28η Οκτωβρίου 1940: Παρεξηγήσεις και ανακρίβειες

Γράφει ο Αρματιστής

ΔήμουΔιάβασα στο ιστολόγιο strategyreports ένα άρθρο με τίτλο «Εθνικός Αμυντικός Σχεδιασμός και δίκτυο χερσαίων συγκοινωνιών», στο οποίο περιέχοταν απόσπασμα συνέντευξης  του αείμνηστου στρατηγού Δήμου που δόθηκε στον Σάββα Βλάση και στην οποία επιχειρηματολογούσε για  τους λόγους που δεν θα έπρεπε να καταργηθεί η 1η Στρατιά από ενεργός Μείζων Σχηματισμός του ΕΣ. Στην υπόψη συνέντευξη περιλαμβανόταν και η ακολουθούσα αναφορά στον πόλεμο του 1940-41, στη βάση της οποίας στηριζόταν και η επιχειρηματολογία του στρατηγού για την αναγκαιότητα διατήρησης της 1ης Στρατιάς:

«Στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο έγινε ένα φοβερό λάθος με το οποίο οι ιστορικοί και στρατηγικοί μελετητές δεν ασχολούνται. Ο στρατός πολεμούσε στην Αλβανία. Στα οχυρά, όταν εισέβαλαν οι Γερμανοί, πολεμούσε άλλο κομμάτι του. Κανείς βέβαια δεν περίμενε ότι η Γιουγκοσλαβία θα σαρωνόταν και οι μηχανοκίνητες δυνάμεις του Χίτλερ θα έμπαιναν από τον Αξιό. Έγινε αυτό. Άρα έχουμε την αντιδιαστολή σχεδίασης και υλοποίησης. Δεν είχε προβλεφθεί σχέδιο για αυτό. Άρα έπρεπε να γίνει στρατηγικός ελιγμός. Διαπίστωσαν ότι δεν υπήρχε άνθρωπος για να τον κάνει. Δεν υπήρχε το αρμόδιο εξειδικευμένο πολεμικό στρατηγείο για να το κάνει αυτό. Κι έτσι μια απλούστατη στρατηγική κίνηση, μια μονάδα να πιάσει τον Όλυμπο να μην περάσουν οι Γερμανοί αμαχητί, δεν έγινε. Το Γενικό Στρατηγείο βρισκόταν στο Μεγάλη Βρετανία στην Αθήνα. Δεν είχε ούτε τους αρμόδιους επιτελείς, ούτε τον όγκο των εκτιμήσεων αυτών, δεν είχε όμως και την πείρα για να δει τα πράγματα. Εδώ δεν είδε το Αλβανικό Μέτωπο. Διέταξε τον Κατσιμήτρο να υποχωρήσει, που αν το έκανε θα ήταν καταστροφικό. Σας λέω μόνο τούτο, ότι δεν είχε αίσθηση του χώρου. Ο Στρατάρχης Παπάγος δεν πήγε ποτέ στο μέτωπο. Αυτά τα λάθη βέβαια μας τα κάλυψε η ιδιοφυΐα του Κατσιμήτρου, ο οποίος παράκουσε τις εντολές και νίκησε. Όμως το έλλειμμα του στρατηγικού ελιγμού παρέμεινε»

Λόγω και της μεγάλης εθνικής επετείου που τιμήσαμε [όσοι την τιμήσαμε], αλλά και προς χάρη της ιστορικής αλήθειας, θα επιθυμούσα να κάνω κάποιες ιστορικές ανασκευές στα αναφερόμενα από τον στρατηγό Δήμου, με απέραντο πάντα σεβασμό στο μνήμη του. Ειδικότερα, ο αείμνηστος στρατηγός αναφέρει πράγματα που απέχουν πολύ από την ιστορική αλήθεια. Παρακάτω θα προσπαθήσω όσο περισσότερο γίνεται πιο συνοπτικά, να επισημάνω αυτά τα σημεία:

 

1η Ανακρίβεια

 «Το Γενικό Στρατηγείο δεν είχε όμως και την πείρα για να δει τα πράγματα. Δεν είδε το Αλβανικό μέτωπο. Διέταξε το Κατσιμήτρο να υποχωρήσει, που αν το έκανε θα ήταν καταστροφικό. Σας λέω μόνο τούτο, ότι δεν είχε (το Γ.Σ.) αίσθηση του χώρου. Ο Παπάγος δεν πήγε ποτέ στο μέτωπο. Αυτά τα λάθη μας τα κάλυψε η ιδιοφυία του Κατσιμήτρου, ο οποίος παράκουσε τις εντολές και νίκησε».

 

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ

 Από την παραπάνω αναφορά αφήνεται να εννοηθεί ότι το ΓΕΣ:

  1.   Δεν διέθετε τη πείρα για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της Ιταλικής απειλής.
  2.   Δεν είχε αίσθηση του Αλβανικού μετώπου.
  3.   Διέταξε τον διοικητή της VIII Μεραρχίας  στρατηγό Χαράλαμπο Κατσιμήτρο, να υποχωρήσει από την Ήπειρο, αλλά ο Κατσιμήτρος αγνόησε τη διαταγή του ΓΕΣ, παρέμεινε στην Ήπειρο, έδωσε εκεί τον αμυντικό αγώνα και τελικά νίκησε.

Όσον αφορά το πρώτο σκέλος της παραπάνω αναφοράς, αυτή απαντάται από τα όσα θα αναφερθούν στη συνέχεια αναφορικά με τη σχεδίαση, αλλά και από το ότι η Ιταλική απειλή αντιμετωπίστηκε αποτελεσματικά με βάση τα σχέδια του ΓΕΣ, τα οποία είναι αυτά που οδήγησαν στη μεγάλη νίκη των Ελλήνων στη «Μάχη της Ελλάδας» για την απόκρουση της Ιταλικής φασιστικής εισβολής.

Όσοn αφορά το δεύτερο σκέλος της αναφοράς, είναι άγνωστο το τι ακριβώς εννοεί ο στρατηγός Δήμου με τη φράση «το Γ.Σ. δεν είχε αίσθηση του Αλβανικού μετώπου». Πιθανόν να εννοεί  ότι το ΓΕΣ [ο Παπάγος] δεν διέθετε αντίληψη του Θεάτρου επιχειρήσεων της Ηπείρου, πράγμα που μπορεί να σημαίνει πολλά, όπως:

  • Δεν είχαν αντίληψη της γεωγραφίας του χώρου
  • Δεν διέθεταν ακριβείς πληροφορίες για τις Ιταλικές δυνάμεις
  • Δεν διέθεταν σαφή αντίληψη για τη κατάσταση του Ελληνικού στρατού
  • Δεν διέθεταν την ικανότητα να προσδιορίσουν το χώρο προς τον οποίο έπρεπε να κατευθυνθεί τη κυρία προσπάθεια του στρατού
  • Πιθανόν κάποια εξ αυτών, ή και όλα, ή ακόμη και άλλα που δεν διευκρινίζονται.

Αλλά η νίκη του Ελληνικού στρατού στην Ήπειρο, στην Πίνδο και στο θέατρο επιχειρήσεων Δυτικής Μακεδονίας δεν μπορεί να δικαιολογήσει τον ισχυρισμό του στρατηγού Δήμου. Δεν λειτούργησαν αυτόνομα οι εκεί διοικήσεις. Πολέμησαν με βάση τα σχέδια που κατάρτισε το ΓΕΣ προ του πολέμου και  υπό τη διοίκηση του αρχιστράτηγου και του επιτελείου του, όταν άρχισαν οι επιχειρήσεις. Αν ο στρατηγός Δήμου εννοεί ότι ο ΕΣ δεν πέταξε στη θάλασσα τους Ιταλούς, αυτό σηκώνει πολλή συζήτηση για το αν ήταν δυνατό να επιτευχθεί μέχρι και τον Απρίλιο του 1941.

Αντιστράτηγος Γεώργιος Κοσμάς

Αντιστράτηγος Γεώργιος Κοσμάς

Όσον αφορά το τρίτο σκέλος της αναφοράς, αυτό δεν μπορεί να λέγεται από ένα αξιωματικό που ανήλθε στις ανώτατες θέσεις της ηγεσίας του ΕΣ. Υπήρχε ποτέ περίπτωση κάποιος διοικητής σχηματισμού να μην εκτελέσει τις διαταγές του στρατηγού Δήμου; Ασφαλώς όχι. Η μη εκτέλεση διαταγών και αποστολών από ανώτατους διοικητές σε ένα σοβαρό στρατό, όπως ήταν ο Ελληνικός Στρατός εκείνης της περιόδου, είναι πολύ απλά αδιανόητη. Υπόψην ότι ο Παπάγος δεν ήταν ο Αρχηγός που μπορούσε κάποιος να αγνοήσει και να μην εκτελέσει  τις διαταγές  και αποφάσεις του. Ο Παπάγος σε περιπτώσεις μη εκτέλεσης των διαταγών του ή διαφοράς γνώμης επί κρίσιμων ζητημάτων αναφορικά με τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων, αφαιρούσε αμέσως τη διοίκηση, ακόμη και από άτομα με τα οποία συνδεόταν με προσωπική σχέση, όπως είναι η περίπτωση του διοικητού του Α’ Σώματος Στρατού, στρατηγού Κοσμά (τον οποίον, επειδή εκτιμούσε τον επαγγελματισμό του, επανέφερε το 1948 ως αρχηγό του ΓΕΣ), αλλά και όλης σχεδόν της ανώτατης ηγεσίας του Θεάτρου επιχειρήσεων Αλβανίας.

Οι παραπάνω αναφορές του στρατηγού Δήμου αποτελούν ιστορικό λάθος και απέχουν πολύ από τη πραγματικότητα.  Ίσως οι περισσότεροι δεν το γνωρίζουν, αλλά μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και μέχρι και το 1939, ως απειλή αντιμετωπιζόταν μόνο η Βουλγαρία και με βάση την υπόψη εκτίμηση ο στρατός, η σχεδίαση και η οχύρωση είχαν προσανατολιστεί προς την Κεντρική και Ανατολική Μακεδονία. Για την αντιμετώπιση της Βουλγαρικής απειλής κατασκευάστηκε στην Ελληνοβουλγαρική μεθόριο [μεταξύ του τριεθνούς επί του Μπέλες και του ποταμού Νέστου] η οχυρωματική γραμμή «Μπέλες – Νέστος» ή και «γραμμή Μεταξά». Σκοπός της οχυρωματικής γραμμής ήταν η ανάσχεση μιας Βουλγαρικής επίθεσης ώστε να δοθεί ο χρόνος για να ολοκληρωθεί η επιστράτευση και η στρατηγική συγκέντρωση του στρατού στη Κεντρική και Ανατολική Μακεδονία προκειμένου να αναληφθούν «εν καιρώ» επιθετικές επιχειρήσεις προς το Βουλγαρικό έδαφος.

Η κατάληψη της Αλβανίας από την Ιταλία και το Σχέδιο «ΙΒ»

Ο υπάρχον όμως σχεδιασμός άλλαξε άρδην όταν, εντελώς αιφνιδιαστικά, στις 7 Απριλίου 1939, τα Ιταλικά στρατεύματα αποβιβάστηκαν στην Αλβανία, κατέλυσαν την ανεξαρτησία της χώρας και προωθήθηκαν στα Ελληνοαλβανικά σύνορα. Υπόψη ότι το 1939, οι μόνες δυνάμεις που ήσαν προσανατολισμένες προς την Αλβανία ήταν η VIII Μεραρχία στην Ήπειρο και η IX Μεραρχία στη Δυτική Μακεδονία. Αμέσως όμως μετά τη κατάληψη της Αλβανίας από τα Ιταλικά στρατεύματα, το ΓΕΣ έλαβε άμεσα και σοβαρά μέτρα για την αντιμετώπιση της νέας αυτής απειλής και κατάρτισε ένα νέο σχέδιο εκστρατείας με την ονομασία «ΙΒ», που αντιμετώπιζε  ταυτόχρονη απειλή από την Ιταλία και τη Βουλγαρία και το οποίο και κοινοποιήθηκε στους σχηματισμούς στις 4 Μαίου 1939. Όμως, λόγω του αιφνίδιου της  απειλής, της πρόωρης σχεδίασης, της μη ύπαρξης οχύρωσης προς την Αλβανία και της αδυναμίας να εκτελεστούν οι απαραίτητες προετοιμασίες για την πλήρη αντιμετώπιση της απειλής που παρουσιάστηκε αιφνιδιαστικά στη βορειοδυτική Ελλάδα, το σχέδιο «ΙΒ» ήταν βασικά αμυντικό. Ειδικότερα, για το θέατρο επιχειρήσεων προς την Αλβανία προβλεπόταν ότι εφόσον  οι πολεμικές συνθήκες θα το επέβαλαν, ο Ελληνικός στρατός θα υποχωρούσε στην Ήπειρο μέχρι το ποταμό Άραχθο και στη Δυτική Μακεδονία μέχρι το Βέρμιο, με σκοπό να κερδίσει τον απαιτούμενο χρόνο για την ολοκλήρωση της επιστρατεύσεως, ώστε να αμυνθεί στη φυσικά ισχυρή αμυντική τοποθεσία «Άραχθος – Ζυγός Μετσόβου – Αλιάκμονας – Βέρμιο». Και τούτο επειδή η στρατιωτική ηγεσία εκτιμούσε ότι αυτή ήταν η ισχυρότερη αμυντική τοποθεσία στην οποία θα μπορούσαν να συγκεντρωθούν οι κύριες Ελληνικές δυνάμεις για να διεξάγουν τον αμυντικό αγώνα υπό ευνοϊκότερες συνθήκες.

Το σχέδιο ΙΒ προέβλεπε:

(2 Θέατρα επιχειρήσεων και 7 Διοικήσεις υπό τον Αρχιστράτηγο)

Θέατρο Επιχειρήσεων  προς την Αλβανία 

1. Η VIII  Μεραρχία στην Ήπειρο

2. Το Β’ Σ.Σ. με τις Ι, ΙΧ Μεραρχίες και τη V Ταξιαρχία για τη Δυτική Μακεδονία

3. Το Γ’ Σ.Σ. με τις Χ, ΧΙ Μεραρχίες και τη IV Ταξιαρχία για τη Δυτική Μακεδονία

Θέατρο επιχειρήσεων προς τη Βουλγαρία  

4. Το Τμήμα Στρατιάς Καβάλας με

* Την Ομάδα Μεραρχιών στο διάδρομο του Αξιού από τις VI και XVII και τη Μεραρχία Ιππικού

* Το  Δ’ Σ.Σ.  με τις VII, XIV Μεραρχίες

5. Το Ε’ ΣΣ με τις ΧΙΙ και ΧΙΙΙ Μεραρχίες

Γενική εφεδρεία αρχιστράτηγου

6. Το Α’ ΣΣ Αθηνών με τις ΙΙ, ΙΙΙ, IV Μεραρχίες

7. Την V Μεραρχία και τη ΙΙΙ ταξιαρχία ΠΖ

Παράλληλα με τη σχεδίαση άρχισε και η οχύρωση της Ελληνοαλβανικής μεθορίου στην Ήπειρο και τη Δυτική Μακεδονία.

