρα από τις στρατιωτικές αναφορές και τις αναλύσεις ,θα πρέπει να λαβαίνουμε στα υπό όψιν και τις αυθεντικές μαρτυρίες των ανθρώπων που έζησαν αυτή την περίοδο ….είτε σαν στρατευμένοι είτε σαν απλοί πολίτες (πχ Μικρασιατες επιζήσαντες της καταστροφής).
    Δυστυχώς η μικρασιατική ήταν ένα αδιέξοδο από απόψεως διπλωματίας , εσωτερικής πολιτικής κατανάλωσης και φυσικά στρατιωτικής……Ωραία τα λόγια περί Μεγάλης Ιδέας …της Ελλάδας των δυο ηπείρων και των πέντε θαλασσών ….όμως ξεχνάς κάτι ..ότι ο Ελληνικός λαός βγήκε από έναν εμφύλιο ..ναι έναν εμφύλιο ….τον εθνικό διχασμό του 1914-1917..Σκεψου ότι εκείνη την εποχή υπήρχε στο ελληνικό στράτευμα δυο στρατοπεδα..οι βενιζελικοι και οι βασιλόφρονες. Δεκτό ότι ο Βενιζέλος υλοποίησε το όραμα της Μεγάλης Ιδέας αλλά δεν φέρει την πατρότητα της ..δεκτό ότι ως πολίτικος και διπλωμάτης ήταν ίσως ο καλύτερος …αλλά πρέπει να δεχτείς πως στο θέμα της Μικρασιάτικης εκστρατείας έκανε και λάθους χειρισμούς….
    1. Η συμμέτοχη του εκστρατευτικού σώματος στην Ουκρανια..θεωρω όπως και πολλοί αναλυτές έκανε εκδούλευση προς την Ανταντ αλλά δεν μέτρησε τις συνέπειες που μπορεί να είχε μια εμπλοκή σε πολεμική επιχείρηση με την διάδοχο της Αυτοκρατορικής Ρωσίας …Σοβιετική Ένωση και ειδικά κράτους που συνόρευε με την Τουρκία….αύτη η κίνηση δεν την μέτρησε καλά και ενέργησε βιαστικά…..τα αποτελέσματα γρήγορα …. Κατάλυση του αυτονόμου ποντιακού κράτους από τον Κεμάλ με την συνδρομή της Σοβιετικής ένωσης … ο Κεμάλ άρπαξε την ευκαιρία από τα μαλλιά….έκανε deal με τους Σοβιετικούς. Και έπαιξε διπλωματικά έξυπνα …Ο Βενιζέλος ήταν ακόμα πρωθυπουργός όταν έγινε αυτή η συμφωνία ..αντί να βρει διπλωματική λύση απεμπλοκής και εξεύρεσης λύσης στο Μικρασιατικό ζήτημα……
    2.Γνωριζε ότι οι Ιταλοί δεν μας έβλεπαν με καλό μάτι που πατήσαμε πόδι στην Ιωνία…αυτό ισχυροποιούσε την Ελλάδα και η ιταλική εξωτερική πολιτική και διπλωματία οραματιζόταν την Μεσόγειο ως μια νέα «ρωμαϊκή λίμνη»..εκεί ο Βενιζέλος είδε πως η Ιταλία είχε βλέψεις και μάλιστα είχε γνώση της πολεμικής εμπλοκής ελληνικού τμήματος με αντίστοιχο ιταλικό στην περιοχή της Σμύρνης και βεβαία γνώριζε ότι η εντολή που του δόθηκε από τους Αγγλουγαλλους δεν ήταν μόνο να της «αστυνόμευσης» αλλά να κόψει την όρεξη των Ιταλών…..
    3. Ζήτησε πολλά ο Βενιζέλος αλλά το θέμα ήταν εάν μπορούσε η Ελλάδα να τα διαχειριστεί…..εκεί τίθεται το θέμα των εκλογών του 1920 ……πως έχασε τις εκλογές παρόλο που ο ίδιος ενσάρκωνε τους πολύχρονους πόθους ενός έθνους? Το γυαλί ράγισε από την κόντρα του με τον Κωνσταντίνο και αυτή η κόντρα στοίχισε πολλά στον ελληνικό λαό! Σίγουρα οι βασιλικοί δεν είναι άμοιροι ευθυνών και ειδικά ο ίδιος ο Κωνσταντίνος….αυτοί σίγουρα δεν είχαν την πολιτική οξυδέρκεια του Βενιζέλου.!
    Να θυμηθούμε τι έλεγε η συνθήκη των Σέρβων :

    1) Η Ανατολική Θράκη, μέχρι την γραμμή της Τσατάλτζας, ενσωματώνονταν στο ελληνικό κράτος.

    2) Προβλεπόταν η ελεύθερη ναυσιπλοΐα και ο αφοπλισμός των Δαρδανελλίων και η διοίκησή τους από επιτροπή, με συμμετοχή και της «Ε.Σ.Σ.Δ.», όταν θα γινόταν μέλος της Κοινωνίας των Εθνών, με τις μεγάλες δυνάμεις να έχουν δύο ψήφους και την Ελλάδα μία.

    3) Η Κωνσταντινούπολη παρέμενε στην διαμελισμένη Τουρκία (γι’ αυτό και οι εκπρόσωποι του Σουλτάνου υπέγραψαν την Συνθήκη, αφού υπήρχε όρος, ο οποίος προέβλεπε ότι, εάν δεν υπέγραφαν, θα έχαναν και την Κωνσταντινούπολη).

    4) Τα νησιά του Αιγαίου περιέρχονταν στο ελληνικό κράτος, περιλαμβανομένων της Ίμβρου και της Τενέδου, ενώ η Ιταλία θα παραχωρούσε στην Ελλάδα τα Δωδεκάνησα, εκτός από την Ρόδο. Αλλά, εάν η Βρετανία παραχωρούσε στην Ελλάδα την Κύπρο, τότε και η Ιταλία θα άφηνε, μετά παό 15 χρόνια, τον πληθυσμό της Ρόδου να αποφασίσει, για την τύχη του.

    5) Η Σμύρνη και η διοικητική περιοχή του Αϊδινίου, θα υπήγοντο, για μια πενταετία, σε ελληνική διοίκηση, υπό την ψιλή κυριαρχία του Σουλτάνου, με δική τους βουλή, ενώ η τύχη τους θα καθοριζόταν αργότερα, με δημοψήφισμα των κατοίκων.

    6) Ο τουρκικός στρατός δεν θα μπορούσε να ξεπεράσει τους 50.000 άνδρες, εκ των οποίων οι 35.000 θα ήσαν χωροφύλακες και οι 15.000 θα ήσαν στρατιώτες για την φύλαξη των συνόρων, χωρίς πυροβολικό ή άλλα τεχνικά όπλα, ενώ στην οργάνωση όλων τους θα συμμετείχαν και ξένοι αξιωματικοί. Η τουρκική αεροπορία διαλυόταν, ως όπλο, ενώ το ναυτικό θα το αποτελούσαν 7 μικρές κανονιοφόροι και 6 τορπιλοβόλα, με σκοπό την επιτήρηση των ακτών.

    7) Αναγνωριζόταν ένα αρμενικό κράτος, στην βορειοανατολική Τουρκία, με έξοδο στον Εύξεινο Πόντο.

    8) Αναγνωρίζονταν ένα κουρδικό κράτος, με σύνορα, προς την Περσία.

    9) Δημιουργήθηκε η Συρία (υπό γαλλική επιρροή).

    10) Δημιουργήθηκε ο Λίβανος (επίσης υπό γαλλική επιρροή).

    11) Δημιουργήθηκε το Ιράκ (υπό βρετανική επιρροή).

    12) Δημιουργήθηκε η Παλαιστίνη, ως ένα εβραϊκό κράτος, υπό την κηδεμονία των Συμμάχων – κυρίως των Βρετανών.

    13) Η Αττάλεια και το Ικόνιο υπήγοντο στην Ιταλία.

    14) Η Τουρκία θα πλήρωνε αποζημιώσεις στους νικητές και θα ετίθετο, υπό διεθνή οικονομικό έλεγχο.

    Βλέπεις πως διπλωματικά υπήρξε αδιέξοδο και συνέχεια έπρεπε να παραδειγματιστούμε ότι οι Γάλλοι ηττηθήκαν από τον Κεμάλ στην Κιλικία …ο ίδιος γνώριζε ότι το γαλλικό εκστρατευτικό σώμα ήταν ευάλωτο και όχι τόσο αξιόμαχο ….Οι ιταλοί μετά την αποχώρηση των Γάλλων και την συμφωνία τους με τον Κεμάλ ακλούθησαν τους Γάλλους παίρνοντας ανταλλάγματα και αυτοί και κάνοντας συμμαχία…βλέπεις δυνάμεις πιο ισχυρές από εμάς με καλύτερη οικονομία από την ελληνική την κάμνανε διότι δεν μπορούσαν στρατιωτικά και υλικά να υποστηρίξουν μια εκστρατεία…….
    Σίγουρα μπορεί για σένα οι αφηγήσεις και αυθεντικές μαρτυρίες των πρωταγωνιστών μιας μάχης να είναι μια ωραία ιστορία ενός κρύου χειμωνιάτικου βραδυ σε μια γωνιά του τζακιού ή σε ένα καφενείο ενός ορεινό χωρίου της Ελλάδος για μένα η ιστορία γράφετε από το αίμα και το ιδρώτα του απλού λαού και η δόξα στα παράσημα και τα αστέρια των στρατηγών……..Για το αρχείο σου παραθέτω μια φράση του παππού μου..: “Γύρισα με τα πόδια από την μάχη στο Αφιον Καραχισαρ με ένα παγούρι πετιμέζι …..αυτό βρήκα σε ένα εγκαταλειμμένο κελάρι σε ένα χωριό που μπήκαμε νύχτα…αυτό με στύλωσε στα πόδια μου και τον συμπολεμιστή μου και συγχωριανό μου που είχε πέσει λιπόθυμος από την πεινά….¨δεν υπηρχε πλεον στρατος βαδιζαμε με σχεδον ξυπολητοι …. ,Ειχαμε μεινει από το συνταγμα μας σχεδον 300 ..

  40. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Εάν κερδίζαμε σε εκείνη την μάχη κάποιοι γράφουν ότι ο κεμαλικός στρατός θα κατέρρεε…..πιστεύω ότι ο ελληνικός ήταν έτοιμος να καταρρεύσει ….είχε ξεπεράσει τα όρια του και τις αντοχές του……
    Ο Μ.Αλεξανδρος όταν πήρε την απόφαση για την επιστροφή μπροστά στον ποταμό Ύφαση….την πήρε διότι οι άντρες του ήταν σωματικά και ψυχικά κουρασμένοι! Ήταν ένα εκστρατευτικό σώμα πρότυπο για πολλούς στρατούς ακόμα και συγχρόνους …ήταν ένας στρατός πρότυπο και καλά οργανωμένος…απλούστατα ο μαχητής κάποια στιγμή καταρρέει …είναι από οστά και σάρκα και αιμα ….δεν είναι μια σιδερένια πολεμική μηχανή. Μην είσαι άδικος με εκείνους που λιποψύχησαν μετά από εκείνη την μάχη….χάθηκαν όλα και καρτέρευσε το μέτωπο και ο ίδιος ο στρατός! Τελειώνω πως όλοι οι στρατιωτικοί παγκοσμίως θαυμάζουν την δομή και την οργάνωση του αρχαίου Σπαρτιάτικου στρατου..Το μυστικό αυτής της πολεμικής φάλαγγας ότι οι Σπαρτιάτες τον πόλεμο τον είχαν αναγάγει σε τέχνη και τρόπο ζωής …ήταν μόνο στρατιώτες στην ζωή τους ..τα αλλά τα κάμνανε οι είλωτες….Πίστευαν και υπάκουαν και πειθαρχούσαν στους νομούς του Λυκούργου!

  41. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φίλε @ 09/10/2013 στις 00:53
    Τα πράγματα είναι λίγο πιο πολύπλοκο από την γενική σκέψη ότι έπρεπε ο Βενιζέλος να προβλέψει ότι το εγχείρημα της Μικρασιατικής Εκστρατείας ήταν πέραν των δυνατοτήτων μας.
    Κατ’ αρχήν εκεί πηγαίναμε για να απελευθερώσουμε ομοεθνείς και εδάφη ελληνικά. Πολύ απλά ήταν συνέχεια των Βαλκανικών Πολέμων και βεβαίως απόρια της Μεγάλης Ιδέας, ως στρατηγικός στόχος.
    Το να αφήσουμε τους Οθωμανούς να τους απελάσουν κακήν-κακώς, να τους σκοτώσουν και να τους βιάσουν (κάτι που είχε διαφανεί τουλάχιστον από το 1914), ήταν μια επιλογή. Άλλη επιλογή ήταν να δεχθούμε μια συνεννόηση με την Οθωμανική Αυτοκρατορία για αμοιβαία εκρίζωση των πληθυσμών.
    Τρίτη επιλογή βεβαίως ήταν η διεκδίκηση εκείνων των εδαφών και η απελευθέρωσή τους με την ενσωμάτωσή τους στο ελληνικό κράτος.
    Πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν μας ότι το 1914 είχε εκδηλωθεί και δρομολογηθεί η πρώτη επιλογή, φέρνοντας τις δύο χώρες στα πρόθυρα πολέμου. Όταν η Ελλάδα βρέθηκε με το πλευρό των νικητών τον Οκτώβριο του 1918, πολύ απλά ο Βενιζέλος είδε την ευκαιρία για το τρίτο ενδεχόμενο. Πιστεύει κανείς ότι έπρεπε να κάνει κάτι από τα άλλα 2; Θα υπήρχε πιστεύει κανείς άλλος στην θέση του που θα έπραττε διαφορετικά;
    Εκείνη την εποχή είχε την υποστήριξη της Αγγλίας και της Γαλλίας. Την υποστήριξη της τελευταίας πέτυχε όσον αφορά την διεκδίκηση της Ανατολικής Θράκης αλλά και της Μικράς Ασίας, όταν τον Νοέμβριο του 1918 αντελήφθη την ανάγκη υποστήριξης των γαλλικών στρατιωτικών σχεδίων στην Ουκρανία. Εκμεταλλεύθηκε την κατάσταση και του βγήκε αφού ο Κλεμανσώ έδωσε τις σχετικές διαβεβαιώσεις.
    Τώρα το σκεπτικό ότι στέλνοντας τον ελληνικό στρατό στην Ουκρανία θα έκανε εχθρό την κομμουνιστική Ρωσσία, δεν το δέχομαι. Πρώτον γιατί κανείς δεν ήξερε αν τελικά επικρατούσαν οι αντιμπολσβεκικές δυνάμεις και στο μέλλον θα είχαμε μια αντίπαλη δύναμη εκεί και δεύτερον πολύ απλά μα πάρα πολύ απλά, τον Νοέμβριο του 1918 ΔΕΝ υπήρχε κανένας Κεμάλ για να πεις ότι η μπολσεβικική Ρωσσία (που ακόμα δεν είχε επικρατήσει) θα ενίσχυε τον θανάσιμο αντίπαλο της Ελλάδας (που ακόμα δεν είχε εμφανιστεί). Αν επικρατούσαν οι Μπολσεβίκοι ποιόν θα υποστήριζαν, τον Σουλτάνο, o οποίος ήταν ο μόνος εκπρόσωπος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και φυσικά αιχμάλωτος των Συμμάχων;
    Παρ’ όλες τις δυσκολίες με την Ιταλία, η μετάβαση στην Σμύρνη έγινε ΚΑΙ με την υποστήριξη των ΗΠΑ. Πέραν του γεγονότος ότι κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει την αποχώρηση των ΗΠΑ εντός του 1920 από το προσκήνιο των αποφάσεων για την Οθωμανική Αυτοκρατορία, γεγονός είναι ότι παρά τις δυσκολίες με την Ιταλία, ο Βενιζέλος είχε καταφέρει να επέλθει συνεννόηση εντός του 1920 με τις 2 συμφωνίες για Δωδεκάνησα και Βόρεια Ήπειρο.
    Γενικά οι ΗΠΑ εξέλειψαν εντός του 1920 από το προσκήνιο, η Γαλλία άρχισε να κάνει δεύτερες σκέψεις κατά το τέλος του 1920 και ιδίως μετά την έκλειψη του Κλεμανσώ και την ανάρρηση στην εξουσία του Μπριάν. Το τελικό χτύπημα έδωσε το μέγα (κατά την άποψή μου) λάθος του Βενιζέλου να προκηρύξει εκλογές εν μέσω πολέμου. Ακολούθησε φυσικά κα ι η Ιταλία, ενώ η Αγγλία άρχισε να αντιμετωπίζει δεσμεύσεις στους χειρισμούς της με την Ελλάδα.
    Το δυστύχημα ήταν ότι αφού οι Σύμμαχοι δεν ασχολήθηκαν με τον Κεμάλ, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις που σχεδιάζονταν για το 1920 έγιναν το 1921.
    Δύο ήταν οι ανασταλτικοί παράγοντες στην ελληνική υπόθεση πιστεύω. Η απαράδεκτη παράταση των νικητών να αποφασίσουν την τύχη της ηττημένης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και η απόφαση για εκλογές του Βενιζέλου. Χωρίς αυτά τα δύο ίσως δεν υπήρχε καν ο Κεμάλ ή τουλάχιστον θα είχε ηττηθεί εγκαίρως.
    Κ/Δ ΚΒ

  42. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φίλε Κ/Δ ΚΒ
    Μπορεί να ξεφεύγουμε από την ανάρτηση του άρθρου και να μας συγχωρέσει ο διαχειριστής για αυτό. Κατά την ταπεινή άποψη η ουκρανική εκστρατεία ήταν ένα φιάσκο από την πλευρά της Γαλλίας ..η όποια μόνη της παρακίνησε αυτήν την απόπειρα χωρίς την συμμέτοχη των υπολοίπων εταίρων της Ανταντ…….
    Ο Κλεμανσό συνεπαρμένος από την νίκη στον Α ΠΠ θεώρησε ότι η Γαλλική στρατιωτική μηχανή θα επέβαλε και θα νικούσε τους Μπολσεβίκους συνδράμοντας τους ουκρανούς εθνικιστές, οπαδοί του Τσάρου, τοπικοί οπλαρχηγοί, στρατηγοί και πρίγκιπες με προσωπικές πολιτικές φιλοδοξίες, ένοπλες οργανώσεις, κλπ.
    Ο στρατηγός Nτ΄ Εσπεραί διοικητής του Μακεδονικού Μετώπου εξέφρασε την αντίθεση διότι ότι οι Γάλλοι στρατιώτες ήταν ήδη κουρασμένοι από της μάχες του Α ΠΠ ,το ακατάλληλο της εποχής που θα διεξάγετε η επιχείρηση (άνοιξη ,αρά ακόμα ο «ρωσικός» χειμώνας δεν είχε φύγει) και βέβαια ο περιορισμένος αριθμός ανδρών που διέθετε………..
    Δεν εισακούστηκε και τελικός η επιχείρηση αποφασίστηκε να γίνει αφού ζητήθηκε από τον Βενιζέλο να συνδράμει με ανταλλάγματα την ευμενή στάση της χώρας του υπέρ των εθνικών διεκδικήσεων σε Ανατολική Θράκη και Μικρά Ασία στη Διάσκεψη Ειρήνης των Παρισίων. ……….. Ευμενή στάση ! Δηλαδή αυτά που πρόσφερε η Ελλάδα στον Α ΠΠ στο μέτωπο της Μακεδονίας σε υλικό άνδρες και παραχώρηση του λιμανιού της Θεσσαλονίκης συν ότι οδήγησαν μια χώρα σε εμφύλιο σπαραγμό και τον αποκλεισμό των Αθηνών με τραγικές συνέπειες για τους κατοίκους της δεν λύθηκαν υπ όψιν από τους Γάλλους!
    Μεγάλο ρίσκο διότι στις περιοχές της Ουκρανίας υπήρχε ελληνικό στοιχειό και ότι οι Γάλλοι στην ουσία διέθεσαν δυο μεραρχίες και η Ελλάδα 3 μεραρχίες (Α Σώμα στρατού) και μια πολωνική μεραρχία. Ένα κρατούμενο δηλ στείλαμε με τα δεδομένα εκείνης της εποχής 70.000 στρατό σε περιοχή άγνωστη προς εμάς και φυσικά πολύ μακριά από την Ελλάδα με όποιο κόστος σήμαινε αυτό……..
    Οι Άγγλοι απόντες οι οποίοι υποψιασμένοι προφανώς για το μεγάλο ρίσκο δεν ήταν πρόθυμοι να συμμετέχουν. Σίγουρα τα αποτελέσματα είναι γνωστά για την έκβαση της εκστρατείας και βέβαια είχαμε και το σοβαρό γεγονός να έχουμε ελληνογαλλική συμπλοκή………Τελικά πιστεύω ότι η συμμέτοχη μας στην ουκρανική εκστρατεία ήταν μια πολιτική τυχοδιωκτική κίνηση από πλευράς Βενιζέλου ,διότι οι διαβεβαιώσεις και τα ανταλλάγματα που του παρασχέθηκαν ήταν γενικές αοριστίες και υποσχέσεις… Εκεί ο Βενιζέλος έπρεπε να ήταν πιο απαιτητικός και να εζήταγε εγγυήσεις ,τον είχαν ανάγκη οι Γάλλοι . Ένα άλλο ως πρωθυπουργός γνώριζε την οικονομική κατάσταση της Ελλάδος η διενέργεια μιας εκστρατείας στην Ουκρανία ή στην Μικρά Ασία απαιτούσε πάρα πολλά χρήματα και αποδυνάμωση ενεργό εργατικού δυναμικού λόγο της στράτευσης! Δαπάνες που ίσως δεν τις άντεχε ο κρατικός κουμπαράς.
    Θα πρέπει να τον προβλημάτιζε επίσης την απροθυμία των Άγγλων, οι οποίοι σαν δεινοί αποικιοκράτες δείχναμε ότι φοβόταν την χερσαία πολεμική τους εμπλοκή .
    Επίσης όσο μισητοί να ήταν οι Μπολσεβίκοι και επικίνδυνος ο μπολσεβικισμός για την Ευρώπη ,η Ελλάδα δεν είχε την ισχυρή θέση να τα βάλει με μια μεγάλη χώρα και ειδικά μια χώρα η οποία είχε συμφέροντα στην περιοχή ! Οι μπολσεβίκοι εζητάγανε την διεθνή αναγνώριση και σίγουρα θα πρόσφεραν πολλά για να την αποκτήσουν.(βλέπε συνθήκη Σεβρών και συμφωνία με Κεμάλ)
    Για ακόμη μια αφορα η ελληνική διπλωματία φέρθηκε δουλοπρεπείς και επειδή υπήρχε το κακό προηγούμενο την ελληνικής επανάστασης ,για ακόμη μια φορά προσφέραμε εκδούλευση χωρίς χειροπιαστά ανταλλάγματα .
    Συμφωνώ πως η εκπλήρωση των διακαή πόθων ενός έθνος για την απελευθέρωση αδούλωτων αδελφών στην Μικρά Ασία και στον Πόντο ήταν χρονικά ώριμη αλλά σαν σχεδιασμός και σαν εκτέλεση αυτών ήταν εντελώς τυχοδιωκτικά και χωρίς κατάλληλη διαχείριση. Εκεί είναι η ένσταση μου στην πολιτική του Βενιζέλου οπού δεν διασφάλισε ούτε τα βασικά .. Βεβαίως οι εκλογές για πολλούς ιστορικούς ήταν μια περίεργη απόφαση του και όπως ο θάνατος του βασιλιά Αλέξανδρου .
    Η επιλογή του Ελευθέριου Βενιζέλου για τη συμμετοχή της Ελλάδας στην εκστρατεία της Ουκρανίας δεν ήταν ένα κάλο χαρτί και δεν ευοδώθηκε . Οι διεκδικήσεις σε Ανατολική Θράκη και Μικρά Ασία δεν ευοδώθηκαν, αφού μεσολάβησε η Μικρασιατική Καταστροφή, ενώ κόστισε βαρύτατα στις ελληνικές κοινότητες της νότιας Ρωσίας, που θεωρήθηκαν αμφίβολης νομιμοφροσύνης από τις σοβιετικές αρχές και πολλά μέλη της αναγκάσθηκαν να καταφύγουν ως πρόσφυγες στην Ελλάδα.
    Τώρα δεν έχει την ολική ευθύνη για την Μικρασιατική καταστροφή αυτοί που τον διαθεχθηκαν στην εξουσία ,πολιτικά και διπλωματικά ενέργησαν ερασιτεχνικά …μην πω απερίσκεπτα.

  43. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φίλε @ 09/11/2013 στις 00:00
    Κατ’ αρχήν για να κρίνουμε την απόφαση συμμετοχής στην Εκστρατεία της Ουκρανίας (Α’ ΣΣ με 22.500 άνδρες) πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν την δυσχερή διπλωματική θέση της Ελλάδας με το τέλος του Α΄ ΠΠ. Η δυσχερής θέση είχε δημιουργηθεί, όχι τόσο εξαιτίας του διχασμού της χώρας και της επιθυμίας της βασιλικής παράταξης για ουδετερότητα που οδήγησε στην γνωστή κόντρα με την Αντάντ (όλα αυτά είχαν προηγηθεί), αλλά στην «μηδαμινή» θυσία αίματος του ΕΣ και την ενεργό συμμετοχή στις επιχειρήσεις, σε σχέση με τους άλλους σύμμαχους στρατούς. Έχουμε συνειδητοποιήσει πότε κατάφερε να επιστρατεύσει τελικά 10 μεραρχίες η Ελλάδα; Έχουμε υπ’ όψιν τα απαράδεκτα αντιπειθαρχικά συμβάντα κατά την επιστράτευση; Έχουμε υπ’ όψιν πότε προωθήθηκαν στην πρώτη γραμμή οι ελληνικές μεραρχίες; Έχουμε υπ’ όψιν μας την πραγματική συμμετοχή στην μεγάλη συμμαχική επίθεση στο Μακεδονικό Μέτωπο; Πόσες από τις 10 μεραρχίες διεξήγαγαν μεγάλες επιθετικές επιχειρήσεις τον Σεπτέμβριο του 1918 και με τι αποτελέσματα;
    Τα επιχειρήματα περί παροχής υλικού της Ελλάδας στο Μακεδονικό Μέτωπο, παραχώρηση λιμένος Θεσσαλονίκης, ο εμφύλιος σπαραγμός και ο αποκλεισμός της χώρας, δεν αποτελούν σοβαρά επιχειρήματα προς τους Συμμάχους, παρά σημερινά ρομαντικά «ζητήματα» της δικής μας πλευράς. Σύμφωνα με την λογική τους, ό,τι μέτρα έλαβαν τα έλαβαν γιατί ευρίσκοντο σε περίοδο πολέμου και κοίταγαν το συμφέρον τους, ενάντια σε ένα καθεστώς που δεν ήταν φιλικό απέναντί τους. Θα κάτσει μετά τον πόλεμο Αγγλία και Γαλλία και θα πει επειδή μωρέ κάναμε αποκλεισμό στην καϋμένη Ελλάδα, άντε τώρα για αποζημίωση να ικανοποιήσουμε τις εδαφικές της επιθυμίες;
    Ο Βενιζέλος τι να τους πει ότι επί 2 χρόνια 1916-1917, είχε ένα στρατό 3 μεραρχιών στην Μακεδονία και όλη η υπόλοιπη χώρα ήταν αδιάφορη στον πόλεμο που έκανε η Αντάντ και παρ’ όλο που ανέβηκε στην εξουσία της ενωμένης Ελλάδας τον Ιούνιο του 1917, μόνο τον Σεπτέμβρη του 1918 κατάφερε με το ζόρι να κινητοποιήσει 10 μεραρχίες και να τις βάλει στην πρώτη γραμμή; Όλο το υλικό και ο περισσότερος οπλισμός καθώς και η διατροφή, ήταν ευθύνη των Αγγλογάλλων. Με τις πιστώσεις που έδωσαν κάναμε πόλεμο και πληρωνόταν ο στρατός. Οι περισσότεροι μπορεί να νομίζουμε ότι με το κίνημα Εθνικής Αμύνης στην Θεσσαλονική η Ελλάδα ενεπλάκη αυτόματα και με τον όγκο των στρατιωτικών της δυνάμεων στον πόλεμο έως το τέλος αυτού. Δεν είναι έτσι δυστυχώς.
    Έτσι μετά το τέλος του πολέμου και με τον Βενιζέλο να μην έχει εξασφαλίσει προηγουμένως ρητές εδαφικές παραχωρήσεις (προσωπική τακτική επιλογή του), με τον ΕΣ να μην έχει εμπλακεί σοβαρά σε μεγάλες επιχειρήσεις, με την Ελλάδα να μην έχει κηρύξει πόλεμο κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και να μην έχει «προσφέρει» ανάλογες θυσίες στο πεδίο της μάχης, η διεκδίκηση μεγάλων εδαφικών εκτάσεων (και στην Οθωμανική Αυτοκρατορία) φάνταζε υπερβολικά φιλόδοξη. Πέραν του γεγονότος ότι η Σμύρνη είχε δοθεί με μυστική συνθήκη στην Ιταλία αλλά Αγγλία, Γαλλία είχαν βρει προσχήματα και το 1918 αντιτίθεντο σε αυτήν. Επιπλέον το γεγονός ότι στα εδάφη αυτά διαβιούσε ελληνικός πληθυσμός δεν ήταν το κύριο κριτήριο για τις Μεγάλες Δυνάμεις στην διανομή των εδαφών.
    Η Ανατολική Θράκη ούτε καν συζητείτο σοβαρά στα πρώτα στάδια των μεταπολεμικών διπλωματικών ζυμώσεων να δοθεί στην Ελλάδα και μάλιστα υπήρχαν προτάσεις να παραχωρηθεί στην Βουλγαρία! Μην τα θεωρούμε σήμερα όλα δεδομένα, έχοντας υπ’ όψιν τις τελικές εξελίξεις. Η ουκρανική περιπέτεια μπορεί να ήταν τυχοδιωκτική, αλλά έγινε με σκοπό να αναιρεθούν τα παραπάνω μειονεκτήματα της ελληνικής διαπραγματευτικής προσπάθειας από την στρατιωτική συμμετοχή. Δεν ήταν τόσο αποκομμένη όσο πιστεύεις. Κοίταξε τον χάρτη που παρουσιάζει η νεότερη ανάρτηση του ιστολογίου με την «περικύκλωση» των μπολσεβίκων. Ο Κλεμανσώ ό,τι δεσμεύτηκε να κάνει με Ανατολική Θράκη και Μικρά Ασία το έκανε.
    Ο Βενιζέλος φυσικά ζήτησε τα πάντα (Βόρεια Ήπειρο, Δυτική Θράκη, Ανατολική Θράκη, Σμύρνη, Δωδεκάνησα και Κύπρο). Υπήρχε τότε κάποιος Κεμάλ για να σκεφθεί ότι θα του αντιταχθεί και θα χρειαστεί να κάνει πόλεμο και να κοιτάξει την οικονομική κατάσταση της χώρας μακροπρόθεσμα; Το ζητούμενο ήταν βάσει του «δικαίου» του νικητή, με την βοήθεια των συμμάχων της η Ελλάδα να γίνει κάτοχος των εδαφών αυτών, βάσει διεθνών συνθηκών μετά από έναν νικηφόρο πόλεμο. Αλλά και μετά την εμφάνιση του Κεμάλ, δεν στράφηκαν όλοι Ρωσσία, Γαλλία, Ιταλία προς αυτόν αυτομάτως. Ως την Συνθήκη των Σεβρών κανείς δεν ασχολιόταν σοβαρά μαζί του. Η πρώτη κίνηση του Κεμάλ προς τους σοβιετικούς έγινε μόλις τον Απρίλιο του 1920 (βλέπε νεότερη ανάρτηση του ιστολογίου). Έχοντας ο Βενιζέλος ως τότε την στρατιωτική ισχύ της χώρας και έναν ανύπαρκτο σχεδόν στρατιωτικό αντίπαλο, θα έπρεπε να σκεφθεί (πότε τον Μάιο του 1919 ή λίγο πριν την Συνθήκη των Σεβρών) τις οικονομικές δυνατότητες της Ελλάδας σε μια μακρόχρονη εκστρατεία; Ποιος στην θέση του την δεδομένη στιγμή (Συνθήκη των Σεβρών) θα έκανε πίσω; Αφού τα είχε σχεδόν κερδίσει όλα όσα ζήτησε (πλην Κύπρου).
    Δυστυχώς τελικά αποδείχθηκε ο ίδιος ότι κατέστρεψε το σχέδιο αυτό με την απόφασή του για εκλογές.
    Ακόμα και οι βασιλικές κυβερνήσεις που ακολούθησαν, μόλις τον Σεπτέμβριο του 1921 (και αφού είχαν ανατραπεί πλόεν οι ισορροπίες σε όλα τα επίπεδα) αντελήφθησαν την αδυναμία της Ελλάδας να καταβάλλει το κεμαλικό κίνημα και τότε σκέφτηκαν την αποχώρηση από την Μικρά Ασία.
    Μην καθόμαστε και συμπυκνώνουμε την 4ετία Οκτώβριος 1918 – Σεπτέμβριος 1922 και κάνοντας άλματα ξεκινάμε την ιστορία από τον Νοέμβριο του 1920 όταν όλο το σκηνικό άρχισε να ανατρέπεται. Μην πετάμε ένα «Η ουκρανική εκστρατεία ήταν φιάσκο» και τελειώνουμε με το θέμα.
    Κ/Δ ΚΒ

  44. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αν αναφέρεσαι σε μένα, γράφω επί λέξει:
    «Ακόμη και στο Αφιόν τον Αύγουστο του 1922, ο ΕΣ μπορούσε να νικήσει. Αν υπήρχε καλή τακτική σκέψη, ρεαλισμός, λίγη φαντασία και πρωτοβουλία, αν η ΙΙ Μεραρχία είχε μεταφερθεί στο Μπαλ Μαχμούτ όπως πρότεινε ο Πάσσαρης, αν το 49 Σύνταγμα είχε απομακρυνθεί από τη τοποθεσία και αν η VII Μεραρχία είχε μεταφερθεί 1 ή 2 ημέρες νωρίτερα στο Μπαλ Μαχμούτ, η μάχη του Αφιόν θα είχε άλλη έκβαση και θα άλλαζε η ροή των γεγονότων. Άλλωστε και οι Τούρκοι είχαν προ πολλού φθάσει στα όρια τους.»

    Δεν γράφω ότι θα κερδίζαμε το πόλεμο. Γράφω ότι αν νικούσαμε στη μάχη του Αφιόν, δηλαδή αν αποκρούαμε τη Τουρκική επίθεση, θα άλλαζε η ροή των γεγονότων.

    Δεν είναι ανάγκη να εξηγήσω το τι σημαίνει η αλλαγή της ροής των γεγονότων, επειδή μιλάμε υποθετικά. Να πω μόνο, ότι σε περίπτωση απόκρουσης της Τουρκικής επίθεσης στο Αφιόν, θα μπορούσε ενδεχομένως να αναγκάσει το Κεμάλ να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Ή να κατοχυρώσουμε την ανατολική Θράκη. Ή να μπορέσουμε να αποχωρήσουμε από τη κατεχόμενη γραμμή σε άλλη οικονομικότερη (όπως σχεδίαζε ο Χατζανέστης) χωρίς πίεση και χωρίς τη καταστροφή του στρατού.

    Τουλάχιστο για μένα, ο ΕΣ, ακόμη και σε περίπτωση νίκης στο Αφιόν, θα έπρεπε να αποχωρήσει αρχικά σε άλλη γραμμή δυτικότερα στη περιοχή των ορίων της συνθήκης των Σεβρών και στη συνέχεια να αποχωρήσει από τη Μ.Α.. Η Ελλάδα αφού δεν μπόρεσε να συντρίψει το Τουρκικό στρατό στις επιχειρήσεις του καλοκαιριού του 1921, όφειλε να αποχωρήσει.

  45. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φίλε Κ/Δ ΚΒ

    Ο ορος φιάσκο δεν είναι τυχαίος ούτε αοριστος..Το θέλεις από πλευράς πολιτικο,από πλευράς στρατιωτικό από πλευράς διπλωματίας ….ήταν φιάσκο.
    Η συνδρομή μας στην μάχη του ΣκραΣτις 30 Μαΐου 1919 ,μιας καθαρά ελληνικής νίκης δεν ήταν σημαντική; Λίγους μήνες μετά (Σεπτέμβριο 1918) συνθηκολογεί η Βουλγαρία
    H παραχώρηση του λιμανιού της Θεσσαλονίκης για την εξυπηρέτηση των δυνάμεων δεν ήταν σημαντική; Ήδη από το 1915 ανεφοδιάζονταν οι δυνάμεις της Ανταντ ,Σερβίας ακόμα και τις τσαρικής Ρωσίας…….
    Η Ρουμάνια η οποία παρέμεινε ουδέτερη στον Α ΠΠ και μάλιστα είχε υπογράψει μαζί την Ρωσία την συνθήκη συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ στο τελος του πολεμου κυρηξε τον πολεμο κατά των δυναμεων των κεντρικων δυνάμεων . Τελικά με την Συνθήκη του Τριανόν, προσάρτησε από τη Ρωσία τη Βεσσαραβίας και από την Αυστροουγγαρίας, που διαλύθηκε, την Τρανσυλβανία, την Βουκοβίνα και το Βανάτο.Στην ουκρανική εκστρατεία παρείχε διευκολύνσεις και το λιμάνι της Κονσταντζα για τις ελληνογαλλικές δυνάμεις. Αναρωτιέμαι πως δεν συμμετείχε ενεργά με στρατό κατά τις Σοβιετικής Ρωσίας και ειδικά όταν της έδωσαν την Βεσσαραβία-Μολδαβία;

    Για να πάμε στα δικά μας ποιο το κέρδος από τον Α ΠΠ :
    Συνθήκη του Νεϊγύ προσάρτηση της Δυτικής Θράκης από την Βουλγαρία
    Η Συνθήκη των Σεβρών παραχωρούνταν τα νησιά Ίμβρος και Τένεδος, και η Α.Θράκη .
    Ότι πήραν οι Ρουμάνοι που προσχωρήσαν στην συνθήκη Μπεστ Λιτοφσκ …..πήραμε και εμείς με μεγαλύτερη συμμέτοχη και συνδρομή και στην ουκρανική εκστρατεία και δεν μιλώ από ιδεολογικής απόψεως (δεν είμαι κουμουνιστής ) αλλά να λέμε τα σύκα –σύκα και την σκάφη-σκάφη….
    Εντολές πήραμε να πάμε εκεί αλλά το θέμα δεν είχαμε την γνώση και την ικανότητα να το διαχειριστούμε ….. Στην Μικρά Ασία και ειδικά η επιλογή του Βενιζέλου ο Στεργιαδη μια αμφιλεγόμενης προσωπικότητας δεν ενέργησε σε όφελος των Ελλήνων Ιώνων αλλά για τα συμφέροντα των συμμάχων και για αυτό είναι ύποπτη για τους ιστορικούς η επιλογή του Βενιζέλου οι εκλογές του 1920. Απλούστατα πήγαμε να απελευθερώσουμε την Αιολική και Ιωνική γη και τους Έλληνες εκεί και άλλους χριστιανικούς πληθυσμός χωρίς να προετοιμαστούμε από πολλές απόψεις . Δεν εξασφαλίσαμε τα standard όπως κάναμε στους Βαλκανικούς πολέμους ….
    Όσο για τον Κεμάλ δεν τους ήταν άγνωστος ούτε στους συμμάχους (βλέπε μάχη Καλλίπολης) ούτε και στους Έλληνες σαν μέλος των Νεότουρκων και το γνώριζαν οι Ελληνικές αρχές αυτό και για τον ίδιο αλλά και για το κίνημα ……..Έτσι για να καταλαβαίνουμε τι λέμε και τι εννοούμε . Ένας πόλεμος δεν είναι μόνο οι στρατηγοί …αλλά και οι διπλωμάτες …αλλά και οικονομολόγοι αλλά και προφανώς οι πολιτικοί …….πολλοί συνδυασμοί !

  46. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φίλε Ανώνυμε @ 09/11/2013 στις 21:59
    Προκειμένου να εξαχθούν συμπεράσματα που θα διακρίνονται από όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ακρίβεια και εγκυρότητα, πρέπει να μελετήσουμε σε βάθος τα γεγονότα.
    Θεωρείς σοβαρά ότι η μάχη του Σκρά έδινε στον ΕΣ και στην πολιτική ηγεσία το πρόκριμα και τα επιχειρήματα για να θεωρηθεί ότι είχε συμμετάσχει στον ίδιο βαθμό που συμμετείχαν και οι υπόλοιποι στρατοί των χωρών στο Μακεδονικό μέτωπο (ελπίζω να μην υπονοείς από τα παραπάνω γραφόμενά σου ότι η αποσύνθεση των Βουλγάρων οφείλετο στην ήττα τους στο Σκρα);
    Θεωρείς σοβαρά ότι δώσαμε τον λιμένα της Θεσσαλονίκης; Αφού αυτοί οι ίδιοι πήγαν και εγκατάσταθηκαν στην Θεσσαλονίκη (μην μου πεις τώρα με την ανοχή της βασιλικής κυβέρνησης).
    Τέλος πάντων για να καταλάβουμε την εκτίμηση που είχαν για τον ΕΣ οι ξένοι, εκτός από τα πομπώδη λόγια που έγραφαν στις Ημερήσιες Διαταγές και αποτελούσαν όπως όλοι καταλαβαίνουμε τυπικότητες, έχεις μελετήσει την γνώμη των στρατιωτικών που μετέφεραν βέβαια και στις κυβερνήσεις τους και στους διπλωμάτες τους για την συμμετοχή του ΕΣ; Εκεί λένε ξεκάθαρα ότι τα λίγα που προσφέραμε δεν επέτρεπαν σε καμμία περίπτωση να μας δώσουν ό,τι ζητάγαμε. Οι διπλωμάτες βέβαια και οι πολιτικοί τους δεν χρειάζονταν να τους το πουν οι στρατιωτικοί γιατί την ίδια γνώμη είχαν και εκείνοι.
    Επαναλαμβάνω, έχουμε υπ’ όψιν μας το πότε συγκεντρώθηκαν οι 9 ελληνικές μεραρχίες στο μέτωπο; Τον «περιπετειώδη» τρόπο που επιστρατεύτηκαν, εκπαιδεύτηκαν και προωθήθηκαν, τον γνωρίζουμε; Έχουμε υπ’ όψιν μας τι αποστολές έλαβαν στην μεγάλη επίθεση του Σεπτεμβρίου; Έχεις π.χ. μελετήσει τις επιχειρήσεις και τις απoστολές που ανέλαβαν οι 3 ελληνικές μεραρχίες ανατολικά/βορειοανατολικά της Θεσσαλονίκης; Μετά ας κάτσουμε να λέμε για συνεισφορά και άλλα στον μεγάλο αγώνα. Έχεις υπ’ όψιν την απογοήτευση που προκάλεσε στην πολιτική ηγεσία της χώρας το γεγονός ότι οι Οθωμανοί υπέγραψαν ανακωχή πριν προλάβουμε να συμμετάσχουμε στις επιθετικές επιχειρήσεις που σχεδιάζονταν προς την Ανατολική Θράκη; Είχαν επίγνωση του γεγονότος ότι μπήκαμε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή και χωρίς να υποστούμε αυτά που υπέστησαν οι άλλοι 3 χρόνια στο Μακεδονικό Μέτωπο.
    Πέρα από τους ρομαντισμούς του σήμερα, η τότε πολιτική και διπλωματική ηγεσία της χώρας, κυριολεκτικά έπιανε τις ευκαιρίες από το μαλλί. Έτσι έγινε και με την πρόταση για συμμετοχή στην ουκρανική εκστρατεία. Ανεξάρτητα αν αποδείχθηκε φιάσκο, αυτό δεν επηρέασε τον στόχο που είχε βάλει ο Βενιζέλος για υποστήριξη της Γαλλίας στις ελληνικές διεκδικήσεις. Δεν είχε συμφωνηθεί ότι θα στείλουμε τον ΕΣ στην Ουκρανία και μόνο αν η επιχείρηση λήξει με νίκη θα λάβουμε την γαλλική υποστήριξη. Με αυτόν τον τρόπο παρακάμφθηκαν από γαλλικής πλευράς οι μεμψιμοιρίες για μηδαμινή ελληνική συμμετοχή στις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Έτσι έγινε και με την πρόταση για μεταφορά στρατού στην Σμύρνη. Έχει περάσει από το μυαλό μας η σκέψη ότι αν δεν υπήρχε η «ευκαιρία» του Μαΐου 1919 για να μεταβούμε στην Σμύρνη, ίσως να μην ετίθετο καν θέμα για ελληνική παρουσία στην περιοχή, όταν θα υπεγράφετο η Συνθήκη των Σεβρών; Όταν επίσημα η Ελλάδα έχει θέσε θέμα παρουσίας στην Σμύρνη και δίδεται αυτή η ευκαιρία, υπήρχε περίπτωση να αρνηθεί κάποιος, σκεπτόμενος ότι πηγαίνει εκεί ως απλός χωροφύλακας με συναίνεση των Συμμάχων, χωρίς να εγγράφει τίτλους; Άλλωστε αυτό αποδείχθηκε από την εξέλιξη των πραγμάτων, όταν όντως αντιτάχθηκε στον Βενιζέλο αυτό το επιχείρημα, αλλά πολύ άνετα το κατέρριψε, λέγοντας ότι ήταν απόλυτα φυσικό για την Ελλάδα αποδεχόμενη την πρόσκληση να έχει εγγράψει και υποθήκη για την περίπτωση αυτή.
    Αντίστοιχο παράδειγμα αποτελεί και η επίμονη προσπάθεια της Ελλάδας με την λήξη του Α’ ΠΠ και κατά την διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας να εξασφαλίσει την στρατιωτική παρουσία της στην Κωνσταντινούπολη. Με την ανακωχή όντως υπήρξε ελληνική πίεση και έγινε δεκτή η παρουσία ναυτικών μονάδων στην Πόλη. Αργότερα έγινε δεκτή η αποβίβαση ναυτών σε καθήκοντα φρουρού και αργότερα μερικών δεκάδων χωροφυλάκων. Ωστόσο πάγια επεδίωκε την πρόσκληση εισόδου του ΕΣ στην Πόλη γιατί με αυτόν τον τρόπο κάτι περισσότερο θα εξασφάλιζε στην τελική συμφωνία ειρήνης. Δεν ξέρω αν είναι γνωστό αλλά η σύσταση της Ανεξάρτητης Μεραρχίας το καλοκαίρι του 1921, αυτήν την επιδίωξη και σκοπό είχε, γιατί έγινε μετά από υπονοούμενα της αγγλικής πλευράς. Φαντάζεσαι μετά την ήττα του 1922 αν ελληνικά στρατεύματα στάθμευαν μέσα στην Κωνσταντινούπολη ποιος θα τολμούσε να προτείνει σοβαρά στην Ελλάδα την παραχώρηση της Ανατολικής Θράκης και μάλιστα αμαχητί; Με λίγα λόγια, όποτε η Ελλάδα είχε κάποια ευκαιρία για ισχυροποίηση και κατοχύρωση των διεκδικήσεών της, την άρπαζε. Δεν υπήρχε εκ των πραγμάτων δυνατότητα να κάνει δεύτερες σκέψεις και να σκεφθεί τι θα γινόταν αν εμφανιζόταν κανένας Κεμάλ.
    Επί τη ευκαιρία, η Συνθήκη του Νεϊγύ έδωσε την Δυτική Θράκη στους Συμμάχους, όχι στην Ελλάδα. Η Συνθήκη των Σεβρών δεν έδωσε μόνο την Ανατολική Θράκη και Ίμβρο, Τένεδο.
    Έδωσε όλες τις νήσους του Αιγαίου που είχαν καταληφθεί από τους Βαλκανικούς (και το Καστελλόριζο), Δυτική Θράκη, Ανατολική Θράκη, εντολή στην Σμύρνη, αλλά και Βόρειο Ήπειρο και Δωδεκάνησα (πλην Ρόδου προσωρινά) βάσει των ελληνοϊταλικών συμφωνιών.
    Το τι έκανε η Ρουμανία δεν νομίζω ότι ενδιαφέρει στην συζήτηση.
    Αυτό που γράφεις ότι πήγαμε εκεί χωρίς γνώση και ικανότητα να διαχειριστούμε τις υποθέσεις (προφανώς αναφέρεσαι στην Σμύρνη), μου φαίνεται υπερβολικό, γιατί ήδη είχαμε ενσωματώσει διοικητικά από το 1912 Ήπειρο, Μακεδονία και νήσους Αιγαίου, ενώ ταυτόχρονα διοικούσαμε Δυτική και Ανατολική Θράκη. Η ελληνική διοίκηση στην Σμύρνη είχε την ιδιαιτερότητα της προσωρινής εντολής, πράγμα που επέβαλλε μια άλλη πολιτική σε σχέση με τις άλλες περιοχές που είχαν ενσωματωθεί. Ο Στεργιάδης αυτό επεχείρησε και άλλοι στην θέση του την ίδια πολιτική θα ακολουθούσαν, αλλά το ατύχημα στην περίπτωσή του ήταν ότι υπήρξε υπερβολικός και ιδιόρρυθμος ως χαρακτήρας. Εκ των υστέρων γνωρίζουμε ότι ήταν λανθασμένη η επιλογή του, αλλά ποιος μπορεί να κατηγορήσει τον Βενιζέλο όταν είχε προηγηθεί η πολύ επιτυχής θητεία του Στεργιάδη στα αντίστοιχα καθήκοντα στην περιοχή της Ηπείρου; Τι είδους εξασφάλιση των standards είναι αυτή που εννοείς; Να εξασφαλίσουμε ότι δεν θα εμφανιστεί ο Κεμάλ; Να εξασφαλίσουμε το αιώνιο “πάγωμα” των συμφερόντων Ιταλίας-Γαλλίας στην περιοχή στον Μάιο του 1919; Πρέπει να αντιληφθούμε ότι εκτός από την αντιπάθεια και την καχυποψία με την οποία έβλεπε τότε τις ελληνικές θέσεις η Ιταλία (αλλά παρ’ όλα αυτά συνεννόηση σε πολιτικό επίπεδο υπήρξε), ουσιαστικά η ελληνική πλευρά ως το καλοκαίρι του 1920, είχε εξασφαλίσει την στήριξη των Συμμάχων σε όλες τις κινήσεις της. Toν Μάιο του 1919 η Οθωμανική Αυτοκρατορία εξακολουθούσε και ήταν ο ηττημένος του Οκτωβρίου 1918. Ένοπλη αντίσταση επίσης δεν υπήρχε τότε στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας.
    Άλλο το ότι ο Κεμάλ ήταν γνωστός ως στρατηγός από την Καλλίπολη και άλλο αυτό που λέω εγώ ότι ως το καλοκαίρι του 1920 κανείς δεν τον ελάμβανε σοβαρά υπ’ όψιν. Καμμία σχέση το ένα με το άλλο.
    Το να λέμε γενικώς δεν πήραμε όλα τα μέτρα, δεν κάναμε σωστά, δεν είχαμε τα standards, αποδείχθηκε φιάσκο, νικήσαμε στο Σκρα, δώσαμε το λιμάνι της Θεσσαλονίκης, απλά είναι η εύκολη θεώρηση των πραγμάτων από τον καναπέ του σήμερα (όπως έχει γραφεί και από άλλους ιστορία δεν αποτελούν τα αναγνώσματα του Καψή) και αποτέλεσμα της σιγουριάς που μας δίνει η γνώση της εξέλιξης των πραγμάτων.
    Κ/Δ ΚΒ

  47. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Αθανασιος Παπαλεξης ανθ/γος πυροβολικου (5/42 συνταγμα) επεσε στο καμελαρ νταγ στις 14/08/1922.
    ξεχασμενος απο ολους εκτος απο εμενα (εγγονος απο αδελφο του),βρηκα 2 φωτογραφιες μονο με τα ακομα πιο ξεχασμενα παλλικαρια του.(εχουν δημοσιευτει σε αναλογο ιστορικο blog)
    Παρακαλω τον αρματιστη που πιστευω εχει περιγραψει αψογα ολο το πλαισιο του τομεα καμελαρ αν μπορει να με βοηθησει..

  48. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ φίλε

    Κατ’ αρχή θα πρέπει να είσαι περήφανος για τον παππού σου και τη θυσία του.
    Σχετικά με τη μάχη στο Καμελάρ. Την έχω διαβάσει αρκετές φορές και συνεχώς προσπαθώ να την αποκρυπτογραφήσω. Ακόμη όμως, υπάρχουν σε μένα πολλά σκοτεινά σημεία.
    Σε τι ακριβώς ζητάς τη βοήθειά μου;
    Σε ποιο blog δημοσιεύτηκαν οι φωτογραφίες που αναφέρεις;

  49. Σχετικά με τον Αθανάσιο Ευαγγέλου Παπαλέξη υπάρχουν δύο αναρτήσεις στο blog ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ::
    1)Αθανάσιος Ευαγγέλου Παπαλέξης: ένας πεσών Ανθυπολοχαγός από τη Μακρακώμη Φθιώτιδας στη Μικρασιατική Εκστρατεία (http://sotosalexopoulos.blogspot.gr/2012/11/blog-post_16.html)
    2)Ο Ανθυπολοχαγός Αθανάσιος Ευαγγέλου Παπαλέξης και οι συμπολεμιστές του (http://sotosalexopoulos.blogspot.gr/2012/12/blog-post.html).

    Με τον εγγονό του ψάχνουμε να βρούμε περισσότερα στοιχεία γι’ αυτόν. Αν κάποιος μπορεί να προσθέσει κάποια πληροφορία θα μας βοηθούσε σημαντικά.
    Σας ευχαριστούμε
    Ο διαχειριστής του ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΤΗΣ ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ
    Σωτήρης Γ. Αλεξόπουλος

  50. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φιλέ Κ/Δ ΚΒ
    Επειδή το θέμα της ανάρτησης είναι μάχη του Αφιον Καραχισάρ και η ανάλυση μας έφτασε στα αίτια της Μικρασιάτικης καταστροφής με βάρος την εξωτερική πολιτική της Ελλάδος εάν θα ήθελες το θέμα της ουκρανικής εκστρατείας και γενικώς ο όλος χειρισμός της θα παρακαλούσα να την μεταφέρουμε στην ανάρτηση της Σοβιετικής Ένωσης …Εκεί θα σου εξηγήσω λεπτομερώς το όλο σκεπτικό μου με πλήρη στοιχειά και αναλύσεις από πολλές απόψεις……..
    Τώρα εγώ θα σου απαντήσω περί Κεμάλ και Νεότουρκων και γενικώς τι προηγήθηκε της Μικρασιάτικης Εκστρατείας και τους χειρισμούς Βενιζέλου σε αυτό το θέμα……
    Κεφάλαιο Κεμάλ: o KΚεμάλ στρατιωτικός και πολιτικός. Διατέλεσε στο Γενικό επιτελείο της Ακαδημίας Ο.Σ ως υπαρχηγός το 1905 . Από εκεί εκδιωθηκε ως αντικαθεστωτικός και σταλεί στην Δαμασκό οπού εκεί ίδρυσε πολιτικό μυστικό σύνδεσμο με την ονομασία Πατρίδα και Ελευθερία….. Το 1908 ήταν στην Θεσσαλονίκη και συμμετείχε στην επανάσταση των Νεότουρκων. Το 1911 διακρίθηκε στο Ιταλοτουρκικο πόλεμο στην Λιβύη οπού οργάνωσε αντίσταση κατά των Ιταλών .Διακρίθηκε στον Α ππ στο μέτωπο του Καυκάσου το 1916 ως διοικητής του 2ου Σώματος Στρατού και μάλιστα εκδίωξε τους Ρώσους από τις περιοχές έκοψε την προέλαση ρωσικής στρατιωτικής δύναμης, αποσπώντας τις περιοχές Μπιτλίς και Μους.Προηγηθηκε η μεγάλη του στρατιωτική νίκη στην χερσόνησο της Καλλίπολης οπού αντιμετώπισε της δυνάμεις της Ανταντ. Το 1918 μετατέθηκε στη διοίκηση της Έβδομης Στρατιάς και συμμετείχε στις μάχες της Παλαιστίνης και της ΣυρίαςΕκει μαλιστα εισηγηθηκε ότι το μετωπο δεν ηταν ιδανικο για το Οθωμανικο στρατο και ηδη το στρατευμα ηταν σε διαλυση .Μαλιστα οι Άγγλοι επιδίωκαν να τον συλλάβουν διότι του ήταν γνωστός από την Καλλίπολη…..(Αρά οι αγγλικές στρατιωτικές υπηρεσίες γνώριζαν με ποιον είχαν να κανουνε…) όπου διέφυγε της αιχμαλωσίας. Έφτασε σε ηλικία 37 ΕΤΩΝ στο βαθμό του υποστράτηγου (τίτλος του Πασά).Επομένως ο Κεμάλ ήταν γνωστός σε Αγγλους,Γαλλους,Ιταλους και φυσικά στους Έλληνες ποιος ήταν….Ακόμα να ξέρεις και τούτο:
    “Κύριοι, γι’ αυτό το λόγο οι Γάλλοι, από το Μάιο του 1920, άρχισαν να αναζητούν τρόπους για να έρθουν σε επαφή μαζί μας. Πρώτα έφτασε από την Κωνσταντινούπολη στην Άγκυρα ένας επίλαρχος και κάποιος άλλος. Αυτοί αρχικά πήγαν από την Κωνσταντινούπολη στη Βηρυτό. Ο παλιός βουλευτής Βαν Χαϊντάρ μπέης ασκούσε σ’ αυτούς καθήκοντα συνοδού. Η συνάντηση αυτή και οι συνομιλίες που έγιναν δεν είχαν κάποιο θετικό αποτέλεσμα. Προς το τέλος Μαΐου, έφτασε στην Άγκυρα μια γαλλική αντιπροσωπία υπό τον κύριο Ντουκέ, στον οποίο είχε ανατεθεί αυτή η αποστολή από τον έκτακτο διοικητή Συρίας. Αυτή η περίοδος της ανακωχής μάς βοήθησε να πετύχουμε την έναρξη εκκένωσης της περιοχής των Αδάνων.” Κεμάλ Ατατούρκ, Ομιλίες (μτφρ Συμεών Σολταρίδης), Νέα Σύνορα-Λιβάνης, 1995, σελ. 143-147 Το δανειστηκα από το ενδιαφέρον http://users.sch.gr/symfo/sholio/istoria/kimena/1920.kemal.htm τον προσωπικό ιστοτοπο του Βασίλη Συμεωνίδη. Διάβασε έχει ενδιαφέροντα πολλά πράγματα για πολλά θέματα ………..
    Επομένως οι εκλογές της 14/11/1920 όπου γινανε μετά από μήνες στην Ελλάδα ,ο Βενιζέλος ήταν ενημερωμένος για αυτές τις εξελίξεις ; Eγω θεωρώ ότι ήξερε και παραηξερε επομένως συζήταγε για μικρασιατική εκστρατεία και εζήταγε εδάφη χωρίς να εξασφαλίσει της εγγυήσεις και γενικώς πήγαινε εκεί με μεγάλο ρίσκο .
    Α) μόνο οι ΑΓΓΛΟΙ τον στήριζαν οι οποίο μάλιστα δεν είχαν στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή της Μικρας Ασιας.Οι Γάλλοι και οι Ιταλοί παιζανε σε διπλό νταμπλο…ειδικά οι Ιταλοί σε μονό, λόγο ότι δεν θελαν ελληνική στρατιωτική δύναμη εκεί.
    Β) Σίγουρα του ήταν γνωστά τα γεγονότα του 1914 και τους διωγμούς των Ελλήνων και Αρμένιων από τους Οθωμανούς και το σχέδιο εξόντωσης (βλέπε Αμελε Ταμπουρου) με γερμανική έμπνευση ,σχεδιασμό και οθωμανική εκτέλεση….Εκεί είναι η ένσταση μου για την προχειρότητα της αποστολής από στρατιωτικής απόψεως και ειδικά από διπλωματικής. Διότι δεν εξασφάλισε και δεν πηρέ εγγυήσεις για τον ελληνισμό της Μικρας Ασίας και του Πόντου….Γνωστά τα γεγονότα με τους Έλληνες του Πόντου.
    Έχεις ιδιαίτερης σημασίας να διαβάσεις πως σχεδιάστηκε ,πως ετοιμάστηκε και πως έγινε η απόβαση του Ελληνικού στρατού στην Σμύρνη το 1919 και τα γεγονότα που ακλούθησαν κατά την απόβαση του Ελληνικού στρατού. Ενδιαφέρον η σχετική ανάρτηση του blog με το ανάλογο θεμαΜικρασιατική Εκστρατεία: Ο Ελληνικός Στρατός αποβιβάζεται στη Σμύρνη
    και βέβαια την γνώση που έχω από τις αφηγήσεις αυτοπτών μαρτύρων……..
    Γεγονότα του Αιδινιου η δράση των ανταρτών (τσετες) η αποστολή του Ελληνικού στρατού για τον αφοπλισμό του XVII Σώματος Οθωμανικού Στρατού και βέβαια την διακοίνωση του Άγγλου ναύαρχοι προς τον Βάλη της Σμύρνης για την απόβαση συμμαχικών στρατευμάτων βάση της συνθήκης του Μουδρου. Χωροφυλακές πήγαμε εκεί για τα φιλαράκια μας της Ανταντ!
    Ανέφερες για την παρουσία και την αποστολή της Ανεξάρτητης Μεραρχίας προς την Κωνσταντινούπολη και την κατοχή της….θεωρώ πως μπορεί στρατηγικά να ήταν ένα πλεονέκτημα για την έκβαση του πολέμου αλλά θεωρώ ότι η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τον ελληνικό στρατό ήταν ανέφικτη….άδω δεν οργανώσαμε την άμυνα της Σμύρνης που ήταν στην κατοχή μας κοντά τέσσερα χρόνια και την παραδώσαμε αμάχητη…εδώ δεν οργανώσαμε τον μικρασιατικό πληθυσμό να έχει δικό του στρατιωτικό σχηματισμό και όσους Μικρασιάτικες κάλεσαν στα όπλα τους εκπαίδευαν λίγες μέρες και μετά τους ρίχναμε στο μέτωπο σαμπως με τους νεοσυλλεκτους τι εγινε! Σιγα μην αφηνανε τα φιλαρακια μας να εχουμε και τα Στενα……! …..αυτά είναι γνωστά….
    Στο πόδι και σχεδιασμένα πρόχειρα με υπεροψία και εγωισμό …….Υπήρχε ένας συντονισμός “λαθών” τόσο απόλυτος και τόσο ακριβής, που καμία σύμπτωση δεν μπορεί να τον δημιουργήσει. Όλα έγιναν με τέτοιο τρόπο, ώστε το τελικό αποτέλεσμα να είναι καταστροφικό για όλους τους Έλληνες της Μικράς Ασίας.Απλουστατα η εξωτερική μας πολιτική ήταν και θα είναι δουλόπρεπης και τυχοδιωκτική …χωρίς σχεδιασμό και οξυδέρκεια. Τα ατομικά συμφέροντα των πολιτικών και των μοναρχών …… Οι πολιτικοί «χατζηαβάτες» που τρίχινε να πάρουν ευλογιές από την Δύση και την Ανατολή ………Δυστυχώς αυτή ήταν και θα είναι η εξωτερική πολιτική διαχρονικά…… Ο Κεμάλ μπορεί να ξεβρακώθηκε σε Μπολσεβίκους ..Γάλλους και Άγγλους αλλά κέρδισε και εκεί τον παραδέχομαι…και τον παραδέχομαι διότι έπαιξε έξυπνα και κέρδισε ένα κράτος και δημιούργησε μια πολιτική που κράτησε και κρατεί ακόμα……Εμείς τι κάναμε πάρε παράδειγμα την Ελλάδα μετά το 1922 ……Τι να πρωτοπείς……
    Στην μάχη του Σκρα που αναφερθήκαμε και οι δυο τι έγινε τελικά εκεί που τα βρήκαν σκούρα οι Αγγλογαλλοι βαλανε τον βουλγαροφάγο ελληνικό στρατό διότι εδώ δεν είχαμε πόλεμο χαρακωμάτων αλλά μάχη σώμα με σώμα και εκεί ο ελληνικός στρατός ήταν ικανος και εκπαιδευμενος σε τετοιου ειδος μαχες ….τον Μάρτιο του 1917, η 122α γαλλική Μεραρχία στη προσπάθειά της να την εξουδετερώσει. Ποια η εξουθενωση της βαλκανικης Πρωσιας …βλεπε μαχη Ντόμπριτς….Όπως οι Άγγλοι καθάρισαν στην Μέση Ανατολή τον Οθωμανικό στρατό με τους Άραβες του συνταγματάρχη Λόρενς……….Να γιατί θεωρώ ότι ήμασταν οι χωροφυλακές της Ανταντ και δεν το εκμεταλλευτήκαμε σωστά και δεν το σχεδιάσαμε…..
    Είχα παππούδες στο μέτωπο στρατευμένους πολέμησαν στο Φαιό Καραχισαρ ….και τα αδέλφια τους επίσης …..ζω σε προσφυγική συνοικία και άκουσα τις ιστορίες Μικρασιάτικων και Ποντίων που έζησαν την φρίκη. Μένω στη φράση ενός γερού που ήταν 16 χρονών όταν έζησε τα γεγονότα της Σμύρνη « Ήμουν Βενιζελικος μέχρι κόκκαλο ….. όταν άκουσα τον Βενιζέλο να προτείνει τον Κεμάλ για το νόμπελ Ειρήνης …….έχασα την γη κάτω από τα πόδια μου ….Ποιος ο Κεμάλ; ο σφαγέας των Μικρασιατων…..αυτή ήταν η τελευταία φορά που ψήφισα Βενιζελικους δεν τους ξαναψήφισα…………)
    Τέλος οι καναπέδες που ειναι …..άλλοι είναι σε «αλωνια» και άλλοι στα χλιδατα σαλονια ……..ΒΟΛΕΜΕΝΟΙ ΚΑΛΑ! Κάλο βράδυ!
    YΣ: Δεν είμαι ούτε υπέρ των μοναρχικών και ειδικά του Κωνσταντίνου…όποιος βλακωδώς πολιτικά ήταν πιστό σκυλί του κουνιάδο του Κάιζερ….τουλάχιστον στρατιωτικά καλά και δεν δέχτηκε να συμμετέχουμε στην απόβαση στην Καλλίπολη……..αλλά να αιχμαλωτιστεί ένα σώμα στρατού και να αφήσει να πέσει αμαχητί το Ρουπελ ήταν και αυτός προδότης….επίσης ούτε με τους νεόκοπους Έλληνες κουμουνιστές που την είδαν πράκτορες του Λένιν και προπαγάνδιζαν ότι η εκστρατεία ήταν ένας ιμπεριαλιστικός πόλεμος….ενώ τα συντρόφια είχαν εισβάλει στο Αζερμπαισταν…….Όσο για τους Έλληνες επιτελείς που την είχαν δει «Ναπολέοντες» εάν δεν ήταν οι μάχιμοι αξιωματικοί της πρώτης γραμμής και ο πατριωτισμός και φιλότιμο του Έλληνα στρατιώτη ……..μάλλον ούτε στην Έφεσο δεν θα φτάναμε
    Καλό βράδυ!