Η μεταβλητή του σχεδίου «ΙΒα»

Στη συνέχεια και αφού εκτιμήθηκε ότι η Γιουγκοσλαβία θα παρέμενε ουδέτερη, κοινοποιήθηκε την 1 Σεπτεμβρίου 1939 η πρώτη μεταβλητή του σχεδίου ΙΒ με την ονομασία «ΙΒα», δια της οποίας προβλεπόταν ότι στη μεν Δυτική Μακεδονία η άμυνα θα διεξαγόταν πλησίον των συνόρων [δηλαδή δεν θα γινόταν υποχώρηση στη γραμμή Αλιάκμονας – Βέρμιο], στη δε Ήπειρο ο στρατός θα συμπτυσσόταν από τα σύνορα  στην τοποθεσία «Ελαία (Καλπάκι) – Καλαμάς» στην οποία και θα δινόταν ο αμυντικός αγώνας [δηλαδή δεν θα γινόταν σύμπτυξη στη τοποθεσία του Αράχθου]. Και στις δύο αμυντικές τοποθεσίες, στην Ήπειρο και στη Δυτική Μακεδονία, οι εργασίες οχύρωσης που είχαν ξεκινήσει προ 4 μηνών συνεχίζονταν με αμείωτη ένταση. Οι προβλεπόμενες μεγάλες μονάδες ήταν γενικά ίδιες με τις του σχεδίου ΙΒ, με την εξής κατανομή:

Στρατηγική συγκρότηση Σχεδίου ΙΒα

(2 Θέατρα επιχειρήσεων και 8 Διοικήσεις υπό τον Αρχιστράτηγο)

Θέατρο Επιχειρήσεων  προς την Αλβανία

1.      Στην Ήπειρο: η   VIII  Μεραρχία

2.      Στη Δυτική Μακεδονία: Το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας (ΤΣΔΜ) με:

* Το Β’ Σ.Σ. με τη Ι Μεραρχία στη Λάρισα, την ΙΧ Μεραρχία στη Καστοριά και τη V Ταξιαρχία στη Λάρισα και Γρεβενά

* Το Γ’ Σ.Σ. με τη IV Ταξιαρχία στη Φλώρινα και τη Χ Μεραρχία στην Έδεσσα

* Το Απόσπασμα Πίνδου στο Επταχώρι

* Την ΧΙ Μεραρχία στα Γιαννιτσά ως εφεδρεία του ΤΣΔΜ

Θέατρο επιχειρήσεων προς τη Βουλγαρία  

3. Το Τμήμα Στρατιάς Καβάλας με

* Την Ομάδα Μεραρχιών με τις VI και XVII Μεραρχίες στο Κιλκίς και στις Σέρρες

* Το Δ’ Σ.Σ.  με τις VII, XIV Μεραρχίες στη Δράμα και τη Ξάνθη αντίστοιχα

4. Το Ε’ ΣΣ με τις ΧΙΙ και ΧΙΙΙ Μεραρχίες στη Κομοτηνή και την Αλεξανδρούπολη

Γενική εφεδρεία αρχιστράτηγου

5. Το Α’ ΣΣ Αθηνών με τις ΙΙΙ και IV Μεραρχίες στη περιοχή Κοζάνης και τη ΙΙ Μεραρχία στη Καλαμπάκα

6. Την V Μεραρχία και τη ΙΙΙ Ταξιαρχία στη περιοχή Φλώρινας

7. Τη Μεραρχία Ιππικού στη περιοχή Έδεσσας – Γιαννιτσών

Η μεταβλητή του σχεδίου «ΙΒβ»

Ακολούθως, τον Απρίλιο του 1940 κοινοποιήθηκε η μεταβλητή «ΙΒβ» του σχεδίου ΙΒ, δια της οποίας προβλεπόταν ότι στη μεν Δυτική Μακεδονία, όπου ο συσχετισμός ισχύος ήταν περίπου ισοδύναμος,  ο αμυντικός αγώνας θα δινόταν στην αμυντική τοποθεσία που είχε οχυρωθεί πλησίον των συνόρων, στη δε Ήπειρο, όπου ο συσχετισμός ισχύος ήταν σε βάρος του ΕΣ, αφέθηκε η πρωτοβουλία στον διοικητή της VIII Μεραρχίας να αποφασίσει αν θα αμυνθεί στη τοποθεσία «Ελαία – Καλαμάς» που είχε οχυρωθεί, ή στη τοποθεσία του «Αράχθου» που ήταν ισχυρότερη. Είναι σκόπιμο όμως να αναφέρουμε το ποια ήταν η αποστολή της VIII  Μεραρχίας,  την οποία κατά το στρατηγό Δήμου δεν εκτέλεσε ο Κατσιμήτρος:

Αποστολή VIII  Μεραρχίας 

Η απαγόρευση των οδεύσεων που οδηγούσαν από την Ήπειρο στην Αιτωλοακαρνανία και η ισχυρή κάλυψη του αριστερού πλευρού του Τμήματος Θεάτρου Επιχειρήσεων Δυτικής Μακεδονίας. Με βάση οδηγίες που είχαν δοθεί στις 16 Σεπτεμβρίου 1940 στην VIII Μεραρχία, αυτή θα έπρεπε να αναχαιτίσει τον εχθρό στη γραμμή «Ελαία – Καλαμάς» (γραμμή ΙΒα, ή στη γραμμή του Αράχθου (γραμμή ΙΒ).

Είναι προφανές ότι η αποστολή της VIII  Μεραρχίας ήταν ελαστική και άφηνε τη πρωτοβουλία εκλογής της τοποθεσίας άμυνας στην VIII  Μεραρχία, ο διοικητής της οποίας επέλεξε να αμυνθεί στη τοποθεσία «Ελαία – Καλαμάς» με βάση τη σκέψη ότι αφ’ ενός το σύνολο των ανδρών της μεραρχίας του κατάγονταν από την Ήπειρο και η εγκατάλειψη της Ηπείρου θα είχε δυσμενή επίπτωση στο ηθικό της Μεραρχίας του και αφ’ ετέρου ότι η τοποθεσία Ελαία – Καλαμάς είχε οχυρωθεί ισχυρά.

Αλλά για ποιο λόγο το ΓΕΣ είχε μελετήσει τη πιθανότητα σύμπτυξης στη τοποθεσία του ποταμού Αράχθου; Η απάντηση είναι, νομίζω, περισσότερο από προφανής:

  • Η δύναμη της VIII Μεραρχίας ήταν υποδεέστερη των Ιταλικών δυνάμεων που ήταν προσανατολισμένες προς την Ήπειρο και ενδεχομένως οι μεραρχίες της Γενικής εφεδρείας να μη προλάβαιναν να φθάσουν έγκαιρα στην Ήπειρο για να συνδράμουν τον αγώνα της VIII  Μεραρχίας.
  • Η τοποθεσία του ποταμού Αράχθου, ως στηριζόμενη στον ορεινό όγκο της Πίνδου, είναι οικονομική και διαθέτει μεγάλη φυσική ισχύ. Απείρως μεγαλύτερη από τη τοποθεσία «Ελαία – Καλαμάς».
  • Μπορεί να ακούγεται ως «μείον» η εγκατάλειψη εθνικού εδάφους αλλά το ΓΕΣ έβλεπε το «όλον». Το απασχολούσε η κάλυψη των συγκοινωνιών από την Ήπειρο προς τη Θεσσαλία που διέρχονταν από τη Πίνδο στη περιοχή του Μετσόβου. Αν η μάχη χανόταν στην ασθενή τοποθεσία «Ελαία – Καλαμάς», οι Ιταλοί θα κατέρχονταν στη Θεσσαλία, θα έκοβαν την Ελλάδα στα δύο και θα προσέβαλαν το αριστερό πλευρό του ΤΣΔΜ. Για αυτό το λόγο με την έναρξη των επιχειρήσεων το ΓΕΣ υπενθυμίζει συνεχώς στον Κατσιμήτρο ότι η αποστολή του είναι η ισχυρή κάλυψη του αριστερού πλευρού του ΤΣΔΜ και των οδεύσεων που οδηγούν από την Ήπειρο προς τη Θεσσαλία και την Αιτωλοακαρνανία.

Κατόπιν των παραπάνω είναι προφανές, ότι:

1. Το ΓΕΣ αμέσως με την αποβίβαση των Ιταλών στην Αλβανία έλαβε επείγοντα μέτρα για την αντιμετώπιση της νέας απειλής που παρουσιάστηκε, αλλά και της Βουλγαρικής απειλής που ήδη υπήρχε.

2. Το ΓΕΣ διέθετε και τους απαιτούμενους ικανούς επιτελείς αλλά και την «αίσθηση» του μετώπου και μάλιστα σε πολύ πρόωρο χρόνο είχε σχηματοποιήσει μια γενική ιδέα για ένα αμυντικό ελιγμό που προέβλεπε άμυνα στην Ήπειρο, στο Καλπάκι ή στον Άραχθο, από την VIII  Μεραρχία και συγκέντρωση ικανών δυνάμεων στη Δυτική Μακεδονία υπό το ΤΣΔΜ για την ανάληψη επιθετικών επιχειρήσεων προς την Αλβανία. Προϊόντος του χρόνου, ο ελιγμός αυτός θα λάβει ακόμη πιο συγκεκριμένη μορφή, με αποτέλεσμα στις 28 Οκτωβρίου 1940, το Γενικό πλέον Στρατηγείο  να κατευθύνει προς την Ήπειρο το Α΄ ΣΣ (ΙΙ, ΙΙΙ, IV Μεραρχίες) και προς τη Δυτική Μακεδονία τα Γ’ και Δ΄ Σώματα Στρατού με τις Μεραρχίες ΙΧ, Χ, ΧΙ, ΧΙΙΙ, XV (πρώην IV Ταξιαρχία ΠΖ) και XVII. Το Β’ ΣΣ (Ι Μεραρχία, Μ.Ι., Τ.Ι.) προσανατολίστηκε προς τη Πίνδο λόγω της εκεί δυσμενούς εξέλιξης που είχε λάβει η αμυντική μάχη.

Υποστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος

Υποστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος

3. Ο Κατσιμήτρος ούτε διατάχθηκε να υποχωρήσει στον Άραχθο, αλλά ούτε και η απόφαση του να αμυνθεί στη τοποθεσία «Ελαία – Καλαμάς» λήφθηκε τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου. Το ότι το ΓΕΣ άφησε στο Κατσιμήτρο τη πρωτοβουλία να αποφασίσει σε ποια τοποθεσία θα αμυνόταν η Μεραρχία του, αποδεικνύει ότι ο Παπάγος εκτιμούσε τη προσωπικότητα και τον επαγγελματισμό του Κατσιμήτρου και τον εμπιστευόταν απεριόριστα. Η απόφαση του Κατσιμήτρου να αμυνθεί στη τοποθεσία «Ελαία – Καλαμάς», δεν λήφθηκε ερήμην του Παπάγου, αλλά έτυχε της έγκρισης του και της θερμής συμπαράστασής του στην απόφαση του Κατσιμήτρου. Ο Κατσιμήτρος δεν παράκουσε καμιά διαταγή του ΓΕΣ. Εκτέλεσε μέσα στα πλαίσια της πρωτοβουλίας που του έδωσε το ΓΕΣ την αποστολή του. Ο Ελληνικός Στρατός το 1940 δεν βρισκόταν στην εποχή των κλεφτοαρματωλών, όπου ο κάθε οπλαρχηγός είχε και το δικό του μπαϊράκι.

4.   Η αποστολή είναι πάντοτε εκτελεστή και κανένας δεν μπορεί να την αγνοήσει. Δεν μπορεί να απονέμεται έπαινος για τη μη εκτέλεση αποστολής.

Για την ιστορία να αναφέρουμε ότι ο Κατσιμήτρος, ως διοικητής τάγματος του 5ου Συντάγματος στη Μικρά Ασία τον Αύγουστο του 1922, αμύνθηκε γενναία στις επιθέσεις των Τούρκων στο Κέντρο Αντιστάσεως Χασάν Μπελ. Το Χασάν Μπελ δεν καταλήφθηκε και ο διοικητής της 57ης Τουρκικής μεραρχίας Ρεσάτ Μπέης που είχε ως αποστολή τη κατάληψη του, αυτοκτόνησε εξ αιτίας της αποτυχίας του να εκτελέσει την αποστολή του. Αργότερα ο στρατηγός Κατσιμήτρος επέδειξε ανυπέρβλητες αρετές ως διοικητής της VIII Μεραρχίας, τόσο κατά την περίοδο προετοιμασίας για την απόκρουση της ιταλικής επίθεσης όσο και καθ’ όλη τη διάρκεια της Μεγάλης Μάχης της Ελλάδας εναντίον της Ιταλίας.

2η Ανακρίβεια

«Στον Β’ ΠΠ έγινε ένα φοβερό λάθος … Ο στρατός πολεμούσε στην Αλβανία. Στα οχυρά […] πολεμούσε άλλο κομμάτι του. Κανείς δεν περίμενε ότι η Γιουγκοσλαβία θα σαρωνόταν και οι μηχανοκίνητες δυνάμεις του Χίτλερ θα έμπαιναν από τον Αξιό.Δεν είχε προβλεφθεί σχέδιο για αυτό. Άρα έπρεπε να γίνει στρατηγικός ελιγμός. Διαπίστωσαν ότι δεν υπήρχε άνθρωπος για να τον κάνει. Δεν υπήρχε το αρμόδιο εξειδικευμένο πολεμικό στρατηγείο για να το κάνει αυτό. Κι έτσι μια απλούστατη στρατηγική κίνηση, μια μονάδα να πιάσει τον Όλυμπο να μην περάσουν οι Γερμανοί αμαχητί, δεν έγινε.»

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΡΙΒΕΙΑΣ:  «Δεν υπήρχε εξειδικευμένο πολεμικό στρατηγείο να σχεδιάσει στρατηγικό ελιγμό»

Αντιστράτηγος Αλέξανδρος Παπάγος

Αντιστράτηγος Αλέξανδρος Παπάγος

Αρχικά είναι σκόπιμο να σχολιαστεί η αναφορά του στρατηγού Δήμου στο ότι δεν υπήρχε εξειδικευμένο πολεμικό στρατηγείο προκειμένου να σχεδιάσει στρατηγικό ελιγμό για την αντιμετώπιση της καθόδου των Γερμανών προς τη Θεσσαλονίκη από το διάδρομο του Αξιού. Έχω την άποψη ότι ο στρατηγός κάνει ένα μεγάλο λάθος. Το πολεμικό στρατηγείο που αναφέρει ότι έλλειπε, υπήρχε και ήταν το Γενικό Στρατηγείο. Όπως είναι γνωστό, το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940 ο αρχηγός του ΓΕΣ αντιστράτηγος Αλέξανδρος Παπάγος ανέλαβε Αρχιστράτηγος του κατά ξηράν στρατού, με ευθύνη τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων στο σύνολο του χερσαίου χώρου, το δε αρμόδιο τμήμα του Γενικού Επιτελείου για τις επιχειρήσεις, πλαισιωμένο και από άλλους αξιωματικούς, αποτέλεσε το Γενικό Στρατηγείο του Αρχιστράτηγου και εγκαταστάθηκε στα υπόγεια του ξενοδοχείου Μεγάλη Βρετάνια (υπόψη ότι το ΓΕΣ την εποχή εκείνη, στεγαζόταν στο μέγαρο της Βουλής). Το ότι το ονόμασαν «Γενικό Στρατηγείο» και όχι «Πολεμικό Στρατηγείο», δεν έχει καμιά απολύτως σημασία. Ως εκ τούτου είναι ακατανόητη η αναφορά του στρατηγού Δήμου στην μη ύπαρξη πολεμικού στρατηγείου. Εκτός και αν σκεφτόταν ότι κάτω από τον Αρχιστράτηγο του Ελληνικού στρατού και το στρατηγείο του θα έπρεπε να υπάρχει ένα ακόμη στρατηγείο το οποίο θα σχεδίαζε και θα διεύθυνε τις επιχειρήσεις στο σύνολο και αυτό του χερσαίου εδάφους της χώρας.  Αλλά σε αυτή τη περίπτωση ποιος θα ήταν ο ρόλος του αρχιστράτηγου;

Σχετικά τώρα με τη διοικητική και επιχειρησιακή συγκρότηση του στρατού εκστρατείας: Από την οργάνωση του στρατού για την εφαρμογή του σχεδίου «ΙΒβ» που ήδη αναφέρθηκε και τη στρατηγική του συγκρότηση σε ανώτατες διοικήσεις υπό τον Αρχιστράτηγο κατά Θέατρο Επιχειρήσεων, γίνεται αντιληπτό ότι το σύνολο του Ελληνικού Στρατού εκλαμβανόταν ως μια μεγάλη Στρατιά [αν και αυτό δεν αναφέρεται πουθενά] διοικούμενη από τον Αρχιστράτηγο, η οποία ανάλογα με τα Μέτωπα, τα Θέατρα Επιχειρήσεων και τα Τμήματα Θεάτρου Επιχειρήσεων που προβλεπόταν να δημιουργηθούν, κατατεμνόταν σε Τμήματα Στρατιάς, τα οποία με τη σειρά τους διοικούσαν Σώματα Στρατού, Ομάδες Μεραρχιών ή μόνο Μεραρχίες.

Ο παρακάτω πίνακας δίνει μια εικόνα αυτής της κατάτμησης το Μάρτιο του 1941:

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΜΑΡ 1941

Η αντιμετώπιση της Γερμανικής απειλής

Είναι πολύ δύσκολο κάποιος να αναφέρει μέσα σε λίγες γραμμές το τι ακριβώς έγινε και τι αποφάσεις λήφθηκαν για την αντιμετώπιση της Γερμανικής απειλής εναντίον της Ελλάδας. Θα προσπαθήσω όμως με λίγα λόγια να δώσω κάποια κρίσιμα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι τα πράγματα δεν είναι όπως τα αναφέρει ο στρατηγός Δήμου.

Η Ελληνική ηγεσία ύστερα από τη διάθεση στο Θέατρο Επιχειρήσεων της Αλβανίας του μεγαλύτερου μέρους του στρατιωτικού δυναμικού της χώρας (14 μεραρχίες πεζικού και 1 Μεραρχία Ιππικού), ήταν διατεθειμένη να δεχθεί μια Βρετανική στρατιωτική δύναμη ως ενίσχυση για την αντιμετώπιση της διαφαινόμενης απειλής από την είσοδο των Γερμανικών στρατευμάτων στη Ρουμανία, αλλά υπό τον όρο ότι η υπόψη δύναμη θα ήταν επαρκής. Διαφορετικά, εκτιμούσε ότι μια ανεπαρκής Βρετανική βοήθεια θα μπορούσε να αποτελέσει αφορμή για άμεση επίθεση Γερμανικών στρατευμάτων εναντίον της Ελλάδας χωρίς η ενίσχυση που θα είχε φθάσει να μπορεί να προσφέρει κάτι το ουσιαστικό στην αμυντική μάχη εναντίον των Γερμανών. Η Βρετανική ενίσχυση που εκτιμήθηκε από το Γ.Σ. ότι θα ήταν επαρκής ανερχόταν σε 8-9 μεραρχίες, τις οποίες βεβαίως οι Βρετανοί αδυνατούσαν να διαθέσουν. Παρ’ όλα ταύτα οι Βρετανοί, για λόγους που ο καθένας μπορεί να αντιληφθεί, επιθυμούσαν και πίεζαν για την εμπλοκή τους στο Ελληνικό Θέατρο Πολέμου και την παράταση για όσο το δυνατό περισσότερο χρόνο της Ελληνικής αντίστασης, επειδή αυτή θα προσέφερε πολύτιμο χρόνο για προετοιμασία στους Βρετανούς που τόσο τον είχαν ανάγκη.

Αμέσως μετά το θάνατο του Μεταξά και την είσοδο των Γερμανικών στρατευμάτων στη Βουλγαρία, ένα Βρετανικό εκστρατευτικό σώμα αποτελούμενο κυρίως από δυνάμεις της Κοινοπολιτείας, άρχισε να αποβιβάζεται στο Πειραιά και να προωθείται προς βορρά.

Ζωτικής σημασίας ζήτημα αποτέλεσε ο καθορισμός της αμυντικής τοποθεσίας επί της οποίας θα έπρεπε να δοθεί ο αγώνας για την απόκρουση της Γερμανικής επίθεσης εναντίον της Ελλάδας. Η καθαρά στρατιωτική λογική επέβαλε την εγκατάλειψη της Μακεδονίας και τη μεταφορά της άμυνας στην οικονομικότερη και «φύσει οχυρή» τοποθεσία «Καϊμακτσαλάν – Βέρμιο – Αλιάκμονας» επί της οποίας θα μπορούσαν να συγκεντρωθούν αρκετές δυνάμεις. Η εγκατάλειψη όμως της Θεσσαλονίκης και της Μακεδονίας και Θράκης από τον Ελληνικό στρατό κρινόταν από την Ελληνική ηγεσία ως ενέργεια που θα είχε σοβαρές επιπτώσεις στο ηθικό του πληθυσμού αλλά και του στρατού, αφού μεγάλο μέρος των Μεραρχιών που μάχονταν στην Αλβανία είχε επιστρατευθεί στις περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης. Ακόμη, η απόφαση για την εγκατάλειψη της Μακεδονίας συνδεόταν στενά με τη στάση την οποία θα τηρούσε η Γιουγκοσλαβία, η οποία όμως τηρούσε σιγή για το προσανατολισμό της εξωτερικής της πολιτικής.

Κατόπιν των παραπάνω η λήψη της απόφασης για την επιλογή της αμυντικής τοποθεσίας επί της οποίας θα διεξαγόταν ο αμυντικός αγώνας, εξαρτήθηκε από τη στάση που θα τηρούσε η Γιουγκοσλαβία:

1. Αν η Γιουγκοσλαβία παρέμενε σύμμαχος των Βρετανών και Ελλήνων, ο αγώνας επιβαλλόταν να δοθεί στη τοποθεσία «Μπέλες Νέστος» αφού ο διάδρομος του Αξιού και η ασθενής τοποθεσία επί του Μπέλες θα καλύπτονταν από το Γιουγκοσλαβικό στρατό στη κοιλάδα του ποταμού Στρούμνιτσα.

2. Αν η Γιουγκοσλαβία παρέμενε ουδέτερη και δεν επέτρεπε τη χρησιμοποίηση του εδάφους της στα γερμανικά στρατεύματα, ο αμυντικός αγώνας θα έπρεπε να δοθεί στη τοποθεσία «Καϊμακτσαλάν – Βέρμιο – Αλιάκμονας», στη δε τοποθεσία «Μπέλες – Νέστος» θα παρέμεναν μόνο οι φρουρές των οχυρών. Οι μεραρχίας VII, XIV, XVIII και XIX του Τμήματος Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας ΤΣΑΜ) θα μεταφέρονταν και αυτές στη τοποθεσία του Βερμίου, όπου μαζί με το Βρετανικό εκστρατευτικό σώμα και τις 2 Μεραρχίες (ΧΙΙ και ΧΧ) του νεοσυγκροτηθέντος Τμήματος Στρατιάς Κεντρικής Μακεδονίας (ΤΣΚΜ) θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν υπό πολύ καλύτερες συνθήκες τη Γερμανική απειλή.

3. Αν η Γιουγκοσλαβία γινόταν σύμμαχος των Γερμανών, ή επέτρεπε τη διέλευση Γερμανικών στρατευμάτων από το έδαφός της, ο αγώνας δεν μπορούσε να δοθεί στη τοποθεσία «Καϊμακτσαλάν – Βέρμιο – Αλιάκμονας»,  αφού αυτή θα κινδύνευε να υπερφαλαγγιστεί από τη κάθοδο των Γερμανικών στρατευμάτων από τα Σκόπια προς το Μοναστήρι και τη Κοζάνη και ως εκ τούτου επιβαλλόταν να γίνει βαθειά σύμπτυξη του συνόλου του Ελληνικού Στρατού στη τοποθεσία «Ελληνοαλβανική μεθόριος – Σμόλικας – Όρλιακας – Αλιάκμονας – Όλυμπος».

Σε αλλεπάλληλες συζητήσεις, επικοινωνίες και συσκέψεις, οι Βρετανοί πίεζαν για τη μεταφορά της άμυνας και του ΤΣΑΜ στην τοποθεσία «Καϊμακτσαλάν – Βέρμιο – Αλιάκμονας», ο διοικητής του ΤΣΑΜ Αντιστράτηγος Μπακόπουλος ζητούσε να μεταφερθούν στην τοποθεσία «Μπέλες – Νέστος» και οι Βρετανικές δυνάμεις, ο δε διοικητής του ΤΣΚΜ έφεδρος αντιστράτηγος Κωτούλας, υποστήριζε επίμονα τη μεταφορά του ΤΣΑΜ στο «Βέρμιο». Τελικά, σε σύσκεψη στην Αθήνα στις 26 Μαρτίου υπό το Παπάγο, συντάχθηκε και ο Μπακόπουλος με την άποψη του Κωτούλα, αλλά στη συζήτηση που ακολούθησε για τη μεταφορά των δυνάμεων του ΤΣΑΜ στη τοποθεσία του Βερμίου, έφθασε πληροφορία σχετικά με επικείμενο πραξικόπημα στο Βελιγράδι για την ανατροπή της κυβέρνησης που είχε υπογράψει στις 25 Μαρτίου τη προσχώρηση της Γιουγκοσλαβίας στον Άξονα. Η συζήτηση για τη μεταφορά των δυνάμεων του ΤΣΑΜ στο «Βέρμιο» διακόπηκε και αποφασίστηκε η οριστική παραμονή του στη τοποθεσία «Μπέλες – Νέστος».

Αντιστράτηγος Ιωάννης Κωτούλας

Αντιστράτηγος Ιωάννης Κωτούλας

Τελικά οι Ελληνικές δυνάμεις στη Μακεδονία κατατμήθηκαν στις τοποθεσίες «Μπέλες – Νέστος» και «Καϊμακτσαλάν – Βέρμιο – Αλιάκμονας». Το ΤΣΚΜ (ΧΙΙ και ΧΧ Μεραρχίες) είχε ήδη εγκατασταθεί αμυντικά από το Καϊμακτσαλάν μέχρι και το Βέρμιο, στη δε στενωπό της Χάδοβας επί του Βερμίου  και στον παραλιακό διάδρομο της Κατερίνης εγκαταστάθηκαν οι 6η Αυστραλιανή και η 2η Νεοζηλανδική μεραρχίες αντίστοιχα. Επίσης το ΤΣΚΜ τέθηκε υπό τη διοίκηση των Βρετανών, με τους οποίος αποτέλεσε Ελληνοβρετανικό Συγκρότημα “W”. Ο αντιστράτηγος Κωτούλας αντικαταστάθηκε στη διοίκηση του ΤΣΚΜ (μάλλον γιατί ένας συνταγματάρχης που κάνει αντεπίθεση στο Αλή Βεράν έφιππος, κρατώντας τη σημαία του συντάγματός του για να εμψυχώσει τους άνδρες του, δεν είναι εύκολο να αποδεχθή μια λάθος απόφαση). Και είναι προφανές η απόφαση για τη διεξαγωγή του αμυντικού αγώνα σε δύο τοποθεσίες, ήταν ένα μεγάλο λάθος.

Μετά τη Γερμανική επίθεση και την ταχεία κατάρρευση της Γιουγκοσλαβίας, την κατάληψη της Θεσσαλονίκης και τη συνθηκολόγηση του ΤΣΑΜ, οι Γερμανικές δυνάμεις κινήθηκαν προς νότο, με το XL Τεθωρακισμένο Σώμα Στρατού [5η κ’ 9η ΤΘΜ, 73 Μεραρχία ΠΖ, «Σωματοφυλακή SS Α. Χίτλερ»] από τη περιοχή των Σκοπίων προς Φλώρινα – Λάρισα και με  το XVIII Ορεινό Σώμα Στρατού [2η ΤΘΜ, 5η κ’ 6η Ορεινές Μεραρχίες, 72η Μεραρχία ΠΖ] από τη περιοχή της Θεσσαλονίκης προς Λιτόχωρο – Λάρισα. Η ραγδαία εξέλιξη της κατάστασης  επί το δυσμενέστερο, επέβαλε αλλαγή της Ελληνικής αμυντικής διάταξης και ως τελική τοποθεσία προτάθηκε στις 10 Απριλίου από τον διοικητή του Συγκροτήματος “W” στρατηγό Ουίλσων η τοποθεσία «Σινιάτσικο – Καμβούνια – Πιέρια – Όλυμπος», πρόταση που εγκρίθηκε από το Παπάγο. Στην υπόψη τοποθεσία οι Βρετανοί εγκαταστάθηκαν αμυντικά από την ακτή Πλαταμώνα μέχρι και τη καμπή του Αλιάκμονα.

Κατόπιν των παραπάνω είναι προφανές, ότι:

1. Το πολεμικό στρατηγείο που αναφέρει ο στρατηγός Δήμου ότι έλειπε, υπήρχε και ήταν το Γενικό Στρατηγείο του Αρχιστράτηγου.

2. Πριν ξεκινήσει η Γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδας, οι κατευθύνσεις που οδηγούσαν από την πεδιάδα της Θεσσαλονίκης στην Κοζάνη και τη Θεσσαλία μέσω των διαβάσεων του Βερμίου, των Πιερίων και του Ολύμπου, είχαν απαγορευτεί από Ελληνικές και Βρετανικές δυνάμεις εγκατεστημένες στο Βέρμιο, τα Πιέρια, τον παραλιακό διάδρομο της Κατερίνης και τον Όλυμπο.  Βεβαίως οι υπόψη δυνάμεις δεν ήταν ισχυρές για να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά και επί μακρόν τον Γερμανικό τεθωρακισμένο οδοστρωτήρα. Το Ελληνοβρετανικό Συγκρότημα, όμως, μπορούσε να διατηρήσει την «τοποθεσία του Βερμίου» επί περιορισμένο χρόνο, στηριζόμενο στη φυσική ισχύ του εδάφους και στην αμυντική οργάνωση που είχε εκτελεστεί. Η τοποθεσία όμως του Βερμίου δεν έπεσε εξ αιτίας της επίθεσης των Γερμανικών δυνάμεων που κατήλθαν προς νότο από το διάδρομο του Αξιού, αλλά εγκαταλήφθηκε λόγω της ασύλληπτης ταχύτητας με την οποία κατέρρευσε ο Γιουγκοσλαβικός στρατός στην Κεντρική και Νότια Γιουγκοσλαβία, με αποτέλεσμα το XL Τεθωρακισμένο Σώμα Στρατού να βρεθεί στο αριστερό πλευρό της τοποθεσίας του Βερμίου εντός λίγων ημερών. Είναι ακόμη περισσότερο από προφανές ότι η αναφορά του στρατηγού Δήμου ότι «… μια απλούστατη στρατηγική κίνηση, μια μονάδα να πιάσει τον Όλυμπο να μην περάσουν οι Γερμανοί αμαχητί, δεν έγινε», δεν έχει καμιά απολύτως βάση. Ακόμη στις 15 και 16 Απριλίου 1941, στην τοποθεσία του Ολύμπου, στις διαβάσεις Πόρτας και Πλαταμώνα όπου ήταν εγκατεστημένη η 2η Νεοζηλανδική Μεραρχία,   διεξήχθησαν σφοδρές μάχες για την απόκρουση της 2ης ΤΘ και της 6ης Ορεινής Γερμανικών μεραρχίας.

3. Η κατάρρευση μιας δύναμης πάντοτε αντιμετωπίζεται ως ενδεχόμενο, αλλά πάντα κάτω από όρους και προϋποθέσεις. Ο Γιουγκοσλαβικός στρατός, όμως, έχαιρε μεγάλης εκτίμησης και λόγω του μεγέθους του αλλά και της φήμης που τον συνόδευε από τις μάχες του Α’ ΠΠ. Βεβαίως στον Α’  ΠΠ πολέμησαν οι Σέρβοι, αλλά δεν υπήρχε τρόπος να εκτιμηθεί η αξία του Γιουγκοσλαβικού στρατού. Άλλωστε μέχρι το Δεκέμβριο του 1940 κανένας στην Ελλάδα δεν αντιμετώπιζε το ενδεχόμενο πολέμου με τη Γερμανία.

 

3η Ανακρίβεια

Ο Στρατάρχης Παπάγος δεν πήγε ποτέ στο μέτωπο.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΡΙΒΕΙΑΣ: «Ο Παπάγος δεν είχε μεταβεί ποτέ στο μέτωπο»

Είναι τελείως αναληθές και απολύτως ανεπίτρεπτο να λέγεται κάτι τέτοιο για τον Αρχιστράτηγο της νίκης και του Έπους που τιμάται την 28η Οκτωβρίου. Ο Παπάγος μετέβη στο μέτωπο:

  • Ο Αρχιστράτηγος Παπάγος στο Αργυρόκαστρο

    Ο Αρχιστράτηγος Παπάγος στο Αργυρόκαστρο

    Από τις 2 μέχρι και τις 10 Δεκεμβρίου επισκέφθηκε τα στρατηγεία των Σωμάτων Στρατού και το ΤΣΔΜ προκειμένου να ενημερωθεί επί τόπου για την κατάσταση και να δώσει οδηγίες για τη συνέχεια των επιχειρήσεων.

  • Από τις 17 Δεκεμβρίου 1940 λειτούργησε στα Ιωάννινα προωθημένο κλιμάκιο του γενικού Στρατηγείου υπό τον Αρχιστράτηγο, με σκοπό το καλύτερο συντονισμό των επιχειρήσεων στην Αλβανία από τα Α’ και Β’ ΣΣ. Παράλληλα ο αρχιστράτηγος διατηρούσε και τη διοίκηση των λοιπών Ελληνικών δυνάμεων, καθώς  και τη διεύθυνση του συνόλου των επιχειρήσεων. Εν όψει όμως της Γερμανικής επιθέσεως και της απαίτησης διεύθυνσης των επιχειρήσεων από τον Αρχιστράτηγο από πλέον κεντρική θέση, συγκροτήθηκε στις 14 Φεβρουαρίου 1941 το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου (ΤΣΗ) που ανέλαβε τη διοίκηση των Α’ και Β’ ΣΣ. Το προωθημένο στρατηγείο του Αρχιστράτηγου καταργήθηκε.
  • Από 1-4 Φεβρουαρίου ο Αρχιστράτηγος επισκέφθηκε το Τμήμα Στρατιάς Δυτικής Μακεδονίας καθώς και τα στρατηγεία των σχηματισμών του.