    ΥΣ…2) Οπως έλεγε και ένας κάποτε το βράδυ
    των Ιμίων …….κάποιοι είχανε την καρδία τους πυρκαγιά και αλλοι στον «απ αυτον» φωτιά !

  51. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    @ 09/19/2013 στις 23:52
    Ωραία όλα αυτά που γράφεις, όμως είναι σαν να ξεκινάς την Μικρασιατική Εκστρατεία το 1920 ενώ εγώ την ξεκινώ το 1919. Όταν τον Ιανουάριο του 1919 ο Βενιζέλος έθετε στο Παρίσι τις ελληνικές διεκδικήσεις, όταν τον Απρίλιο του 1919 προέκυψε η κρίση με τις ιταλικές προωθήσεις στρατιωτικών τμημάτων, πήγαινε σε κανενός χριστιανού το μυαλό εκείνη την εποχή στον Μουσταφά Κεμάλ; Και τι έγινε που ήταν λαμπρός αξιωματικός; Οι Τζώρτζ, Κλεμανσώ, Ορλάντο, Βενιζέλος έπρεπε πριν πάρουν τις αποφάσεις, να κάτσουν να φανταστούν τι θα κάνει ένας εν αποστρατεία στρατηγός του Οθωμανικού Στρατού; Χαίρομαι που δεν είσαι ούτε Κωνσταντινικός, ούτε Βενιζελικός, γιατί δείχνει ότι δεν έχεις πέσει στην γνωστή λούμπα.
    Κ/Δ ΚΒ

  52. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ
    Δεν την ξεκινώ απο το 1920 αλλά από τό 1919 απο την Ουκρανική εκστρατεία . Το θέμα ήταν πως ο Κέμαλ δεν τους ήταν «άγνωστος» ,ειδικά οι Αγγλοι που ζήτησαν το 1918 απο τον Σουλτάνο να διωξει απο την Κωνσταντινούπολη και απο την θέση συμβούλου στο Υπουργείου Άμυνας……ΗΔΗ απο τον Ιουλιο και πρίν την υπογραφή της συνθήκης των Σερβών είχε συγκαλέσει δυο εθνικά συμβούλια ,ένα στο Ερζερούμ και ένα στη Σεβάστεια. Ηταν αντίθετος στην συνθήκη και βέβαια ξεκίνησε την ένοπλη δράση κατα των συμμάχων…! Το ζήτημα είναι οτι οι αποφάσεις πάρθηκαν απο τους Αγγλογάλλους διότι ηθελαν να προασπίσουν τα συμφεροντά τους με την συνδρομή των Ελλήνων ….αλλα οι Έλληνες δεν σχεδίασαν και ενήργησαν «σοφά»……Το αποτέλεσμα να χάσουμε Ιωνία και Πόντο και των ξεριζωμό Ελλήνων μετα απο χιλιάδες χρόννια παρουσίας! Αντιθέτως οι Άγγλοι ΚΑΡΠΩΘΗΚΑΝ εδάφη της πρώην Οθωμανικής αυτοκρατορίας( Ιρακ-Μουσουλη- Παλαιστινη-Αιγυπτο) ΟΙ Γάλλοι (Συρια ) Ιταλοι (Λιβύη ,Δωδεκάνησα απο 1912) γνωστά….Αντιθέτως η ελληνική εξωτερική πολιτική μπορεί να κερδίσαμε την Δυτική Θράκη( απο Βούλγαρους) ……… Οι Τζώρτζ, Κλεμανσώ, Ορλάντο, πήραν τις αποφάσεις τους αλλα βάλανε άλλον να βγάλει «τα κάστανα απο την φωτιά» και του έταξαν χωρίς εγγυήσεις και στο τέλος τον πούλησαν…ειδικά ο Κλεμανσώ! ΟΤζώρτζ τον έσπρωχνε στην λουμπά να κράταμε απασχολημένο τον Κεμάλ…..το πετρελαιο του Ιράκ ηταν πολύτιμο……..και να δεις τι καλοι ηταν μεχρι μας πουλούσαν και στολές ……..! Αυτοί καλά κάνανε την «τσέπη’ τους κοιτάγανε και τα συμφεροντά των λαών τους….. Αλλά ο Βενιζέλος ,τον κρίνω για τις επιλογές του για εκείνη την περίοδο που ενήργησε λαθασμένα πολιτικά………Το τραγικό λάθος οι εκλογές του 1920! Ξέρεις οι μετέπειτα κυβερνώντες…Γούναρης και οι άλλοι την χειροτέρεψαν ακόμα πιο πολύ την καταστάση …………! Επίσης το 1922 είχε μετέπειτα συνέπειες στην χώρα μας για πολλά χρόνια μετά…….

  53. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητοί φίλοι

    Διάβασα και τις δύο αναρτήσεις. Νομίζω όμως ότι δεν μπορώ να βοηθήσω ιδιαίτερα. Αν ο αείμνηστος λεβέντης Αθανάσιος Παπαλέξης (η λεβεντιά του φαίνεται στη φωτογραφία) υπηρετούσε στη Μοίρα Ορειβατικού Πυροβολικού της ΧΙΙΙ Μεραρχίας που είχε διατεθεί στο Απόσπασμα Πλαστήρα (5/42 ΣΕ + ΜΟΠ), λογικό είναι να φονεύθηκε σε κάποιο σημείο του Κέντρου Αντιστάσεως Καμελάρ.

    Με βάση τα αναφερόμενα στη ΔΙΣ [«Υποχωρητικοί αγώνες Α’ και Β’ ΣΣ», σελίδες 71, 71] και οι 2 ορειβατικές πυροβολαρχίες του Αποσπάσματος (με ορειβατικά των 65 χιλ) φαίνεται ότι τάχθηκαν στο δεξιό του Κέντρου Αντιστάσεως Καμελάρ. Για τη δεύτερη μάλιστα πυροβολαρχία που έφθασε στο Κ.Α. Καμελάρ στις 1230 ώρα της 13ης Αυγούστου, γίνεται απόλυτα σαφής αναφορά στο ότι τάχθηκε στο ύψωμα 1535. Και είναι λογικό και οι 2 πυροβολαρχίες να τάχθηκαν στον ίδιο περίπου χώρο, επειδή μόνο από το ύψωμα 1535 μπορούσε να βληθεί ο χώρος προ του υψ. 1710 (όχι 1310). Για την ακρίβεια να πλαγιοβληθεί ο χώρος προ του υψ 1710. Και αυτό επειδή τα Ελληνικά πυροβόλα έβαλαν ολομερείς φυσίγγες και εκ κατασκευής δεν μπορούσαν να πάρουν μεγάλη κλίση, αδυνατούσαν να εκτελέσουν βολή πίσω από υπερκείμενα υψώματα. Με απλά λόγια, δεν μπορούσαν να εκτελέσουν βολή όπως οι όλμοι ή τα οβιδοβόλα.

    Κάπου λοιπόν, εκεί στη περιοχή του υψ 1535, κείται ο Αθανάσιος Παπαλέξης. Νομίζω ότι από όσα έχω γράψει μέχρι τώρα, είναι φανερό ότι επί του ΚΑ Καμελάρ και δυτικότερα στο ΚΑ Τιλκί Κιρί Μπελ, επικράτησε ένας γενικός χαμός και τα γεγονότα εξελίχθηκαν με ασύλληπτη ταχύτητα. Πολλοί τραυματίες δεν διακομίστηκαν και οι περισσότεροι νεκροί μάλλον δεν ετάφησαν. Πιθανό τα οχυρώματά να υπήρξαν και οι τάφοι πολλών νεκρών. Όταν στο Ι/35 Τάγμα άλλαξαν σε λίγες ώρες 4 διοικητές, αντιλαμβάνεστε ποια ήταν η κατάσταση παρακάτω. Τίποτε δεν ήταν δυνατό να καταγραφεί. Η τοποθεσία εγκαταλήφθηκε πολύ γρήγορα και στη συνέχεια τα πάντα ξεχάστηκαν…

    Δυστυχώς η πολιτεία μας δεν τιμά τους ηρωικούς νεκρούς της. Αν ψάχνατε στη ΔΙΣ, ίσως να είχατε κάποια ακόμη πληροφόρηση και μάλιστα επίσημη.

    Αγαπητέ Σωτήρη. Θερμά συγχαρητήρια για την ιστοσελίδα σου. Τέτοιες πρωτοβουλίες βοηθούν πολύ. Προς πολλές κατευθύνσεις μάλιστα. Να κάνω μόνο ένα σχόλιο. Νομίζω ότι θα πρέπει να διορθώσεις μια αναφορά που έχεις – και την έχεις πάρει από βιβλίο του Γ. Καψή – σχετικά με το ύψωμα Χασάν Μπελ. Αμυνόταν το 5ο Σύνταγμα της Ι Μεραρχίας και την ευθύνη της άμυνας την είχε ο ταγματάρχης τότε Χ. Κατσιμήτρος, ο οποίος και τραυματίστηκε. Το Χασάν Μπελ το κράτησε ο Κατσιμήτρος. Γράφω στο κείμενο λίγα στοιχεία αναφορικά με τη διάταξη των Ελληνικών δυνάμεων στη δεξιά πτέρυγα της εξέχουσας.

    Με εκτίμηση
    Αρματιστής

  54. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Ευχαριστω πολυ για την βοηθεια.
    Ηθελα μια πιο εξειδικευμενη βοηθεια οσο αφορα την τοποθεσια που θα μπορουσε να εδρασε η μοιρα ορεινου πυροβολικου.την απαντηση την ελαβα και εχετε κανει εξειδικευμενη ερευνα πανω στον τομεα καμελαρ.
    Αν τωρα πανω στην ερευνα σας συναντησετε το συγκεκριμενο ονομο σε καποια αναφορα ισως Ή ημερησια διαταγη παρακαλω ενημερωστε μας.
    Αποσπασματικα εχω βρει συνθεση του αποσπασματος Πλαστηρα αριθμητικα μονο και 2 ονοματα διοικητων της Μοιρας ορεινου πυροβολικου. (πληροφοριακα ειχε 5 αξιωματικους),εχω μαρτυρια οτι εδινε τις τελευταιες οδηγιες οταν επεσε η οβιδα στο αμπρι του και οτι αναγνωριστηκε απο λοχια του πεζικου κατα την υποχωριση.
    Περιμενω επομενες δημοσιευσεις σας με ενδιαφερον.-Αλλωστε απο τα πρωτα σας αρθρα για την εξεχουσα του Αφιον δραστηριοποιηθηκα για τον Παππου.
    Ευχαριστω και παλι.

  55. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    @ 09/20/2013 στις 10:57
    Φίλε μου δυστυχώς θα σε στεναχωρήσω. Δεν υπάρχει καμμία μνεία, σε κανένα ντοκουμέντο, σε κανένα αρχείο που να αναφέρει κάποιος Άγγλος, Γάλλος, Έλληνας, Οθωμανός, Ιταλός, Αμερικανός διπλωμάτης, στρατιωτικός ή πολιτικός τον Κεμάλ πριν την «απόδρασή» του τον Μάιο του 1919, που μάλιστα να προβλέπει κάτι για κάποιον ρόλο που θα παίξει το συγκεκριμένο πρόσωπο στο μέλλον. Πρόσωπα που δεν ήταν αρεστά στους Άγγλους στην Κωνσταντινούπολη υπήρχαν πολλά, όχι μόνο ο Κεμάλ. Σε καμμία περίπτωση όμως δεν υπήρχε κάποιος για να προβλέψει τι θα συνέβαινε στο μέλλον, με τον Κεμάλ να παραγκωνίζει τον Σουλτάνο. Μπορείς να μου προσδιορίσεις πότε το 1918 ζήτησαν οι Άγγλοι να απομακρυνθεί ο Κεμάλ από σύμβουλος; Το γεγονός ότι κρατούσε σκληρή στάση δεν σημαίνει ότι οι Άγγλοι ή οποιοσδήποτε θα σκεφτόταν τον αξιωματικό αυτόν ως κομήτη στην κυριολεξία που θα πέσει και θα αλλάξει το σκηνικό. Υπάρχει κάποιο ντοκουμέντο από ξένη υπηρεσία (πριν τον Μάιο του 1919) που να αναφέρει ότι ο Κεμάλ σχεδίαζε κάτι; Tα των συγκλήσεων των εθνικών συμβουλίων γιατί τα αναφέρεις; Εδώ μιλάμε για πριν τον Μάιο του 1919. Περιττό να σημειώσω ότι και τότε στις απαρχές του κινήματος, κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει τα μετέπειτα.
    Αυτά που γράφεις ότι δεν σχεδίασε η Ελλάδα και δεν ενήργησε σοφά γιατί τα γράφεις και τα συνδυάζεις με την καταστροφή της Ιωνίας και του Πόντου; Σύμφωνα με τα γραφόμενά σου, ο Βενιζέλος τον Νοέμβριο του 1918 ούτε καν έπρεπε να σκεφθεί να εκστρατεύσει στην Ουκρανία προκειμένου να μην καταστήσει αντιπαθητική την Ελλάδα στους Μπολσεβίκους (που ακόμα δεν ήταν γνωστό ότι θα επικρατήσουν), όταν η Ελλάδα θα πατούσε στην Σμύρνη (που ακόμα δεν είχε αποφασιστεί) και οι οποίοι Μπολσεβίκοι, θα βοηθούσαν τον Κεμάλ (ο οποίος δεν είχε εμφανιστεί). Με ποιόν τρόπο θα προστατεύονταν οι Έλληνες της Ιωνίας και του Πόντου, όταν η Ελλάδα επεδίωκε την εδαφική της ολοκλήρωση; Με την διατήρησή τους υπό την οθωμανική διοίκηση; Με την διατήρησή τους υπό ιταλική διοίκηση μήπως; Πιστεύεις ότι η Ελλάδα αν δεν εξεστράτευε στην Ουκρανία και της εδίδετο η εντολή για την Σμύρνη, η Ρωσσία δεν θα προσέγγιζε τον Κεμάλ;
    Αυτό για τον Κλεμανσώ που το είδες ότι πούλησε την Ελλάδα; Έχεις υπ’ όψιν σου πότε έπεσε από την εξουσία; Έχεις υπ’ όψιν σου πότε μετεστράφη επίσημα και οριστικά η γαλλική πολιτική;
    Κ/Δ ΚΒ

  56. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ

    Έχεις διαβάσει για την συνάντηση τον Νοέμβριο του 1919 , Τζώρτζ με Κλεμανσώ για την προετοιμασία της διάσκεψης για το Ανατολικό, καταλήγουν σε συμφωνία πως μόνο στα πετρελαιοφόρα αραβικά εδάφη και στα Στενά θα κρατούσαν την κηδεμονία. Εξετάζουν τρόπους αποχώρησης των ξένων στρατευμάτων από την Μικρά Ασία ;

    Eπισης τον Μάιο 1919 στην Σαμψούντα την συνάντηση του Ιταλού υπουργού Εξωτερικών Σφόρτσα με τον Κεμάλ οπού ο πρώτος υπόσχεται συμπαράσταση και οργανώνει και εξοπλίζει τους Τσέτες;
    Πως με την συνθήκη του Μουδρου η Γαλλία και η Ιταλία δεν είδαν με καλό μάτι την επιβολή της αγγλικής διπλωματίας στο Ανατολικό ζήτημα ………….

    Μετά την συνθήκη του Μούδρου ο Κεμάλ το 1919 δημιούργησε σχέδιο δράσης βασισμένο σε τρεις πυλώνες: εθνική συνοχή ,θεώρει τον Σουλτάνο αιχμάλωτο πολέμου ,πόλεμο φθοράς εναντίον των εισβολέων …….Αμάσεια 1919 σύγκληση εθνικού συνεδρίου …Σεβάστεια Σεπτέμβριος 1919 ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΟΥ Κεμάλ να εμφανιστούν ως τουρκικό έθνος στην Διασυμμαχική συνδιάσκεψη του Λονδίνου….Δυσαρέσκεια του Σουλτάνου .αντίδραση με στρατιωτική επιχείρηση με συνδρομή κούρδων και αποτυχία τους και διενέργεια εκλογών τον Νοέμβριο του 1919 και εκλογή του Κεμάλ ως βουλευτή Επέμβαση των Άγγλων και κήρυξη στρατιωτικού νόμου …. ο Κεμάλ κηρύσσει τον Ιερό Πόλεμο κατά των ξένων και συγκαλεί στην Άγκυρα την Α΄ Μεγάλη Εθνοσυνέλευση την 23 Απρ 1920 όπου εκλέγεται Κυβέρνηση με Πρόεδρο τον ίδιο.

    Οι δηλώσεις του Τσόρτσιλ «Η αξία των όρων της Συνθήκης εξηρτάτο από ένα μοναδικό στοιχείο, τον ελληνικό στρατό. Αν ο Ελ. Βενιζέλος και οι στρατιώτες του κατόρθωναν να επιβληθούν επί του Κεμάλ, έχει καλώς. Εάν όχι, τότε έπρεπε να αναζητήσουμε καλύτερες λύσεις. Την ειρήνη με την Τουρκία, έπρεπε, δια να την επιβάλουμε, να κάνουμε πόλεμο. Τη φορά αυτή οι Σύμμαχοι θα τον διεξήγαγαν δι΄εντολοδόχου»12.Δηλωση μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Σερβων………….

    Το διπλωματικό έγγραφο Νο 63, που είχε προετοιμαστεί ως οδηγός των Βρετανών διπλωματών που συμμετείχαν στην διάσκεψη της Λωζάννης, περιέχει την παρακάτω δήλωση: «Ένας Γερμανός εμπειρογνώμονας που επισκέφτηκε το 1901 τις πετρελαιοφόρες περιοχές της Μοσούλης και της Βαγδάτης ανέφερε ότι αυτές οι πετρελαιοφόρες περιοχές είναι από τις πλουσιότερες του κόσμου»34. Αυτές οι λίγες γραμμές περικλείουν ολόκληρη την ιστορία. Αυτή ήταν η αιτία για την οποία η Ελλάδα προδόθηκε και οι χριστιανικές μειονότητες θυσιάστηκαν. Η Αγγλία, η Γαλλία, η Ρωσία, η Ιταλία και οι ΗΠΑ έκαναν ότι ήταν δυνατό για να αποκτήσουν τον οικονομικό έλεγχο στην Εγγύς Ανατολή, για να εξασφαλίσουν εμπορικά πλεονεκτήματα, να καταλάβουν τις πετρελαιοπηγές για τον επόμενο πόλεμο και να θέσουν την Εγγύς Ανατολή υπό τον έλεγχο τους στο διάστημα της ειρήνης που θα μεσολαβούσε.
    Για μένα είναι αρκετά ντοκουμέντα για να αποδείξουν το παιχνίδι της Μέσης Ανατολής και ειδικά της Μικρας Ασίας ……Ωραία η Μεγάλη Ιδέα αλλά ήθελε τα στάνταρτ να υλοποιηθεί …..Η Ελλάδα δεν εχει ούτε τα διπλωματικά ,οικονομικά μέσα και δυνάμεις να ανταπεξέλθει παρότι έχει αιτηθεί δανείου 50.000 000 δολαρίων από την Αγγλια.Γαλλια,και ΗΠΑ για την συμμέτοχη της στον πόλεμο….Τι έλαβε η Αγγλία τα 2/3 του μεριδίου της και οι ΗΠΑ το 1/3. και την Γάλλια τίποτα!
    Επειδή αναφέρθηκες στην κατάληψη της Αν.Θρακης γιατί οι Αγγλογαλλοι την παραχώρησαν στην Τουρκία εφόσον υπήρχε ισχυρός ελληνικός στρατός και στην Κωνσταντινούπολη την κατείχαν οι Σύμμαχοι άρα ο Κεμάλ δεν είχε την δυνατότητα να επιτεθεί στον στρατό μας λόγο έλλειψης ναυτικού ; Γιατί την έδωσαν στον Κεμάλ ειδικά όταν είχε πλέον εκθρονιστεί ο Κωνσταντίνος και είχε επιβληθεί η επανάσταση Γονατα –Πλαστήρα ;
    Άραγε γνωρίζουμε ως Έλληνες τις πραγματικές αιτίες της Μικρασιάτικης Εκστρατείας ; Μπορεί στα επιτελεία και στους χάρτες τα πράγματα να ήταν απλά και οι στρατιωτικές αναλύσεις να αποτελούν ενδιαφέρον μάθημα στις σχόλες πολέμου αλλά τα γεγονότα λέγουν την πραγματική αλήθεια !
    Όπως είπε και ο Κλεμανσό : Ο πόλεμος είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να την εμπιστευθούμε στους στρατιωτικούς……..
    Kλεινω με την επιστολή Βενιζέλου προς τον στρατηγό Νιδερ την 22/11/1922 μετά την εγκατάλειψη των Ελλήνων από την Αν Θρακη:Φίλτατε στρατηγέ,
    Επιθυμώ να σας συγχαρώ διά την επιτυχίαν μεθ’ης εξετελέσατε την θλιβεράν εντολήν της εκκενώσεως της Αν. Θράκης. Θέλω να σας είπω πόσην αληθή υπερηφάνειαν ησθάνθην, όταν, εις το υπουργείον των Εξωτερικών εν Αγγλία, μου ανεκοίνωσαν σχετικόν τηλεγράφημα του στρατηγού Χάριγκτον, εκφράζοντος την εκτίμησίν του διά τον τρόπον καθ’ όν έγινε η εκκένωσις….»
    Δυστυχώς ο δογματισμός και ο φανατισμός είναι καταστροφικός για την δημοκρατία!

  57. Ο/Η Demetrios λέει:

    Αν και ίσως δεν είναι η κατάλληλη θέση και στιγμή, τελικά πόσά πυροβόλα είχε διαθέσιμα το Ελληνικό πυροβολικό τον Αύγουστο του 1922 και ποών τύπων; Ο Κανελλόπουλος γράφει για 380 πυροβόλα τον Αυγουστό του 1922. Αν λάβουμε υπόψιν κάποιες διαφοροποιήσεις που κάνει για το πυροβολικό του Γ ΣΣ στη συνέχεια καταλήγουμε στα 404. Από αυτά κατά την υποχώρηση χάνονται σύμφωνα με τα στοιχεία του τα 219 (188 από τα Α και Β ΣΣ και 31 από το Γ ΣΣ) Παρά ταυτά το 1923 εξακολουθούν να είναι διαθέσιμα κάπου 450 πυροβόλα οπότε… 265 πυροβόλα βρίσκονταν στην ηπειρωτική Ελλάδα αντί για τη Μικρά Ασία το 1922;

    Αν πάμε στους τύπους των πυροβόλων γινεται ακόμα πιο… ενδιαφέρον για να μη χρησιμοποιήσουμε άλλη έκφραση. Ξέρουμε ότι η Ελλάδα το 1912 έχει 144 πεδινά Σνέιντερ και 36 Σνέιντερ-Δαγκλής. Κατά τη διάρκεια των πολέμων καταλαμβάνει περίπου 211 πυροβόλα από τους Τούρκους και 84 (τα 22 σύγχρονά) από τους Βουλγάρους. Ποιών τύπων όμως;

    Στη συνέχεια το 1914 τα Σνέιντερ-Δαγκλής έχουν φτάσει τα 98 ενώ οι Γάλλοι δεν παραδίδουν ποτέ μια παραγγελία για 32 πεδινά Σνέιντερ λόγω του πολέμου. Το 1916, 16 Σνέιντερ-Δαγκλής καταλήγουν στο Γκαίρλιτς οπότε μένουν 82. Κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής εκστρατείας η Ελλάδα καταλαμβάνει από τις Τουρκικές αποθήκες 37 βαρέα πυροβόλα και 8 πυροβολαρχίες ορειβατικών. Τα ορειβατικά είναι προφανώς Skoda 75mm από τα οποία 22 εξακολουθούν να υπάρχουν το 1923 άρα 10 έχουν χαθεί το 1922. Τα 37 βαρέα είναι λογικά τα 26 Skoda 105mm που αναφέρει ο Κανελλόπουλος εκ των οποίων σώθηκαν τα 7 και 11 των 150mm τα οποία σώθηκαν όλα καθώς αντί να είναι στο Αφιόν ήταν στη Θράκη και με το Γ ΣΣ. Πέραν αυτών κατά την απελευθέρωση της Ανατολικής Θράκης καταλαμβάνονται 88 πυροβόλα, στην επίθεση του Ιουνιου 58. 50 αν δεν κάνω λάθος τον Ιούνιο του 1921. Και πάλι ποιων τύπων όμως; Είχε η στρατια Skoda 75mm πέρα από τα 32 που κατέλαβε από τις αποθήκες; (Η Τουρκία είχε παραλάβει συνολικά 144) Και από 196 πυροβόλα στα λάφυρα δεν υπήρχε ούτε ένα Γερμανικό FH98 και lFh 16 των 105mm από αυτά που παρέδωσαν οι Γερμανοί στους Τούρκους το 1914-18 που να μπορεί να αξιοποιηθεί; Δεν υπήρχε κανένα διαθέσιμο στους Κεμαλικούς;

    Στο ενδιάμεσο αυτών έχουμε τη Γαλλική βοήθεια το 1917-18. 110 πυροβόλα των 65mm υπήρχαν ακόμα το 1923 και προφανώς κάποια χάθηκαν στη Μικρά Ασία. Πόσα συνολικά παρέδωσαν οι Γάλλοι και παρέδωσαν αλλά πυροβόλα στην Ελλάδα εκτός από αυτά και τα De Bange των 120;

  58. Ο/Η Δημήτρης λέει:

  59. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    @Ο/Η Δημήτρης λέει:
    09/21/2013 στις 18:10
    Πολυ συγκινητικό το video! Eίμαι εγγονός πολεμιστών της Μικρασιατικής εκστρατείας και οι δυο οι πάππουδες πολέμησαν εκεί.Έχω καταγράψει τις αφηγήσεις τους απο το μέτωπο.Μπράβο στον συντάκτη του ιστολογίου για την αναφορά σε αυτήν την εκστρατεία .Θεωρώ ότι αυτός ο πόλεμος «σημάδεψε» γενίες και γενίες Ελλήνων !

  60. Ο/Η .+- λέει:

    Ο Στρ. Παρασκευοπουλος ειχε ζητησει 56 Schneider ducrest canon de Mle 1906 (http://en.wikipedia.org/wiki/Canon_de_65_M_%28montagne%29_modele_1906), οπως ειναι η σωστη ονομασια τους την 1η αυγουστου του 1920 που καθως φαινεται προστεθηκαν στα 80 του Α’ΠΠ. Το ορειβατικο των 65χλς εξοπλιζε πληθος μεραρχιων της στρατιας. Απο οτι φαινεται μολις 3 μεραρχιες ειχαν τα ορειβατικα των 75χλς μεχρι την ελευση των σκοντα!

    Στοιχεια του ιουλιου του 1918:
    http://www.bulgarianartillery.it/Bulgarian%20Artillery%201/T_OOB/Eastern%20army_July%201918.htm

    Η στρατια της θρακης γνωριζω οτι ειχε 8 «enhardt των 77χλς» που επεζησαν! Στο περιοδικο στρατιωτικη ιστορια η μονογραφια με αντικειμενο το επος της βορειου ηπειρου στο αρθρο για το πυροβολικο τα αναφερει. Ειναι το πληρεστερο και ακριβεστερο κειμενο στο οποιο υπαρχουν τα πυροβολα που επεζησαν στην μικρασιατικη εκστρατεια.

    .και-

  61. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    @ Ανώνυμο 09/21/2013 στις 02:40
    Αγαπητέ φίλε

    Απέφυγα να μπω στο διάλογο για τη σημασία της συμμετοχής του ΕΣ στον Α’ ΠΠ, επειδή κατ’ αυτό τον τρόπο οδηγούμαστε συνεχώς σε άλλα μονοπάτια από αυτά που μας ενδιαφέρουν. Παρ’ όλα ταύτα θα γράψω λίγα λόγια σχετικά, αλλά και για τα όσα αναφέρεις στο παρόν σχόλιο σου.

    Η Ελλάδα για χίλιους δύο λόγους, έπρεπε να εισέλθει στον Α’ ΠΠ. Έπρεπε μάλιστα να το επιδιώξει σαν εθνικό στρατηγικό στόχο. Όπως το έβλεπε δηλαδή ο Βενιζέλος. Έπρεπε να συμμετάσχει στο πόλεμο από τη στιγμή που υποβλήθηκε η πρώτη πρόταση. Ακόμη και αν η υπόψη πρόταση ζητούσε από την Ελλάδα τη παράδοση της περιοχής της Καβάλας στη Βουλγαρία, την οποία Βουλγαρία οι σύμμαχοι προσπαθούσαν να τη φέρουν στο στρατόπεδο τους. .Όπως προσπαθούσαν να φέρουν και τη Τουρκία. Έπρεπε να συμμετάσχει και στη συνέχεια όταν οι Βούλγαροι και οι Τούρκοι πήγαν με τους «Κεντρικούς και οι σύμμαχοι ζήτησαν την συνδρομή της Ελλάδας στην εκστρατεία των Δαρδανελίων. Η οποία τελικά απέτυχε και στοίχισε στο συμμαχικό στρατόπεδο τεράστιες απώλειες. Ουδόλως ενδιέφεραν στη συγκεκριμένη επιχείρηση οι ενστάσεις του επιτελείου [βλ Μεταξά] αναφορικά με την επιτυχία ή όχι της συγκεκριμένης επιχείρησης.