59 Responses to 28η Οκτωβρίου 1940: Παρεξηγήσεις και ανακρίβειες

  1. Ο/Η ΒΦ λέει:

    Αγαπητέ Αρματιστή, τα όσα αρνητικά αναφέρει ο Στρατηγός Δήμου περί του Γενικού Στρατηγείου άρα και του Στρατάρχη προσωπικά, είναι μέρος της επιχειρηματολογίας που διέρευσε εντέχνως το Παλάτι, όταν στις αρχές του 1951, ο Στρατάρχης γνωστοποίησε την πρόθεσή του να πολιτευτεί χωρίς την «κηδεμονία» του Βασιλιά. Σκοπός αυτής της κριτικής ήταν να απαξιωθεί ο Παπάγος ώστε να πληγεί πολιτικά. Δείγματα παρόμοιας κριτικής βρίσκουμε και στα απομνημονεύματα του μεγάλου Στρατηγού Τσακαλώτου και άλλων φιλοβασιλικών της περιόδου. Το ειρωνικό είναι πως αργότερα, την κριτική αυτή την συνέχισε η αριστερά για ευνόητους λόγους, με αποτέλεσμα σήμερα να κυκλοφορεί ευρύτατα η άποψη ότι ο Στρατάρχης έπασχε από στρατηγική μυωπία, τόσο πρίν (κατά την προετοιμασία) όσο και κατά την διεξαγωγή του Έπους του 1940.
    Κατά την γνώμη μου, το σημείο στο οποίο θα έπρεπε ίσως να ασκηθεί κριτική στον Αρχιστράτηγο δεν έχει να κάνει με τη συμπεριφορά που επέδειξε κατά την προετοιμασία ή κατά την διεξαγωγή του πολέμου, αλλα με την συμπεριφορά του κατά την τελική φάση αυτού. Θεωρώ ότι βάζοντας πάνω από όλα τη προσωπική του τιμή και την υστεροφημία του, δεν ήθελε να δεί τον θανάσιμο κίνδυνο της περικύκλωσης και εξόντωσης, που αντιμετώπιζε ο προωθημένος στην Αλβανία Ε.Σ τον Απρίλιο του 41. Εθελοτυφλούσε μπροστά στο ενδεχόμενο να ηττηθεί ο Ε.Σ απο τους Ιταλούς, απο αυτούς δηλαδή που μέχρι τότε ανηλεώς καταδίωκε. Έκλεισε τα αυτιά του στις αγωνιώδεις εκκλήσεις των Σωματαρχών του, αλλά και άλλων σημαντικών φωνών (Μητροπολίτης Ιωαννίνων), και δεν πήρε κάποιες πρωτοβουλίες για μια έντιμη κατάληξη. Δεν προστάτεψε τους υφισταμένους του, τους άφησε μόνους να χειριστούν μια κατάσταση και το αποτέλεσμα ήταν να «μουντζουρωθεί» η φήμη μιας γενιάς λαμπρών αξιωματικών.
    Φίλε Αρματιστή, πραγματικά θα με ενδιέφερε (αν βέβαια έχεις χρόνο και διάθεση) να δω την οπτική σου πάνω σε αυτό το ζήτημα. Ασχολούμενος ερασιτεχνικά με την συγκεκριμένη περίοδο δεν κατάφερα να βρώ ξεκάθαρες απαντήσεις σε ερωτήματα όπως:
    1) Αφού ήταν μοιραίο να υποκύψουμε κάτω απο τον Γερμανικό οδοστρωτήρα, υπήρχε τρόπος να δοθεί ένα έντιμο τέλος χωρίς να πληγεί το κύρος και η φήμη των ανώτατων αξιωματικών;
    2) Πως κατά την γνώμη σου θα έπρεπε να χειριστεί το ζήτημα ο Παπάγος;
    3) Με δεδομένη την κατάσταση στο μέτωπο στα μέσα Απριλίου, ήταν εφαρμόσιμη ή διαταγή Παπάγου περί αγώνα μέχρι εσχάτου ορίου;
    4) Με δεδομένη την αποχώρηση του Βασιλιά και της Κυβέρνησης αλλά και την άρνηση του Παπάγου να αναλάβει πρωτοβουλίες, τι θα μπορούσε να κάνει ο Στρατηγός Τσολάκογλου (πέραν της αυτοκτονίας η οποία είναι βέβαια ο αφαλέστερος δρόμος για την αιώνια δόξα, αλλά δυστυχώς δεν δίνει λύσεις σε προβλήματα) ώστε να δώσει ένα έντιμο τέλος αλλά παράλληλα να μην στιγματίσει για πάντα το όνομά του;
    5) Τι θα έπρεπε να κάνει ο Στρατηγός Κατσιμήτρος ώστε σήμερα να μην υπάρχει ούτε ένα ψεγάδι στην φήμη του;
    6) Τι προβλέπει η Στρατιωτική Δεοντολογία και οι Στρατιωτικοί Κανονισμοί σε τέτοιες περιπτώσεις;
    7) Μήπως Τσολάκογλου, Κατσιμήτρος κ.λ.π. βρέθηκαν σε λάθος θέση την λάθος στιγμή και το πλήρωσαν και θα το πληρώνουν αυτό για πάντα;

    Να είσαι πάντα καλά

  2. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε ΒΦ,

    Ο Αρματιστής ασφαλώς θα σου πει την άποψή του για τα θέματα που θέτεις, θέματα πάντως εξόχως πολιτικά.

    Εγώ θα ήθελα απλώς να θυμίσω ότι η πρώτη – από όσο ξέρω – κριτική και μάλιστα σκληρή και συχνά ειρωνική για τον Παπάγο ως στρατιωτικό ηγέτη, ήταν ένα μικρό βιβλίο με μεγάλη απήχηση. Η συνοπτική επιτελική μελέτη του απόστρατου στρατηγού Καθενιώτη που έγραφε κυριολεκτικά μέχρι και τις τελευταίες μέρες της ζωής του το 1947. Είχε μάλιστα ήδη γράψει για το θέμα κατά την περίοδο της Κατοχής ως πρόεδρος επιτροπής για τα πεπραγμένα του Πολέμου 1940-1941 αλλά δεν γνωρίζω αυτό το περιεχόμενο.

    Το παραπάνω βιβλιαράκι του Καθενιώτη που γράφτηκε αμέσως μετά την απελευθέρωση και τελικά εξέδωσε η γυναίκα του, αναφέρεται συχνά και σήμερα στο Διαδίκτυο. Νομίζω ότι αυτό είναι το βασικό «κατηγορητήριο» της αριστεράς για τον Παπάγο στον πόλεμο του 1940. Όσοι πάντως επαναλαμβάνουν τις κατηγορίες του Καθενιώτη θα πρέπει να διαβάσουν και τον τεκμηριωμένο αντίλογο σε πολλές από αυτές, σε αντίστοιχα έργα όπως τα βιβλία των στρατηγών Κορόζη, Μαχά κλπ.

    Συνήθως βέβαια δεν ενδιαφέρει πραγματικά η ιστορική έρευνα αλλά η αναζήτηση ιστορικών επιχειρημάτων για την υπεράσπιση των πολιτικών μας θέσεων, τις οποίες όμως συνήθως αποκτούμε πριν κατανοήσουμε την κοινωνία. Πρώτα γινόμαστε αριστεροί, κεντρώοι, δεξιοί ή άλλο, συνήθως μέχρι τα 20 και μετά ψάχνουμε στην ιστορία κυρίως για να επαληθεύσουμε τις πολιτικές μας θέσεις.

  3. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ ΒΦ

    Η απάντησή μου θα καθυστερήσει – ήδη γράφεται – μάλλον για αύριο, λόγω ειλημμένης υποχρέωσης

  4. Ο/Η .+- λέει:

    Ισως το σωστοτερο θα ηταν μια ανασκοπηση που να ξεκινα απο τον νοεμβριο του 1940 τουλαχιστον, και να περιλαμβανει την πιθανοτητα μια εντιμης ειρηνης με την Ιταλια, οπως ειχαν πρωτινει σε περισσοτερες απο μια περιπτωσεις οι Γερμανοι, ετσι ωστε να αποφευχτει το χειροτερο σεναριο, δηλαδη η υποδουλουση της Ελλαδας.
    Εχει σκεφτει κανενας οτι σε μια πιθανη «εντιμη» ειρηνη που η ελλαδα κραταγε τα οσα ειχε κερδισει -ενδεικτικα- μεχρι το τελος του νοεμβριου (πχ μαζι και η Κορυτσα), ποσο διαφορετικα θα ηταν τα πραγματα; Και ποσα δεινα δεν ειχαν υπαρξει;

    Ισως το απολυτο «μεχρι εσχατων» αποτελεσε τελικα, ενα τεραστιο λαθος, που αργοτερα πληρωθηκε πολυ ακριβα! Πολυ περισσοτερο απο οτι αξιζε.

    .και-

  5. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ
    Πάντως απ’ όσο έχω διαβάσει ο Καθενιώτης όταν έγραφε την επικριτική έκθεσή του βασίστηκε σε αφηγήσεις αξιωματικών που ήσαν στο μέτωπο και οι οποίοι (για τους δικούς τους λόγους) του μετέφεραν κάποιες κρίσεις τις οποίες υιοθέτησε και οι οποίες αποδείχθηκε ότι ήταν υπερβολικές ή εσφαλμένες. Ο ίδιος το αναγνώρισε εκ των υστέρων.
    Επίσης φυσικό είναι να νοιώθει ως «δημοκρατικός» κάποια «αντιπάθεια» προς τους «βασιλικούς» βλέπε Παπάγο, ιδίως αν σκεφθούμε ότι δεν ανακλήθηκε για να λάβει μέρος στον πόλεμο.
    Είναι πιθανό ότι ανθρώπινες αδυναμίες έχουν χρωματίσει την εν λόγω έκθεση πεπραγμένων.

  6. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ
    Επίσης θα πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν μας το ενδεχόμενο οι αποφάσεις του Παπάγου να επηρεάζονταν από αποφάσεις/υποδείξεις του Βασιλιά Γεωργίου Β΄ όσον αφορά την χαώδη κατάσταση που δημιουργήθηκε για τον ΕΣ στο βορειηπειρωτικό μέτωπο κατά τον Απρίλιο του 1941.

  7. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Δεδεμένου ότι η απάντηση του Αρματιστή έχει λάβει σημαντική έκταση, θα αναρτηθεί αύριο ως ξεχωριστή ανάρτηση.

  8. Ο/Η frouros λέει:

    Οι Γερμανοί ναι μεν είχαν προτείνει την σύναψη μιας έντιμης ειρήνης,δεν νομίζω ομως οτι οι Βρετανοι θα αφηναν την επιλογή σε μας.Μια πιθανή συνθηκολόγηση της Ελλαδας την συγκεκριμένη περίοδο θα είχε για αυτους τεράστιο πολιτικό και στατηγικό αντικτυπο.

  9. Ο/Η .+- λέει:

    Θετικα, θα ελεγα. Απο οσα εχω διαβασει σχετικα για την συγκεκρημενη περιοδο, και για αυτους θα ηταν στην ουσια «δωρο» απο τον ουρανο. Η θεση τους γενικα, ηταν, οτι δεν ηταν σε καθολου σε θεση να βοηθησουν στο αναγκαιο επιπεδο την Ελλαδα. Θα ελεγα οτι η Ιταλικη εισβολη στην Ελλαδα περισσοτερα προβληματα τους δημιουργησε παρα τους ελυσε.

    .και-

  10. Ο/Η frouros λέει:

    Θα διαφωνησω μαζι σου.Ειναι αληθεια αυτο που γραφεις οτι στην πραγματικοτητα δεν ειχαν ουτε την δυνατοτητα ουτε και την ειλικρινη επιθημια να βοηθησουν ουσιαστικα.Αν ομως μας εγκατελειπαν τελείως ή μας αφηναν να συνθηκολογησουμε θα εσπρωχναν(ή τουλαχιστον ετσι θεωρουσαν)την Τουρκια(που δεν ειχε διαλεξει ακομα στρατοπεδο)και την Γιουγκοσλαβια,χωρες πολυ πιο σημαντικες για αυτους απο την Ελλαδα στην αγκαλια των Γερμανων.Για αυτο τον λογο η αποφαση της οποιας βοηθειας στην μαχομενη Ελλαδα ληφθηκε σε ανωτατο επιπεδο(απο τον ιδιο τον Τσωρτσιλ).Χώρια φυσικα τους επιχειρισιακους λογους που ειναι πολλοι περισσοτεροι.

  11. Ο/Η .+- λέει:

    Μαλλον ο τροπος εκφρασης μου δεν ηταν σωστος. Δεν αμφισβητω καθολου το γεγονος οτι οι Αγγλοι δεν ειχαν την παραμικρη προθεση να εγκαταλειψουν την Ελλαδα. Τουναντιον, εκειναν οτι μπορουσαν, εαν αντιληφθουμε τις προτερες δυσκολες στιγμες (Δουνκεργη), και τα προβληματα που ειχαν στο αρχηγειο τους στην Μεση Ανατολη. Εκεινο που υποθετω ειναι οτι, οταν οι Γερμανοι προσεφεραν μια δυνατοτητα για ειρηνευση μεταξυ Ελλαδος και Ιταλιας, διατηρωντας οσαν ειχαν κερδιθει απο τον ΕΣ, και χωρις καμια υποχωρηση που υπονοει ο ορος συνθηκολογηση, ηταν μια πολυ καλη επιλογη λιγο πολυ για ολους: Αγγλους, Γερμανους, ακομη και Ιταλους (σιγουρα εκτος προσωπικα απο τον Μουσουλινι). Την συγκεκρημενη πολεμικη αναμετρηση δεν την ηθελε κανενας -καθως ηταν, απο οσα ειναι γνωστα προσωπικη επιλογη του Μουσολινι- ο καθενας για τους δικους λογους. Και για αυτο η ευκαιρια να «κλεισει» το γρηγοροτερο, με τις λιγοτερο δυνατον καταγεγραμενες «ζημιες» ηταν προς το συμφερον, αν οχι ολων, για τους περισσοτερους.

    .και-

  12. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Και ποιός άραγε δεν έχει απορίες με τα ζητήματα της στρατιωτικής μας ιστορίας… Αν θεωρήσουμε ότι ισχύει η αρχή, ότι ανεξάρτητα τί αποτέλεσμα έχει το τακτικό επίπεδο πολέμου είναι το επιχειρησιακό και πάνω απ’όλα το στρατηγικό επίπεδα που προσδιορίζουν το τελικό αποτέλεσμα, τότε ο αγαπητός αρματιστής έχει το δίκιο του… (ας το θυμάται όμως και για το Αφιόν το ίδιο…) Πλην όμως θα ήθελα να πληροφορηθώ ποιά να ήταν άραγε η Επιθυμητή Τελική Κατάσταση που είχε προσδιορίσει το Γενικό Στρατηγείο για την νικοφόρο έξοδο από αυτόν τον πόλεμο?

  13. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε ανώνυμε @ 11/04/2013, 18:39,

    Aρχικά να διευκρινίσουμε τον όρο ΄΄Επιθυμητή Τελική Κατάσταση΄΄, εφόσον συμφωνείς, γενικά ως την πολιτική ή/και στρατιωτική εκείνη κατάσταση η οποία θα πρέπει να υπάρχει όταν ολοκληρωθεί ευνοϊκά μια επιχείρηση. Η τελική αυτή κατάσταση πρέπει να έχει κατανοηθεί καλά και να διατυπωθεί πριν από την εκτέλεση της επιχείρησης.
    Η γενική αυτή διευκρίνιση , νομίζω χρειάζεται προκειμένου να διευκολυνθούν φίλοι οι οποίοι δεν είναι εξοικειωμένοι με αυτή την ορολογία της επιχειρησιακής σχεδίασης.

    Ο όρος είναι σύγχρονος και δεν υπήρχε φυσικά στις σχεδιάσεις της εποχής εκείνης. Επιπλέον, η διαφορά της στρατιωτικής ισχύος μεταξύ της Ελλάδας και Ιταλίας ήταν στα χαρτιά τόσο μεγάλη, που ήταν αρκετά δύσκολο να περιγραφεί αρχικά σε χαρτί, σχέδιο νικηφόρου εξόδου της χώρας από τον Πόλεμο. Ως γνωστόν η απόκρουση απλώς μιας εισβολής καθόλου δεν οδηγεί σε νικηφόρο τέλος ( και ελπίζω ότι αυτό είναι καλά κατανοητό στους σχεδιάζοντας σήμερα την Ελληνική Στρατηγική).

    Την νίκη σε ένα πόλεμο ως γνωστόν φέρνει συνήθως μια ή περισσότερες αποφασιστικής σημασίας νίκες, στις οποίες οδηγούν αντίστοιχες επιθετικές επιχειρήσεις. Τέτοιες αποφασιστικής σημασίας (όχι απλώς μεγάλης κλίμακας) επιθετικές επιχειρήσεις, δεν είχαν σχεδιαστεί από το Γενικό Στρατηγείο το 1940, ούτε όταν η μεγάλη ανησυχία για τυχόν σοβαρές επιτυχίες των ιταλικών αρμάτων και αεροσκαφών, είχε αποδειχτεί υπερβολική. Με δυό λέξεις, το Ελληνικό Γενικό Στρατηγείο σχεδίαζε συντηρητικά .
    Στις διαταγές του ΓΣ δεν μπορώ να διακρίνω κάτι που να δείχνει πως ο Αρχιστράτηγος φανταζόταν την νικηφόρα έξοδο της χώρας από τον Πόλεμο. Όμως, παρά την παραπάνω αναφορά στην σαφώς συντηρητική σχεδίαση των ελληνικών επιχειρήσεων, ήταν πραγματικά δύσκολο να σχεδιαστεί μια σειρά αποφασιστικών στρατιωτικών επιχειρήσεων, τέτοιων που θα ανάγκαζε τον Μουσολίνι να προτείνει ανακωχή. Η ελληνική πλευρά, πλήν της συντηρητικής ηγεσίας, είχε σοβαρές υλικές ελλείψεις και είναι κρίμα που η τόσο μεγάλη αποδυνάμωση της χώρας με την μικρασιατική εκστρατεία, μας εμπόδισε να έχουμε από την αρχή 20 ετοιμοπόλεμες μεραρχίες, όπως επέτρεπε ο πληθυσμός της χώρας.

    Νομίζω ότι η μοναδική ίσως ευκαιρία να επιτευχθεί κάτι τέτοιο (δηλ. ανακωχή από Μουσολίνι) θα ήταν ένας ισχυρός κλονισμός της ιταλικής ηγεσίας από μια μεγάλης έκτασης ελληνική νίκη τον Νοε του 1940, η οποία θα έσπαγε αποφασιστικά την συνέχεια του ιταλικού μετώπου.

  14. Ο/Η .+- λέει:

    @ΚΛΕΑΝΘΗΣ
    «…Νομίζω ότι η μοναδική ίσως ευκαιρία να επιτευχθεί κάτι τέτοιο (δηλ. ανακωχή από Μουσολίνι) θα ήταν ένας ισχυρός κλονισμός της ιταλικής ηγεσίας από μια μεγάλης έκτασης ελληνική νίκη τον Νοε του 1940, η οποία θα έσπαγε αποφασιστικά την συνέχεια του ιταλικού μετώπου…»
    Εχεις δικηο. Το «παραθυρο ευκαιριας» ομως εκλεισε περιπου στις αρχες δεκεμβριου. Υστερα απο την αρχη μεχρι το τελος του πολεμου ποτε δεν σταθηκε δυνατο να σταματησει ή μειωθει σημαντικα η ροη ενισχυσεων και υλικων απο την μητροπολιτικη Ιταλια. Εαν στην αρχη υπηρχαν περιπου 8-10 μεραχιες, μεχρι την ανοιξη ξεπερασαν τις 30 και συνεχησαν να αυξανουν μεχρι και την Γερμανικη εισβολη. Απο ενα σημειο και μετα, ακομη και χωρις τους Γερμανους, οι ισορροπιες ηταν σχεδον δεδομενο οτι θα αλλαζαν.

    Και εδω λοιπον ειναι η ερωτηση: Γιατι δεν αδραξαν την ευκαιρια που εδωσαν οι Γερμανοι, για εντιμη ειρηνη τον νοεμβριο;..Χωρις αρνητικες επιπτωσεις για την Ελλαδα.
    .και-

  15. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ φίλε

    Γενικά με κάλυψε ο Κλεάνθης. Το Νοέμβριο ίσως να μπορούσε να επιδιωχθεί κάτι ευρύτερο που ενδεχομένως κάτω από προϋποθέσεις να οδηγούσε σε συντριβή των Ιταλών. Αλλά οι προσδοκίες του Γ.Σ. για την επιχείρηση κατάληψης της Κορυτσάς, δεν ήταν τόσο μεγάλες. Και πως θα μπορούσε άλλωστε; Πολεμούσε απέναντι σε μια τεράστια για τα δεδομένα της Ελλάδας χώρα. Οι Ελληνικές δυνάμεις και τα διατιθέμενα πολεμικά μέσα ήταν ελάχιστα για την επίτευξη ευρύτερων αντικειμενικών σκοπών. Θα πρέπει κατά τη γνώμη μου να θαυμάζουμε εκείνους τους ανθρώπους που με τα ελάχιστα που διέθεταν, κατόρθωσαν μέσα σε ελάχιστο χρόνο με τα μέτρα εκείνης της εποχής, να σχεδιάσουν, να οργανώσουν και να εκτελέσουν επιθετικές επιχειρήσεις 2,5 εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου, με δυνάμεις μάλιστα που μεταφέρθηκαν ακόμη και από τη Θράκη.

    Δύο ζητήματα

    Θα ήθελα να μάθω ποια θα ήταν κατά τη γνώμη σου η Επιθυμητή Τελική Κατάσταση που θα πρέπει να προσδιορίσει το σημερινό Γενικό Στρατηγείο σε ένα Ε-Τ πόλεμο, λαμβανομένου υπόψη ότι η σύγκριση ισχύος μεταξύ των εμπολέμων δεν θα είναι συντριπτικά εναντίον της Ελλάδας όπως ήταν ο 1940 η σύγκριση μεταξύ Ιταλίας και Ελλάδας.

    Βοήθησε με με το Αφιόν.

  16. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Καλησπέρα σας,
    Ευχαριστώ ιδιαίτερα για τις απαντήσεις γύρω από την ΕΤΚ…
    Φυσικά και με τίποτα στον κόσμο δεν θα έγραφα στο διαδίκτυο ποιά ΕΤΚ (στρατηγική ή επιχειρησιακή) θα έπρεπε να προσδιορίσει το σημερινό … Γενικό Αρχηγείο. Εννοείται ότι θαυμάζουμε εκείνους τους ανθρώπους και είναι πολύ εύκολο να είμαστε όλοι μας »μετά Χριστόν Προφήτες». Γιατί δεν μπορεί, κάπου ο Παπάγος στον όλο σχεδιασμό θα ανέφερε στην Πρόθεσή του, πώς θα επιθυμούσε να διαμορφώνεται η κατάσταση στο ΘΕ, για ποιό λόγο και με τακτικά έργα κάποιων. Επιπλέον δεν μπορεί καμμία σοβαρή Ηγεσία να σχεδιάζει, ειδικά στο στρατηγικό επίπεδο χωρίς »θεωρία νίκης». Μπορεί η ορολογία να είναι διαφορετική, αλλά σίγουρα κάπου στον όλο σχεδιασμό αυτά θα υπάρχουν… Η αρχική ερώτησή μου πάντως ήταν γνήσια και όχι …προβοκατόρικη.
    Το θέμα που αναφέρει στην ουσία ο στγός Δήμου έχει να κάνει με τον διαχωρισμό επιχειρησιακού/στρατηγικού επιπέδου στγείων.
    Τώρα με το Αφιόν, μπορείς αγαπητέ μου αρματιστή, να θεωρήσεις ότι με ενέπνευσες ώστε να ασχολήθώ με την μάχη στα σοβαρά…Είμαι ο …ανώνυμος με μία ερώτηση για την 57 ΜΠ (με ένα λάθος στην ερώτηση εκείνη: η ώρα της διαταγής σύμπτυξης ήταν όχι 0900 αλλά 1030). Τώρα , να , μου έκανε μεγάλη εντύπωση ότι δέχεσαι την ελεύθερη βούληση του Κατσιμήτρου για το πού θα αμυνθεί (με το δικό του γερό στομάχι βέβαια), ενώ στο Αφιόν κατακεραυνώνεις την VI ΜΠ γιατί πήρε λάθος πρωτοβουλία στην χάραξη του ΠΟΤ… Αλήθεια πιστεύεις ότι θα άλλαζε τίποτα σε αυτό που οι Τούρκοι
    είχαν προσδιορίσει ως δική τους ΕΤΚ?

  17. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ φίλε

    Ομολογώ ότι η δική μου ερώτηση ήταν προβοκατόρικη. Επειδή γνώριζα ότι ακόμη και αν γνώριζες δεν θα απαντούσες. Εγώ όμως που δεν γνωρίζω αφού έχω φύγει πριν 13 χρόνια από το στρατό [όταν υπηρετούσα υπήρχαν ακόμη 9 μεραρχίες πζ] με τη ματιά του απλού παρατηρητή δεν μπορώ να αντιληφθώ την ΕΚΤ. Εκτός και αν ως ΕΚΤ θεωρείται η διατήρηση μόνο της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας. Σε αυτή τη περίπτωση ο Παπάγος πήγε πολύ πιο μακριά. Η «θεωρία νίκης» θέλει άλλα κόλπα.

    Με αυτά που έγραψα και για τα οποία βεβαίως κρίνομαι, δεν επιδιώκω να γίνω απολογητής των πράξεων του Παπάγου. Μου ήταν άχαρο που «αντιδίκησα» με τον αείμνηστο στρατηγό Δήμου. Αλλά η άποψη μου ήταν ότι αυτά που έγραψε ήταν λάθος. Και νομίζω ότι τα εξήγησα επαρκώς. Ο Παπάγος μπορεί να κριθεί για πολλά και στην απάντησή μου προς τον φίλο σχολιαστή ΒΦ, που θα γίνει ανάρτηση, κάποια ζητήματα θα αναδειχθούν.

    Πιστεύω ότι «θεωρία νίκης» το ΓΣ θα ήθελε να σχεδιάσει, αλλά μετά το Νοέμβριο, στα χιονισμένα βουνά της Αλβανίας, κάτω από αντίξοες καιρικές συνθήκες, με 30 μεραρχίες απέναντι που συνεχώς ενισχύονταν σε προσωπικό και μέσα και με 14 δικές μας που καθημερινά έφθιναν, δεν μπορώ να σκεφτώ ότι ήταν δυνατή η εκτέλεση κάποιου ελιγμού που θα έφερνε τα πάνω κάτω. Ως εκ τούτου συμφωνώ. Δεν υπήρξε η ιδέα που θα οδηγούσε στη συντριβή του αντιπάλου.

    Είμαι θερμός οπαδός της πρωτοβουλίας. Πιστεύω ότι η αποστολή θα πρέπει να περιέχει μόνο τα ΤΙΣ, ΤΙ, ΠΟΤΕ, ΠΟΥ και ΔΙΑΤΙ. Ποτέ το ΠΩΣ. Αλλά δυστυχώς αυτό ισχύει στον ΕΣ. Το με ποιο τρόπο θα εκτελέσεις την αποστολή σου αποτελεί «επιβαλλόμενη υποχρέωση».

    Ο Κατσιμήτρος είχε γερό στομάχι, αλλά και γνώριζε. Και επέλεξε μια ισχυρή τοποθεσία για να δώσει τον αμυντικό του αγώνα. Η χάραξη της τοποθεσίας έγινε επί ισχυρών υψωμάτων που υπερείχαν του προ του μετώπου της τοποθεσίας εδάφους [τα έχω επισκεφθεί επανειλημμένα]. Ο Κατσιμήτρος έπιασε τα ψηλά. Δεν στάθηκε στα χαμηλά. Και το κυριότερο δεν έχασε τη μεραρχία του. Η IV μεραρχία νομίζω ότι δεν πήρε πρωτοβουλία. Δεν εκτέλεσε την αποστολή που της δόθηκε. Στάθηκε όπου βρέθηκε και ανέφερε στο Α’ ΣΣ ότι το έδαφος που κατέχει είναι ισχυρό και κυριαρχεί στο προ της γραμμής που κατέλαβε εδάφους. Πιστεύω να μελέτησες τους χάρτες και να το είδες. Ο αείμνηστος ταξίαρχος Κόκορής [τάξεως 1933 αν δεν κάνω λάθος, πυροβολάρχης της ΙΙ μεραρχίας στο πόλεμο του ’40] που μας έκανε στρατιωτική ιστορία, ερωτώμενος σχετικά, μας είπε ότι βαριόντουσαν να πάνε πάρα πέρα.

    Φιλικά
    Αρματιστής

  18. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε + –

    Δεν γνωρίζω για την έντιμη ΄΄πρόταση΄΄ της Γερμανίας που αναφέρεις. Ξέρω για κάποιες διεργασίες στην ιταλική πλευρά καθώς και σε ιταλογερμανικές επαφές όπου και εξετάστηκε το πρόβλημα της ιταλικής υποχώρησης και πιθανής γερμανικής βοήθειας.

    Δεν γνωρίζω βέβαια σε βάθος την διπλωματία της περιόδου, θα ήταν λοιπόν χρήσιμο να μας πεις περισσότερα και την πηγή από όπου προέρχεται η αναφορά για αυτή τη Γερμανική πρόταση, μια και τέτοια δεν αναφέρεται στην ΔΙΣ. Πάντως δεν έχουμε ενδείξεις ότι ο Χίτλερ στον Πόλεμο καθόριζε αποφασιστικά την στάση του Μουσολίνι, οπότε υποθέτω λες ότι υπήρχε ήδη και προσυμφωνία μεταξύ τους;

  19. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    Ἔχοντας την πολυτέλεια της ἐκ των ὑστέρων θεάσεως του πράγματος,δέν ἀντέχω στον πειρασμό να θίξω το θέμα της ἀγγλικῆς στάσεως ἕναντι της Ἑλλάδος στα τέλη 1940 με ἀρχές 1941.
    Ἡ ἀνακωχή ἀνάμεσα στην Ἓλλάδα και χώρα του Ἄξονα θα ἦταν πάρα πολύ κακός συμβολισμός,ἀλλά φαίνεται ὅτι θα γινόταν ἀπό τους Γερμανοϊταλούς τόσο σεβαστή,ὅσο και οἱ ὅροι της πρώτης ἑλληνικῆς συνθηκολογήσεως της 20ῆς Ἀπριλίου 1941.
    Ὁπότε,ἡ συνθηκολόγηση θα ἦταν ἕνας τρόπος να τερματιστεί νωρίτερα ἡ ἑλληνική ἀντίσταση,ἐξουδετερώνοντας την Ἑλλάδα ἀπλῶς με την ἴδια της την ὑπογραφή(σας θυμίζει τίποτε;) ἐξοικονομώντας για τον Ἄξονα δυνάμεις και χρόνο.
    Ὑπάρχει ὅμως και μία ἀκόμη θέση,που ἔχει ἐκφραστεί ἀπό Ἕλληνες,μεταξύ ἄλλων και ἀπό ἕναν αντιστράτηγο ἑ.ἀ,σε ἑνυπόγραφο ἄρθρο σε ἑλληνικό περιοδικό ἀμυντικοῦ περιεχομένου, ὅτι οἱ Ἄγγλοι γνώριζαν ἑγκαίρως τις προθέσεις του Χίτλερ για εἰσβολή στην τότε ΕΣΣΔ,και φρόντισαν να μήν τον ἀποθαρρύνουν ἀπό το ἑν λόγω ἑγχείρημα,κρατώντας την Ἑλλάδα,ἤ ἕστω και μόνο την Κρήτη,διότι δέν ἤθελαν να του δημιουργήσουν ἀνασφάλεια ὡς προς τα πλευρά του.
    Και ὅλα αὐτά,σε συγκεκριμένα χρονικά πλαίσια,στα ὁποία συμπεριλαμβανόταν και ἡ τελευταία φάση της μάχης της Ἑλλάδος.

  20. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    @ Ανώνυμο 11/05/2013 στις 20:55

    Αγαπητέ φίλε,

    Απέφυγα εσκεμμένα να απαντήσω στο ερώτημά σου αναφορικά με το ποια ήταν η Επιθυμητή Τελική Κατάσταση που είχε προσδιορίσει το Γενικό Στρατηγείο για την νικηφόρο έξοδο από τον πόλεμο επειδή στο ζήτημα αυτό αναφέρομαι στην απάντηση που ετοιμάζω στο σχόλιο του ΒΦ. Νομίζω όμως ότι θα ήταν λάθος να αφήσω την ερώτησή σου αναπάντητη. Διαφορετικά θα έμεναν εντυπώσεις. Η απάντησή μου είναι η ακόλουθη:

    Η Ελλάδα μόλις πριν 27 χρόνια από το πόλεμο που άρχισε στις 28 Οκτωβρίου 1940, είχε προσαρτήσει στον εθνικό κορμό την Ήπειρο και τη Μακεδονία με την ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη να έχουν προσαρτηθεί πριν 22 χρόνια. Η Βουλγαρία που τις διεκδίκησε και η Τουρκία που τις έχασε δεν το είχαν ακόμη χωνέψει [και βεβαίως δεν το έχουν ξεχάσει ακόμη]. Και στο διεξαγόμενο πόλεμο, αυτό ήταν το μεγάλο ζητούμενο: «Αν στο τέλος του πολέμου και ίσως και της επαναχάραξης των συνόρων, οι περιοχές θα συνέχιζαν να παρέμεναν Ελληνικές». Αυτό ήταν το μεγάλο διακύβευμα για την Ελλάδα. Και αυτή κατά τη γνώμη μου ήταν η «ΕΤΚ» αυτού του πολέμου. Να μην ακρωτηριαστεί η χώρα.

    Η Ελληνική ηγεσία γνώριζε πολύ καλά ότι ήταν μάλλον αδύνατη η συντριβή του Ιταλικού στρατού στην Αλβανία. Ήταν πλέον ή βέβαιο ότι αργά ή γρήγορα θα επενέβαιναν για να βοηθήσουν το σύμμαχό τους οι Γερμανοί. Τα τραγούδια της Βέμπο και οι διάφορες γελοιογραφίες, οι θεατρικές επιθεωρήσεις, καθώς και άλλες εκδηλώσεις, παρουσίαζαν τους Ιταλούς στρατιώτες ως δειλούς που συνεχώς το έβαζαν στα πόδια. Και αυτό αποτελούσε βλασφημία και όνειδος για τους πολεμιστές της Αλβανίας. Οι Ιταλοί πολεμούσαν εξίσου σκληρά με τους Έλληνες στρατιώτες. Οι Έλληνες στρατιώτες τους έβγαζαν από τα οχυρώματά τους ύστερα από αιματηρές επιθέσεις με τη λόγχη. Ίσως η λόγχη ήταν αυτό που δε άντεχαν οι Ιταλοί. Ο στρατός που πολεμούσε τα γνώριζε αυτά. Η ηγεσία γνώριζε ότι ο πόλεμος δεν έβγαινε. Μετά από ένα πεντάμηνο τα κενά των μονάδων ήταν τεράστια λόγω των απωλειών που δεν αναπληρώνονταν, τα ομαδικά όπλα είχαν απομειωθεί στο μισό και τα πυρομαχικά των πυροβόλων άρχισαν να λιγοστεύουν επικίνδυνα. Τους στρατιώτες τους κρατούσε πλέον η ένταση. Αλλά ως πότε; Είναι ενδιαφέρουσα η έκθεση της ΔΙΣ για τη κατάσταση του ΕΣ λίγο πριν τη Γερμανική εισβολή. Ο πόλεμος δεν έβγαινε.