    Η Ελλάδα όφειλε να συμμετάσχει από τη πρώτη στιγμή στο Μεγάλο Πόλεμο για τους παρακάτω σοβαρούς εθνικούς λόγους:

    1. Συνέχιζαν να βρίσκονται ακόμη σε ισχύ τα πρωτόκολλα δια των οποίων αναγνωρίστηκε Ελληνικό ανεξάρτητο κράτος, αλλά με κυριαρχία υπό περιορισμούς. Για την ακρίβεια η χώρα τέθηκε υπό καθεστώς εγγυήσεως, ή καθεστώς προστασίας. Υπήρχαν δηλαδή οι προστάτιδες δυνάμεις οι οποίες αποφάσιζαν για το ποια θα ήταν η πολιτική που έπρεπε να ακολουθήσει η χώρα στα μεγάλα διεθνή ζητήματα. Και για να το επιτύχουν αυτό, το Ελληνικό κράτος δια του πρωτοκόλλου του Λονδίνου της 3ης Φεβρουαρίου 1830 αναγνωρίστηκε ως κληρονομική μοναρχία. Δηλαδή οι τρεις μεγάλοι -που ήταν για την ακρίβεια μόνο ένας, η Αγγλία -αποφάσισαν ποιος θα ήταν αυτός που θα επέβλεπε τη εφαρμογή της εξωτερικής πολιτικής της χώρας στα μεγάλα ζητήματα, αλλά και σε άλλα εσωτερικής πολιτικής, ειδικά αυτά που εξασφάλιζαν την αποπληρωμή του χρέους. [«Η Ελληνική κυβέρνηση θέλει είναι μοναρχική και κληρονομική κατά τάξη πρωτοτοκίας. Θέλει εμπιστευθεί εις έναν ηγεμόνα …»]. Και ύστερα από τον εμφύλιο που ακολούθησε τη δολοφονία του Καποδίστρια οι τρεις μεγάλοι ή και προστάτιδες δυνάμεις εξέλεξαν το 1832 δια πρωτοκόλλου που υπεγράφη και πάλι στο Λονδίνο ως μονάρχη της Ελλάδας τον Όθωνα. Στην υπογραφή του πρωτοκόλλου άφησαν από έξω την Ελλάδα και τον Όθωνα, πράγμα που σήμαινε ότι η επιλογή του μονάρχη της χώρας ήταν ζήτημα δικής τους επιλογής, ή για την ακρίβεια Αγγλικής επιλογής. Έτσι κάποια στιγμή έδιωξαν τον Όθωνα που είχε αποφασίσει ότι του άρεσε η φουστανέλα και έφεραν το Γεώργιο. Με άλλα λόγια οι δυνατότητες της Ελλάδας να ακολουθήσει ουδέτερη πολιτική στο μεγάλο πόλεμο, ή ακόμη χειρότερα να πάει με τους Κεντρικούς, βρισκόταν σε αντίθεση με τα συμφέροντα των «Προστάτιδων Δυνάμεων», οι οποίες προστατεύοντας τα δικά τους συμφέροντα δεν θα δίσταζαν να καταργήσουν την ανεξαρτησία της Ελλάδας και να αλλάξουν τον μονάρχη της, αφού είχαν αυτό το δικαίωμα από τα πρωτόκολλα. Και αυτό έκαναν στο τέλος.

    2. Η Ελλάδα μόλις 1 χρόνο πριν την έναρξη του Μεγάλου Πολέμου, «θεία τύχη» επέκτεινε τα σύνορα της προς βορρά και διπλασίασε την έκτασή της. Ακόμη έκανε το Αιγαίο Ελληνική λίμνη, αποσπώντας από τη Τουρκιά όλα τα μεγάλα νησιά του Αν Αιγαίου. Και όλα αυτά, ειδικά στα χερσαία σύνορα, από σπόντα. Διότι η Ελλάδα δεν διέθετε αξιόλογο στρατό. Ή καλύτερα διέθετε «ένα στρατό» που μέχρι πριν το 1910 ήταν κατάλληλος μόνο για να κυνηγάει τους ληστές στην ύπαιθρο και να κρατά μαζί με τη χωροφυλακή τους κολίγους της Θεσσαλία σε ησυχία. Στρατό όμως είχαν οι Βούλγαροι και οι Σέρβοι και εναντίον αυτών έστρεψε η παραπαίουσα Οθωμανική αυτοκρατορία το μεγαλύτερο μέρος των δυνάμεων της. Και ότι κέρδισε η χώρα στους Βαλκανικούς, το κατοχύρωσε και πάλι στο Λονδίνο. Ήταν πολύ πρόσφατα τα κέρδη της για να είναι και μόνιμα. Και πολύ γρήγορα αυτοί που έβαλαν την υπογραφή τους για να επισημοποιήσει δεν είχαν και σε τίποτε να τη πάρουν πίσω. Και αυτοί ήσαν οι δυνάμεις που ήλεγχαν τη Μεσόγειο. Τη Μεσόγειο δεν την ήλεγχε ο Κάιζερ, ούτε ο Τσάρος. [Όπως και σήμερα δεν την ελέγχει η Μέρκελ. Και βεβαίως δεν την ελέγχει ο Πούτιν. Ο Στάλιν ως ρεαλιστής το γνώριζε και το 1944 δεν μπήκε στο πειρασμό να το αμφισβητήσει. Άφησε μόνο εδώ κάποιους χαμένους να κόβουν ο ένας το λαιμό του άλλου. Ο Βενιζέλος το είχε κατανοήσει απόλυτα. Ο Μεταξάς το κατάλαβε το 1936 και ο Κωστάκης δεν το κατάλαβε ακόμη. Κλείνει η παρένθεση]. Επομένως η θέση της χώρας στο Α’ΠΠ ήταν με τις «προστάτιδες δυνάμεις». Η παράταξη που ήταν με το Κωνσταντίνο, έβαλε πάνω από το συμφέρον της χώρας το συμπεθεριό του Κωνσταντίνου. Ευτυχώς για την Ελλάδα η Βουλγαρία και η Τουρκία πήγαν με τις Κεντρικές αυτοκρατορίες και έτσι τα σύνορα μας δεν γύρισαν στη Μελούνα.

    3. Αν η Ελλάδα έβγαινε αμέσως στο πόλεμο, ήταν πλέον ή βέβαιο ότι θα αποκτούσε ικανό και αξιόμαχο στρατό Ευρωπαϊκού επιπέδου, σεβαστό από όλους τους συμμάχους. Η χώρα δεν θα υφίστατο τα δεινά ενός ανόητου διχασμού που έγινε για ένα συμπεθεριό και μια κουμπαριά. Ακόμη η χώρα θα μπορούσε να διεκδικήσει επάξια σοβαρά ανταλλάγματα από τη τετραετή συμμετοχή της στο μεγάλο πόλεμο. Και ήταν βέβαιο ότι θα τα έπαιρνε. Όμως ο διχασμός, η δημιουργία από το Κωνσταντινικό κράτος σοβαρών προβλημάτων στη συμμαχική προσπάθεια και η απαξίωση της χώρας στα μάτια των συμμάχων ως σοβαρό κράτος που μπορούσε να προσφέρει στη κοινή προσπάθεια, είχαν αποτέλεσμα τη δημιουργία εχθρικής σχέσης, εχθρικών συναισθημάτων και έλλειψης εμπιστοσύνης. Δυστυχώς έτσι είναι και ακόμη πιο δυστυχώς, αν και πέρασαν από τότε 100 χρόνια υπάρχουν πολλοί Έλληνες που αδυνατούν να το αντιληφθούν.

    Τελικά η Ελλάδα εξήλθε στο πόλεμο. Ή καλύτερα εκβίασαν την έξοδο της στο πόλεμο οι σύμμαχοι και την έσυρε με το έτσι θέλω ο μεγάλος Κρητικός. Και καλά έκανε. Η Θεσσαλονίκη καταλήφθηκε στη πράξη από τον Σαράϊγ, στην Ελλάδα επιβλήθηκε ναυτικός αποκλεισμός, η Αθήνα καταλήφθηκε από Γαλλικά ναυτικά αγήματα και ο Κωνσταντίνος αντικαταστάθηκε από τον Αλέξανδρο. Ο Ελληνικός στρατός άρχισε να επιστρατεύεται με το ζόρι μόλις στο τέλος του 1917. Σταδιακά, επειδή υπήρχε φόβος ότι η άμεση επιστράτευση μπορούσε να δημιουργήσει γενική στάση. Θα ήταν πιο εύκολος ο έλεγχος αν οι Μεραρχίες επιστρατεύοντας μία – μία. Και είχαν δίκιο. Τα στασιαστικά κινήματα στις μονάδες ήσαν συνεχή και αντιμετωπίστηκαν με σκληρά μέτρα. Δυστυχώς αυτό είναι το αιώνιο πρόβλημα του νεοελληνικού κρατικού μορφώματος. Το εθνικό συμφέρον να μη γίνεται αντιληπτό και οι Έλληνες να μαχαιρώνονται για πρόσωπα. Τελικά επιστρατεύθηκαν 10 μεραρχίες. Οι μόνες που ενέπνεαν εμπιστοσύνη στους συμμάχους, ήταν οι 3 της Εθνικής Άμυνας. Και αυτές ήσαν οι ικανότερες. Για αυτούς τους λόγους οι σύμμαχοι σκόρπισαν τις Ελληνικές μεραρχίες σε όλο το Μακεδονικό μέτωπο και τις έθεσαν κάτω από τη διοίκηση Γάλλων και Άγγλων στρατηγών. Τη ΙΙΙ μεραρχία της οποίας στασίασε ένα ολόκληρο σύνταγμα, τη κομμάτιασαν. Δεν υπήρχε καμιά απολύτως εμπιστοσύνη στον ΕΣ. Πέρα από τις φιλοφρονήσεις και τα παράσημα. Ακόμη και ο αρχηγός του Ελληνικού επιτελείου ήταν Γάλλος στρατηγός.

    Οι Ελληνικές Μεραρχίες που επιστρατεύθηκαν διατέθηκαν ως ακολούθως αρχίζοντας από αριστερά (δυτικά) και προχωρώντας προς τα δεξιά (ανατολικά):

    ΙΙΙ Μεραρχία:
    Είχε διαθέσει τα 6 κ’ 12 Συντάγματα στην 11 Γαλλική Αποικιακή Μεραρχία και το 2/39 ΣΕ στη 30 Γαλλική Μεραρχία.

    IV Μεραρχία κ΄ Μεραρχία Αρχιπελάγους:
    Είχαν διατεθεί ΥΔ στη 1η Ομάδα Μεραρχιών (Στρατηγός Ντ’ Άνσελμ)

    Μεραρχία Σερρών:
    Είχε διατεθεί στην 22η Βρετανική Μεραρχία

    Α’ Σ.Σ. (Ι, ΙΙ, ΧΙΙΙ) – Μεραρχία Κρήτης:

    Είχαν διατεθεί ΥΔ στο XVI Βρετανικό Σώμα Στρατού Η μάχη του Σκρα ήταν μια μάχη που είχε σκοπό την ευθυγράμμιση της Συμμαχικής διάταξης και τίποτε περισσότερο. Δεν ήταν η μάχη για τη διάσπαση του Μακεδονικού Μετώπου. Ήταν μια σοβαρή μάχη που απέδειξε ότι οι 3 Μεραρχίες της Εθνικής Άμυνας ήσαν αξιόμαχες και εμπιστοσύνης. Η κύρια μάχη για τη διάσπαση έλαβε χώρα πολύ αργότερα στη περιοχή του Ντομπροπόλιε και ανατέθηκε στις δύο Σερβικές Στρατιές που διοικούσαν Σέρβοι στρατηγοί και αυτοί ήσαν που διοικούσαν τις Σερβικές μεραρχίες.

    Ποια ήταν τα κέρδη της Ελλάδας από τη συμμετοχή της Ελλάδας στον Α’ ΠΠ:
    1. Μπόρεσε και κράτησε ότι είχε κερδίσει στους Βαλκανικούς.
    2. Δεν επέστρεψε στη Μελούνα.
    3. Δεν δόθηκε η Μακεδονία και η Θεσσαλονίκη στους Σέρβους που αποδείχθηκαν σωστοί σύμμαχοι, δεν στασίασαν, δεν διαλύθηκαν από τη πίεση Βουλγάρων και Αυστριακών, δεν καταβλήθηκαν από τις αφάνταστες κακουχίες που υπέστησαν κατά την υποχώρηση τους μέσω της Αλβανίας προς την Αδριατική, μπόρεσαν και ανασυγκροτήθηκαν γρήγορα στη Κέρκυρα με τη συμμαχική βοήθεια, επέστρεψαν στο πόλεμο στη Μακεδονικό Μέτωπο στη Δυτική Μακεδονία και παρά τις τεράστιες απώλειες τους στη μάχη του Καϊμακτσαλάν συνέχισαν να αποτελούν το καλύτερο στρατό στο μακεδονικό Μέτωπο. Και ζητούσαν τη Θεσσαλονίκη.
    4. Της δόθηκε η Θράκη
    5. Επισημοποίησε τη κυριαρχία της στα νησιά του Αν Αιγαίου.
    6. Και βεβαίως τα κέρδη της θα ήταν ακόμη μεγαλύτερα, αν μπορούσαμε έστω και για λίγο να φανούμε άξιοι των περιστάσεων.

    Όσο αφορά τη Μικρά Ασία και τα όσα αναφέρεις:

    1. Έπρεπε να πάμε γιατί αυτό επέβαλε η ιστορία μας και το εθνικό μας συμφέρον.

    2. Έπρεπε να πάμε επειδή εκεί ήταν Ελλάδα και εκεί ζούσαν εκατομμύρια Έλληνες που κινδύνευαν.

    3. Έπρεπε να πάμε με όποια ευκαιρία μας δινόταν. Ακόμη και σαν χωροφύλακες των Άγγλων όπως λένε διάφοροι και εσύ.

    4. Έπρεπε να πάμε και χωρίς εγγυήσεις γιατί αυτό επέβαλε το συμφέρον της χώρας. Έπρεπε να πάμε ακόμη και κάνοντας το «παλιάτσο» ή το «χωροφύλακα» ή το «πρόθυμο παιδί» των συμμάχων, όπως έκανε ο Βενιζέλος στέλνοντας το στρατό στην Ουκρανία. Και άλλη θα ήταν η τύχη της Ελλάδας αν ο μεγάλος Κρητικός παρέμενε και δεν τον έδιωχναν οι μικρόνοες. Ακόμη και αν άλλαζε η πολιτική των συμμάχων, που μάλλον θα άλλαζα. Είχε το μυαλό εκείνος ο μοναδικός Έλληνας, να μπορεί να δει τα πράγματα διαφορετικά.

    5. Έπρεπε να πάμε ανεξάρτητα του ποιος ήταν ο Κεμάλ και όποιος άλλος Τούρκος ή Οθωμανός θα μπορούσε δυνητικά να αναλάβει την αντίσταση εναντίον των Ελλήνων.

    Όλα όσα εξετάζονται και αφορούν τις παραμέτρους του Μικρασιατικού ζητήματος, είναι ενδιαφέροντα, αλλά για μένα Ακαδημαϊκά και ολίγον φιλολογικά. Το ζήτημα που τίθεται είναι αν μπορούσαμε να νικήσουμε. Και εγώ πιστεύω ότι, ναι, μπορούσαμε να νικήσουμε. Αν το τιμόνι της χώρας το κρατούσε ο μεγάλος Κρητικός. Μπορούσαμε να νικήσουμε όμως, ακόμη και με τον Γούναρη, αν αυτός και οι περί αυτόν ήσαν σοβαροί και επέλεγαν για τη στρατιά άξια και ικανή ηγεσία. Επέλεξαν όμως το Παπούλα [που ο πρωθυπουργός Γούναρης έλεγε ότι ήταν μαλάκας] και τον διατήρησαν ενώ απέτυχε 4 φορές και επανέφεραν ακόμη πολλούς ανίκανους και μη επαρκείς στις μεγάλες διοικήσεις, που το μόνο τους προσόν ήταν ότι τραγουδούσαν δυνατά «του αητού ο γιός». Ο Ελληνικός στρατός μπορούσε να νικήσει στις επιχειρήσεις του Δεκεμβρίου, του Μαρτίου και του Ιουλίου. Ειδικά στις επιχειρήσεις του Ιουλίου. Μπορούσε να νικήσει ακόμη και στην Άγκυρα. Αλλά η ηγεσία δεν τράβαγε. Δεν είχε την ικανότητα να μετατρέψει το άφθονο αίμα σε περιφανή νίκη. Αλλά ακόμη και στο Αφιόν [έγραψα και αλλού] αν η ηγεσία ήταν αντάξια των κρίσιμων περιστάσεων, μπορούσε να κερδίσει την αμυντική μάχη. Αλλά η κυβέρνηση των βασιλικών, έφερε για αρχιστράτηγο ένα τύπο που είχε φύγει πριν από 7 χρόνια ως συνταγματάρχης και αποτυχημένος μέραρχος και πίστευε ότι οι στρατιώτες στη Μ.Α. ήταν ευέλπιδες. Ήταν ένας περίεργος που ήθελε να καταλάβει τη Κωνσταντινούπολή, ενώ ο γάμος γινόταν στο Αφιόν. Και όταν άρχισε ο γάμος έψαχνε τι στολή να φορέσει. Τη μεγάλη μετά παρασήμων, ή την εκστρατείας. Τελικά αποφάσισε να μείνει στη Σμύρνη. Έστειλε ως αντιπρόσωπό του ένα ταγματάρχη, ο οποίος όμως συνάντησε τη πομπή των επιστρεφόντων από το γάμο στη περιοχή του Ουσάκ. Μόνο που η πομπή δεν ήταν χαρούμενη, αλλά ένας συρφετός φυγάδων.

  62. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ φίλε

    Η ιστορία της ΔΙΣ σπανίως υπεισέρχεται σε λεπτομέρειες που αφορούν λόχους και πυροβολαρχίες. Και όταν το κάνει αφορά ειδικές περιπτώσεις. Επίσης οι πίνακες των διοικητών που παρατίθενται στο τέλος κάθε τόμου, αναφέρουν ονόματα μέχρι το επίπεδο του τάγματος ή της μοίρας. Ως εκ τούτου δύσκολα μπορούμε να βρούμε τα ονόματα των διοικητών λόχων και πυροβολαρχιών. Για να γίνει αυτό, θα πρέπει κάποιος να ψάξει στα αρχεία της ΔΙΣ και να ξέρει τι αναζητά και που πιθανό αυτό υπάρχει. Η Μοίρα Ορειβατικού Πυροβολικού (ΜΟΠ) της ΧΙΙΙ Μεραρχίας που είχε διατεθεί στο Απόσπασμα Πλαστήρα, ήταν η ΧΙΙΙβ ΜΟΠ; Επομένως το Απόσπασμα Πλαστήρα διέθετε μια ΜΟΠ με δύο πυροβολαρχίες με 4 ορειβατικά πυροβόλα η κάθε πυροβολαρχία. Συνολικά 8 πυροβόλα.

    Βασικά στοιχεία για τη συγγραφή της ιστορίας, αποτέλεσαν οι πολεμικές εκθέσεις των διοικητών για κάθε περίοδο και για κάθε μάχη. Ειδικά για τη μάχη στο Κέντρο Αντιστάσεως Καμελάρ, η εξιστόρηση της ΔΙΣ στηρίχθηκε κατά βάση στις διαταγές που εκδόθηκαν και στην έκθεση Πλαστήρα, η οποία δεν είναι και ιδιαίτερα σαφής και κατανοητή. Θα σου παραθέσω τι γράφει ακριβώς η έκθεση όσο αφορά το πυροβολικό του Αποσπάσματος:

    «…. Κατόπιν της ανωτέρω διαταγής του Α’ Σώματος Στρατού, ετέθη εις κίνησιν την 8.10′ ώραν το II Τάγμα του 5/42 Συν)τος μετά της πρώτης Πυροβολαρχίας προς τον Υποτομέα του Καλετζίκ. Προπορευθείς του Τάγματος, ενήργησα αναγνώρισιν, καθ’ ην αντελήφθην, ότι εχθρική δύναμις εκινείτο, ίνα πλευροκοπήση την IV Μεραρχίαν εκ του δεξιού αυτής. Κατόπιν τούτου απεφάσισα, όπως δι’ ενός Λόχου του ερχομένου Τάγματος και της Πυροβολαρχίας επεκτείνω το δεξιόν της Μεραρχίας και τηρήσω τους υπολοίπους Λόχους του εν εφεδρεία, μετεκάλεσα δε και το Ι Τάγμα του Συντάγματος μετά της ετέρας Πυροβολαρχίας, ίνα ενεργήσω αντεπίθεσιν κατά του εχθρού δια του μεταξύ των IV και Ι Μεραρχιών υπάρχοντος κενού. Την 10.30′ ώραν αφίκετο το II Τάγμα του Συντάγματος [διοικητής ταγματάρχης Παλάντζας Νικόλαος] μετά της πρώτης Πυροβολαρχίας, όπερ κατηύθυνα εις καταλλήλους θέσεις. Το Τάγμα δι’ ενός Λόχου του και της Πυροβολαρχίας προσέβαλε τα εν τη χαράδρα Ακ Ντερέ συγκεντρωθέντα εχθρικά Τμήματα, προξένησαν εις αυτά σοβαράς απώλειας.»

    Από το παραπάνω απόσπασμα της έκθεσης, είναι φανερό ότι η πρώτη πυροβολαρχία που έφθασε στο ΚΑ Καμελάρ στις 1030 ώρα, τάχθηκε είτε σε κάποιο σημείο του υψώματος 1535, είτε λίγο δυτικότερα, αφού ο Πλαστήρας επέκτεινε με το λόχο το δεξιό πλευρό της IV Μεραρχίας. Βεβαίως η πυροβολαρχία δεν τάχθηκε επί της γραμμής των χαρακωμάτων, αλλά σε κάποια θέση από την οποία να μπορεί να εκτελεί βολή μπροστά από τη τοποθεσία. Η θέση του υψώματος 1535 φαίνεται στο σχεδιάγραμμα 7.

    Η συνέχεια της έκθεσης του Πλαστήρα δεν είναι ιδιαίτερα διαφωτιστική για το που τάχθηκε η 2η πυροβολαρχία η όποια ανήλθε στο Καμελάρ στις 1230. Η ΔΙΣ όμως, η οποία λαμβάνει υπόψη της και άλλα στοιχεία, είναι περισσότερο από σαφής. «Η (δεύτερη) πυροβολαρχία κατέλαβε θέσεις επί του υψώματος 1535, εκ της οποίας ηδύνατο να πλαγιοβάλει τας επί του Κιουτσούκ Καλετζίκ Ελληνικάς θέσεις». Αν και δεν έχει ενδιαφέρον για αυτό το όποίο ψάχνεις εσύ, έχει για μένα που προσπαθώ να καταλάβω πως ακριβώς διεξήχθη η μάχη στο ΚΑ Καμελάρ. Για ποιο λόγο να πλαγιοβάλει τις Ελληνικές θέσεις; Τι θέλει να πει ο συγγραφέας; Μήπως έχει κάνει λάθος και θέλει να πει την προ των Ελληνικών θέσεων επί του Κιουτσούκ Καλετζίκ περιοχή; Άγνωστο, αφού όπως γράφει ο Πλαστήρας το ύψωμα 1310 (1710) ακόμη κρατούσε.

    Δεν υπάρχει πληροφόρηση για τη δραστηριότητα των δύο πυροβολαρχιών κατά τη μάχη. Είναι βέβαιο όμως ότι υποστήριζαν με επάρκεια – όση τους επέτρεπαν τα πυροβόλα τους τον αμυντικό αγώνα. Και είναι βέβαιο ότι το Ελληνικό πυροβολικό καθ’ όλη τη διάρκεια της εκστρατείας επέδειξε αξιοθαύμαστες αρετές και πειθαρχία. Σε όλη δε τη διάρκεια της υποχώρησης, οι μονάδες πυροβολικού δεν διαλύθηκαν και ούτε έχασαν το υλικό τους, αν εξαιρέσει κάποιος τα πυροβόλα που εγκατελήφθησαν στο Αλή Βεράν, αφού ήταν πλέον αδύνατο να ακολουθήσουν.

    Υπόψη ότι όπως έγραψα και αλλού, κατά την υποχώρηση χάθηκαν σχεδόν τα περισσότερα αρχεία, με αποτέλεσμα η ακριβής καταγραφή πολλών πραγμάτων να είναι αδύνατη. Ο χώρος όμως που πιθανό βρίσκονται τα λείψανα του παππού σου – υπό τους περιορισμούς που είχα αναφέρει στη προηγούμενη απάντησή μου – είναι δεδομένος. Η περιοχή του υψώματος 1535.

  63. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φίλε ΑΡΜΑΤΙΣΤΉ
    Θα ήθελα να ξεκαθαρίσω ότι δεν είμαι οπαδός του μοναρχισμού ,ούτε έχω αριστερή ιδεολογία …… Πολιτικά θα τοποθετούσα τον εαυτό μου στην κεντροδεξιά ,για να ξεκαθαρίσουμε κάπως τα πραγματα.Θεωρω ότι ο Βενιζέλος ως πολιτικός αποτέλεσε ένα μεγάλο κεφάλαιο για την Ελλαδα,αυτό δεν σημαίνει ότι δεν ήταν αλάνθαστος και έκανε τις λάθος κινήσεις την κατάλληλη χρονική περίοδο που ασχολούμαστε.
    Η ένσταση μου είναι ότι για να βγεις σε έναν μεγάλο πόλεμο και ειδικά όταν η χωρά μας μόλις είχε τελειώσει από τους Βαλκανικούς (που ήταν μεγάλης σημασίας για τους πόθους ενός έθνους) ήταν σε τι κατάσταση από οικονομικής και πολιτικής ήταν το ελληνικό κράτος διεξαγάγει πόλεμο στην Βαλκανική ,πόλεμο στην Ουκρανία και μια επιχείρηση στην Μικρά Ασία ….περά των εθνικών πόθων και διεκδικήσεων που είχαμε σαν έθνος….κατά πόσο μπορούσαμε να τα πετύχουμε διπλωματικά ,οικονομικά και στρατιωτικά!.
    Η απάντηση μου είναι από μια ενδιαφέρουσα ανάλυση που βρήκα στο διαδίκτυο πριν μερικούς μήνες και είναι ένα ενδιαφέρον άρθρο με επικεφαλίδα ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ Η ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
    από τον Ιωάννη Δημητρόπουλο Αντιστράτηγος ε.α – Μαθηματικός στο site Σύνδεσμο αποστράτων αξιωματικών Ιππικού και τεθωρακισμένων

    http://www.saith.gr/2012-10-25-21-03-11/diethni/165-2013-05-31-14-19-40
    Διάβασε την προσεκτικά για μην μακρηγορώ την βρίσκω άκρως αντικειμενική από πλευράς ενός ειδικού και μάλιστα υψηλόβαθμου στελέχους των ΕΔ.
    Περά των ιδεολογικών μας και πολιτικών μας πεποιθήσεων και του τοπικισμού ,κάλο θα είναι σαν Έλληνες να είμαστε ρεαλιστές και αντικειμενικοί σε αυτά τα θέματα . Επειδή η Μικρασιατική Εκστρατεία στοίχισε πολλά στην Ελλάδα στον λαό της σε ανθρώπινες ζωές και σε στην οικονομία της ,θα ήταν φρόνιμο να βλέπουμε τα λάθη μας σαν έθνος αλλά και τα λάθη των πολιτικών μας.
    Καλό βραδύ

  64. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ φίλε

    Πράγματι το ζήτημα των πυροβόλων που διέθετε συνολικά ο ΕΣ, είναι αρκετά περίπλοκο. Έχω ασχοληθεί αρκετά, αλλά όχι τόσο ώστε να μπορέσω να δώσω πλήρεις απαντήσεις. Πυροβόλα υπήρχαν αρκετά και σημαντικός αριθμός εξ αυτών παρέμενε στην ηπειρωτική χώρα, όχι όμως σε μονάδες, αλλά σε αποθήκευση. Και είναι τα πυροβόλα που μαζί με αυτά που διασώθηκαν από τη Μ.Α., αποτέλεσαν το πυροβολικό της στρατιάς του Έβρου.

    Το ερώτημα που τίθεται, είναι γιατί αυτά τα πυροβόλα δεν ήταν στη Μ.Α.. Νομίζω όμως ότι από διάφορες πηγές [Γούναρης, Στρατηγός, Δούσμανης] δίνεται η απάντηση ότι δεν υπήρχαν τα απαραίτητα για να συγκροτηθούν και άλλες μονάδες. Αυτό προβάλλεται ως δικαιολογία. Πιθανό όμως να μη γνώριζαν και τη κατάσταση των υπόψη πυροβόλων, ειδικά αυτών που προέρχονταν από λάφυρα των Βαλκανικών Πολέμων. Άλλωστε όταν η Ελλάδα εισήλθε επίσημα στο Α’ ΠΠ, γιατί δεν χρησιμοποιήθηκαν τα πυροβόλα των 75 χιλ που προέρχονταν από λάφυρα και κατέφυγαν στα Γαλλικά Ορειβατικά Schneider-Ducrest -1906 των 65 χιλ. Μήπως δεν υπήρχε επάρκεια βλημάτων 75 χιλ; Για ποιο λόγο ενώ υπήρχαν 98 Σνάϊντερ – Δαγκλή το 1914, αυτά δεν χρησιμοποιούνται στη Μ.Α., εκτός από 37 πυροβόλα;

    Δεν είμαι σίγουρος για τα παραπάνω ερωτήματα, αλλά και δεν έχει και ιδιαίτερη σημασία. Δεν μειονεκτούσαμε σε αριθμό πυροβόλων. Αντιθέτως. Πάντοτε είχαμε περισσότερα από τους Τούρκους. Σε όλες τις επιχειρήσεις. Άλλωστε οι Τουρκικές μεραρχίες ήσαν ελαφρές, η δύναμή τους ήταν περίπου 5.000 – 5.500 άνδρες, διέθεταν μία μόνο μοίρα με δύο πυροβολαρχίες έναντι των 4 που διέθεταν οι αντίστοιχες Ελληνικές και ακόμη διέθεταν και πολύ περιορισμένο αριθμό μεταγωγικών για να μπορούν να μεταφέρουν μεγάλο αριθμό βλημάτων. Οι Τουρκικές μεραρχίες ήσαν όμως ευκίνητες. Και αυτό ήταν το κρίσιμο κριτήριο στο ισοζύγιο ισχύος στη Μ.Α. μετά το Νοέμβριο του 1920, όταν ο πρώην Οθωμανικός στρατός και οι διάφορες ομάδες ατάκτων (όπως του Ετέμ) μετασχηματίστηκαν -πολλές φορές με βίαια και σκληρά μέτρα – στον νέο Τουρκικό στρατό. Περισσότερο απ’ όλα στις συγκρούσεις δεν βάρυνε η ισχύς των όπλων αλλά η ευκινησία, που προσέδιδε στο Τουρκικό στρατό απίστευτη δύναμη. Μπορούσε οι Τουρκική ηγεσία να παίζει με αυτές τις μεραρχίες. Είναι απίστευτη η ταχύτητα με την οποία τις μετέφερε από το ένα σημείο του μετώπου στο άλλο και έτσι να συγκεντρώνει κρίσιμη μάζα ισχύος στο χώρο που επιθυμούσε να επιτύχει αποφασιστικό αποτέλεσμα. Όπως έγινε στο Αφιόν το 1ο δεκαήμερο του Αυγούστου του 1922, όταν μετέφερε 6 μεραρχίες από τη περιοχή απέναντι από την αριστερή πτέρυγα της εξέχουσας, απέναντι από τη δεξιά πτέρυγα. Αλλά το είχε κάνει και προηγουμένως.

    Στο ισοζύγιο ισχύος του Μικρασιατικού πολέμου βάρυνε κυρίως η ποιότητα:

    1. Η ποιότητα των αξιωματικών [οι Τούρκοι υπερείχαν σε αριθμό και ποιότητα αξιωματικών λόγω του Γερμανικού συστήματος παραγωγής αξιωματικών που είχαν υιοθετήσει].

    2. Η ποιότητα των μονάδων [μιλήσαμε για την ευκινησία].

    3. Η δύναμη και η ποιότητα του ιππικού. Πολλές μεραρχίες Ιππικού απέναντι σε μια Ελληνική Ταξιαρχία. Ίπποι εγκλιματισμένοι στο Μικρασιατικό περιβάλλον κατάλληλοι για μακρές κινήσεις. Χρησιμοποίηση του Ιππικού ως ταχυκίνητο πεζικό και όχι για άνευ σημασίας επελάσεις. Και ακόμη χρησιμοποίηση του Ιππικού ως στρατονομικό σώμα που επέβαλε το νόμο του Κεμάλ με ιδιαίτερη αυστηρότητα.

    4. Και τέλος η ποιότητα του πυροβολικού:
    • Οι Τούρκοι διέθεταν βαρύ πυροβολικό των 120 και 150 χιλ, ενώ η Ελληνική στρατιά, στη πραγματικότητα δεν διέθετε. Ή καλύτερα το διαθέσιμο ήταν απαρχαιωμένο.

    • Ακόμη οι Τούρκοι διέθεταν σημαντικό αριθμό πυροβόλων των 105 χιλ, ενώ η Ελληνική Στρατιά μόλις 24 – και αυτά από Τουρκικές αποθήκες – εκ των οποίων μόνο 8 χρησιμοποιήθηκαν στην Άγκυρα. Αλλά και στη κρίσιμη μάχη στο Αφιόν στις 13/8/1922, τα 24 πολύτιμα ΣΚΟΝΤΑ των 105 βρίσκονταν σε άλλα σημεία. Όπως και τα 11 πολύτιμα ΣΚΟΝΤΑ των 150 χιλ που βρίσκονταν στη Θράκη.

    • Ακόμη όλα τα Τουρκικά πυροβόλα διέθεταν εξαιρετικά ποιοτικά χαρακτηριστικά. Μπορούσαν να εκτελέσουν επισκηπτική βολή αφού οι σωλήνες τους ανυψώνονταν σε μεγάλες γωνίες και έβαλαν βλήματα με χρήση γεμισμάτων και δεν χρησιμοποιούσαν ολομερείς φυσίγγες όπως τα Ελληνικά 65 και 75 χιλ (ορειβατικά και πεδινά).

    • Τέλος όπως απεδείχθη από τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων, οι Τούρκοι είχαν υιοθετήσει ανώτερη – από την αντίστοιχη Ελληνική – τακτική στη χρησιμοποίηση του πυροβολικού. Βασικός λόγος της Τουρκικής νίκης στο Αφιόν, αποτέλεσε η συγκεντρωτική βολή 3 συνταγμάτων βαρέως πυροβολικού επί των κέντρων αντιστάσεως Τιλκί Κιρί Μπελ και Καμελάρ.

    Αυτά ήταν κατά την άποψη μου τα κύρια στοιχεία που βάρυναν στη πλάστιγγα ισχύος. Σε καμιά περίπτωση ο αριθμός.

    Και για να μεταφέρω ένα εξ αυτών στη σημερινή πραγματικότητα. Από μια ΤΘ ταξιαρχία των δύο Επιλαρχιών με 50 άρματα η κάθε Επιλαρχία [όπως ήταν πριν 20 χρόνια], ή μια ΤΘ ταξιαρχία των δύο Επιλαρχιών με 41 άρματα η κάθε Επιλαρχία [όπως είναι σήμερα], πιστεύω ότι ασύγκριτα ισχυρότερη είναι μια ΤΘ Ταξιαρχία των τριών Επιλαρχιών με 33 άρματα η κάθε Επιλαρχία [και αυτό το έχουν αντιληφθεί οι Ισραηλινοί].

  65. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ φίλε

    Καμιά κατηγορία για μοναρχισμό ή “αντεθνικές κομμουνιστικές πεποιθήσεις”. Το γράφω ειρωνευόμενος παλιές φόρμες. Για να μη παρεξηγηθώ.

    Κατ΄ αρχή ο Γιάννης είναι αγαπητός φίλος μου. Εξαιρετικός αρματιστής. Διάλεξε όμως να γίνει μαθηματικός -είχε την έφεση – και θέλει πλέον να βλέπει τη γεωπολιτική ως μαθηματικό μοντέλο. Αλλά τα μαθηματικά μοντέλα δεν μπορούν να δώσουν αξιόπιστες και ρεαλιστικές απαντήσεις στα ζητήματα της γεωπολιτικής και βεβαίως δεν δίνουν απαντήσεις στα ζητήματα διεξαγωγής των επιχειρήσεων.

    Διάβασα με προσοχή το άρθρο του Γιάννη αλλά – λυπάμαι – δεν συμφωνώ σε τίποτε. Άλλωστε ως παλαιοελλαδίτης – και εγώ είμαι – είναι φανερό ότι έχει ταχθεί με τη πλευρά των βασιλικών. Δεν μπορώ να συμφωνήσω. Και εγώ συμπαθώ το Κωνσταντίνο, αλλά δεν μπορώ με κανένα τρόπο να δικαιολογήσω τη πολιτική του. Ο Κωνσταντίνος, το περιβάλλον του και οι πολιτικοί και στρατιωτικοί σύμβουλοί του είναι οι βασικοί υπεύθυνοι του διχασμού.

    Δεν συμφωνώ σε τίποτε με την ανάλυση του Γιάννη. Πχ. Διάβασε τι γράφει για την αποστολή του ΕΣ στην Ουκρανία. Διάβασε και το άρθρο του Βελισάριου «Μικρασιατική Εκστρατεία: Οι Σοβιετικοί». Αν το διάβασες θα μπορούσες να αντιληφθείς ότι η Σοβιετική ένωση δεν τήρησε εχθρική στάση απέναντι της Ελλάδας στο Μικρασιατικό ζήτημα επειδή η πατρίδα πολέμησε εναντίον της στην Ουκρανία. Η Σοβιετική ένωση τάχθηκε με το μέρος της Τουρκίας [και εναντίον της Ελλάδας] επειδή αυτό υπαγόρευαν τα γεωπολιτικά της συμφέροντά. Ας είμαστε κάποτε ρεαλιστές. Η γεωπολιτική δεν περιέχει συναίσθημα και ανθρώπινες ευαισθησίες, αλλά μόνο στεγνό ρεαλισμό. Ο μεγαλύτερος εχθρός των Αμερικανών σήμερα, είναι η Αλ Κάϊντα. Παρ’ όλα αυτά, αν κάπου η δράση της εξυπηρετήσει τα Αμερικανικά συμφέροντά, θα τη συνδράμουν. Έμμεσα βεβαίως. Όπως συνέδραμαν του «Κόντρας» στη Νικαράγουα επί Νίξον. Πουλώντας όπλα παράνομα στους Ιρανούς. Στους εχθρούς τους. Στις διεθνείς σχέσεις βασικό κριτήριο είναι το συμφέρον και ο ρεαλισμός. Και έτσι λειτούργησαν οι Σοβιετικοί στο Μικρασιατικό ζήτημα. Έτσι λειτούργησαν και προς το τέλος του 1944 όταν έδωσαν στεγνά στα Αγγλικάκανόνια τους εδώ δικούς τους.

    Τέλος πάντων πιστεύω ότι η ανάλυσή του Γιάννη περιέχει πολύ [μεγάλη] προκατάληψη εναντίον του Βενιζέλου. Δεν χρειάζεται να μπω στο πειρασμό από αυτό το χώρο να την αντικρούσω σημείο προς σημείο, αλλά: Δεν μπορεί να θεωρεί ως οσφυοκάμπτη απέναντι στους ξένους το Βενιζέλο και να βγάζει αθώους και περήφανους Έλληνες τους οπαδούς “της μικρής αλλά εντίμου Ελλάδας” που παρέδωσαν την Ανατολική Μακεδονία και το Δ’ ΣΣ στους Βουλγάρους. Δεν μπορεί να ήσαν καλοί αυτοί που υποστήριζαν δουλικότατα έναν ανεύθυνο βασιλιά και κακοί αυτοί που υποστήριζαν έναν λαοπρόβλητο πρωθυπουργό. Διότι κάπου προς τα εκεί γέρνει το άρθρο.

    Τέλος. Το άρθρο δεν αναφέρεται καθόλου στις επιχειρήσεις επειδή θεωρεί νομοτελειακά ότι αυτές ήσαν χαμένες από χέρι. Πράγμα που εγώ – αν και όχι ειδικός – δεν το ασπάζομαι. Ας δούμε όμως τι γράφει στις 16 Ιανουαρίου 1921 ο τότε αρχηγός του ΓΕΣ υποστράτηγος Γουβέλης (βασιλικός αξιωματικός) σε υπόμνημά του προς τον υπουργό των στρατιωτικών Γούναρη.

    Στην αρχή του υπομνήματός του αναφερόταν στην Μικρασιατική Εκστρατεία η οποία κατά την άποψή του δεν έπρεπε να είχε αναληφθεί:
    «Η Μικρασιατική εκστρατεία, ως εξέθηκα υμίν, επ’ ουδενί λόγω έπρεπε να επιχειρηθή, καθ’ ον χρόνον αυτή εγένετο, υφ’ ας το Κράτος και το Ελληνικόν γένος περιστάσεις ευρίσκοντο, δια της οδού δι’ ης αύτη επεχειρήθη, υφ’ ους όρους διπλωματικώς ανελήφθη ….. Μόνον άφρων, θα ετόλμων να είπω, θα ήτο δυνατόν να συλλάβη τοιούτον σχέδιον πολιτικής και στρατιωτικής ενεργείας, να προβή εις εκτέλεσιν τοιαύτης παρατόλμου υπερποντίας εκστρατείας ριψοκινδύνου και αμφιβόλου λίαν, τελικής και οριστικής επιτυχίας, απαιτούσης κολοσσιαίας θυσίας και δυσβάστακτα δια το Ελληνικόν κράτος και τον λαόν βάρη…»

    Συνεχίζοντας αναφερόταν στον Τουρκικό στρατό:
    «Μολονότι όλες οι δυσμενείς συνθήκες συνεχίζουν να υφίστανται και ο αγώνας καθίσταται δυσχερής και πλήρης κινδύνων, ευτυχώς κατ’ ανέλπιστη εύνοια της τύχης, ένας των όρων ο πρώτος και σημαντικότερος, τυχαίνει να είναι ευνοϊκότερος για εμάς. Τουρκικός στρατός, κύριε πρόεδρε, μπορούμε να πούμε ότι δεν υφίσταται αυτή τη στιγμή».

    Πως πρέπει να δράσουμε:
    «Η γενική κατάσταση μου παρέχει όχι μόνο ελπίδες, αλλά την απόλυτη βεβαιότητα περί σύντομου, ευνοϊκού και ένδοξου για την Ελλάδα αποτελέσματος, εφόσον εφαρμοστούν οπωσδήποτε έγκαιρα και σε όλη την έκτασή τους τα μέτρα τα οποία προτείνω, με υπερένταση όλων εθνικών δυνάμεων λόγω της επιτακτικής ανάγκης που βρισκόμαστε. Θεωρώ παρ’ όλα ταύτα ότι επιβάλλεται να τονίσω ότι απαιτείται τόλμη, αποφασιστικότητα και ταχύτητα δράσεως.».

    Ο Γουβέλης εισηγήθηκε τη λήψη άμεσων μέτρων για τη συντριβή του Τουρκικού στρατού στις επιχειρήσεις που είχαν αποφασίσει να διεξάγουν οι αντίπαλοι της πολιτικής του Βενιζέλου, οπαδοί «της μικράς και εντίμου Ελλάδας» και διαπρύσιοι κήρυκες του «οίκαδε». Ο Γούναρης δεν αποδέχθηκε την εισήγηση του αρχηγού του ΓΕΣ και ο Γουβέλης παραιτήθηκε. Η Στρατιά διεξήγαγε τις επιχειρήσεις του Μαρτίου χωρίς την προεργασία και τις ενισχύσεις που εισηγήθηκε ο Γουβέλης και ηττήθηκε. Τα μέτρα που εισηγήθηκε ο Γουβέλης λήφθηκαν στη συνέχεια, αλλά όχι στην έκταση που αυτός εισηγήθηκε.

    Έχω και εγώ τις ενστάσεις μου για πολλά που αφορούν την ανάληψη της εκστρατείας και κάποια τα εξέθεσα από τα δύο πρώτα σχετικά κείμενά μου. Και για το πως μας δόθηκε η άδεια- δυνατότητα να πάμε και για το πως έγινε η αποβίβαση της Ι μεραρχίας. Αν τα διάβασες βεβαίως.

    Τέλος εγώ δεν διεκδικώ για τον εαυτό μου το τίτλο του ειδικού. Για ποιο λόγο ο φίλος μου ο Γιάννης να είναι ειδικός; Αρματιστής είναι όπως και εγώ και επιπλέον είναι και μαθηματικός. Ούτε εγώ όμως, ούτε ο Γιάννης είμαστε ιστορικοί για να είμαστε ειδικοί. Γνώμη εκφράζουμε και κρινόμαστε. Αλλά και οι ειδικοί δεν έχουν το αλάθητο.

  66. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Η ανάρτηση του Αντιστρατήγου ας μου επιτραπεί να πω ότι ενώ προβαίνει σε παράθεση σωρείας στοιχείων, εν τέλει εξάγει λανθασμένα συμπεράσματα και βέβαια προδίδει την «προτίμησή» του αν θέλετε στην πλευρά των Βασιλικών, όταν στο τέλος παραθέτει την «ομολογία» του Βενιζέλου ενώπιον της Βουλής (το 1929) ως ενόχου για τον Διχασμό. Αυτά είναι αστεία πράγματα. Ούτε καν του πέρασε κάποια δεύτερη σκέψη του στρατηγού για τον λόγο που ώθησε τον Βενιζέλο να κάνει αυτές τις δηλώσεις, εκείνη την περίοδο; Εν πάσει περιπτώση υπαίτιοι του Διχασμού ήσαν και οι δύο πλευρές και πρέπει να είσαι πολύ τυφλός για να μην το αντιλαμβάνεσαι αυτό σήμερα. Ο Βασιλιάς που δεν αρκείτο στο να βασιλεύει αλλά ήθελε και να κυβερνά, δεν είναι τεράστια συμβολή προς αυτή την κατεύθυνση;

    Δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι αφετηρία για τον Διχασμό ήταν το ζήτημα της συμμετοχής της Ελλάδας στην εκστρατεία των Στενών του Ελλησπόντου, ΑΝΣΚ της οποίας ήταν η κατάληψη της Κωνσταντινούπολής. Ενδεικτικά για την στάση που έπρεπε να τηρήσει η Ελλάδα πιστεύω ότι η πλέον πατριωτική (έστω και συναισθηματική) αλλά ταυτόχρονα διακρινόμενη από καθαρότητα σκέψης είναι η παρακάτω παράθεση από τον Ζαβιτζιάνο: «Δι’ εμέ που είχα μάθει να σκέπτωμαι εθνικά, δηλαδή ελληνικά, δεν εσκέφθηκα ποτέ που θα ήτο δυνατόν να κρίνεται η τύχη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, άνευ της συμμετοχής της ελληνικής.
    Την νίκην των Δυνάμεων της Συνεννοήσεως, δεν την προέβλεπον απλώς, αλλά και την επόθουν ως Έλλην απέναντι των Τούρκων και των Βουλγάρων. Είχα υπ’ όψιν την ιστορίαν και τας παραδόσεις του Γένους και γι’ αυτό ούτε για μια στιγμή εσκέφθηκα, ότι θα ήτο δυνατόν να παρακολουθή η Ελλάς με σταυρωμένα τα χέρια, αγώνα που θα εκκαθάριζε το Ανατολικόν Ζήτημα, όταν μάλιστα εις τον αγώνα τούτον, επρωτοστάτουν αι μεγαλείτεραι ναυτικαί δυνάμεις.
    Κατά τας τραχείας συζητήσεις που διεξήχθησαν εις τον τόπον μας, επί των ευθυνών τας οποίας ανελάμβανον, τόσον εκείνοι οι οποίοι συνεβούλευον την αποχήν, όσον και εκείνοι οι οποίοι υπεστήριζαν την ανάγκην της συμμετοχής εις την εκστρατείαν των Δαρδανελλίων, δεν είδα να εξητάζεται η άποψις αύτη. Η συζήτησις, περιωρίσθη πάντοτε μεμονωμένως, επί των στρατιωτικών αποτελεσμάτων που Θα προέκυπτον εκ της ελληνικής συμμετοχής και για τούτο, όλαι αι επί του προκειμένου συζητήσεις, εστηρίχθησαν πάντοτε επί του
    περιφήμου Θα. Η εις την εκστρατείαν συμμετοχή κατά τους μεν Θα ισοδυνάμει με καταστροφήν, κατά τους άλλους Θα απέβαινε σωτηρία. Αλλ’ εφ’ όσον, επαναλαμβάνω, όλαι αι επί του προκειμένου συζητήσεις εγένοντο και εστηρίχθησαν επί του Θα, θα επιτραπή και εις εμέ να είπω, αφ’ ου στηριχθώ α) επί της Συνθήκης του Μπρεστ Λιτόφσκ, ήτις επέφερε την διάλυσιν της μετά της Ρωσσίας συμμαχίας, β) επί της αγγλικής πολιτικής, ήτις φανερά εξεδηλώθη μέχρι τέλους του ελληνικού δράματος και γ) επί του γεγονότος, ότι οι εν τη Βαλκανική σύμμαχοι της Αντάντ (Ρουμανία και Σερβία) οίτινες συνέδεσαν πλήρως την τύχην των με την τύχην των μεγάλων συμμάχων και προσέφερον εις τον κοινόν αγώνα όλας των τας δυνάμεις, εξεπλήρωσαν μέχρι του τελευταίου ορίου όλα τα εθνικά των όνειρα, Θα επιτραπή λέγω και εις εμέ να είπω, ότι αν και ο Κωνσταντίνος έπραττε το αυτό και εγκαίρως επολέμει με όλας τας ελληνικάς δυνάμεις υλικάς και ηθικάς, εις το πλευρόν των Δυνάμεων της Συνεννοήσεως, ο Κωνσταντίνος επί κεφαλής των Συμμαχικών δυνάμεων, Θα έμπαινε στην Πόλη στο τέλος του πολέμου και καμμία ανθρώπινη δύναμις δεν Θα ήτο ικανή να τον βγάλη και θα εστέφετο στην Αγίαν Σοφίαν, Αυτοκράτωρ του Βυζαντίου.
    Και αν εις αυτά προστεθή, ότι οπωσδήποτε η συμμετοχή μας έκτοτε εις τον πόλεμον θα απέτρεπε τον εθνικόν διχασμόν και τα εκ τούτου δεινά, που ήσαν ασφαλώς μεγαλύτερα οιωνδήποτε πολεμικών τοιούτων, τότε θα έχη τις, πλήρη την εικόνα της τραγικής καταστάσεως που εδημιουργήθη για να λησμονηθή η εθνική πολιτική, δηλαδή η Μεγάλη Ιδέα».

    Αυτό που γράφει και ο Αρματιστής (για τον Γκουβέλη) είναι η αλήθεια. Με το τέλος του Α΄ ΠΠ αφενός μεν δεν υπήρχε αντίπαλος στρατός (ως το τέλος 1920) αφετέρου η Ελλάδα βρέθηκε στο πλευρό των νικητών και φυσικά έθεσε το σύνολο σχεδόν των διεκδικήσεών της. Ούτε καλό στρατό είχε καταφέρει να οργανώσει, ούτε μεγάλη συμμετοχή είχε στις συγκρούσεις και έτσι ο Βενιζέλος «αγωνιώντας» για να «επιβιώσει» πολιτικά εκμεταλλευόταν κάθε ευκαιρία που του παρουσιαζόταν, οπότε μέσω της πολιτικής του «επιβίωσης» και η Ελλάδα εκπλήρωνε τους πόθους της. Με την αντίστραφη λογική στο τέλος του πολέμου η Ελλάδα άντε να έπαιρνε την Δυτική Θράκη και άντε στο καλό. Έτσι δέχθηκε την συμμετοχή στην εκστρατεία στην Μεσημβρινή Ρωσσία, έτσι δέχθηκε την πρόσκληση για την Σμύρνη, έτσι έκανε συνεννόηση με την Ιταλία για Β. Ήπειρο και Δωδεκάνησα, έτσι (και αυτό ίσως είναι άγνωστο) όταν τον Ιανουάριο του 1920 ο Τζωρτζ είχε αποφασίσει να δώσει στην Ελλάδα την Κωνσταντινούπολη, ο Βενιζέλος δεν θα έλεγε όχι (άσχετα αν εξαιτίας άλλων παραγόντων αποφασίστηκε η απόδοσή της Πόλης στον Σουλτάνο).

    Λέγεται ότι ο Βενιζέλος έπρεπε να κοιτάξει την οικονομική κατάσταση της χώρας και να μην επιχειρήσει την Μικρασιατική Εκστρατεία. Πότε; To 1919 όταν αποφάσισε να στείλει τον ΕΣ στην Σμύρνη; Μα τότε ούτε Κεμάλ υπήρχε, ούτε εθνικιστικό κίνημα. Αυτό που δεν έχουμε καταλάβει μου φαίνεται είναι ότι ουσιαστικά η Εκστρατεία ξεκινάει τον Μάρτιο του 1921. Αλλά κανείς δεν λέει πότε θα είχε η Ελλάδα την καλή οικονομική κατάσταση για να υλοποιήσει τα εθνικά όνειρα; Θα ξαναείχε τέτοια ευκαιρία; Μετά τους Βαλκανικούς ο Βενιζέλος ήθελε να μεσολαβήσει μια γενιά για να απορροφήσει τις νέες χώρες και να αναπτυχθεί περαιτέρω συστηματικά. Αυτό δείχνει ότι όντως αυτή η σκέψη πρυτάνευε γενικότερα σύμφωνα με την λογική. Αλλά όταν 1 έτος μετά παρουσιάζεται η ευκαιρία, δεν κάθεται να σκεφθεί ότι η χώρα πρέπει να αναπτύξει την οικονομία για να περιμένει να συμμετάσχει στον Α΄ΠΠ. Έτσι και το 1919, οπότε δεν έχουν επιδικαστεί ακόμα εδάφη στην νικήτρια Ελλάδα, δεν ειπε στάσου να περιμένω να σταθεροποιήσω την οικονομία και μετά να διεκδικήσω. Αφού εκείνη την στιγμή παιζόντουσαν όλα και φυσικά δεν υπήρχε στρατιωτικός αντίπαλος για να πεις ότι είχε στο μυαλο του μια μεγάλη εκστρατεία.

    Αυτό που έχει γραφεί και από τον Βελισσάριο για το ότι αργά ή γρήγορα τα γεωπολιτικά συμφέροντας της Ρωσσίας που ήσαν αντιθετα με τα βρετανικά στην περιοχή της Κωνσταντινούπολης και των Στενών, θα την έφερναν απένταντι της Ελλάδας, είναι άλλη μια αλήθεια. Κι αν ακόμη η Ελλάδα δεν είχε συμμετάσχει στην εκστρατεία της Μεσημβρινής Ρωσσίας, η Ρωσσία για να πλήξει την Αγγλία, θα αντιτίθετο στην ελληνική δράση στην Μικρά Ασία, η οποία όμως ταυτόχρονα με την υποβοήθηση των αγγλικών συμφερόντων, εξυπηρετούσε και τα ελληνικά συμφέροντα. Μην καθόμαστε και παρασυρόμαστε από ψυχροπολεμικά και βιαστικά συμπεράσματα που έβγαλαν κάποιοι εδώ, την περίοδο της κομμουνιστικής ΕΣΣΔ για να αναδεικνύουν την εχθρότητα που είχε εναντίον της φιλοδυτικής Ελλάδας.

    Το μεγάλο δυστύχημα ήταν ότι ο Βενιζέλος διέψευσε την ρήση «Ο πόλεμος είναι μια πολύ σοβαρή υπόθεση για να την αναλάβουν στρατιωτικοί». Όταν μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών αποφασίζει εκλογές (αφήνει τον γάμο να πάει για πουρνάρια), κάνει συνεννοήσεις ταυτόχρονα με τους Άγγλους για εξεστράτευση προς Εσκί Σεχίρ, Αφίον Καραχισάρ, Πόντο, Άγκυρα, Ικόνιο. Έχει αντιληφθεί ότι χρειάζεται μια πολεμική αναμέτρηση με δική του επιθετική πρωτοβουλία για να ξεκαθαρίσει το θέμα. Στεγνά λέει στους Άγγλους, βάζω τα στρατεύματα, βάλτε τα χρήματα. Ωστόσο δεν έλαβε υπ’ όψιν του το αποτέλεσμα των εκλογών. Έτσι απέδειξε ο ίδιος, ότι η Μικρασιατική Εμπλοκή, ως στρατιωτική επιχείρηση εν τέλει, ήταν μια πολύ σοβαρή υπόθεση για να την αναλάβει ένας πολιτικός.
    Ο ίδιος ο Βενιζέλος έλεγε στον Βασιλιά Αλέξανδρο «¨αφήστε με να σας δώσω την Κωνσταντινούπόλη και μετά διώξτε με». Αλλά φαίνεται το παραπάνω το ξέχασε και ο ίδιος και προκήρυξε εκλογές.
    Κ/Δ ΚΒ

  67. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Αγαπητέ φίλε,

    Επειδή η πληροφορία σχετικά με το τι ζητά ο Παρασκευόπουλος εν όψει της εξόρμησης προς Ανατολάς που σχεδιάζεται το καλοκαίρι του ’20 είναι εξαιρετικής σημασίας, μπορείς να μας πεις από που την αντλείς, και αν ενδεχομένως υπάρχει κάπου ολοκληρο το έγγραφο του Παρασκευόπουλου;

  68. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Ευχαριστώ πολύ για την πληροφορία. Είναι σημαντική.

  69. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Αγαπητέ φίλε,

    Στο σημείο αυτό, δύο πολύ σύντομες παρεμβάσεις από εμένα, μιας και τόσο ο Αρματιστής όσο και ο Κ/Δ ΚΒ έχουν απαντήσει, νομίζω, στα ουσιαστικά σημεία:

    1. Με όλο το σεβασμό στη γνώμη που σχημάτισες, το άρθρο του στρατηγού Δημητρόπουλου μόνον «άκρως αντικειμενικό» δεν είναι από πλευράς πολιτικών συμπαθειών. Δεν είναι κακό αυτό, αλλά ας μην εκλαμβάνουμε ένα κείμενο που υποστηρίζει την αντίληψη της μιας πολιτικής πλευράς της εποχής ως «αντικειμενικό» – δε βοηθά τη συζήτηση.

    2. Η όλη υπεράσπιση της θέσης της τότε βασιλικής πλευράς (για την ακρίβεια: της αντιβενιζελικής) βασίζεται ουσιωδώς στη σύγχυση στοιχείων, ειδικά χρονική, και στην παράθεσή τους ατάκτως ερριμμένων. Αν κάποιος εξετάσει τη χρονική διαδοχή των γεγονότων, τότε η εικόνα διαμορφώνεται τελείως διαφορετικά.

  70. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Έψαχνα μέχρι πριν λίγο στις αναμνήσεις του Παρασκευόπουλου μήπως και μπορέσω να βρω κάτι σχετικό με το αίτημα για τη «προμήθεια» γαλλικών πυροβόλων. Αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Όντως η πληροφορία είναι σημαντική και μπορεί κάποιος να βγάλει κρίσιμα συμπεράσματα. Ο Παρασκευόπουλος ήταν αξιωματικός προερχόμενος από το ΠΒ και διέθετε μεγάλη πείρα στα του ΠΒ, αφού από το 1880 που έγινε ανθυπολοχαγός μέχρι και τη κατάληψη των Ιωαννίνων το Φεβρουάριο του 1913 που του ανατέθηκε η διοίκηση της νεοσυγκροτηθείσας Χ μεραρχίας, παρέμεινε συνεχώς στο ΠΒ και διοικούσε μονάδες ΠΒ. Παρ’ όλα ταύτα, είναι φανερό από το έγγραφο που έστειλε ο NF, ότι ακόμη και στα ανώτατα κλιμάκια της στρατιωτικής ηγεσίας δεν είχαν γίνει κατανοητές οι νέες εξελίξεις στο όπλο του πυροβολικού και στη σημασία που απέκτησε αυτό, ειδικά το βαρύ, κατά τη διάρκεια του Α’ ΠΠ. Βλέπουμε το Παρασκευόπουλο να επιμένει στη προμήθεια ενός μικρού διαμετρήματος χωρίς να ενδιαφέρεται για πεδινά και βαρέα πυροβόλα. Και όμως στα τηλεγραφήματα του προς το Βενιζέλο κατά τις επιχειρήσεις προς Πάνορμο και για τη κατάληψη της Αν Θράκης, αναφέρεται συνεχώς στα βαρέα Τουρκικά πυροβόλα των 120 και 150 χιλ που καταλήφθηκαν ως λάφυρα. Ορισμένα εκ των οποίων αναφέρονται ως νεότατου τύπου. Αλήθεια υπήρξε ενδιαφέρον για την αξιοποίηση αυτών των πυροβόλων, των οποίων βεβαίως δεν γνωρίζουμε το τύπο. Ξέρουμε ότι πολύ αργότερα το 1921 αξιοποιήθηκαν τα Σκόντα 105 και 150 χιλ.

  71. Ο/Η ,+- λέει:

    Με προλαβε ο NF. Το κειμενο ειναι εκεινο.

    Υπαρχει ομως και ενα αλλο εξισου ενδιαφερον που αναφερει τι ειχε ο ΕΣ το 1923.
    http://www.venizelosarchives.gr/rec.asp?id=19892

    .και-

  72. Ο/Η ,+- λέει:

    Συμφωνω στα 4 σημεια.

    Θα μου επιτρεψεις να διαφωνησω σε οτι αφορα το πυροβολικο.

    Την ιδια περιοδο, ουτε ο ΕΣ αυξησε αριθμητικα τις μοναδες του για να καλυψει την τεραστια εκταση του μετωπου, ουτε και αλλαξε τα οργανωτικα προτυπα για να βελτιωσει την κατασταση. Εαν βασιστω οτι καθε Τουρκικη μεραρχια ειχε μολις 8 με 12 πυροβολα, Γιατι οι Ελληνες δεν συγκροτησαν επιπελον Στν Πζ και δεν μειωσαν τους σωληνες στις ΜΠ; Πχ απο 16 ορειβατικα σε 12, στην ουσια 4 για καθε Σντ Πζ. Η ανεξαρτητη ηταν για ενα μεγαλο χρονικο διαστημα η μοναδικη που ειχε μολις 16-20 πυροβολα, 8 ορειβατικα και 8-12 πεδινα. Η 3η εμεινε με 8 ορειβατικα τον ιουλιο εξαιτιας των αναγκων για την επιχειρηση της Κων/ολς, ενω η 4η ειχε 8 ορειβατικα, μονο στην αρχικη φαση της παρουσιας της στην Μ.Α.
    Πως θα ηταν τα πραγματα αντι για τις 8 ΜΠ, στο νοτιο συγκροτημα υπηρχαν περισσοτερες; για πχ 12; το ιδιο και για το Γ’ΣΣ.
    Θα υπηρχε ακομη η πιθανοτητα οτι θα υπηρχε το κενο στην «εξεχουσα»;

    Η στρατια της Θρακης για παραδειγμα ειχε μολις 44 μεχρι τον Ιουλιο του 1922: 8 ορειβατικα, τα ενχαρντ, 24 πεδινα, αγνωστου τυπου, και 12 Βρετανικα ολα υπο την διοικηση της στρατιας! Ενω οι ΜΠ (Ξανθης, Αδριαν/ολης), των 4 σντ πζ αρχικα, που της συγκροτουσαν κανενα! Τα 11 Σκοντα των 150χλς προστεθηκαν μολις το 1922 μαλλον για την Κων/ολη, οπως επισης και 12 ορειβατικα των 65χλς (1 ορειβ, μρ της 3ης ΜΠ και 1 ανεξ. πρβλ) που αποσπαστηκαν απο την Μ.Α. Βλεπε σχετικα και το αντιστοιχο βιβλιο της ΔΙΣ/ΓΕΣ που αναφερεται στις επιχειρησεις στην θρακη την περιοδο 1919-1922.
    Στην βορεια Ελλαδα γνωριζω οτι απο το 1919 ειχαν μεινει μονο η 8η ΜΠ στην Ηπειρο και η 14η ΜΠ Στην Θεσ/ικη.
    Εαν οντος υπηρχαν 37 δανγλη στην Μ.Α., τα αλλα 44-51 που ηταν; -υπαρχουν αποκλησεις σχετικα με τα ποσα υπηρχαν το 1918. Απο οσο ξερω 8 ειχαν δοθει στον Σερβικο στρατο το 1915, χαριν βοηθειας μετα την καταστροφη που ειχε παθει και τις τεραστιες ελλειψεις που ειχαν-

    Στην Στρατιωτικη ιστορια στην μονογραφια για το επος του ’40 αναφερεται οτι υπηρχαν 208 πεδινα απο το 1922 τουλαχιστον.