    Κατόπιν τούτων, η εδαφική ακεραιότητα της Ελλάδας στην Ήπειρο τη Μακεδονία και τη Θράκη δεν εξαρτιόταν από το αποτέλεσμα της μάχης που έδινε ο ΕΣ, αλλά από τη συμμετοχή της Ελλάδας στο πόλεμο ως συμμάχου [του μόνου εκείνη τη χρονική στιγμή] της Μεγάλης Βρετανίας. Η Μεγάλη Βρετανία είχε εγγυηθεί την ακεραιότητα της Ελλάδας και Βρετανικά στρατεύματα βρίσκονταν στην Ελλάδα για να πολεμήσουν στο πλευρό του Ελληνικού στρατού. Η απόφαση της Ελληνικής κυβέρνησης όπως είχε εκφραστεί την επομένη της έναρξης του πολέμου κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση [εμπιστευτικές δηλώσεις Μεταξά στις 30/10/1940 προς τους ιδιοκτήτες και τους αρχισυντάκτες των Αθηναϊκών εφημερίδων] ήταν απόλυτα σαφής και κρυστάλλινη. Η Ελλάδα ήταν σύμμαχος της Μεγάλης Βρετανίας, θα παρέμενε αταλάντευτα μέχρι το τέλος του πολέμου στο πλευρό της, όσες θυσίες και πόνο αν κόστιζε αυτό και η Ελληνική κυβέρνηση πίστευε ότι τελικός νικητής του διεξαγόμενου πολέμου θα ήταν η Μ.Β. και οι σύμμαχοί της. Αυτή ήταν η εθνική στρατηγική που είχε χαραχθεί στο ανώτατο επίπεδο, με σκοπό τη διασφάλιση της εδαφικής ακεραιότητας και της ανεξαρτησίας της χώρας. Επομένως το εθνικό συμφέρον επέβαλε η χώρα να σταθεί αλληλέγγυα στη Μεγάλη Βρετανία στο διεξαγόμενο πόλεμο, να εκπληρώσει ως σύμμαχος μέχρι τέλους τις υποχρεώσεις της, οποιοδήποτε και αν ήταν το κόστος, όσο βαρύ και αν ήταν αυτό και να ελπίζει και να πιστεύει ότι και η Μεγάλη Βρετανία θα έκανε το ίδιο. Και βεβαίως το έκανε στο ακέραιο. Τα Σοβιετικά στρατεύματα σταμάτησαν στα Ε-Β σύνορα, η χώρα δεν ακρωτηριάστηκε και δεν εντάχθηκε στο «Σοβιετικό παράδεισο» και τα Δωδεκάνησα προσαρτήθηκαν στον εθνικό κορμό. Με άλλα λόγια, η εδαφική ακεραιότητα της χώρας εξασφαλιζόταν [και εξασφαλίστηκε μεταπολεμικά] από το ότι ήταν σύμμαχος και μόνος συμπολεμιστής εκείνη τη κρίσιμη στιγμή της Μεγάλης Βρετανίας και όχι από το αν θ συντρίβαμε τον ιταλικό στρατό.

    Αυτή ήταν κατά την άποψή μου η ΕΤΚ που επεδίωκε να επιτύχει η πολιτική και η στρατιωτική ηγεσία και πιστεύω ότι πέτυχε..

  21. Ο/Η Τ.Τ. λέει:

    Αρματιστή, η απάντηση είναι εξαιρετική και είναι από εκείνες τις γραμμές που ανοίγουν τη σκέψη και διευρύνουν τους ορίζοντες, γιατί κάποιες φορές το φορμά της διαταγής επιχειρήσεων φορμάρει και τη σκέψη. Πραγματικά χάρηκα να τη διαβάζω.

  22. Ο/Η .+- λέει:

    Μονογραφια ΔΙΣ, παραγραφος 233, σελ.169 αγγλικη εκδοση, ημερομηνια 17/12/1940. Η πρωτη επαφη εγινε απο τον Γερμανο Στρατιωτικο ακολουθο με σκοπο την επιτευξη μιας ανακωχης.

    .και-

  23. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Φίλε ανώνυμε

    Επίτομη σελίδα 149
    Ο Χίτλερ από τις 12 Νοεμβρίου είχε αποφασίσει να επιτεθεί κατά της Ελλάδας και είχε εκδόσει και τις πρώτες οδηγίες σχετικά με την επίθεση. Στις 13 Δεκεμβρίου 1940 ο Χίτλερ εξέδωσε την υπ’ αριθμό 20 διαταγή γενικών κατευθύνσεων στην οποία για πρώτη φορά η επιχείρηση εναντίον της Ελλάδας παίρνει το όνομα «ΜΑΡΙΤΑ».

    Η επίτομη στη σελίδα 150 αναφέρει για κρούσεις που έγιναν προς την Ελληνική πλευρά.
    Δεν μπορούμε όμως να γνωρίζουμε τι ανταλλάγματα θα προέβλεπε η Γερμανική διαμεσολάβηση. Οι μεσίτες όπως γνωρίζεις παίρνουν αμοιβή. Οι Γερμανοί θα εγγυόντουσαν τα σύνορα της Ελλάδας μέχρι τον Έβρο; Η Βουλγαρία ήταν ήδη σύμμαχός τους. Δεν θα της έδιναν τη Θράκη και την Αν Μακεδονία; Τέλος πάντων γνωρίζουμε ποιες ήταν οι προθέσεις των Γερμανών. Αναφέρονται λεπτομερώς στις δηλώσεις Μεταξά προς τους διευθυντές των Αθηναϊκών εφημερίδων. Οι Γερμανοί ήθελαν να καλύψουν το δέξι πλευρό τους κατά την επιχείρηση προς τη Ρωσία. Ως εκ τούτου μόνο αν η Ελλάδα θα έμπαινε στον άξονα και τα Γερμανικά στρατεύματα καταλάμβαναν τη χώρα μπορούσε να εξασφαλιστεί αυτό. Αν η Ελλάδα την έκανε από τη συμμαχία με τους Βρετανούς έχανε την αξιοπιστία της. Για ποιο λόγο οι Γερμανοί να την εμπιστευθούν;

    Σου θέτω όμως ένα πολύ απλό ερώτημα. Θα πουλήσεις ποτέ το φίλο σου;
    Κάπως έτσι ετίθετο το ζήτημα. Η Μ.Β. εγγυήθηκε τα σύνορα της Ελλάδας. Η Ελλάδα μπορούσε να την πουλήσει;

  24. Ο/Η .+- λέει:

    @Αρματιστής

    Αξιοτιμε αρματιστη, ουτε να «πουλησω τον φιλο» ουτε κατι που θα ειχε αρνητικοτατεςπροεκτασεις για την εδαφικη ακεραιοτητα της Ελλαδας. Υπηρξε μια προταση, για μια «εντιμη» ειρηνη, που απο τα λιγα που ειναι γνωστα αφηνε σε Ελληνικα χερια οσα ειχαν κερδιθει με αιμα, κια χωρις καμια αλλη αρνητικη επιπτωση. Υποψη ο σκεπτισκισμος που εκφραζω ειναι εαν μια τετοια επιλογη, ληφθηκε υποψη σοβαρα, απο ολες τις πτυχες της, ή απλως κατεληξε στο καλαθι των αχρηστων, εξαιτιας εκεινου του γνωστου μονολιθικου Ελληνικου τροπου σκεψης, που ειχε ηδη δειξει αρνητικα στοιχεια κατα την διαρκεια της μικαρασιατικης εκστρατειας.
    Τωρα σχετικα με τις γερμανικες προθεσεις, απο οσα ειναι γνωστα, πολυ πριν την 28η οκτωβριου, δεν ειχαν την παραμικρη τοτε προθεση να «βαλουν χερι» στην Βαλκανικη, γιατι οι σχεσεις τους με αυτα τα κρατη ηταν σε τετοιο επιπεδο που οι οικονομιες τους βασιζονταν σε σημαντικο βαθμο απο το εμποριο με την Γερμανια. Αυτο ηταν γνωστο, και κανενας δεν ειχε τοτε συμφερον να αλλαξει η οποιαδηποτε ισορροπια προς το χειροτερο. Θα ηθελα να παρατηρησω οτι ηταν η Ιταλικη εισβολη της 28/10/1940 που χαλασε την «σουπα» οχι μονο στους Γερμανους αλλα και στους Αγγλους. Αιτια που «τσατισε» τον χιτλερ. Απο εκει και περα βρισκομενοι μπροστα σε μια τελειως διαφορετικη κατασταση αναγκαστηκαν να αλλαξουν και τα σχεδια τους και να προβληματιστουν ο καθενας τους διαφορετικα για τα νεα σεναρια που ξετυλιγονταν μπροστα τους. Θα φανει παραξενο αλλα Γερμανικος σχεδιασμος για την «Μαριτα» ή κατι αναλογο, δεν προυπηρχε της 28ης οκτωβριου!
    Και απο αυτην την πτυχη, το «δεξι» πλευρο των Γερμανων ηταν ηδη καλυμμενο για την «Βαρβαροσσα», με τα βαλκανια «ουδετερα» οικονομικα ελεγχομενα απο την Γερμανια, με φιλικες κυβερνησεις παραπλησιας ιδεολογιας ή περιπου εκει κοντα, με την γερμανικη.
    επισης προσωπικη αποψη μου, ειναι οτι ενα σημαντικο θετικο της εντιμης ειρηνης ηταν: Ο παραγοντας χρονος, που θα δουλευε θετικα για την Ελλαδα, απο πολλες πλευρες. Εχεις σκεφτει γιατι η Τουρκια εξακολουθησε διαχρονικα να διατηρει την ικανοτητα και να επιμενει οσο μπορει να μεινει «εκτος»;

    Με εκτιμηση
    .και-

  25. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε + –

    Όταν σου έγραψα για την μη αναφορά της ΔΙΣ σε ΄΄έντιμη΄΄ γερμανική πρόταση τον Νοέμβριο του 1940, βασικά αναφερόμουν στον αναλυτικό τόμο ΄΄Ελληνική Αντεπίθεσις, Νοε 1940-Ιαν 1941΄΄. Υπάρχει εκεί σχετικά εκτενής αναφορά για τις διπλωματικές ζυμώσεις που προκάλεσε η ελληνική επιτυχία και φαίνεται καθαρά ότι ο Χίτλερ δεν είχε καν σκεφτεί σοβαρά να προτείνει κάποια ανακωχή.

    Στην επίτομη Ιστορία της ΔΙΣ που αναφέρεις, δεν βλέπω κάποια πρόταση αλλά κάποιες απλές επαφές, θα έλεγα νεφελώδεις, στις οποίες κάθε διπλωμάτης θα δυσπιστούσε.
    Γράφει λοιπόν η ΔΙΣ (σελ. 150 ελλ. Έκδοσης): ΄΄..την 17 Νοε 1940 ο Στρατιωτικός Ακόλουθος της Γερμανίας στην Αθήνα, ΣΕ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΑΦΗΣΕ ΝΑ ΕΝΝΟΗΘΕΙ ότι θα ήταν δυνατή η σύναψη ανακωχής στην Αλβανία υπό τον όρο παραμονής του ΕΣ στα κατεχόμενα εδάφη μέχρι το τέλος του Πολέμου, οπότε θα διεκανονίζετο το θέμα. Των δυο Στρατών θα παρεμβάλλονταν γερμανικές μονάδες΄΄

    Πρώτον: Το ΄΄σε συζήτηση άφησε να εννοηθεί ΄΄ σημαίνει ότι δεν υπάρχει κατ΄αρχήν πρόταση αλλά κάποια διπλωματική νύξη που προφανέστατα στοχεύει να σταματήσει η επιτυχής τότε ελληνική επίθεση. Η διαφορά νύξης και πρότασης ανακωχής είναι σαφής . Ο πόλεμος είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να στηριχθείς σε αοριστίες και όποιος θέλει ανακωχή το ζητά με σαφήνεια γιατί επείγεται. Αλλιώς δεν θα συζητά ανακωχή που δηλώνει καθαρά ότι, τουλάχιστον σε αυτό το γύρο, ηττήθηκε.
    Δεύτερον: δεν υπάρχει αναφορά για κάποια συνοδευτική ιταλική κίνηση ή δήλωση για επιθυμία ανακωχής. Η Ιταλία υποτίθεται ότι επιθυμούσε ανακωχή και κάπως έπρεπε να το δείξει, μαζί με την γερμανική διαμεσολάβηση. Δεν υπάρχει καμιά τέτοια ιταλική δήλωση προς την ελληνική διπλωματία, έστω σε ουδέτερο έδαφος. Που θα στηριζόμαστε για συνομιλίες; Όπως είπαμε η Γερμανία δεν διέταζε την Ιταλία.
    Τρίτον: Από όσες πηγές γνωρίζω, δεν φαίνεται πουθενά ότι ο Χίτλερ θα μεσολαβούσε για να επισημοποιήσει διπλωματικά την πρώτη μεγάλη ήττα του Άξονα. Γιατί να προβεί σε τόσο σημαντική και μειωτική για τον Άξονα κίνηση, όταν έχτιζε τις συμμαχίες για την εισβολή στην ΕΣΣΔ; Η Ιταλία είχε ακόμα ελπίδες στην Αλβανία.

    Πιο κάτω στο βιβλίο, η επίτομη Ιστορία της ΔΙΣ λέει και για κάποια πρόταση Ούγγρου (!) διπλωμάτη στην Μαδρίτη ύστερα από πρόταση του Ναυάρχου φον Κανάρη. Αφήνοντας κατά μέρος το ότι ο φον Κανάρης ήταν πολύ σκοτεινή προσωπικότητα για να είμαστε σίγουροι ότι ενεργούσε με επίσημη εντολή, παρατηρούμε ότι η πρόταση ήταν τουλάχιστον ύποπτα έμμεση. Η Ελλάδα είχε διπλωματικές σχέσεις με την Γερμανία στην Αθήνα και δεν χρειαζόταν κανένας Ούγγρος στην Μαδρίτη. Αρκούσε ο γερμανός διπλωματικός εκπρόσωπος να πάει στον Έλληνα Πρωθυπουργό ή Υπουργό. Αυτή θα ήταν μια κανονική πρόταση.

  26. Ο/Η GC λέει:

    Επιτέλους μια ερμηνεία που βλέπει το δάσος και όχι το δενδρο.

  27. Ο/Η .+- λέει:

    Αξιότιμε Κλεάνθη,

    Δυστυχώς δεν μπορώ να συγκρίνω τις δυνατότητες πρόσβασης που έχω σε αρχεία και βιβλία με τις δίκες σου. Παρόλα αυτά και χωρίς καμία διάθεση να αμφισβητήσω την ορθότητα σε αυτά που σχολιάζεις, εξακολουθώ να έχω κάποιες αμφιβολίες σχετικά με ορισμένες, σημαντικές όμως, πτυχές εκείνης της περιόδου. Όπως όμως ανέφερε και ο Αχέρων σε προηγούμενο σχόλιο του, είναι απλά προσωπικές διαπιστώσεις που γίνονται «κατόπιν εορτής», έχοντας ένα διαφορετικό επίπεδο πληροφόρησης και ενημέρωσης για τα τότε γεγονότα.

    Θα μου επιτρέψεις λίγα λόγια για τα 3 σημεία:

    1ο συμφωνώ εν μέρη μαζί σου. Η γλώσσα της διπλωματίας δεν είναι εκείνη που έχουμε συνηθίσει στις καθημερινές σχέσεις, και ο τρόπος έκφρασης σε συγκεκριμένες χρονικές στιγμές και καταστάσεις και αυτά που υπονοεί δεν είναι πάντοτε ξεκάθαρα ή κρυστάλλινα. Η αναφορά για νύξεις, από τον Γερμανό ακόλουθο για παράδειγμα, κατά την προσωπική γνώμη μου είναι ότι μπορούσε κάλλιστα να αποτελέσει μια διερευνητική επαφή για να καταλάβει τις ελληνικές προθέσεις, δηλ. σε ποιο βαθμό θα ήταν θετική ή αρνητική η Ελλάδα σε μια πιθανή επιλογή μιας έντιμης ειρήνης.
    Όπως ανέφερες και εσύ: «…Η ελληνική πλευρά, πλήν της συντηρητικής ηγεσίας, είχε σοβαρές υλικές ελλείψεις και είναι κρίμα που η τόσο μεγάλη αποδυνάμωση της χώρας με την μικρασιατική εκστρατεία, μας εμπόδισε να έχουμε από την αρχή 20 ετοιμοπόλεμες μεραρχίες, όπως επέτρεπε ο πληθυσμός της χώρας. Νομίζω ότι η μοναδική ίσως ευκαιρία να επιτευχθεί κάτι τέτοιο (δηλ. ανακωχή από Μουσολίνι) θα ήταν ένας ισχυρός κλονισμός της ιταλικής ηγεσίας από μια μεγάλης έκτασης ελληνική νίκη τον Νοε του 1940, η οποία θα έσπαγε αποφασιστικά την συνέχεια του ιταλικού μετώπου.»
    Ακριβώς επειδή το παράθυρο της ευκαιρίας «έκλεισε» στην ουσία τον Δεκέμβριο, είναι λογικό ότι μια παραπλήσια πιθανή επιλογή για μια έντιμη ειρήνη δεν μπορούσε να μην αποκλειστεί ότι ήταν υπόψη από την Ελληνική ηγεσία.