    Στην συγκεκρημενη ιστοσελιδα βρηκα τα παρακτω στοιχεια για το 1922:
    http://storiacontroversa.blogspot.gr/2012/07/1922.html

    Εαν αυτα ισχυουν, σημαινει οτι τοτε ειχαν εξαντλησει τις δυνατοτητες που ειχαν, ειτε γιατι τους ελειπαν τα πυροβολα (ειναι ετσι ομως;) ειτε γιατι δεν υπηρχαν τα αντιστοιχα πυρομαχικα!

    για τα βαρεα δεν ειναι ξεκαθαρο ποσα ειχαν τελικα! Ειναι γνωστα μονο ποσα μπορεσαν να αξιοποιησουν. Και απο την αλλη αφου ηξεραν οτι δεν ειχαν αρκετα γιατι δεν προσπαθησαν να βρουν! Οπως ανεφερα σε προηγουμενο σχολιο μου το 1919 ειχαν την χρηση ευκαιρια να «βαλουν χερι» στα Βουλγαρικα μεσα και βαρεα πυροβολα και δεν το κανανε! Ειχε μολις τελειωσει ο Α’ΠΠ, ηταν «φρεσκοι» και γνωριζαν απο «πρωτο χερι» την σημασια τους και εμειναν απραγοι!

    Τα ιδια πιστευω οτι ισχυουν και στις αλλες κατηγοριες οπλισμου!

    Αρα, ακομη και εαν ηθελαν να ενισχυσουν την στρατιά το 1921-22 μπορουσαν ή δεν μπορουσαν;

    Αντιθετα πιστευω οτι ο Κεμαλ ηταν σε θεση να αναπληρωνει τις οποιες απωλειες υλικου και την μειωση των αποθεματων των πυρομαχικων και να συγκροτει και νεους σχηματισμους, εκ του μηδενος! Ας ειναι καλα τα εργοστασια και η εξωτερικη βοηθεια!

    Το οτι μετα απο 3 περιπου χρονια πολεμου ο Κεμαλικος στρατος παρουσιαστηκε σημαντικα ενισχυμενος το αποδεικνυει.

    .και-

  73. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Αγαπητοί φίλοι,
    Λίγα λόγια για το ΠΒ που τυχαίνει να ξέρω. Το γιατί πήγαμε και προμηθευθήκαμε τα 65άρια οφείλεται μάλλον στο γεγονός ότι όταν σχηματίζονταν το Σώμα Στρατού Εθνικής Αμύνης (από επιστράτευση Κρήτης, νήσων Αιγαίου και Μακεδονίας) επειδή δεν υπήρχε υλικό από τον υπόλοιπο ΕΣ που παρέμενε πιστός στην Κωνσταντινική Ελλάδα, η Γαλλία έδωσε αυτά τα πυροβόλα και συνέχισε να δίνει και μετά την ένωση της Ελλάδας για τις υπόλοιπες μεραρχίες. Τουλάχιστον 140 65άρια είχαν παραληφθεί.
    Τα ορειβατικά Σνάιδερ-Δαγκλή δεν ήταν μόνο 37. Αυτά εξόπλιζαν τις μεραρχίες πεζικού και ανά 16 είχαν οι VII, IX, XI ΜΠ και η Ανεξάρτητη άλλα 8 (σύνολο 56). Ωστόσο υπήρχε ανεξακρίβωτος αριθμός ανεξαρτήτων ουλαμών και ανεξάρτητες πυροβολαρχίες στην Μικρά Ασία με αυτά τα πυροβόλα. Μιλάμε για τον Ιούνιο του 1922 και δεν περιλαμβάνεται το υλικό της Θράκης.
    Ορειβατικά Σκόντα των 75mm δεν είχε μόνο καταλάβει η Ελλάδα από τουρκικά λάφυρα αλλά είχε και η ίδια θέσει τουλάχιστον 2 παραγγελίες στην αυστριακή εταιρεία στην διάρκεια της εκστρατείας ο αριθμός των οποίων δεν είναι γνωστός αλλά πρέπει να είναι σίγουρα άνω των 12. Τώρα γιατί παρήγγειλε των 75 και όχι π.χ. των 150 ίσως αυτό οφείλετο στο ότι είχε αρχίσει ήδη να αξιοποιεί τα λάφυρα που είχε και πιθανόν να είναι άλλη μια ένδειξη του πόση λίγη βαρύτητα έδινε η ελληνική πλευρά στο βαρύ πυροβολικό.
    Σημειώνεται ότι η Ελλάδα δεν είχε κατασχέσει μόνο τα 37 Σκόντα 105 και 150 από τις αποθήκες αλλά είχε καταλάβει και σημαντικές ποσότητες στο πεδίο της μάχης. Τώρα γιατί δεν αξιοποίησε το σύνολο, ίσως πάλι γιατί δεν είχε αντιληφθεί την σημασία του όπλου. Υπ’ όψιν ότι πρέπει πάντα να συνδυάζουμε τον αριθμό των διαθεσίμων πυροβόλων με τα διαθέσιμα βλήματα. Τι να το κάνω αν έχω 100 πυροβόλα αν έχω μόνο 1000 οβίδες γι’ αυτά;
    Εκτός από τα 8 Έρχακτ της Θράκης, η ΣΜΑ διέθετε και άλλα «εξωτικά» πυροβόλα, όπως 8 βουλγαρικά Σνάιδερ πεδινά των 75, 10 ορειβατικά Κρουπ των 75, 15 πεδινά Κρουπ των 75.
    Κ/Δ ΚΒ

  74. Ο/Η Demetrios λέει:

    Δε βλέπω από που μπορούμε να οδηγηθούμε στο συμπέρασμα του Αρματιστή ότι «είναι φανερό από το έγγραφο που έστειλε ο NF, ότι ακόμη και στα ανώτατα κλιμάκια της στρατιωτικής ηγεσίας δεν είχαν γίνει κατανοητές οι νέες εξελίξεις στο όπλο του πυροβολικού και στη σημασία που απέκτησε αυτό, ειδικά το βαρύ, κατά τη διάρκεια του Α’ ΠΠ. Βλέπουμε το Παρασκευόπουλο να επιμένει στη προμήθεια ενός μικρού διαμετρήματος χωρίς να ενδιαφέρεται για πεδινά και βαρέα πυροβόλα.»

    Ο Παρασκευόπουλος μιλά σαφέστατα για τον οπλίσμο και το πυροβολικό με το οποίο θα εφοδιάσει τρείς νέες μεραρχίες πεζικού. Οπότε οι 14 πυροβολαρχίες των Sneider Ducrest αφορούν στα 3 μεραρχιακά συντάγματα ορειβατικού πυροβολικού τα οποία με την τότε σύνθεση θα απαιτούσαν 12 πυροβολαρχίες. Απολύτως λογικά ζητά των εφοδιασμό τους με ήδη χρησιμοποιούμενα πυροβόλα που στην προκειμένη περίπτωση δε μπορεί να είναι άλλα από τα Sneider-Ducrest αντί για τα κατώτερα Βρετανικά αντίστοιχα BL 2.75 inch.

    Το πεδινό και το βαρύ πυροβολικό εξόπλιζαν ακόμα και στον πόλεμο του 1940 τα αντίστοιχα συντάγματα των σωμάτων στρατού. Οπότε το όποιο ενδιαφέρον για βαρύ πυροβολικό δεν θα αναφερόταν στο συγκεκριμένο τηλεγράφημα αλλά δε διαφορετικά έγγραφα.

    Υπήρχε τέτοιο ενδιαφέρον; Λογικά ναι. Οπώς αναφέρει ο Αρματιστής ο Παρασκευόπουλος «αναφέρεται συνεχώς στα βαρέα Τουρκικά πυροβόλα των 120 και 150 χιλ που καταλήφθηκαν ως λάφυρα» (Παρεπιπτόντως αναφερει αριθμούς;) ήδη από το 1917 ο ΕΣ εχει δημιουργήσει συνταγμάτα βαρέως πυροβολικού με τα παραχωρούμενα πυροβόλα De Bange και 6in τα οποία μπορεί μεν να μην είναι σύγχρονα αλλά είναι ότι μπορούσαν να διαθέσουν οι σύμμαχοι εκείνη τη στιγμή ενώ ο ΕΣ έχει εφοδιαστεί με 72 βαρέα πυροβόλα έναντι 54 του Σερβικού στρατού στο Μακεδονικό μέτωπο (http://www.bulgarianartillery.it/Bulgarian%20Artillery%201/T_OOB/Eastern%20army_July%201918.htm)

    Θα μπορούσαμέ ίσως να προσθέσουμε εδώ τις παραγγελίες πυροβολικού αμέσως μετά τη Μικρασιατική καταστροφή ως ισχυρή ένδειξη για το προς τα που κινείτο η σκέψη των επιτελικών αξιωματικών του 1920 καθώς σε πολύ μεγάλο βαθμό ήταν οι ίδιοι άνθρωποι που αποφάσιζαν τους εξοπλισμούς του στρατού το 1924-25. Θα μπορούσε βέβαια κανείς να ισχυριστεί ότι πλέον διδάσκονταν από τα λάθη του 1921-22. Αλλά εξίσου αν όχι πιο λογικό είναι ότι εφάρμοζαν τις εμπειρίες τους από το Μακεδονικό μέτωπο ειδικά καθώς οι περισσότεροι εξ αυτών είχαν βρεθεί εκτός υπηρεσίας το 1921-22.

  75. Ο/Η .+- λέει:

    ενα συπληρωματικο σχολιο:
    Σε οτι αφορα την ποιοτητα του τουρκικου πυροβολικου: Ολα ειχαν «δει» τον Α’ΠΠ, και πολα απο αυτα και τους βαλκανικους πολεμους. Αρα ειχαν φθαρει και αυτα απο την χρηση οπως τα αντιστοιχα του ΕΣ της ιδιας περιοδου.
    Η ποιοτητα σε τι οφειλεται; στο επιλογη του τυπου οβιδοβολου, με μεγαλη γωνια βολης, τα πλεον καταλληλα σε ορεινο εδαφος.
    Η υποθεση των ανωτερων επιδοσεων δεν ευσταθει στην απευθειας συγκρηση ανα κατηγορια και διαμετρημα σε συγκρηση με τα αντιστοιχα Ελληνικα. Μενει το ερωτηματικο: Ειχε προβλεψει ο ΕΣ να αποχτησει επιπλεον καννες για να αντικαταστασει τις φθαρμενες; ναι ή οχι και σε ποια εκταση;
    Εαν οχι τοτε επαναλαμβανεται η χρονια κακη συνηθεια για πλημελη συντηρηση κια ανεπαρκη συντηρηση, φαινομενο που την δεκαετια του ’80 οδηγησε στην προωρη αποσυρση των ΑΜΧ-30 και ΑΜΧ-10. Αλλα εδω η αναφορα για «ποιοτικη ανωτεροτητα» του τουρκικου πυροβολικου δε εχει καμια σχεση! Μαλλον ειναι καλυτερο να αναφερομαστε σε κακη συντηρηση των πυροβολων που οδηγησε σε σημαντικη υποβαθμηση των βαλλιστικων επιδοσεων τους. Λαθος των Ελληνων και καμια Τουρκικη ανωτεροτητα.
    Ποσοτικα, (τα μεγεθη απο την μνημη μου, ελπιζω οτι δεν κανω σημαντικα λαθη) το νοτιο συγκροτημα ειχε 16 οδιδοβολα σκοντα των 105χλς (πρωην τουρκικα), 24 τουλαχιστον πυροβολα De Bange των 120χλς, και μαλλον 12 οβιδοβολα Βρετανικα των 6 ιντσων. Συνολο 52 μεσα και βαρεα! Απεναντι απο το νοτιο συγκροτημα ο Κεμαλ ειχε περιπου 56 μεσα κια βαρεα! Ποσοτικα δεν υπαρχει η διαφορα εκεινη που να μιλαμε για τεραστια ποσοτικη υπεροχη συνολικα. Το στοιχειο που εκανε την διαφορα ηταν οτι οι Κεμαλικοι τα μαζεψαν περιπου ολα απεναντι απο την εξεχουσα!

    Σε οτι αφορα τα Τουρκικα οβιδοβολα:
    (http://forum.axishistory.com/memberlist.php?mode=viewprofile&u=21165&sid=c58da43abc3b686cff69f03cb55fd16a)

    μερικα απο τα οποια ειναι:
    http://en.wikipedia.org/wiki/120mm_Krupp_Howitzer_M1905
    http://en.wikipedia.org/wiki/10.5_cm_Feldhaubitze_98/09
    http://en.wikipedia.org/wiki/10_cm_M._14_Feldhaubitze
    http://en.wikipedia.org/wiki/Skoda_75_mm_Model_15

    Μερικα απο τα αντιστοιχα Ελληνικα:
    (http://www.trackhead.gr/02_research_GreekArtillery.html)

    http://www.fortiffsere.fr/artillerie/index_fichiers/Page872.htm
    http://en.wikipedia.org/wiki/6_inch_30_cwt_howitzer
    http://en.wikipedia.org/wiki/10_cm_M._14_Feldhaubitze
    http://en.wikipedia.org/wiki/Skoda_75_mm_Model_15
    http://en.wikipedia.org/wiki/Canon_de_65_M%28montagne%29_modele_1906
    http://en.wikipedia.org/wiki/75_mm_Schneider-Danglis_06/09

    Μερικα χρησιμα στοιχεια σχετικα με τα πυροβολα του μακεδονικου μετωπου 1915-1918
    http://www.bulgarianartillery.it/Bulgarian%20Artillery%201/01Bulgarian%20guns%201878-1915.htm
    http://www.bulgarianartillery.it/Bulgarian%20Artillery%201/Testi/T_Artillery%20shipped%20by%20Germany.htm
    http://www.bulgarianartillery.it/Bulgarian%20Artillery%201/Testi/T_Artillery%20shipped%20by%20Austria_Hungary.htm
    http://www.bulgarianartillery.it/Bulgarian%20Artillery%201/Testi/T_Captured%20guns.htm

  76. Ο/Η .+- λέει:

    @Κ/Δ ΚΒ

    Πολυ ενδιαφεροντα αυτα που αναφερεις.

    Εισαι σιγουρος για τα 140 65αρια;

    Εγω ξερω για 80 το 1917-18 απο την Γαλλια για να συμπληρωθουν οι αναγκες εξοπλισμου της Ελληνικης συμμετοχης των 9 με 10 μεραρχιων πεζικου κατα τον Α’ΠΠ (Δανγλή των 75χλς και Ντουκρεστ των 65χλς) και 56 το 1920/21 (εκεινα του Παρασκευοπουλου), δηλαδη συνολο 126.

    Εχω διαβασει και εγω για παραγγελιες απο την σκοντα τουλαχιστον απο το 1916. Πιστευα οτι αρχικα αφορουσε τα ορειβατικα των 75χλς για να καλυφτουν οι ελλειψεις απο τις «απωλειες» σε δανγκλη (16-24) την περιοδο 1915-1916 και για τον εξοπλισμο της μεραρχιακης μρ ορειβατικου πυροβολικου 16ης ΜΠ στην Κορυτσά το 1916.

    .και-

    ΥΠ. απο την βιασυνη μου να γραψω στα προηγουμενα σχολια μου, υπαρχουν καποια μικρα ορθογραφικα λαθη. Ζητω συγνωμη εκ των υστερων.

  77. Ο/Η Demetrios λέει:

    Η ΣΜΑ είχε διαθέσιμα τον Αυγουστό του 1922 194 ορειβατικά πυροβόλα. Από αυτά χάθηκαν τα 84. Αν τα παραληφθέντα πυροβόλα των 65 ήταν συνολικά 140 και τα Σνειντερ Δαγκλής στη Μικρά Ασία 56 τότε τα χαμένα πυροβόλα διαμορφώνονται κάπως έτσι:

    Sneider Ducrest: 30
    Sneider-Danglis: 26; (48 εξακολουθούν να είναι διαθέσιμα το 1923 από 82; το 1918)
    Skoda 75mm: 20

    Οπότε τα Skoda 75mm:είναι συνολικά 42 τον Αυγουστό του 1922 (22 το 1923 συν τα 20 χαμένα) Υπάρχουν κάπου στοιχεία για τις υποτιθέμενες Ελληνικές παραγγελίες στην Τσεχοσλοβακία;

  78. Ο/Η .+- λέει:

    @ Demetrios

    194 ορειβατικα; Εγω τα βγαζω 190!

    Τα δανγλή ηταν 40 το 1923. Τα 8 επιπλεον αποχτηθηκαν με την ανταλλαγη 8 πεδινων της Κρουππ με την τουρκια το 1930 περιπου.

    Ορειβατικα σε χρηση απο τον ΕΣ: Δανγλη, Ντουκρεστ, σκοντα, αλλα και Κρουπ και ενχαρντ πολλα απο λαφυρα. Δανγλη δεν ειχε μονο ο ΕΣ. ειχαν παραγγειλει και οι υπολοιποι Βαλκανιοι. Πιθανον σε εκεινα του 1918 εκτος απο τα Ελληνικα να ειναι μεσα και λαφυρα απο πρωην βουλγαρικα, Σερβικα και τουρκικα.

    Πεδινα σε χρηση απο τον ΕΣ: Σναϊντερ (ελληνικα,πρωην Σερβικα και Βουλγαρικα), Κρουπ (Πρωην Τουρκικα και βουλγαρικα).

    Για τις παραγγελιες στην Σκοντα βρηκα αυτο: Encyclopedia of Weapons of world war II, CHRIS BISHOP
    Skoda 100-mmhoufnice vz 14 and houfnice vz 14/19 «…The vz 14/19 was soon in demand and numbers were exported to Greece..»
    Στο εν κρυπτω, δεν θημαμαι ποιος και που συγκεκρημενα, ειχε αναφερθει σε 16 οβιδοβολα των 105χλς που ηταν λαφυρα απο την απελευθερωση της Ηπειρου. Γνωριζω για 32 σκοντα το 1921/22. Αλλα οχι για περισσοτερα.

    .και-

  79. Ο/Η .+- λέει:

    Στο εν κρυπτω υπαρχουν αρκετα σχολια σχετικα με τα πυροβολικο της περιοδου:

    h++p://www.enkripto.com/2012/09/blog-post_22.html

    .και-

  80. Ο/Η Demetrios λέει:

    @ .+-

    Μετράω σήμφωνα με τον Κανελλόπουλο 74 ορειβατικά με το Α ΣΣ, 60 με το Β ΣΣ και άλλα 60 με το Γ ΣΣ. Σύνολο 194.

    Για την ανταλλαγή των 8 Δαγκλή με τα Krupp έχω διαβάσει και εγώ στο δίκτυο. Αλλά όντως συνέβη; Αναφέρεται κάτι στις Ελληνικές πηγές;

    Δαγκλή οι Σέρβοι είχαν νομίζω 8 το 1914 που είναι ενδιαφέρον πως βρέθηκαν στα χέρια τους. Χαμένα πυροβόλα της V Μεραρχιας μετα το «ατύχημα» του Σόροβιτς; Είχα την εντύπωση ότι είχαν ανακαταληφθεί όλα με την πτώση των Ιωαννίνων. Τα πυροβόλα των 105 που αναφέρεις στα Ιωάννινα λογικά ήταν βραδυβόλα Krupp.

    Skoda αν αγοράστηκαν θα ήταν σίγουρα μετά το 1918 από τους Τσέχους. Δεν υπήρχε περίπτωση να πουλήσει πυροβόλα η Αυστρία στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του πολέμου.

  81. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Λοιπόν βρήκα την λίστα που είχα υπ’ όψιν μου βάσει σημειώσεων από αρχείο της ΔΙΣ.
    Αν μιλώντας για ορειβατικά πυροβόλα της ΣΜΑ αναφερόμαστε στα 65άρια και 75άρια, τότε δεν πρέπει να αναφερθούμε στα πυροβόλα των 3 σωμάτων στρατού μόνο αλλά και στις ανεξάρτητες μικρές μονάδες. Έτσι τον Ιούνιο του 1922 η ΣΜΑ είχε στα 3 σώματα στρατού 184 πυροβόλα (128x65mm, 56x75mm Δανγκλή), ενώ μαζί με τις ανεξάρτητες μονάδες 208 (134x65mm, 64x75mm Δανγκλή, 10x75mm Κρουπ). Φυσικά στα ορειβατικά δεν πρέπει να ξεχνάμε και τα 24 Σκόντα των 105mm.

    Έγραψα προηγούμενως ότι υπήρχαν 140 65άρια, γιατί έχω βρει κάπου ότι υπήρχαν διαθέσιμα 134+5 υπό επισκευή (139 σύνολο), αλλά δεν θυμάμαι ημερομηνία.

    Την ανταλλαγή των 8 Δαγκλή την αναφέρει και η έκδοση της ΔΙΣ, φίλε Demetrius δεν είναι μόνο στο διαδίκτυο.

    Αυτό με τα 16 Δαγκλή που κατέληξαν στο Γκαίρλιτς που αναφέρεται φίλε Demetrius;

    Την αγορά των Σκόντα την αναφέρει ο τύπος της εποχής (1922) χωρίς όμως αριθμητικό προσδιορισμό, πέραν του ότι η πρώτη αφορούσε 1 μοίρα (οπότε υπέθεσα ότι θα αφορούσε τουλάχιστον 2 πυροβολαρχίες των 4). H αναφορά γίνεται μετά την Καταστροφή, γιατί θεωρήθηκε σκάνδαλο, αφού υπήρχαν κατηγορίες ότι τα πυρομαχικά που είχαν αγοραστεί μαζί με αυτά ήταν άχρηστα. Αυτό με τα 32 Σκόντα του 1921/22 που αναφέρεται φίλε +-;

    Για τα 8 Δαγκλή που δόθηκαν στην Σερβία πρώτη φορά ακούω, που αναφέρεται κάτι;
    Κ/Δ ΚΒ

  82. Ο/Η Demetrios λέει:

    Αγαπητέ Κ/Δ ΚΒ.

    Για τα 16 ορειβατικά πυροβόλα που κατέληξαν στο Γκαίρλιτς η πληροφορία μπορεί να βρεθεί εδώ http://www.bulgarianartillery.it/Bulgarian%20Artillery%201/Testi/T_Greek%20guns.htm

    Την ανταλλαγή των πυροβόλως εφόσον την αναφέρει και η ΔΙΣ μπορούμε να τη θεωρούμε ως δεδομένη. Θα μπορούσες να μας διεκολύνεις για το σε ποιό από τα βιβλία της ΔΙΣ υπάρχει τόσο η σχετική πληροφορία όσο και η σχετική ανάλυσή για τους τυπούς τον πυροβόλων της ΣΜΑ τον Ιούνιο του 1922;

    Το 32 Skoda 75mm νομίζω ότι τα έχω πρωτόαναφέρει εγώ. Από που ορμώμαι; Το 1923 υπήρχαν διαθέσιμα 22. Η παλιά μονογραφία του Καρυκά αναφέρει την προμήθεια 37 βαρέων πυροβόλων και «αρκέτων ορειβατικών για 8 πυροβολαρχίες» στις αρχές του 1921. Τα 37 βαρέα ήταν τα Skoda των 105 και 150. Τα 32 ορειβατικά λογικά είναι Skoda των 75 από τα οποία 22 σώζονται στη συνέχεια από την κατάρρευση του μετώπου και διατηρούνται σε χρήση ως το 1940.

  83. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Κάποιες παρατηρήσεις επί των θεμάτων Πυροβολικού – αλλά και γενικότερα – που θέτουν ορισμένοι φίλοι.

    Ο Ελληνικός στρατός στην Μικρασιατική εκστρατεία υστερούσε σοβαρά στο υλικό πυροβολικού, τόσο αριθμητικά όσο και ποιοτικά. Αντίθετα το επίπεδο των πυροβολητών μας ήταν υψηλό, παράδοση που συνεχίστηκε – βελτιωμένη – στον Β΄ΠΠ.

    Α. Αριθμητική αδυναμία: Λόγω της γεωγραφικής διαμόρφωσης αλλά και των εκτεταμένων εδαφών σε σχέση με τις δυνάμεις, το σημαντικότερο είδος πυροβολικού ήταν το ορειβατικό. Δεν υπήρχαν όμως καθόλου επαρκή αριθμητικά ορειβατικά πυροβόλα για τις συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες. Η ΣΜΑ χρειαζόταν – και μπορούσε να συγκροτήσει – 13 τουλάχιστον μεραρχίες πεζικού, που η κάθε μια θα έπρεπε να είχε τουλάχιστον 24 πυροβόλα (π.χ. η βασική σύνθεση μερικά χρόνια αργότερα). Άρα σύνολο 312 ορειβατικά χωρίς να υπολογίζουμε τυχόν μικτά αποσπάσματα και μοίρα-ες Στρατιάς. Ο αριθμός των υπαρχουσών 2 μοιρών με 16 πυροβόλα ανά μεραρχία ήταν ανεπαρκής καθώς έτσι ο Μέραρχος αδυνατούσε να προικοδοτήσει με επαρκές μεραρχιακό πυροβολικό την Κυρία του Προσπάθεια. Πρόκειται για σοβαρή τακτική αδυναμία καθώς αναγκαζόταν το πυροβολικό των Σωμάτων Στρατού να υποκαταστήσει τις μεραρχιακές ελλείψεις, παραιτούμενο έτσι από τον «συγκεντρωτικό» του ρόλο, ενώ επιπλέον δεν διέθετε καν ορειβατικά πυροβόλα. Υπήρχε λοιπόν σοβαρή αριθμητικά μεραρχιακή υστέρηση, «χονδρικά» άνω του 30%, ακόμα και δεχόμενοι φτωχή βαλκανική σύνθεση. Συγκρίνετε για παράδειγμα την βρετανική μεραρχία πεζικού με 56 έως 76 πυροβόλα δικά της, ήδη από το 1915. Τετραπλάσιο ή πενταπλάσιο μεραρχιακό πυροβολικό.

    Η κεμαλική αριθμητική υστέρηση στο ΠΒ δεν επαρκεί για να ισοφαρίσει τις ελληνικές ελλείψεις. Το πυροβολικό δεν υπάρχει επειδή έχει και ο αντίπαλος αλλά κυρίως για δράση εναντίον του «βασιλιά του πεδίου της μάχης», του πεζικού. Ο επιτιθέμενος χρειάζεται το πυροβολικό του ακόμα και αν ο αμυνόμενος δεν έχει ούτε ένα πυροβόλο.

    Το πυροβολικό δεν μπορούσε να δρα αποτελεσματικά σε τμήματα κάτω της μοίρας των 8 ή 12 πυροβόλων, ενώ το καταλληλότερο τμήμα ήταν το Σύνταγμα 2-3 μοιρών, για λόγους ηγεσίας, σχεδίασης πυρών, διαβιβάσεων, εφοδιασμών, συντήρησης κλπ. Η Μονάδα κάθε Όπλου δεν είναι άθροισμα 4 υπομονάδων αλλά ένα βασικό ενιαίο οργανικό σύνολο, γι΄αυτό καλείται «Μονάδα». Δεν πρέπει – κατά το δυνατόν – να υποδιαιρείται, ίσως μόνο προσωρινά για έκτακτη ανάγκη.

    Β. Ποιοτική αδυναμία: Η ποιοτική υστέρηση του ΠΒ επεξηγείται, από συμμετέχοντες στην Εκστρατεία, σε πολλά βιβλία, ακόμα και γενικής ιστορίας όπως ο αντίστοιχος τόμος της ΄΄Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους΄΄. Αναλυτικά υπάρχει στην ΔΙΣ, ενώ έχει επίσης αναφερθεί εδώ και στο αλλού στο Διαδίκτυο από τον Αρματιστή. Δείτε π.χ. τα βάρη των βλημάτων του πυροβόλου 65χιλ σε σχέση με τα 105χιλ. Μαζί με την υποχρεωτική ευθυτένεια της τροχιάς του βλήματος, έκανε το πρώτο να ήταν κατάλληλο μόνο για απλή συνοδεία πεζικού, που όμως δεν ήταν ο κύριος ρόλος του ΠΒ στο πεδίο της μάχης.

    Τέλος δεν πρέπει να θεωρούμε ότι κάθε πυροβόλο που κυριευόταν στο πεδίο της μάχης ή σε αποθήκες εντάσσεται αυτόματα στο οπλοστάσιο αυτού που το κατέλαβε. Τα πυροβόλα στις συμμαχικές αποθήκες ήταν συνήθως χωρίς κλείστρα και συχνά χωρίς σκοπευτικά. Αυτός ήταν και ο κανόνας για το πεδίο της μάχης. Οι πυροβολητές συνήθως δεν εγκαταλείπουν τα όπλα τους άθικτα. Το μεγάλο στοίχημα λοιπόν ήταν η αξιοποίησή τους και γι΄ αυτό λίγα από τα ημέτερα κυριευθέντα 24 ορειβατικά 105χιλ πήραν μέρος στην κρισιμότατη θερινή εκστρατεία του 1921. Τα δε βαρέα των 150 μόνο τo 1922 εντάσσονται στο ελληνικό οπλοστάσιο. Το πρόβλημα της αξιοποίησης εκτιμώ επίσης ότι ευθύνεται και για την μη εμφάνιση σε ιστορική πηγή των ορειβ. πυροβόλων skoda 75 χιλ έως το τέλος της εκστρατείας.

  84. Ο/Η .+- λέει:

    @Κ/Δ ΚΒ 09/22/2013 στις 20:03

    Οπως ανεφερε και ο Demetrios 09/22/2013 στις 22:48 ειναι απο το «Ελληνικός Στρατός 1821 -1922» του Παντελή Κάρυκα: Κεφ. 3 Η αναγέννηση, Η Ελλάδα των δυο ηπείρων και των πέντε θαλασσών: «…. Έγινε επίσης προμήθεια 37 βαρέων πυροβόλων των 105,120 και 155 χλστ. και αριθμού ορειβατικών πυροβόλων ικανού να εξοπλίσει 8 πυροβολαρχίες».

    Απο οσα διαβασα οταν το Δ’ΣΣ παραδοθηκε στους Γερμανους μπορεσαν και σωθηκαν με πλοιο 10 πρβλ (πεδινα και ορειβατικα) που κατεληξαν στην Θεσ/ικη. Αρχικα οι 3 ΜΠ του ΣΣ Εθνικης αμυνας διεθεταν 8 μολις ορειβατικα: μαλλον 4 η Αρχιπελαγους και 4 η Σερρων και ολες απο 12 πεδινα η καθεμια. Υπαρχει ομως η πιθανοτητα οτι εκτος απο τα πρωην πυροβολα του Δ’ΣΣ στην θεσ/ικη να εμειναν και εκεινα της 11ης ΜΠ (που αιχμαλωτιστηκε απο τους γαλλους) και της ΤΞ/Μ Ιππικου που ειχε εδρα την Θεσ/ικη οταν οι Αγγλογαλλοι απαιτησαν την υποχωρηση του ΕΣ νοτιως του Ολυμπου.

    Τωρα σε οτι αφορα πηγες. Βασικα η μνημη μου, αν και πρεπει να πω οτι η Ιστορια του Ελληνικου Εθνους τομος ΙΕ’ περιοδος 1913-1941 ειναι η βασικη πιθανη πηγη. Θα κοιταξω ποιο συγκεκρημενα για να ειμαι σιγουρος, και θα σε πληροφορησω.

    @Κ/Δ ΚΒ 09/22/2013 στις 20:03 + Demetrios 09/22/2013 στις 18:59
    Το προβλημα με τα μεγεθη στα ορειβατικα και στα πεδινα ειναι οτι με βαση την παρακατω πηγη: http://storiacontroversa.blogspot.gr/2012/07/1922.html
    αναφερεται η πληρη συνθεση της Σ.Μ.Α. του αυγουστου του 1922.
    εαν αρχισεις και την ψαξεις αναφερονται μεχρι και οι ανεξαρτητες πρβλ. Συνολικα μετρησα 190 ορειβατικα και 132 πεδινα. Συνολο 312. Μην υπολογιζεις στα «ελαφρα» τα σκοντα Μ14 των 105χλς. Την εποχη εκεινη τα θεωρουσαν «μεσα πυροβολα».

    Ο Φραγκος στο βιβλιο του «ποια τουρκια» αναφερει 418 πυροβολα για την Σ.Μ.Α. συνολικα το 1922 απο τα οποια χαθηκαν 196 και σωθηκαν 222.
    .και-

  85. Ο/Η .+- λέει:

    @ ΚΛΕΑΝΘΗΣ 09/23/2013 στις 00:47

    Εχεις απολυτο δικηο σε οσα λες σχετικα με τη ανεπαρκεια του Ελληνικου πυροβολικου. Αλλα ομως ηταν ο ΕΣ που ειχε αποφασησει να διατηρει λιγοτερα πυροβολα για τις αναγκες των ΜΠ, τα 16 ορειβατικα εναντι των 24 του μεσοπολεμου. Οπως και εσυ ανεφερες οι αλλοι Ευρωπαικοι στρατοι διεθεταν περισσοτερα.
    Βασικος λογος πιστευω η οικονομικη ανεπαρκεια, αλλα και προβληματα επανδρωσης. Εαν ο ΕΣ ειχε αποφασησει να συγκροτησει σχηματισμους συγκρισημους με εκεινους του Δυτικου μετωπου της εποχης του Α’ΠΠ, δεν θα μπορουσε να εχει, οχι τις 14 ΜΠ του 1914, αλλα ουτε καν τις 10 του 1918. Ειχαν δηλ. αποφασησει για ενα «light» σχημα.
    Επισης ο τροπος χρησης του ορειβατικου πυροβολικου την εποχη της μικρασιατικης ηταν γιατι αυτο αποτελουσε το μονο μεσο παροχης υποστηριξης με πυρα του Ελληνικου πεζικου. Απλα τοτε δεν υπηρχε τιποτε αλλο που να «συνοδευει» το πεζικο! Κατα την διαρκεια της Μικρασιατικης τα ορειβατικα χρησιμοποιηθηκαν σχεδον συνεχεια σε αυτο τον ρολο.
    Σε ολες τις αφηγησεις της ΔΙΣ υπαρχουν πληθωρα γεγονοτων οτι «το ταδε συγκροτημα αποτελουμενο απο ουλαμο/πρβλ πυροβολικου και σντ πζ ειχε σαν αποστολη…»
    Βασικα, ο ΕΣ του 1919 ειχε στειλει στις αποθηκες τους 80 γαλλικους ολμους χαρακωματων των 58χλς που ειχε αποκτηει το 1917 απο την γαλλια και δεν ειχε φροντισει να αποκτησει αλλους στην θεση τους.
    Οποτε ως προς τι η εκπληξη για το «σπασιμο» σε υπομοναδες;

    Στον μεσοπολεμο προσπαθησαν να διωρθωσουν τα λαθη τους, αλλα και παλι στο μεσο και βαρυ πυροβολικο ειχαν σημαντικες ελλειψεις το 1940. Παρ’ολα αυτα συνεχησαν να επιμενουν στα «ελαφρα». Δεν εξηγηται αλλιως το αιτημα του Κορυζη τον Φεβρουαριο του 1941 για 250 ορειβατικα των 75χλς στους Βρετανους.

    @ Demetrios
    Η 5η ΜΠ στο «ατυχημα» του σοροβιτσ ειχε χασει 8 πεδινα. 4 «ξανακερδηθηκαν» αργοτερα. Αλλο παραπλησιο ατυχημα ειχε γινει και το 1918 με την 2η ΜΠ. Εκει χαθηκαν 3 ταχυβολα (μαλλον πεδινα) (βλεπε Παγκαλου απομηνμονευματα)

    .και-

  86. Ο/Η .+- λέει:

    Εχω βρει τα ΟΟΒ στην Wikipedia:
    τοσο του ιουλιου του 1921
    http://en.wikipedia.org/wiki/Order_of_battle_for_the_Battle_of_Sakarya
    οσο και του αυγουστου 1922
    http://en.wikipedia.org/wiki/Order_of_battle_for_the_Battle_of_Dumlup%C4%B1nar

    συμφωνα με αυτο το 25ο Σντ Βαρ.πυρ. του Κεμαλικου στρατου δεν υπαγονταν σε ΣΣ αλλα απευθειας στον Ισμετ Πασά

    .και-

  87. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Καλησπέρα σε όλους τους φίλους,
    Λοιπόν σχετικά με διάφορες ερωτήσεις για το ΠΒ.

    Την μνεία για την ανταλλαγή των 8 Δαγκλή με την Τουρκία την κάνει ο Κορόζης στο βιβλίο του και όχι η ΔΙΣ όπως εσφαλμένα έγραψα παραπάνω.

    Τα νούμερα για την σύνθεση του ΠΒ της ΣΜΑ τον Ιούνιο του 1921 τα βρήκα από έρευνα στην ΔΙΣ (Φ309). Μερικές παρατηρήσεις.
    Η κατάσταση με τα πυροβόλα είχε ημερομηνία 1 Ιουνίου.
    Δεν περιλαμβάνει τις μονάδες της Θράκης
    Το σύνολο των πυροβόλων είναι 463.
    Από αυτά τα 390 εντάσσονταν στις μεραρχίες, τα συντάγματα και τις μοίρες πυροβολικού.
    Τα υπόλοιπα 73 σε ανεξάρτητες πυροβολαρχίες, ουλαμούς.
    Αναφέρονται:
    24 των 152mm
    8 Σκόντα 150mm
    32 Ντε Μπανζ 120mm
    24 Σκόντα 105mm
    28 πεδινά βραδυβόλα Κρουπ 87mm
    15 πεδινά ταχυβόλα Κρουπ 75mm
    116 πεδινά ταχυβόλα Σνάιδερ 75mm
    8 πεδινά ταχυβόλα Σνάιδερ 75mm Βουλγαρίας
    64 ορειβατικά Δαγκλή 75mm
    10 ορειβατικά βραδυβόλα Κρουπ 75mm
    134 ορειβατικά 65mm
    Από αυτά κάποια μεταφέρθηκαν στην Θράκη για την επιχείρηση κατά της Κωνσταντινούπολης
    Δεν περιλαμβάνονται καθόλου ορειβατικά Σκόντα των 75.
    Τα ορειβατικά Σκόντα των 75 εν τω μεταξύ δεν έχω καταλάβει που υπηρετούσαν. Νομίζω ούτε στο Δ ΣΣ στην Θράκη είχαν διατεθεί. Μυστήριο

    Σε σχέση μις 8 ορειβατικές πυροβολαρχίες των 75 που ως πηγή αναφέρεται ο Καρύκας και που γίνεται υπόθεση ότι αφορούν Σκόντα, έψαξα και βρήκα ότι αρχική η αναφορά γίνεται από τον Ξενοφών Στρατηγό, ο οποίος αφού αναφέρεται στην κατάσχεση των τουρκικών Σκόντα 105 και 150 από τις αποθήκες γράφει συγκεκριμένα:
    «. . . βραδύτερον δε προσετέθησαν και 8 πυροβολαρχίαι Σκόντα ορειβατικαί».
    Άρα δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για Σκόντα.
    Ωστόσο εφιστώ την προσοχή στην διατύπωση που ίσως είναι κρίσιμη. Αναφέρεται ότι προστέθηκαν 8 πυροβολαρχίες όχι ότι παραγγέλθηκαν. Άρα δεδομένου ότι σίγουρα ο ΕΣ είχε καταλάβει ως λάφυρα Σκόντα των 75 και δεδομένου ότι σίγουρα έγιναν 2 παραγγελίες, μπορεί από τα 32 που προστέθηκαν να είχαν π.χ. παραγγελθεί 12-16 και άλλα 16 να κατασχέθηκαν.
    Κ/Δ ΚΒ

  88. Ο/Η .+- λέει:

    δυστυχώς δεν ειμαι σε θεση να αποδειξω, παρα την μικρη ερευνα στο αρχειο μου, την παραχωρηση των 8 Ελληνικων Δανγλη στην Σερβια το 1916 (και οχι 1915) κατα την αναδιοργανωση του Σερβικου στρατου στην θεσ/ικη.
    Εαν καταφερω να βρω την πηγη στο μελλον θα σας πληροφορησω.

    .και-

  89. Ο/Η .+- λέει:

    @Κ/Δ ΚΒ

    Τα στοιχεια που παραθετεις ειναι σημαντικα.

    Το προβλημα ειναι οτι απο το 1923 και μετα υπηρχαν 22 αντι των 32 αρχικων σκοντα. Τα 10 που πηγαν; χαθηκαν; το μονο λογικο ειναι οτι τα βαφτησαν «δανγλη», και ειναι μεσα στα 64 δανγλή. Εαν δεν κανω λαθος μεχρι και το 1921 μονο 2 μεραρχιες ειχαν ορειβατικα των 75χλς, και οι υπολοιπες ειχαν τα γαλλικα των 65χλς. Τα μετεπειτα επιπλεον ορειβατικα των 75χλς, υποθετω οτι ειναι τα σκοντα.

    «..ορειβατικά βραδυβόλα Κρουπ 75mm..»
    Μαλλον ειναι αυτα:

    Δεν αναφερεις καθολου αυτα:
    http://www.bulgarianartillery.it/Bulgarian%20Artillery%201/Testi/T_Greek%20guns.htm
    ex Turkish Krupp 75mm L/14 QF mod. 1904
    Γνωριζεις τιποτα;

    .και-

  90. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Πολύ προχωρημένη η σκέψη σου φίλε +- για να προσμετρούνται τα Σκόντα 75 με τα Δαγκλή. Πρώτον η ΣΜΑ τον Ιούνιο του 1921 είχε 58 Δαγκλή. Δεύτερον η ΣΜΑ κάνει διάκριση ακόμα και μεταξύ των βουλγαρικών πεδινών Σνάιδερ από τα υπόλοιπα.
    Πάντως είναι μυστήριο το που είχαν σταλεί τα ορειβατικά 32 Σκόντα 75. Μήπως είχαν σταλεί σε καμμιά Ήπειρο-Μακεδονία;
    Τα ορειβατικά βραδυβόλα Κρουπ 75mm είναι είτε αυτά που αναφέρεις είτε τουρκικά λάφυρα.
    Τα Krupp 75mm L/14 QF mod 1904 πρέπει να είναι τα 15 πεδινά ταχυβόλα Κρουπ 75mm.
    Κ/Δ ΚΒ

  91. Ο/Η Demetrios λέει:

    Μου φαίνεται τελείως απίθανο τα ορειβατικά Krupp σε χρήση με τη στρατιά να ήταν βραδυβόλα, ενώ τα ταχυβόλα ήταν σε χρήση στην ηπειρωτική Ελλάδα. Βραδυβόλα ορειβατικά Krupp ήταν διαθέσιμα από το 1886 και δεν ήταν καν σε χρήση το 1912. Είναι πολύ πιο λογικό να είναι τα ταχυβόλα που αναφέρει ο .+- Τα 15 πεδινά Krupp είναι Μ1904 απο τα οποία ο ΕΣ εξακολουθούσε να διαθέτει 136 το 1923.

    Η σκέψη του .+- στα 64 Δαγκλής να έχουν συμπεριληφθεί και τα Skoda είναι αρκετά λογική. Εναλλακτικά δεδομένου ότι ο Στρατηγός γράφει ότι απόκτηθηκαν μετά τα βαρέα πιθανώς να μην ήταν διαθέσιμα ακόμα τον Ιούνιο του 1921 και να αντικατέστησαν κάποια Δαγκλής στις μονάδες μετά τον Ιούνιο.

    Αν δεχτούμε ότι από τα 84 χαμένα ορειβατικά τα 26 είναι των 65mm και τα 10 Skoda τότε τα υπόλοιπα 48 είναι αναγκαστικά Krupp και Δαγκλής. 10 Krupp υπάρχουν ακόμα το 1923 αλλά δεν είναι απαραίτητα αυτά της Μικράς Ασίας. Οπότε τα Δαγκλής είναι 78-88. Θα έτεινα να πιστέψω το δεύτερο αριθμό καθώς με τα 10 Krupp μας δείνει τα 98 πυροβόλα που ήταν διαθέσιμα στην επιστράτευσή του 1915. Βέβαια υπάρχει η πληροφορία από το Bulgarianartillery για τα 16 ορειβατικά που κατέληξαν στο Γκαίρλιτς αλλά δεν το εχω βρεί πουθενα σε Ελληνικές πηγές…

    Από τη λίστα που μας έδωσε ο Κ/Δ ΚΒ τα πεδινά πυροβόλα τον Ιούνιο του 1921 είναι 139. Ο Κανελλόπουλος δίνει 128 για τον Αυγουστό του 1922. Από τα 128 χάνονται τα 80. Από 144 Schneider το 1912, 140 υπάρχουν το 1913 (-4 του Σόροβιτς) και 61 το 1923. Συνεπώς 79 έχουν χαθεί στο ενδιάμεσο που ταιριάζει με τα 80 χαμένα το 1922…

  92. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε + –

    Αρχικά, δεν καταλαβαίνω αυτό που γράφεις ΄΄… ήταν ο ΕΣ που είχε αποφασίσει να διατηρεί λιγότερα πυροβόλα για τις ανάγκες των ΜΠ..΄΄

    Όπως κατ΄ επανάληψη έχουμε τονίσει εδώ, η αριθμητική και ποιοτική ισχύς ενός στρατεύματος είναι κατ΄αρχήν πολιτική ευθύνη.

    Έτσι, οι οικονομικοί παράγοντες που αναφέρεις, προσδιορίζονται βασικά από την πολιτική ηγεσία. Δεν καθορίζει το ΓΕΣ πόσο πλούσια είναι μια χώρα, ούτε τι ποσοστό εθνικού πλούτου θα ξοδευτεί για εξοπλισμούς. Η βρετανική (και όχι μόνο) μεραρχία πεζικού είχε πολλαπλάσια πυροβόλα γιατί το κράτος της μπορούσε και ήθελε να της τα προσφέρει. Εμείς, κυρίως παίρναμε ότι είχαν ευχαρίστηση οι Σύμμαχοι. Ακόμα και όταν, αργότερα, αυξήσαμε (λίγο) την μεραρχιακή δύναμη από 16 σε 24 πυροβόλα, δεν το κάναμε για όλες τις μεραρχίες που θα μπορούσαμε να επιστρατεύσουμε.

    Δεν θα ήθελε ο Στρατός καινούρια πυροβόλα για όλες τις μεραρχίες; Δεν θα ήθελε νέο βαρύ πυροβολικό; Τα ήθελε. Για αυτό αγοράστηκαν τα βαρέα του 1925. Για αυτό ο Στρατός προσπάθησε να έχει το ισοδύναμο 21 μεραρχιών με το σχέδιο Επιστρατεύσεως του 1934 (σχεδόν 600.000 άνδρες) σε 6 Σώματα. Αλλά θα κόστιζε πάνω από 2 δις δραχμές μόνο για τα υλικά επιστρατεύσεως. που δεν δόθηκαν. Αν τα έδιναν και μαζί και τα όπλα, θα μπορούσαν να βρεθούν στα επόμενα χρόνια οι επιπλέον 900 αξκοι πυροβολικού που απαιτούνταν.

    Δεν ήθελε ο Στρατός βαρέα πυροβόλα; Ήθελε και παραήθελε, για αυτό, όταν βρέθηκε -υποτίθεται- τρόπος το 1939 να αποκτηθούν με δάνειο από Γαλλία, μόνο βαρέα ζήτησε. Των 85χιλ. των 105χιλ, των 155χιλ και μάλιστα μακρά. 13 πυροβολαρχίες ζήτησε από αυτά που ονόμαζε βαρέα. Δεν τα πήρε γιατί η Γαλλία πρόσφερε μόνο μουσειακά είδη.
    ΄Όταν ο Κορυζής ζήτησε πυροβόλα, ήταν και απελπισμένο αίτημα πριν το μοιραίο τέλος και οι υπάρχουσες μεραρχίες υστερούσαν πια και στα στοιχειώδη, όπως στο πυροβολικό τους. Φτάσαμε σε πυροβολαρχίες των 3 πυροβόλων.

    Τέλος: και όλμους να είχαμε τα 16 πυροβόλα ανά μεραρχία της ΣΜΑ ήταν τελείως ανεπαρκή. Ένα παράδειγμα: Από τις βασικότερες αποστολές του Πυροβολικού στην επίθεση ήταν η εκπομπή κινητού φραγμού. Με την τυπική διάταξη επίθεσης του συντάγματος (δύο τάγματα εμπρός), απαιτούνταν 6-8 πυροβολαρχίες για φραγμό υπέρ του επιτιθέμενου συντάγματος, χωρίς καν να λογαριάσουμε το σύνταγμα της δευτερεύουσας επίθεσης. Ούτε με την ενίσχυση των Σ.Σ. επαρκούσε το ΠΒ, αν μπορούσαν να δράσουν τα πεδινά, ενώ οι όλμοι δεν έκαναν για αυτήν την αποστολή.
    Να μην μιλήσουμε για την ισχύ του βλήματος των 65χιλ εναντίον χαρακωμάτων ορθίως βάλλοντος.
    Να μην μιλήσουμε για τις αποστολές του ΠΒ Σώματος Στρατού, όπως αντιπυροβολικό , μακρά απαγόρευση, καταστροφή οχυρώσεων κλπ και αν επαρκούσε το πυροβόλο των 75χιλ για αυτές. Τέλος το βαρύ ΠΒ ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτο στις μάχες λόγω παλαιότητας.

    Και για αυτό, το ΄΄μικτό συγκρότημα΄΄ που αρκετές φορές συγκρατήθηκε, ήταν λύση ανάγκης όταν δρούσε χωρίς την μεραρχία του, βασικά για να γεμίσει τους μεγάλους χώρους της Μ. Ασίας. Απαιτούσε σοβαρή υποστήριξη για σοβαρές αποστολές και δεν υποκαθιστούσε το βασικό κλιμάκιο της μεραρχίας σε μεγάλους αγώνες, Το ΠΒ άλλωστε είναι αποτελεσματικό όταν είναι συγκεντρωμένο.

    Το Ελληνικό κράτος άργησε να ετοιμάσει περισσότερο από κάθε άλλο βαλκανικό , τον στρατό που θα μπορούσε, ενόψει της ανακατανομής των συνόρων στην περιοχή.

  93. Ο/Η .+- λέει:

    @ ΚΛΕΑΝΘΗΣ 09/23/2013 στις 23:49

    Ο προβληματισμος βασικα που εκφραζω ειναι σε ορισμενες «μη επιλογες» του 1919. Βασικα η εμπειρια του Α’ΠΠ, ακομη και για οσους ειχαν αποκρυνθει απο τον ΕΣ σαν «αντιβενιζελικοι» , και δεν ειχαν την αμεση εμπειρια απο πρωτο χερι, ειναι λογικο οτι θα ειχε επηρεασει και τις επιλογες σε οτι αφορα την συγκροτηση των μοναδων πυροβολικου μεταπολεμικα. Τι και ποσα στις μεραρχιες, τι και ποσα στα ΣΣ κλπ.
    το 1919 δεν υπαρχει η παραμικρη ενδυξη οτι ειχαν προβληματιστει. Στην ιστορια της οργανωσης του ΕΣ 1821-1954, χαρακτηριστικα υπαρχει ενα κενο που καλυπτει την περιοδο 1919 – 1922.
    Οταν προχωρησαν και εκαναν το βημα για την μικρασιατικη εκστρατεια, με εξαιρεση τα 56 ορειβατικα του Παρασκευοπουλου τον αυγουστο του 1920, νωρητερα δεν υπαρχει η παραμικρη νυξη για νεα πυροβολα γενικα και ειδικα για πυροβολα/οβιδοβολα των 100χλς και πανω. Περιοριστηκαν στα γαλλικα πυροβολα των 120χλς υπο.1878 και στα αντιστοιχα αγγλικα οβιδοβολα των 6 ιντσων υποδ. και αυτα του 1895 που τους δωσανε οι συμμαχοι το 1917. Και αυτα τα συγκεκρημενα παλια πυροβολα τα αποκτησαν γιατι οι τοτε συμμαχοι δεν μπορεσαν να τους δωσουν αλλα νεοτερα.
    Οπως ανεφερες οι οικονομικοι περιορισμοι δεν επετρεψαν να αγοραστει καινουργιο υλικο. Ειχαν ομως σκεφτει μεταχειρισμενα πχ σαν αποζημειωση; βουλγαρικα, αυστριακα, γερμανικα με το καταλληλο αποθεμα πυρομαχικων. Οι ακομη και αγγλικα ή Γαλλικα απο τα «ετοιμα»; το χειμωνα του 1940-1941 οι αγγλοι μπορεσαν και ενισχυσαν τον ΕΣ αμεσα χαρις σε μια παραπλησια λυση.
    Το προβλημα του ανεπαρκους πυροβολικου σε επιδοσεις και σε ποσοτικα μεγεθη ηρθε στην επιφανεια στην ουσια το 1921/22 οταν «σηκωσανε» απο τις συμμαχικες αποθηκες και αξιοποιησαν τα σκοντα των 105/150χλς. Αλλα απο το 1919 μεχρι το 1921 υπηρξε καθολου προβληματισμος για τις τοτε ελλειψεις; ελλειψεις σημαντικες, οπως και εσυ ο ιδιος σχολιασες εκτενεστατα.
    Εγω πιστευω οτι ή δεν ειχαν προβληματιστει καθολου ή το εκαναν ελαχιστα μεχρι και τον δεκεμβρη του 1920 τουλαχιστον. Μετα κινηθηκαν με καθυστερηση και δεν τους βοηθησε και η τυχη καθως με την απομακρυνση του Βενιζελου αλλαξε και ο συμμαχικος «αερας».

    Αλλα ειναι δυνατον για περιπου 10 ολοκληρα χρονια να «ετοιμαζονται» με καθυστερηση;
    Τα ιδια δεν συμβαινουν ακομη και σημερα;

    Με εκτιμηση
    .και-

  94. Ο/Η .+- λέει:

    @Demetrios

    Εχε υποψη οτι ο Ι.Μεταξας σε ενα απο τα υπομνηματα του στον Βενιζελο, μαλλον τον μαρτιου του 1914, μιλαει για 85 ορειβατικα διαθεσημα και 32 σε παραλαβη τον ιουνιο οπως και για 120 πεδινα διαθεσημα! (http://ioannismetaxas.gr/Metaxas_Venizelos.html)

    .και-

  95. Ο/Η .+- λέει:

    Ένα πολύ χρήσιμο στοιχείο θα ήταν και η πρόσβαση στο αρχεία της εποχής της ΔΙΣ γενικά, και συγκεκριμένα στο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΙΣ ΤΑΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΙΑΣ ΥΠΑΡΧΩΝΤΩΝ ΠΥΡΟΒΟΛΩΝ 10-3-22 ΚΑΙ 1-6-1922, Φοριαμός 5 Φάκελος 309 Υποφάκελος ΣΤ Α/Α 2.
    Ο Κ/Δ ΚΒ τα στοιχεία που παρουσίασε στο σχόλιο (https://belisarius21.wordpress.com/2013/08/13/%ce%b7-%ce%b5%ce%be%ce%ad%cf%87%ce%bf%cf%85%cf%83%ce%b1-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b1%cf%86%ce%b9%cf%8c%ce%bd-%ce%ba%ce%b1%cf%81%ce%b1%cf%87%ce%b9%cf%83%ce%ac%cf%81-%ce%b5%ce%af%cf%87%ce%b5-%cf%84%ce%bf/#comment-895) προέρχονται από τον Φάκελο 309.

    .και-

  96. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Η απορια μου ειναι οτι σκοτωθηκε δινοντας οδηγιες για τον τροπο αμυνας οταν επεσε οβιδα στο αμπρι που βρισκονταν με τους εναπομειναντες αξιωματικους αρνουμενοι να υποχωρησουν. (ετσι μου τα μετεφερε θειος μου που ειχε το ονομα του,αναγνωριστηκε απο λοχια του πεζικου που κατα την υποχωριση περασε πανω απο το πτωμα του και τον αναγνωρισε οπως διηγηθηκε απο το μουστακι του.ξερω οτι ισως ολα αυτα να μην λενε τιποτα-οπως λεγανε οτι ηταν επικεφαλης της κεντρικης αμυνας ?
    Ευχαριστω και παλι.το κουβαρι της ιστοριας ξετυλιγεται αργα.αν σκεφτεις οτι πριν 1,5 χρονο δεν ηξερα τιποτα και τωρα ξερω για το καμελαρ παρα πολλα κατι λεει.παντως οταν σταματησαν τα πυροβολα τοτε χαθηκαν ολα.

  97. Ο/Η AXEΡΩΝ λέει:

    «Τα Krupp 75mm L/14 QF mod 1904 πρέπει να είναι τα 15 πεδινά ταχυβόλα Κρουπ 75mm.»
    Κρίνοντας ἀπό το L/14,πρέπει να εἶναι τα ὀρειβατικά,καθώς τα πεδινά ἦσαν L/30.

  98. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Τα άρθρα σας γύρω από την μικρασιατική εκστρατεία είναι εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Επειδή με ενδιαφέρει περισσότερο η τουρκική πλευρά στην συγκεκριμένη μάχη (βρίσκω τον ελιγμό της εξαιρετικά αριστοτεχνικό και άξιο προσοχής), θα ήθελα την γνώμη σας στο παρακάτω ερώτημα: » Ποιά εσείς θεωρείται ως αποφασιστική ενέργεια στην συγκεκριμένη μάχη: την ενέργεια του V ΣΣ και της 57 ΜΠ ή των 11-5-8 ΜΠ στον τομέα της IV ΜΠ» Ερωτώ με το σκεπτικό για το τί ήταν αυτό που συγκλόνισε τον Τρικούπη να διατάξει ό,τι διέταξε την 14 0900 Αυγ 22 ;

    ι

  99. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @.+-
    Να συνεισφέρω αὐτό για τα τουρκικά όβιδοβόλα
    http://www.passioncompassion1418.com/Canons/ImagesCanons/Turquie/Lourde/english_FC150sFH13ProtoCanberra.html

  100. Ο/Η .+- λέει:

    Σ΄ευχαριστω!

    Γνωριζα ηδη απο αλλο φορουμ οτι τα συγκεκρημενα πυροβολα (τουλαχιστον 7) χρησιμοποιηθηκαν το 1922 απο τον Κεμαλικο στρατο ανακατασκευασμενα με μακρυτερη καννη L17.

    .και-

  101. H μονογραφία σας είναι εξαιρετική και η αυτοψία του πεδίου μοναδική για την τεκμηρίωση των κρίσεών σας σχετικά με την επιλογή της τοποθεσίας. Για να προσθέσω την ταπεινήμου άποψη ,νομίζω είναι χρήσιμο να υπενθυμίσω ότι η ΣΜΑ βρέθηκε σε κλοιό αδιεξόδου εξ αιτίας των αποφάσεων ,ή μάλλον των μη αποφάσεων, της πολιτικής ηγεσίας. Ο Κεμάλ ανεφοδιαζόταν από τα λιμάνια της Μερσίνας ,της Αττάλειας και της Αλεξανδρέτας από πλοία στα οποία οι πρώην Σύμμαχοι απαγόρευαν στον Ελληνικό Στόλο να κάνει νηοψία. Επίσης οι Σύμμαχοι αρνούνταν κάθε χρηματοδότηση ή δανεισμό για την αγορά πολεμικού υλικού στην Ελλάδα και ο Τσώρτσιλ με τον Αρχηγό του Βρετανικού επιτελείου είχαν ξεκόψει στον πρωθυπουργό μας την πιθανότητα ενίσχυσης του ΕΣ. Του είπαν ότι σύμφωνα με μελέτη τους απαιτούνταν είκοσι μεραρχίες για τον έλεγχο της Μικράς Ασίας. Την ίδια στιγμή στο εσωτερικό της Ελλάδος υπήρχαν 90.000 ανυπότακτοι και λιποτάκτες ,τους οποίους η κυβέρνηση δεν συνελάμβανε . Όταν ,λοιπόν , όλα αυτά συνέβαιναν θα ήταν τουλάχιστον παράξενο ο Στρατός να λειτουργούσε άψογα και χωρίς λάθη να παρέμενε ακλόνητος στο απέραντο μέτωπο που κατείχε ,εν μέσω εχθρικού πληθυσμού κλπ. Έστω κι έτσι όμως είναι ανεξήγητη η αδράνεια του Χατζανέστη , μετά την επιθεώρηση στο μέτωπο ,και αφού είχε διατυπώσει την απορία προς τους επι τόπου διοικητές ”πως κοιμόσαστε ήσυχοι;”. Και μια τελευταία απορία.Δεν διέρρευσε καμμιά πληροφορία στην Ελληνική πλευρά για την τεράστια συγκέντρωση των Τούρκων νότια του Αφιόν; Αεροπορική αναγνώριση δεν διεξάγονταν;

  102. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ φίλε Σταματίου,

    Η ΔΙΣ αναφέρει 18.000 ανυπότακτους, 16.000 λιποτάκτες και 7.250 αδειούχους που δεν επέστρεψαν μετά τη λήξη της αδείας τους, με αποτέλεσμα να μη δοθούν άλλες άδειες. Οι αδειούχοι παρέτειναν επί μήνες την παραμονή τους στην ιδιαίτερη πατρίδα τους με νόμιμες παρατάσεις που δίνονταν από τα κατά τόπους φρουραρχεία … εννοείτε με τη παρέμβαση κάποιων πολιτικών και στρατιωτικών. Πέρα όμως από τους αναφερόμενους σημαντικούς αριθμούς φυγόστρατων, που βεβαίως είχαν δυσμενή απήχηση στο ηθικό αυτών που παρέμεναν στις επάλξεις, υπήρχαν αξιωματικοί και οπλίτες (κληρωτοί και επίστρατοι) που απέφευγαν (με βύσμα) την υπηρεσία στη Μικρά Ασία, ενώ οι τραυματίες των μαχών επέστρεφαν μετά την αποθεραπεία τους και πάλι στις μονάδες τους. Επίσης, νέοι στρατιώτες υπηρετούσαν στο εσωτερικό, ή στην Ήπειρο και τη Μακεδονία – Θράκη, ενώ στρατιώτες παλαιών κλάσεων, υπηρετούσαν στη Μικρά Ασία. Η ανισότητα στο φόρο αίματος ήταν η πρώτη και κύρια αιτία της κατάρρευσης του ηθικού. Και βεβαίως τα παθήματα δεν έχουν γίνει μαθήματα. Οι ίδιες θλιβερές καταστάσεις επικρατούν και σήμερα.

    Πέρα όμως από τα διπλωματικά ζητήματα και όλα τα άλλα εξωτερικά θέματα που συνέβαλαν στην ήττα, ο Ελληνικός στρατός ηττήθηκε εξ αιτίας των πολιτικών και στρατιωτικών μας αδυναμιών. Η ήττα στο Αφιόν τον Αύγουστο του 1922 ήταν αποτέλεσμα:
    1. Της εσφαλμένης εκλογής της αμυντικής τοποθεσίας στη περιοχή Αφιόν.
    2. Της έλλειψης σοβαρής στρατηγικής εφεδρείας στην εξέχουσα του Αφιόν.
    3. Της εσφαλμένης διεύθυνσης του υποχωρητικού αγώνος, από το Αφιόν προς το Τουμλού Μπουνάρ, το και σπουδαιότερο.

    Δεν έφταιξε για την ήττα το ότι οι “σύμμαχοι” απαγόρευαν στο ελληνικό ναυτικό να κάνει νηοψίες στα πλοία που εφοδίαζαν τους Τούρκους. Η ήττα ήταν αποτέλεσμα κυρίως δικών μας αδυναμιών. Αλλά εμείς πάντα προσπαθούμε να ρίξουμε τις ευθύνες στους ξένους, αγνοώντας τις αδυναμίες μας.

    Σχετικά με το ζήτημα των πληροφοριών:
    Δυστυχώς υπήρξαν πληροφορίες από πληροφοριοδότες και αυτομόλους για τη Τουρκική επίθεση, τον χώρο προς τον οποίο αυτή θα εκτοξευόταν και τις δυνάμεις που θα συμμετείχαν. Ακριβέστατες πληροφορίες. Η αεροπορία ανίχνευσε τις Τουρκικές κινήσεις και συγκεντρώσεις.
    Το Α’ ΣΣ εκτίμησε με ακρίβεια την ημέρα που θα εκτοξευόταν η επίθεση.
    Που ήταν λοιπόν το λάθος;
    Το Α’ ΣΣ δεν μπόρεσε να εκτιμήσει το μέγεθος της εχθρικής συγκέντρωσης απέναντι από το δεξί σκέλος της εξέχουσας. Υπολόγιζε συγκέντρωση 8 μεραρχιών πεζικού ενώ συγκεντρώθηκαν 12. Υπήρξε αδυναμία ορθής εκτίμησης. Και η αδυναμία έχει ονοματεπώνυμο.
    Επομένως:
    Η ΣΜΑ υπέστη στρατηγικό αιφνιδιασμό.