    2ο Έχεις δίκιο. Και αυτό γιατί ξεκίνησαν μια «περιπέτεια» που πήρε άλλη κατάληξη από ότι αρχικά θα μπορούσαν να θεωρηθεί σαν «βατό» ή «εύκολο». Για αυτό και ξεκίνησαν με λιγότερες από 10 μεραρχίες στην Αλβανία, σε σύγκριση με τις πρότερες εκτιμήσεις (δεν θυμάμαι ποιου) για αναγκαία οροφή δυνάμεων της τάξεως των 20 μεραρχιών για αυτό το εγχείρημα. Είναι λογικό ότι προσωπικά ο Μουσολίνι δεν τολμούσε ποτέ να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις από μόνος του.

    3ο Και οι Φιλανδοί όμως παρά το γεγονός ότι στον πόλεμο εναντία της ΕΣΣΔ το χειμώνα του 1939-1940, διέπρεψαν, έστω και εάν έπειτα η έντιμη ειρήνη που υπέγραψαν τους ώθησε να παραχωρήσουν έδαφος, κανένας δεν τόλμησε να αμφισβητήσει, ότι στην ουσία είχαν ρίξει μια τεράστια σφαλιάρα στους Σοβιετικούς. Διατήρησαν την ανεξαρτησία τους, έστω και εάν μετά σαν μέλη του άξονα, η ροη των πραγμάτων άλλαξε πολλά.

    Με εκτίμηση
    .και-

  28. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Φίλε Αρματιστή,

    Συμφωνώ –σε επίπεδο εθνικής στρατηγικής- ότι αυτή πρέπει να ήταν η ΕΤΚ. Τα ανακοίνωσε – αφελώς κατά πολλούς για πρωθυπουργό χώρας- ο ίδιος ο Ιωαν . Μεταξάς. Λογικά ο εφιάλτης από τον Α’ΠΠ των 2 κρατικών οντοτήτων (Θεσ-νίκη, Αθήνα) πρέπει να του ξυπνούσε εφιάλτες. Στην συνέντευξη αυτή, αυτό αποτύπωνε, ότι η τυχούσα δημιουργία ‘’δημοκρατικής’’ Ελλάδας υπό την αιγίδα των Βρετανών θα είχε και ένα τεράστιο ηθικό έρεισμα (λόγω αντίστασης στους εισβολείς) σε σχέση με ό,τι απέμεινε από την λοιπή Ελλάδα (…την ‘’δική’’ του). ΄Αρα ‘’alors, c’ est la guerre ‘’ και τα λοιπά και τα λοιπά… Δεν διαφωνώ προσωπικά καθόλου με την λογική αυτή, που υπαγόρευε στήριξη των Βρετανών, τόσο για ηθικούς λόγους (στο κάτω- κάτω πολεμούσαν εναντίον φασιστικών καθεστώτων) όσο και για λόγους καθαρά ρεαλιστικής πολιτικής (που επιτέλους το βασιλικό περιβάλλον και Μεταξάς συνειδητοποίησαν μετά από ένα καταστροφικό διχασμό στον Α’ΠΠ). Εθνική Στρατηγική Ελευθερίου Βενιζέλου λοιπόν (με την διαφορά ότι εκείνος επιδίωκε να ενσωματώσει στην Ελλάδα πληθυσμούς και εδάφη προσεγγίζοντας την Θαλάσσια Δύναμη και ο άλλος να περισώσει ό,τι υπάρχει…).
    Από τα παραπάνω και μέχρι ‘’ότι η ελλ. πλευρά γνώριζε ότι ήταν μάλλον αδύνατη η συντριβή του ιταλικού στρατού’’ που αναφέρεις, υπάρχει τεράστια απόσταση.
    Η επιδίωξη επίτευξης αποφασιστικού αποτελέσματος έναντι του ιταλικού στρατού στην Αλβανία, δεν ήταν ανεδαφική: απλώς το Γεν. Στρατηγείο εκτίμησε τελείως λάθος τις δυνατότητες του ιταλ.στρατού. ‘’Νόμισε’’ όχι ‘’γνώριζε’’.Και έμεινε σε αυτή την υπερτιμημένη εκτίμηση καθ’όλη την διάρκεια των επιχειρήσεων. Γι΄αυτό και η ‘’συντηρητικότητά’’ του. Ο ίδιος ο Μεταξάς ανησυχούσε για την στατικότητα στο μέτωπο και φυσικά μαζί με αυτόν και το μείζον της στρατιωτικής ηγεσίας: είναι φαντάζομαι γνωστή η επιστολή του δκτού της ΙΙ ΜΠ προς τον Μεταξά, για την ανάγκη ανάληψης της αρχιστρατηγίας από βασιλιά με Καθενιώτη κλπ
    Παρόλα τα παραπάνω, προσωπικά παραδέχομαι, ότι ο Παπάγος έδωσε την ευχέρεια στον Κατσιμήτρο, στα πλαίσια της ‘’ελαστικής άμυνας’’ – όπως ο ίδιος αναφέρει – να επιλέξει να δώσει την μάχη στο πεδίο που θωρούσε ότι του έδινε τακτικό πλεονέκτημα, μέσα στα πλαίσια της αποστολής του. Και αυτό για να γίνει, χρειάζεται και …φορμά ΔΕ (που δεν φορμάρει …το μυαλό), αλλά συντονίζει δράσεις και τακτικά έργα. Ή μήπως προτιμάει κανείς την επιτελική μέθοδο ‘’πλημμυρίδας’’ τύπου Α’ΣΣ στο Αφιόν (για να σκέφτεται έξω από το ‘’κάδρο’’)? Αντί λοιπόν ο προβληματισμός μας να είναι τόσο ‘’λαικός’’ του τύπου ‘’παράκουσε ή όχι ο Κατσιμήτρος’’ καλό θα ήταν να προβληματιστούμε θετικά καθόσον εδώ πρόκειται για την ‘’χρυσή τομή’’ πρωτοβουλίας στα πλαίσια δγής και από τις 2 πλευρές. Οπωσδήποτε όμως η επιτυχία λαμπρύνει τον Κατσιμήτρο (η μεραρχία του πολέμησε σε τελική ανάλυση). Έχει δίκιο ο Αρματιστής. Το ‘’έστησε’’ καλά το παίγνιο ο Παπάγος στην αρχή και μετά τις δύσκολες ώρες της Πίνδου – όπου από εκεί πραγματικά κινδυνέψαμε- παρουσιάστηκε το ‘’παράθυρο ευκαιρίας’’ που ανέφερε ο Κλεάνθης. Εκεί, νομίζω ότι δέχεται τις κύριες κριτικές για το πού ήθελε να καταλήξει… Δηλαδή είναι εξαιρετικά θετικό και αναγκαίο την προσεκτική άμυνα να την εξελίσσεις – μετά την επίτευξη ανάλογης πυκνότητας, σε επίθεση – αλλά πρέπει να επιδιώξεις αποφασιστική μάχη για να κλείσεις (τί φανταστικό αποτέλεσμα το 73 που οι Αιγύπτιοι παρακαλούσαν τους Ισραηλινούς να δώσουν τρόφιμα και νερό στις δυνάμεις τους που είχαν ξεμείνει ανατολικά της διώρυγας). Αλλοιώς, οδηγήσε σε πόλεμο φθοράς… Και το τελευταίο σίγουρα δεν ευνοεί το πλέον αδύναμο αντίπαλο.

    Ναι, η καθορισθείσα τότε εθνική πολιτική, φαίνεται ότι πέτυχε: δεν διαλυθήκαμε και είμαστε και ηθικά κερδισμένοι από ένα αντιφασιστικό αγώνα. Η βρεττανική πολιτική όμως, σίγουρα δεν διεκόλυνε κάτι τέτοιο επειδή τους σταθήκαμε στον πόλεμο: αν το έκαναν δεν θα είχαν ποτέ αυτοκρατορία. Καθόσον, τα κριτήρια που η Ελλάδα παρέμεινε στη βρεττανική σφαίρα επιρροής (και στη σοβιετική), σίγουρα ήταν ψυχρά, ορθολογιστικά, καθαρά γεωστρατηγικά (και όχι συναισθηματικής φύσης). Από την άλλη, δεν κερδίσαμε τίποτα παραπάνω από τα Δωδεκάνησα (που τα παζάρευαν μέχρι τελευταία στιγμή στους Τούρκους). Για Κύπρο, ούτε κουβέντα… Να η ποιοτική διαφορά με την πολιτική Βενιζέλου λοιπόν …Α, να μην το ξεχάσουμε κιόλας: στήθηκε και ένας εμφύλιος μέχρι το ’49 (σαφώς και κυρίως με το χεράκι των Άγγλων) , που οι επιπτώσεις του ταλαιπώρησαν δραματικά την χώρα μέχρι και το ’74. Ποιός είπε ότι η ρεαλιστική πολιτική έχει σχέση με κολεγιές??

    Έτσι νομίζω ότι θα βλέπουμε καλύτερα το πραγματικό δάσος και όχι το αλσίλιο…
    Με εκτίμηση

  29. Ο/Η Τ.Τ. λέει:

    Παρατηρώ με ενδιαφέρον τη συνεχή χρήση του όρου επιθυμητή τελική κατάσταση. Μου δίνεται η εντύπωση πως έχει υπερφυσικές δυνάμεις ώστε αν κάποιος την γράψει σε χαρτί μετά όλο το σύμπαν θα συνωμοτήσει για την επίτευξη της. Σε ότι αφορά τις διαταγές που εκδίδονται από την στρατιωτική ιεραρχία αν κάποιος διαβάσει τις αποστολές των υφισταμένων εύκολα συνάγει και την ΕΤΚ. Προσωπικά διαφωνώ και με το επιθυμητή και το τελική. Παράδειγμα, στην αποστολή γράφεται να απαγορευθεί ο άξονας Α-Β και στην ΕΤΚ γράφεται επιπλέον και να έχει καταστραφεί το μεγαλύτερο μέρος των εχθρικών δυνάμεων. Πως εξασφαλίζεται ότι ο εχθρός θα συνεχίσει να επιτίθεται σε μια αδιέξοδη κατεύθυνση, ώστε να υλοποιήσει την επιθυμία μας; Άρα θα πρέπει να αλλάξει η αποστολή, κλπ, κλπ, κλπ. Μετά, πότε η κατάσταση είναι τελική, αφού είναι προφανές ότι η αντενέργεια του αντιπάλου θα δημιουργήσει νέα δεδομένα που θα αντιμετωπιστούν με νέα διαταγή.
    Φυσικά και δεν είμαι εναντίον του να συστηματοποιείται η σκέψη με τυπικό τρόπο, λέω όμως ότι το τυπικό που επιλέγεται επηρεάζει τη σκέψη. Το military end state είναι παιδί του πολέμου του Βιετνάμ, όταν οι ΗΠΑ ενεπλάκησαν σε κάτι που ήταν περίπου πόλεμος και το ζητούμενο ήταν μία περίπου νίκη. Από τότε οι ΗΠΑ έχουν εμπλακεί σε πολλές MOOTW και με την ΕΤΚ γίνεται προσπάθεια να μορφοποιηθεί η χρήση της στρατιωτικής δύναμης για στόχους ιδιαίτερα ασαφής όπως η «αποκατάσταση της ειρήνης».
    Η αντίληψη πάλι ότι ο πολικός ηγέτης εκφράζει την ΕΤΚ και ο αρχιστράτηγος έχει μια θεωρία νίκης που την υλοποιεί πάλι εγκλωβίζει τη σκέψη. Ο ηγέτης εκφράζει κάτι ευρύτερο, το διαχρονικό όραμα του. Το όραμα μπορεί να υλοποιηθεί και χωρίς στρατιωτική νίκη. Winning is not victory που λένε και οι Αμερικάνοι. Ο Σαντάντ πήρε το Σινά με τον Αιγυπτιακό στρατό ηττημένο. Όταν υιοθετούνται εννοιολογικά εργαλεία που φτιάχτηκαν για άλλες ανάγκες καταλήγεις να σκέφτεσαι όχι έξω από το κουτί, έξω από την κοινή λογική.

  30. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Ζητώ συγγνώμη για την καθυστερημένη και εκτός σειράς δημοσίευση του σχολίου.

  31. Ο/Η T.T. λέει:

    Κανένα πρόβλημα φυσικά. Εκεί που λέω πολικός ηγέτης εννοώ πολιτικός!!!

  32. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε + –

    Επειδή το θέμα του αν πράγματι υπήρχε έστω διάθεση από την Γερμανία για κάποια έντιμη συμφωνία με την Ελλάδα κατά τον Ελληνο-ιταλικό πόλεμο, οδηγεί και σε συναφές ερώτημα, αν με αυτό τον τρόπο θα μπορούσε να αποφευχθεί η τρομερή Κατοχή, παραθέτω μερικές μαρτυρίες ακόμα. Σχηματίζουμε έτσι και καλύτερη συνολική εικόνα για την Βαλκανική Στρατηγική των ενδιαφερομένων στην υπόψη περίοδο.

    Στο βιβλίο για τον Β΄ΠΠ του Λίντελλ Χαρτ, έναν από τους σημαντικότερους μελετητές αυτού του πολέμου, υπάρχουν δύο αξιόλογες αναφορές για το θέμα.
    Σύμφωνα λοιπόν με τον Αρχηγό του Επιτελείου της 12 Γερμανικής Στρατιάς που εισέβαλε τον Απρίλιο του 1941 στην Ελλάδα, οι Ελληνικές επιτυχίες είχαν ανησυχήσει τον Χίτλερ. Έβλεπε πλέον ως πιθανή την περίπτωση οι Βρετανοί να αποβιβαστούν και πάλι στην Ελλάδα όπως στον Α΄ ΠΠ και να ανοίξουν ξανά ένα βαλκανικό μέτωπο στο πλευρό της -ήδη αποφασισθείσας- γερμανικής προέλασης στην νότια ΕΣΣΔ. Αποφάσισε λοιπόν προληπτικά να κατακτήσει τις ελληνικές ακτές μεταξύ Θεσσαλονίκης και Αλεξανδρούπολης και να εγκαταστήσει στην συνέχεια εκεί βουλγαρικά στρατεύματα.

    Μια ακόμα πολύ ενδιαφέρουσα εικόνα των γερμανικών (αλλά και σοβιετικών) προθέσεων στην Βαλκανική, διαφαίνεται στην σχετική σύνοψη που έγραψαν (16 Νοε 1940) Γερμανοί για τις συνομιλίες τους με τον αρχηγό της σοβιετικής διπλωματίας Μολότοφ , ο οποίος επισκέφθηκε το Βερολίνο εκείνο τον μήνα.
    ΄΄΄….Ο Μολότοφ έλαβε γνώση της ΣΧΕΔΙΑΖΟΜΕΝΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΉΣ ΔΡΑΣΗΣ στα Βαλκάνια προς υποστήριξης της Ιταλίας και δεν έφερε αντιρρήσεις. Προτείνει όμως την δημιουργία συνθηκών κατάλληλων για μια Ρωσική επιρροή επί της Βουλγαρίας, παρόμοια με την γερμανική επιρροή επί της Ρουμανίας..΄΄

    Έτσι μοιραζόντουσαν τα κράτη. Ουσιαστικά ο μόνος τρόπος να αποφευχθεί μια μαζική εισβολή γερμανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα, ήταν να τους επιτραπεί η ειρηνική είσοδος. Δηλαδή μια προσχώρηση μας στον Άξονα καθώς μόνο αυτή θα καθησύχαζε τις ιμπεριαλιστικές τους ανησυχίες και φιλοδοξίες.
    Στην συνέχεια φυσικά θα έπαιρναν και οι Βρετανοί το μερτικό τους.

  33. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    @ Ανώνυμο 11/07/2013 στις 23:14

    Αγαπητέ φίλε

    Γενικά συμφωνούμε

    Αναφορικά με τις δηλώσεις Μεταξά.
    Συμφωνώ για το «αφελώς». Είναι γνωστό ότι στην Ελλάδα υπήρχαν πολλοί Αγγλόφιλοι, αλλά και Γερμανόφιλοι. Επομένως υπήρχε πιθανότητα οι δηλώσεις να διαρρεύσουν. Πιθανό ο Μεταξάς να επιδίωκε και τη διαρροή. Ειδικά προς την Αγγλία, που είχε κάθε λόγο για να μην τον εμπιστεύεται. Ίσως ακόμη να ήθελε να εξασφαλίσει και την υστεροφημία του. Δεν είχε αυταπάτες για το ότι ήταν δικτάτορας. Και πιστεύω ότι δεν θα αμφέβαλε ότι οι μεταγενέστεροι θα τον στόλιζαν. Βεβαίως ανέλαβε πρωθυπουργός με την ανοχή των πολιτικών, τους οποίους στη συνέχεια τους «έδεσε». Αλλά βλέπεις οι δηλώσεις του είναι «εξαφανισμένες» και η συζήτηση σήμερα γίνεται για το ποιος είπε το όχι. Τόσο λοβοτομημένοι είμαστε ως λαός. Ενώ τα πράγματα είναι απλά. Ο Μεταξάς και η τότε στρατιωτική ηγεσία προετοίμασαν με τη μεγαλύτερη προσοχή και επιμέλεια το στρατό του όχι, ο Μεταξάς τιμώντας την ιστορία του έθνους και ερμηνεύοντας τα συναισθήματα και τις σκέψεις του Ελληνικού λαού, είπε το όχι και πίσω από αυτό το όχι συσπειρώθηκε σύσσωμο το έθνος.