  103. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Για όποιον ενδιαφέρεται, μπορεί να δει κάποιους από τους λόγους στους οποίους οφείλεται η κατάρρευση του ηθικού στα παρακάτω παραρτήματα του τόμου της ΔΙΣ με τίτλο “Τα προ της Τουρκικής επιθέσεως γεγονότα”:
    13, σελ 262
    14, σελ 263
    15, σελ 265
    16, σελ 266
    18, σελ 268
    20, σελ 271
    21, σελ 271
    24, σελ 274
    24α, σελ 275
    Διαβάζοντας τις σχετικές αναφορές ανώτατων διοικητών της στρατιάς, θα νομίζετε ότι βλέπετε την εικόνα του στρατού μας σήμερα

  104. Aγαπητέ Αρματιστή
    Ευχαριστώ για τα στοιχεία.Τα περί 90.000 φυγόστρατων αναφέρονται από τον καθηγητή Κ. Μαργαρίτη στην Ιστορία των Ελλήνων ,εκδόσεις ΔΟΜΗ.
    Περιμένουμε ανυπόμονα την συνέχεια της εξαιρετικής εργασίας σας.

  105. Ο/Η THOMAS NOUKOS λέει:

    Ας δούμε όμως τι γράφει στις 16 Ιανουαρίου 1921 ο τότε αρχηγός του ΓΕΣ υποστράτηγος Γουβέλης (βασιλικός αξιωματικός) σε υπόμνημά του προς τον υπουργό των στρατιωτικών Γούναρη.
    Στην αρχή του υπομνήματός του αναφερόταν στην Μικρασιατική Εκστρατεία η οποία κατά την άποψή του δεν έπρεπε να είχε αναληφθεί:

    Καταρχάς, συγχαρητήρια για την εξαιρετική προσπάθεια σας. Κατά δεύτερον θα ήθελα να ρωτήσω τον Αρματιστή, την πηγή του παραπάνω αποσπάσματος, του υπομνήματος Γουβελη δηλαδή. Όχι οτι το αμφισβητώ, καθόλου, αλλά θα ήθελα να μάθω που βρίσκεται το εξαιρετικά ενδιαφέρον αυτό στοιχείο.

  106. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Αγαπητέ φίλε,

    Ευχαριστούμε για τα καλά λόγια. Μιας και ο Αρματιστής έχει… διήμερη άδεια, αναλαμβάνω να απαντήσω εγώ στο ερώτημά σου.

    Το «Πρώτο Υπόμνημα Γουβέλη» (για την ακρίβεια: «ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΌΝ, Προσωπικόν δια τον κύριον Υπουργόν των Στρατιωτικών») δημοσιεύεται αρχικά στο βιβλίο του Μιχαήλ Ροδά «Η Ελλάσα στη Μικράν Ασίαν (1918-1922)» σελ. 379.

    Το Υπόμνημα αναδημοσιεύεται επίσης στον τόμο της ΔΙΣ «ΕΠΙΘΕΤΙΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 1920 ΜΑΡΤΙΟΥ 1921» ως ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 8α, σελ. 23 των Παραρτημάτων του τόμου.

    Δυστυχώς, στο διαδίκτυο κυκλοφορεί μία προσεκτικά επιλεγμένη (και απολύτως παραπειστική) περικοπή της πρώτης παραγράφου του Υπομνήματος – ενός από τα πιο σημαντικά έγγραφα της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

  107. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Tο θέμα είναι, ότι ήδη από τον Οκτώβριο, ο Βενιζέλος είχε καταλάβει ότι έπρεπε να γίνουν μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις και συνεννοείτο με την Αγγλία. Αλλά εν μέσω τέτοιας κατάστασης (που ουσιαστικά αντιμετώπιζε η χώρα, αλλά και όλο το έθνος) έκανε εκλογές τις οποίες έχασε. Από εκεί και πέρα, όταν ο Κεμάλ εξαφάνιζε την αρμενική απειλή, εμείς πολιτικολογούσαμε ως τον Ιανουάριο και χάθηκε καιρός. Άκόμα και η επιθετική αναγνώριση του Δεκεμβρίου, είχε πολιτική χροιά. Αυτό που κατάλαβε ο Βενιζέλος από τον Σεπτέμβιο του 1920, απλά το αντιλαμβάνεται και ο Γουβέλης τον Ιανουάριο του 1921. Οι κυβερνώντες το κατάλαβαν μόνο μετά την αποτυχία του Μαρτίου.

  108. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    Τις εὐχές μου στην Πατρίδα,εἴθε ἡ σημερινή ἐπέτειος να ἑμπνεύσει ὑπερηφάνεια και θάρρος.
    @Κ/Δ ΚΒ
    Ἄν ὁ Βενιζέλος ἦταν κατά το ἥμισυ ἡ μεγαλοφυΐα που παρουσιάζεται (και ἀφήνω στην ἄκρη τα μεταφυσικά περί Μεσσίου),τότε θα ἔπρεπε να ξέρει πρίν ἀκόμη ἀποβιβασθεί ὁ Στρατός στην Σμύρνη πού τον ἔστελνε και μέ ποιόν ἀντικειμενικό σκοπό.
    Ὅταν μπαίνεις στον χορό,θα χορέψεις,λένε στο χωριό μου.
    Με την σειρά τώρα.
    Ἄν ὁ Βενιζέλος ἀντιμετώπιζε την παρουσία της Ἑλλάδοςστην Μικρά Ἀσία ὡς ἐκπλήρωση προαιωνίων πόθων του Γένους,θα ἔπρεπε να ἑνστερνιστεί πρώτα ὁ ἴδιος την ρήση του «Αἱ μεγάλαι εὐκαιρίαι παρουσιάζονται και δια τα μικρά Ἕθνη,ἀλλ᾿ὅχι μονίμως.»
    Τέτοια συγκυρία,με την ὀθωμανική αὐτοκρατορία στρατιωτικῶς ἐξουδετερωμένη,δέν πρόκοιτο να ξαναπαρουσιαστεί,και ἄλλοι στην θέση μας θα ἄφηναν τις εὐγένειες και θα ἐδραιωνόταν με την μεγαλύτερη δυνατή ἀποφασιστικότητα ὅσον ἀκόμη οἱ συνθήκες ἦσαν εὐνοϊκές.
    Ὁ Βενιζέλος ὅμως,τί ἔκανε;
    Κατ᾿ἀρχήν,ἐπειδή το φίδι δέν το χτυπᾶς στην οὐρά,ἀλλά στο κεφάλι,ἔπρεπε να στοχεύσει Κωνσταντινούπολη,και την Σμύρνη ἄς την πήγαινε για διεθνοποίηση,τουλάχιστον προσχηματικά.
    Ἐπί της οὐσίας,με την Ἀρμοστεία στα χέρια του Στεργειάδη,μᾶλλον ἀκόμη περισσότερο ὑπέφεραν τα ἑλληνικά συμφέροντα,ἀπό ὅτι σε μία διεθνοποιημένη περιοχή…
    Ἀντιμετώπισε την ὅλη ὑπόθεση σάν πολιτική ἐργολαβία,και ὅχι σάν αὐτό που κατ᾿ἐξοχήν ἦταν,δηλαδή μία ἑθνική ἐξόρμηση,και ἔθεσε τις προϋποθέσεις για την ἀποτυχία αὐτῆς της ἐξορμήσεως,ἀπλῶς και μόνο με την ἀπροθυμία του να την ἀναλάβει,μετερχόμενος κάθε πρόφαση.
    Ἤδη ἡ 2α Μαΐου 1919 ἐξελίχθηκε σε φιάσκο,δίνοντας ἕνα πρώϊμο δείγμα γραφῆς της σοβαρότητος με την ὁποία ὁ Ε.Β θα πολιτευόταν στην Μικρά Ἀσία.
    Ἀκολουθεί ὁ Α.Στεργειάδης,κυριολεκτικά μία φωτοβολίδα που κατηύγασε την πορεία που ὁ Β. εἴχε κατά νού:μόνο οἱ Ἕλληνες μήν πάρουν ἀέρα στην Μικρασία.
    Δέχθηκε περιορισμούς ἐξευτελιστικούς για σύμμαχο και νικήτρια χώρα,(ἐκείνο το ὅριο των τριῶν χιλιομέτρων ἀπό την ὑποδειχθείσα ζώνη εὐθύνης,πέραν των ὁποίων ἀπαγορευόταν στις ἑλληνικές δυνάμεις να καταδιώκουν τους τσέτες),και μάλιστα μετά ἀπό ὅτι εἴχε προηγηθεί στην Ἀνατολή,με τις γενοκτονίες εἰς βάρος των χριστιανῶν,δέχθηκε οἱ «Σύμμαχοι» να καθίσουν την Ἑλλάδα στο σκαμνί για τα ἐπεισόδια της Σμύρνης(;!) τα ὁποία προεκάλεσαν οἱ Τούρκοι,για «σφαγές» ὅπως της Μαινεμένης,ἐνῶ ἔκανε την κυρία για την Πέργαμο,το Ἀϊδίνιο,και ἄλλα πολλά.
    Ὁ ἴδιος,παρεμπόδισε ὅσο μποροῦσε την ἀνάληψη στρατιωτικῆς δράσεως,ὅσο ἦταν στην ἐξουσία.
    Ὅταν ἡ Στρατιά ἀνέλαβε με πρωτοβουλία της τις ἐπιχειρήσεις προς Φιλαδέλφεια,κατσάδιασε τον Παρασκευόπουλο σε βαθμό που τον ἐξώθησε σε παραίτηση,την ὁποία ὅμως δέν ἔκανε δεκτή,ἐπειδή,ὁ μακιαβελίσκος,χρειαζόταν κάποιους δορυφόρους για να ἀπορροφοῦν τις δυσαρέσκειες.
    Ἡ πρόφαση του για την κωλυσιεργία που ἔσπασε ὁ Παρασκευόπουλος,ἦταν ὅτι δέν του ἔδωσε καιρό για να ἐκμαιεύσει ἀνταλλάγματα ἀπό τους Ἄγγλους.(προφανῶς,θα ἐξασφάλιζε σε λίγα εἰκοσιτετράωρα ὅτι δέ ἐξασφάλισε σε δεκαοκτώ μήνες…)
    Ὁ Παρασκευόπουλος,ὑπόψιν,ὑπέβαλλε και ἄλλη παραίτηση,(προς τον Β. ἑννοείται),ἐξ αἰτίας του Στεργειάδη.
    Βλέπουμε λοιπόν,ὅτι ἠ στάση του Β. ἦταν καθαρά παρακωλυτική ὡς προς τις στρατιωτικές ἐπιχειρήσεις,δεκατρείς ὁλόκληρους μήνες μετά την ἀποβίβαση στην Σμύρνη,ζήτησε τα ρέστα για τις ἐπιχειρήσεις της Φιλαδέλφειας,και δέν προέβη σε καμμία οὐσιώδη προετοιμασία για ἀνάληψη ἐπιχειρήσεων πρίν ἀποδράσει ἀπό την διακυβέρνηση.
    Στον Γουβέλη τώρα,δέν γνωρίζω γιατί την ἔκθεση του την ὑπέβαλλε τον Ἰανουάριο και ὅχι νωρίτερα,ἀλλά προφανῶς τότε ἀνέλαβε καθήκοντα Α/ΓΕΣ (στην ἰστοσελίδα του ΓΕΣ ἀναφέρεται ὅτι διετέλεσε Ἀρχηγός και ἀντικαταστάθηκε μέσα στο 1921).
    Το πότε εἴχε σχηματίσει την ἄποψη που κατέθεσε,δέν προσδιορίζεται ἀπό τον βαθμό,ὅμως.
    Πιθανώτατα,το ἔπραξε ὅταν εἴχε ἀξίωμα,και μετά την Ἐπιθετική Ἀναγνώριση εἴδε τί φρόκαλα διαδέχθηκαν τον Βενιζέλο (ἔρμη,παντέρμη Πατρίδα…).
    Το ὅτι αὐτοί που διαδέχθηκαν τον Β. ἦσαν φρόκαλα,και αὐτό λίαν ἐπιεικῶς,δέν νομίζω ὅτι χρειάζεται ἰδιαίτερη τεκμηρίωση.
    Ἀλλά και ἡ πολιτεία τους στην διάρκεια του Διχασμοῦ,δέν προδιέθετε και εὐνοϊκά,για να το διατυπώσω κομψά.
    Ἑν πάση περιπτώσει,στην Μικρά Ἀσία τρέχαμε πίσω ἀπό τις στρατιωτικές ἐξελίξεις,και δέν τις δρομολογούσαμε οἱ ἴδιοι.
    Πρόσθεσε και την ἀνεπάρκεια στην διεύθυνση των σημαντικώτερων ἐπιχειρήσεων,και βουαλά ἡ κατάληξη…

  109. Ο/Η .+- λέει:

    Θα ηθελα να συμπληρωσω το Αχερωντα, με το γεγονος οτι το 1919/20 ο Παγκαλος ειχε αρχισει α οχυρωνει την σμυρνη, με σκοπο να δημιουργησει ενα περιχαρακωμενο στρατοπεδο, ετσι ωστε με μολις 3 μεραρχιες να ειναι σε θεση να το προστατεψει κατα το προηγουμενο της θεσσαλονικης το 1915-1918. Τελικα, η ακυρωση των εργασιων, αποτελεσε ενα απο τα πολλα λαθη τα οποια μαζι προκαλεσαν αυτην την καταληξη.
    Σε οτι αφορα τον Βενιζελο, οποιαδηποτε κριτικη και εαν του χρεωνουμε, για τυχοδιωκτισμο και αλλα πολλα, πρωτα πρεπει να εχουμε υποψη και την κατασταση μετα το τελος του Α’ΠΠ, και τους συμμαχους να μοιραζουν τα ιματια της Τουρκιας σε ζωνες επιροης, με τον οθωμανικο στρατο, να εχει αποστρατευτει, και αποψιλωθει απο σημαντικο μερος του πολεμικου υλικου, με σημαντικους περιορισμους σε οτι αφορα τις μελλοντικες δυνατοτητες επανασυγκροτησης. Δεν νομιζω οτι μεχρι το 1920 με τα τοτε δεδομενα, υπηρχε κατι αξιολογο απεναντι απο τον ΕΣ, σαν συνολο, που να προκαλουσε, φοβους. μονο ορισμενα ατκατα και τακτικα τμηματα.
    Προσωπικα θεωρω σαν σημειο οροσημο την ανοιξη καλοκαιρι του 1921, οταν η ελληνικη διπλοματια, και με αυτην και η πολιτικη και στρατιωτικη ηγεσια, δεν αντιληφτηκε την σημασια των γαλλικων και ιταλικων αποφασεων για συνδιαλλαγες με τον Κεμαλ οπως επισης και των Σοβιετικων. Εαν εχεις 2 απο τους 3 συμμαχους που ειναι παροντες και ειναι σε θεση να επηρεαζουν τα γεγονοτα, ειτε εμμεσα, ειτε αμμεσα, που κανουν τις επιλογες που εκαναν, και στην ουσια εκγαταλειπουν τις ζωνες επηροης, αρχιζοντας εμπορικες συνδιαλλαγες σε πολεμικα μεσα και εφοδια με αυτον, επιτρεποντας στον Κεμαλ να συγκεντρωσει στρατιωτικες δυναμεις απεναντι απο τους Ελληνες, οπως επισης και με την ηταα και καταστροφη των Αρμενιων, και με τους Σοβιετικους να αρχιζουν να τον χρηματοδοτουν και εφοδιαζουν και αυτοι με τα απαραιτητα, πως μπορεις υστερα να επιλεγεις να συνεχυσεις μια τετοια πολεμικη περιπετεια, με τους Αγγλους να μην ειναι σε θεση να σε ανεφοδιασουν και υποστηριξουν χρηματοοικονομικα κια με πολεμικα μεσα στην εκταση πυο αυτα ηταν απαραιτητα, και τους αμερικανους να σε κοιτανε με μισο ματι; Πως ειναι δυνατο, περα απο καθε οριο απλης λογικης, με το ελληνικο κρατος σε καθεστως περιπου χρεωκοπιας, με τα προβληματα που εντωμεταξυ ειχαν ερθει στην επιφανεια, σχετικα με τις αναγκες επανδρωσης της Στρατιας, και του ανεπαρκους ανεφοδιασμου, και ενα σωρο αλλα…, και να θες να συνεχισεις εχοντας μπροστα μια τετοια αρνητικη κατασταση;
    Αυτοκτονικες διαθέσεις; τι αλλο;!
    .και-

  110. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Χρόνια Πολλά σε όλους,
    Φίλε ΑΧΕΡΟΝΤΑ, δεν νομίζω να αμφισβητεί κανείς το ότι έχοντας ως εκκίνηση το 1912, οποιοσδήποτε Έλληνας πολιτικός βρισκόταν στην εξουσία το 1918-1919 θα επεδίωκε την επέκταση της Ελλάδας σε Θράκη, Μικρά Ασία. Ιδίως όπως επισημαίνεις μετά από μια «διεθνή» οθωμανική ήττα και στρατιωτική ανυπαρξία που της επιβλήθηκε.
    Η προτεραιότητα που πιστεύεις ότι θα έπρεπε να δώσει στην Κωνσταντινούπολη και η δευτερεύουσα διεθνοποίηση της Σμύρνης, δεν μπορούσε να επιτευχθεί γιατί πολύ απλά, στο Συνέδριο Ειρήνης ο Βενιζέλος ζήτησε Β. Ήπειρο, Δωδεκάνησα, Δυτική και Ανατολική Θράκη, Σμύρνη και την ίδια στιγμή η βασική ιδέα σε όλους τους διπλωματικούς κύκλους για την Κωνσταντινούπολη, ήταν η διεθνοποίηση. Άλλη η σημασία της Κωνσταντινούπολης για διεθνοποίηση κι άλλη της Σμύρνης. Αυτά το 1919, κατά το οποίο είχε βασικά εξασφαλίσει την Δυτ. Θράκη (έμμεσα βάσει Συνθήκης Νεϊγύ), την Σμύρνη (με την απόβαση) και Αν. Θράκη (η Γαλλία μετά την βοήθεια της Ελλάδας στην Ουκρανία δεν είχε αντιρρήσεις). Σύμφωνα με το ίδιο σκεπτικό, αρχικά εν έθεσε θέμα Κύπρου.
    Γενικώς το σκεπτικό του Βενιζέλου ήταν αυτό της «έμμεσης στρατηγικής προσέγγισης» στον σκοπό. Πάω και εξασφαλίζω αυτά που φαίνονται πιο εφικτά σε διπλωματικό επίπεδο (Σμύρνη) και περιμένω αργότερα την ευκαιρία για την Κωνσταντινούπολη. Άλλωστε τότε δεν υπήρχε καν ένδειξη περί εμφάνισης του Κεμάλ που θα ανέτρεπε τα πάντα.
    Ως τις αρχές όμως του 1920, επειδή κανείς δεν αναλάμβανε την «ευθύνη» για να ελέγχει την Κωνσταντινούπολη (η τελική πρόταση για διεθνές κράτος υπό την Εντολή των ΗΠΑ απορρίφθηκε από την ίδια και είναι άκρως ενδεικτική) η Αγγλία σχεδίαζε να «δώσει» την Πόλη στην Ελλάδα, κάτι όμως που συνάντησε την απόλυτη αντίρρηση Γαλλίας και Ιταλίας, οπότε στο Σαν Ρέμο τον Μάρτιο-Απρίλιο 1920 αποφασίστηκε τελεσίδικα η παραμονή της υπό τον Σουλτάνο.
    Από εκεί και πέρα απέμενε η επίσημη αποδοχή των όρων ειρήνης από τον Σουλτάνο. Προκειμένου να πιέσει αυτόν και ταυτόχρονα να μειώσει το κύρος του κεμαλικού κινήματος, επιχειρήθηκε η στρατιωτική δράση τον Ιούνιο του 1920 στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας (με την σύμφωνη γνώμη και των Μεγάλων Δυνάμεων) και εν συνεχεία στην Αν. Θράκη. Ταυτόχρονα απέδιδε η προσέγγιση που είχε πραγματοποιήσει προς την Ιταλία, οπότε εξασφάλιζε, Β. Ήπειρο, Δωδεκάνησα και την ιταλική «κατανόηση» στην Σμύρνη. Η προέλαση στην Μικρά Ασία πέτυχε και σταμάτησε η περαιτέρω προώθηση μόνο μετά από επιμονή Γαλλίας και Ιταλίας.
    Αφού το κεμαλικό κίνημα δεν κατεπνίγη τελικά και η ηγεσία του δεν αποθαρρύνθηκε, ενώ υπεγράφη εν συνεχεία η Συνθήκη των Σεβρών. Το λάθος του Βενιζέλου ήταν ότι τότε θεώρησε ότι έπρεπε να αναβαπτιστεί από τον ελληνικό λαό με την ψήφο του, παραγνωρίζοντας την αντιπάθεια που η κυβέρνησή του είχε προκαλέσει στο εσωτερικό, την συμπάθεια του λαού προς τον Βασιλιά τον οποίο η Αντάντ είχε εκδιώξει με σκαιό τρόπο, την αντιπάθεια του ελληνικού λαού στην πολεμική εμπλοκή με την Αντάντ που θεωρούσε ότι τον είχε ταπεινώσει κατά τον αποκλεισμό, την αυταρχική συμπεριφορά έναντι της αντίπαλης πολιτικής παράταξης στο εσωτερικό, τέλος την κακοδιοίκηση της κυβέρνησης Βενιζέλου στο εσωτερικό, σε απλά διοικητικά ζητήματα.
    Πέρα όμως του πολιτικού σχεδιασμού που έκανε ο Βενιζέλος με τις εκλογές (και για τον οποίο το ποσοστό ψήφων δεν ήταν άσχημο, απλά ο εκλογικός νόμος ήταν για τα πανηγύρια), ο Βενιζέλος σχεδίαζε τα επόμενα βήματα στην Μικρά Ασία. Έτσι από τον Οκτώβριο ήδη είχε επίσημα επαφές με την Αγγλία για τελική κατατρόπωση του Κεμάλ με εκτεταμένες επιχειρήσεις ως τον Πόντο, την Άγκυρα και το Ικόνιο. Η Αγγλία θα έπρεπε να χρηματοδοτήσει και εξοπλίσει τον ΕΣ, ενώ όπως είναι ευνόητο μετά από επιτυχή έκβαση των επιχειρήσεων, η Ελλάδα δικαιωματικά θα λάμβανε μεγαλύτερη ενδοχώρα από αυτήν που της είχε επιδικαστεί στην Σμύρνη, θα λάμβανε τον Πόντο, αλλά και ……. την Κωνσταντινούπολη. Αυτό δεν είναι ευρέως γνωστό, γιατί αφού χάθηκαν οι εκλογές κανένας δεν ασχολήθηκε με όλο αυτό το σχέδιο και το μόνο που ξέρει είναι για τις μελλοντικές στρατιωτικές επιχειρήσει που σχεδίαζε και όχι για το αποτέλεσμα ως προς την προσάρτηση εδαφών που θα είχαν αυτές για την Ελλάδα. Σύμφωνα με ενδείξεις, την Κωνσταντινούπολη θα την έπαιρνε με προσυνεννοημένο πραξικόπημα από Οθωμανό πασά με τον οποίο είχε επαφές. Αν και κατά τα φαινόμενα η αγγλική κυβέρνηση είχε εκφράσει σκεπτικισμό για τον Πόντο, δεν είναι ξεκάθαρο τι σκεφτόταν για τον υπόλοιπο σχεδιασμό του Βενιζέλου, ωστόσο όλα αυτά σταμάτησαν με το αρνητικό αποτέλεσμα των εκλογών του Νοεμβρίου 1920.

    Μια παρατήρηση, το γεγονός ότι δεν επιτρέπονταν από τους Συμμάχους να προελάσει ο ΕΣ πέραν της διαχωριστικής γραμμής το 1919-1920 για να χτυπήσει τους τσέτες κ.λπ. δεν έχει τόσο μεγάλη σημασία, γιατί σε γενικές γραμμές η δυνατότητα καταστολής του Κεμάλ με τις αδύναμες και μη τακτικές δυνάμεις που είχε, ήταν πάντα εφικτή ως τα τέλη του 1920. Απλά είχε προτιμηθεί αρχικά να κατασταλεί το κίνημά του από τον σουλτανικό στρατό. Ακόμα και τον Μάρτιο του 1921 ο μη επιστρατευμένος ΕΣ με τις λίγες μεραρχίες που είχε στην Μ. Ασία μπορούσε να πετύχει τους ΑΝΣΚ αλλά εκεί η στρατιωτική ηγεσία έκανε τα πάντα λάθος.

    Οι αντιρρήσεις του Βενιζέλου για την προέλαση άνευ ειδοποίησής του από τον Παρασκευόπουλο στην Προύσσα (κι όχι για Φιλαδέλφεια) δεν είναι τόσο αβάσιμες. Αυτό συνέβαινε γιατί έγινε μετά από παράκληση των βρετανικών στρατιωτικών κύκλων της Κωνσταντινούπολης προς την ΣΜΑ, καθώς δεν διέθεταν αρκετές δυνάμεις και φοβόντουσαν επίθεση κεμαλικών.

    Ο Γουβέλης τότε πράγματι είχε μόλις αναλάβει. Αλλά κι αυτός δεν σκέφτηκε κάτι άλλο από αυτό που σκέφτονταν Παρασκευόπουλος-Βενιζέλος τον Οκτώβριο 1920. Ακριβώς την α’ φάση του σχεδιασμού αυτού επιχείρησε η ΣΜΑ να εκτελέσει και τον Μάρτιο του 1920 αλλά μη ούσα ενισχυμένη και επιστρατευθείσα.

    Για το ότι τρέχαμε πίσω από τις στρατιωτικές εξελίξεις, απλά μετά την αποτυχία των επιχειρήσεων Μαρτίου 1921, ήταν μάταιο να επιχειρείς να καταστρέψεις τον Κεμάλ κι εκεί χάθηκε το παιχνίδι κατά την γνώμη μου. Παρ’ όλα αυτά κι επειδή ο ΕΣ δεν είχε υποστεί κάποιο συντριπτικό πλήγμα από επιθετικό εγχείρημα του Κεμάλ, αν κράταγε κάπως την γραμμή (έστω και στην Φιλαδέλφεια) το 1922, απλά ίσως είχαμε σώσει μέρος της Αν. Θράκης. Τα υπόλοιπα ήταν προδιαγεγραμμένα και το κυριότερο αποδεκτά κι από την ελληνική κυβέρνηση.

    ΥΓ
    Τελικό συμπέρασμα:
    Εν μέσω ή επικειμένων πολεμικών επιχειρήσεων δεν πας για εκλογές, για δημοκρατικούς λόγους.
    Και χάνεις χρόνο γιατί ο αντίπαλος κερδίζει χρόνο και χάνεις την εξουσία.

  111. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @.+-
    Ἡ ὑπόθεση της ὁχυρώσεως της περιμέτρου της Σμύρνης εἶναι περισσότερο ὑπόθεση ἐργασίας,παρά ἱστορική πραγματικότητα,δηλαδή οὐδέποτε ἔγιναν ἐργασίες ἄξιες λόγου.
    Ἡ ἱστορικῶς ἐλκυστικώτερη λεπτομέρεια στην φιλολογία περί ὁχυρώσεως,εἶναι ἡ ἐκπόνηση μελέτης ἀπό τον καθηγητή Κ.Καραθεοδωρῆ.
    Ὡστόσο,δέν προχώρησε,για σειρά λόγων,ὅπως ἡ ρευστότητα της καταστάσεως,ἡ διαχείρηση των περιορισμένων πόρων,ἀκόμη και το νομικό καθεστώς της ὑπό ἑντολήν περιοχῆς,τυπικῶς εἰσέτι ὑπό Σουλτανική ὑψηλή κυριαρχία.
    @Κ/Δ ΚΒ
    Πιθανώτατα ἔχεις δίκηο για το ὅτι ἡ κατσάδα ἀφοροῦσε τις ἐπιχειρήσεις προς Προύσσα,ἀλλά ἡ οὐσία εἶναι και παραμένει,ὅτι και οἱ ἐπιχειρήσεις προς Φιλαδέλφεια,και ἐκείνες ἦσαν μέρος ἀκριβῶς της πολιτικῆς ἐργολαβίας που ὁ Β.ἀνέλαβε στην Μικρά Ἀσία,πράγμα που ἐπανειλημμένως ἔχω τονίσει:δέν ἦταν κάποιος δεσμευτικός ἑθνικός σχεδιασμός,ἀλλά παροχή ὑπηρεσιῶν προς τους ἀποκαλουμένους «Συμμάχους» (αὐτό δέν εἶναι εἰρωνική διατύπωση,δέν ὑπήρξε οὐδέποτε εἰσδοχή της Ἑλλάδος στην ΑΝΤΑΝΤ,δέν ὑπήρξαν οὔτε διμερείς συμβάσεις στρατιωτικοῦ περιεχομένου με δεσμευτικές προβλέψεις ἀνάμεσα στην Ἐλλάδα και τις χώρες που ἀποκαλούσαμε «Σύμμαχες»,και μάλιστα με το Σ κεφαλαίο,ἀκόμη και με κωνσταντινική κυβέρνηση)
    Ὅσο για τους μεγαλεπήβολους σχεδιασμούς του Βενιζέλου για ἐπιχειρήσεις βαθειά στην μικρασιατική ἑνδοχώρα και στον Πόντο,θα μου ἐπιτρέψεις να παρατηρήσω ὅτι στα λόγια ὁ Βενιζέλος ἔχτιζε ἀνώγεια και κατώγεια,στην πράξη ὅμως εἴχε διαγράψει τον Πόντο νωρίς-νωρίς,και ὁμολόγησε στον Τραπεζοῦντος Χρύσανθο ὅτι «διαπραγματεύηκε ἄθλια το Ποντιακό Ζήτημα» (πολιτικό ἡμερολόγιο Ἐλευθερίου Βενιζέλου,ὑπό Πηνελόπης Σ.Δέλτα).
    Ὁ ἴδιος ἐκκένωσε την Βόρειο Ἤπειρο,δήθεν για να ἐπικεντρωθεί στην Μικρά Ἀσία (καλά,ἐδῶ λύσσαξε να δώσει την Καβάλα στην Βουλγαρία,πάλι για να ἐπικεντρωθεί …πού ἀκριβῶς;).
    Ὁπότε,φίλε μου,για τις «προθέσεις» του Βενιζέλου για μεγάλης κλίμακας ἐπιχειρήσεις,δύο παρατηρήσεις ἔχω να κάνω:
    α)καλά ξυπνητούρια,φωστήρα Βενιζέλε(ἄν ὅντως το ἑννοοῦσες αὐτό με τις ἐπιχειρήσεις…)
    β)καλά,μας ἔπεισες,φωστήρα Βενιζέλε,που με το που συνέλαβες το ὅραμα,θυμήθηκες να κάνεις ἐκλογές.

  112. Ο/Η .+- λέει:

    Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει: 10/28/2015 στο 21:29

    θα διαφωνησω με την τοποθετηση σου σχετικα με την οχυρωση της Σμυρνης.
    Εαν εχεις την ευκαιρια, συνηστω τα απομνημονευματα του αντιστρατηγου και μετεπειτα δικτατορα Παγκαλου. Εκει υπαρχει μια ξεκαθαρη αναφορα, για την εναρξη εργασιων για οχυρωσεις, χρησιμοποιοντας 3.000 εργατες, αλλα και για την προωρη παυση τους πριν την ολοκληρωση τους εξαιτιας ελλειψης χρηματων.

    .και-

  113. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    Ο/Η .+- λέει:
    10/29/2015 στο 16:25
    Μα δέν ὑπάρχει διαφωνία,ἂσχἐτως του ἄν ἔγινε κάποια ἀρχή,ἡ ὁχύρωση ἀπλούστατα δέν προχώρησε.
    Ἐπίσης,τα ἀπομνημονεύματα εἶναι πάντοτε χρωματισμένα και προσημειωμένα με τις προσωπικές προσλαμβάνουσες των ἀπομνημονευόντων.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s