    Σχετικά με την επίτευξη αποφασιστικού αποτελέσματος.
    Πιθανό το Νοέμβριο, να μπορούσε να γίνει κάτι. Μετά όχι. Δηλώνω προκαταβολικά ότι την υπόψη ιστορία δεν την έχω μελετήσει σε εκείνο το επίπεδο που θα μπορούσα να πω με απόλυτη βεβαιότητα ότι «σε εκείνη τη περίπτωση μπορούσε να γίνει κάτι σημαντικό». Αλλά νομίζω ότι το «παράθυρο» δεν ήταν στη Πίνδο. Στη Πίνδο φάνηκε ότι μπορούσε να καταστραφεί το σύνολο της «Τζούλιας». Αλλά εκείνο το «μέχρι Βουζίου και πέραν ου» του ΓΣ εξουδετέρωσε αυτή τη πιθανότητα. Παρ’ όλα ταύτα το μεγαλύτερο μέρος της «Τζούλιας» καταστράφηκε και η «Τζούλια» τέθηκε εκτός μάχης. Πράγματι το ΓΣ ήταν αρκετά συντηρητικό. Δεν αντιμετώπιζε όμως κάποιον αντίπαλο των μέτρων του Ελληνικού στρατού και σκέφτομαι ότι ήταν εύλογο να κρατάει πισινή. Δεν ήταν ότι του έλλειπαν τα άρματα. Δεν διέθετε ούτε αντιαρματικά. Η άποψη μου είναι ότι το «παράθυρο» άνοιξε κατά τις επιχειρήσεις προς κατάληψη της Κορυτσάς. Από την έναρξη του πολέμου, είναι σαφές ότι η κύρια αμυντική προσπάθεια βρίσκεται στην Ήπειρο και τη Πίνδο, αλλά η επιθετική στη ΒΔ Μακεδονία όπου συγκεντρώνονται ισχυρές δυνάμεις υπό το ΤΣΔΜ για την έναρξη των επιχειρήσεων Μόραβα – Ιβάν για τη κατάληψη του κόμβου της Κορυτσάς και την ευρεία εξασφάλιση του υψιπέδου της Κορυτσάς. Οι πολύνεκρες μάχες οδηγούν στη κατάληψη της Κορυτσάς, αλλά συγχρόνως φθάνει ο βαρύς χειμώνας, και οι νέες Ιταλικές ενισχύσεις. Και εδώ το ΓΣ στηριζόμενο κυρίως στις απαιτήσεις των μεταφορών, που ήταν πολύ δυσχερείς στη περιοχή της ΒΔ Μακεδονίας λόγω του φτωχού οδικού δικτύου, μεταφέρει τη Κυρία Προσπάθεια από τον άξονα «Φλώρινα – Κορυτσά – Ελβασάν», που αν ευοδωνόταν θα οδηγούσε σε αποφασιστικό αποτέλεσμα, στον άξονα «Ιωάννινα – Αυλώνας», που στη πραγματικότητα εξυπηρετούσε την μετωπική απώθηση του εχθρού. Βεβαίως η απόφαση λήφθηκε ύστερα από πολλές συζητήσεις και αναλύσεις πολλών παραγόντων. Όμως το ΓΣ δεν είναι περιοριστικό και δεν καθορίζει ΑΝΣΚ, προκειμένου να αφήσει ελεύθερη τη πρωτοβουλία ενεργειών στις υφιστάμενες διοικήσεις. Και εδώ δεν ήταν η συντηρητικότητα του ΓΣ που δεν επέτρεψε την εκμετάλλευση της επιτυχίας στη περιοχή του υψιπέδου της Κορυτσάς, αλλά η διστακτικότητα του ΤΣΔΜ. Και ερχόμαστε τώρα να δούμε αν υπήρχε το κατάλληλο όργανο επιπέδου Στρατιάς, που αναφέρει ο στρατηγός Δήμου ότι απουσίαζε. Ας μη μένουμε στα ονόματα. Το ΤΣΔΜ, ήταν στρατηγείο Στρατιάς και διοικούσε δυνάμεις επιπέδου Στρατιάς. Διοικούσε το Γ’ ΣΣ [IX, XIII, XV] και την Ομάδα Μεραρχιών «Κ» [X, XI] επιπέδου ΣΣ, τη XVII Μεραρχία, καθώς και πολλές Ομάδες Αναγνωρίσεως. Στη περιοχή του ΤΣΔΜ είχαν συγκεντρωθεί η V Μεραρχία και η XVI Ταξιαρχία πεζικού [το Δεκέμβριο μετέπεσε σε XVI Μεραρχία], ως γενικές εφεδρείες τους Αρχιστράτηγου.

    Στις 22 Νοεμβρίου το ΤΣΔΜ παίρνει την ακόλουθη διαταγή από το ΓΣ:
    «η προσπάθεια του να συνεχιστεί με ένταση κατά τη κρίση του, με σκοπό την απόφραξη από δυτικά και βορρά των οδεύσεων προς το υψίπεδο της Κορυτσάς, όσο το δυνατό βαθύτερα …». Ο Παπάγος δίνει αποστολή σε ένα στρατάρχη και αυτό που τον διατάσσει να κάνει είναι να προωθηθεί προς βορρά και δυτικά όσο το δυνατό βαθύτερα κατά τη κρίση αυτού. Απόλυτη ελευθερία ενεργείας. Αλλά το ΤΣΔΜ «λόγω της κόπωσης των μονάδων ΑΝΕΣΤΕΙΛΕ ΤΗ ΠΑΡΑΠΕΡΑ ΠΡΟΕΛΑΣΗ ΤΟΥ.

    Και επανέρχεται το ΓΣ
    «Συνέχεια επιχειρήσεων προς επίτευξη σκοπού [προηγούμενης] διαταγής επιδιωχθεί ταχεία. Αναγνωρίζουμε κόπωση στρατευμάτων σας, αλλά κατάσταση εχθρού χειρότερη. Δεν συμφέρει αφήσουμε εχθρό ανασυνταχθεί και τακτοποιηθεί. Κάθε παρερχόμενη ημέρα πραγματικά δεν ευκολύνει τις προσπάθειες σας, αλλά τις δυσχεραίνει. Τονίστε τα παραπάνω στους διοικητές των μονάδων σας και απαιτείστε θετικά αποτελέσματα.»

    Επί του θέματος δεν χρειάζεται να πούμε κάτι περισσότερο, από το ότι δεν είναι τα στρατηγεία που δίνουν τις λύσεις, αλλά οι ηγέτες. Πρέπει να το έχεις δηλαδή. Κάποια στιγμή το ΤΣΔΜ έφθασε στο Πόγραδετς και στη Κάμια, αλλά εκεί το χιόνι δεν περνιόταν πλέον. Αλλά και σε όλη την Αλβανία. Και εκεί στη πραγματικότητα ανεστάλησαν οι μεγάλες επιχειρήσεις. Και το ότι εκείνοι οι άνθρωποι στάθηκαν ακλόνητοι σε εκείνα τα παγωμένα ύψη το τρίμηνο Δεκεμβρίου – Φεβρουαρίου, ήταν ένα θαύμα.

    Η μεταπολεμική στάση των Βρετανών έναντι της Ελλάδας. Δεν έχω καμιά αμφιβολία. Τα κράτη και μάλιστα οι «δυνάμεις» δεν ενεργούν με βάση το συναίσθημα, αλλά με βάση τη ψυχρή λογική και το ρεαλισμό που υπαγορεύουν τα συμφέροντά τους. Εξ αιτίας των εγγυήσεων που είχαν δώσει προς τη Πολωνία ξεκίνησε ο Β’ ΠΠ, αλλά η Πολωνία μπήκε στο σιδερένιο κλουβί. Αλλά και με τα σοβιετικά στρατεύματα να έχουν «απελευθερώσει» τη Πολωνία, τι μπορούσαν να κάνουν οι Άγγλοι; Προσπαθώ όμως να αντιληφθώ, ποια θα ήταν η στάση των Άγγλων απέναντι μας, αν δεν είχαμε πει το όχι, ή αν είχαμε σηκώσει λευκή σημαία όταν οι Γερμανοί έφθασαν στο Ρούπελ. Ή αν οι Τούρκοι έβγαιναν στο πόλεμο στο πλευρό των συμμάχων [βοήθησε ο καλός Θεός και έμειναν ουδέτεροι].

  34. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Αγαπητέ μου ΤΤ. Όταν διάβασα το σχόλιο σου έγινα …έξαλλος. Σιγά-σιγά όμως, άρχισα να το σκέφτομαι καλύτερα και κατέληξα ότι είναι λογικό να γράφονται σχόλια και από μη επαγγελματίες, χωρίς την ανάλογη επιτελική εκπση…
    Έφεδρος Ανθλγός να φανταστώ?

  35. Ο/Η Τ.Τ. λέει:

    Καλή η ειρωνεία, αλλά τίποτα ουσιαστικό δε βλέπω. Πάντως μου θυμίζεις κάτι τύπους που γνώρισα στην ΑΔΙΣΠΟ που παπαγάλιζαν δυο – τρεις όρους και νόμιζαν ότι κάτι είχαν μάθει.

  36. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Αγαπητέ φίλε «10/11/2013, 07:11»,

    Δε βλέπω το λόγο για την ειρωνία.

    Ο Τ.Τ. έθεσε ένα απολύτως εύλογο θέμα (τη σημασία και την αξία της έννοιας της «επιθυμητής τελικής κατάστασης») και υποστήριξε τη θέση του. Μπορεί να είναι σωστή ή μπορεί να είναι λάθος, μπορεί να είναι συνοπτικά γραμμένη ή μπορεί να είναι απλώς μια πρόχειρη σκέψη. Αλλά πάντως είναι μια θέση. Αν διαφωνείς (που προφανώς διαφωνείς), μπορείς να την αγνοήσεις ή μπορείς να εξηγήσεις γιατί είναι λάθος ή σε τι έγκειται η διαφωνία σου. Θα κάνει τη συζήτηση πιο ενδιαφέρουσα, θα γίνουμε όλοι σοφότεροι, και μπορεί να εμβαθύνουν όλοι οι συμμετέχοντες την αντίληψή τους για το θέμα. Αλλά η προσωπική ειρωνία, προς τι;

    Νομίζω ότι στο ιστολόγιο έχει αποκατασταθεί ένα αρκετά υψηλό επίπεδο διαλόγου και το αρμόζον ύφος. Ας βοηθήσουμε όλοι (τουλάχιστον όσοι έχουμε κάποιο ενδιαφέρον για τις συζητήσεις) να διατηρηθεί.

  37. Ο/Η .+- λέει:

    Αξιοτιμε Κλεανθη,
    μου εδωσες την ευκαιρια να ξεσκονησω τον liddell Hart απο το ραφι. Και στα δυο διασημα γνωστα βιβλια του σχετικα με τον Β’ΠΠ, αλλα κυριως στο «The other side of the hill» κανει μια ενδιαφερουσα κριτικη σκεψη σχετικα, με τις γερμανικες προθεσεις για την Βαλκανικη. Απο οσα ο ιδιος κατεγραψε, ο χιτλερ αρχικα, πριν απο την Ιταλικη εισβολη, δεν ειχε την παραμικρη προθεση να εισβαλει στην βαλκανικη, καθως το υπαρχον «status quo» ουδετεροτητας των συγκεκρημενων κρατων τον βολευε, ακομη και σαν «προστασια» του πλευρου του, απο πιθανες Βρετανικες στρατιωτικες επιβουλες.
    Η προσωπικη γνωμη μου, λοιπον, αφου το «θηριο» εξακολουθουσε να «κοιμαται», ειναι οτι υπηρχε μια ελπιδα να αποφεχθουν τα πασιγνωστα χειροτερα. Οπως ομως ο Αρματιστης σωστα σχολιασε, υπηρξε μια συγκεκρημενη πολιτικη επιλογη απο πλευρας του Μεταξα. Μπορει εκ των υστερων να θεωρηθει ορθη; ή καλυτερα, με μια κριτικη ματια εκ των υστερων, μπορει να θεωρηθει οτι τελικα εξυπηρετησε το συνολικο συμφερον της χωρας, βαζοντας μεσα και οσα δεινα επακολουθησαν (κατοχη, εμφυλιος); Αξιζε τον κοπο ή μηπως συγκρηνοντας με την Τουρκικη επιλογη για διατηρηση πασυ θυσια της ουδετεροτητας, μια εντιμη ειρηνη που θα επανεφερε, εστω και για ενα περιορισμενο χρονικο διαστημα (μηνες ή και χρονο) το καθεστος «ουδετεροτητας» θα μπορουσε να εχει περισσοτερες ωφελειες;
    Με εκτιμηση
    .και-

  38. Ο/Η Indirect λέει:

    Κύριοι,

    Επειδή λοιπόν εννοείται ότι διαφωνώ με τον ΤΤ, ο οποίος σε μήνυμά του, εξέφρασε την δυσπιστία του ως προς την αναγκαιότητα χρήσης σύγχρονων όρων επιχειρησιακής σχεδίασης και μετά από μία ‘’επιχειρησιακή παύση’’ λόγω της ‘’αντεπίθεσης’’ Βελισαρίου θεώρησα ότι μπορώ να προσπαθήσω να κάνω μία ‘’έμμεση’’ προσέγγιση στο αντικείμενο του διαλόγου. Θα προσπαθήσω να είμαι ιδιαίτερα προσεκτικός για ό,τι γράψω, που αναγκαστικά θα κινηθεί στο θεωρητικό επίπεδο, χωρίς αιχμές, για ευνόητους όπως αντιλαμβάνεστε λόγους. Ελπίζω και ο αντίλογος να κινηθεί ανάλογα…
    Ας αναφερθούμε λοιπόν στα θεωρητικά μας (τα οποία κάκιστα παπαγαλίζονται και δεν κατανοούνται …).
    ΕΤΚ: Λέει ο …ποιητής ότι η ΕΤΚ είναι απαραίτητο να έχει προσδιοριστεί πριν την έναρξη των επιχειρήσεων καθόσον η δυνατότητα σχεδίασης και διεξαγωγής εξαρτάται από την πλήρη κατανόησή της. Αποτελεί βασικό και κρίσιμο σημείο της επιχ. σχεδίασης κλπ. Πού βασίζεται? Μα φυσικά και στην ανάλυση της πολιτικοστρατιωτικής κατάστασης και στην εκτίμηση πληροφοριών. Σε πολιτικό επίπεδο διατυπώνεται από το ΚΥΣΕΑ κοκ. Σε στρατηγικό επίπεδο υποδηλώνεται μέσω της πολιτικής κατεύθυνσης και ο στρατηγικός διοικητής εξασφαλίζει ότι η ΕΤΚ, που έχει θέσει, είναι πλήρως εναρμονισμένη με την αντίστοιχη πολιτική και ενισχύει την επίτευξη των εθνικών στόχων. Σε επιχειρησιακό και τακτικό επίπεδο καθορίζεται κλπ κλπ.
    Ας δούμε όμως πώς προοσδιορίζονται οι ΑΝΣΚ: ένας σαφώς και καθορισμένος και εφικτός στόχος, η επίτευξη του οποίου συνεισφέρει στην ολοκλήρωση της ΕΤΚ.

    Και μετά, στον όρο Τερματισμός της Σύγκρουσης, φαίνεται καθαρά η σύνδεση μεταξύ ΕΤΚ και Κριτηρίων Τερματισμού και Σχεδιασμού για Τερματισμό Σύγκρουσης. Δηλαδή, λέει ο…ποιητής, ο Δκτής πρέπει να κατανοήσει πλήρως την ΕΤΚ και με βάση αυτή να καθορίσει τα κριτήρια τερματισμού της επιχείρησης. Κατάλληλα και προσεκτικά σχεδιασμένα κριτήρια τερματισμού, συνεχίζει, αποτελούν το κλειδί για να εξασφαλιστεί ότι επιτυχημένες στρατιωτικές επιχειρήσεις έχουν αποτέλεσμα συνθήκες, οι οποίες επιτρέπουν την επίλυση της σύγκρουσης με ευνοικούς όρους προς τις φίλιες δυνάμεις.

    Ένα άλλο καλό ‘’εργαλείο’’ είναι το σημείο κορύφωσης και φυσικά η περίφημη επιχειρησιακή παύση. Το πρώτο λειτουργεί όπως ο αντρικός οργασμός στην γενετήσια πράξη: δεν πρέπει να είναι πρόωρος και πριν την επίτευξη των ‘’ΑΝΣΚ’’ (τί μας κάνει το Κάμα Σούτρα?). Το δεύτερο μου θυμίζει την περίφημη φράση του Μπετόβεν (και η παύση είναι μουσική). Και λέει …ο ποιητής ως παράδειγμα την ενέργεια του Νέυ (και όχι Ρέυ) για πλήρη (αποτυχημένη) εμπλοκή του γαλλικού ιππικού στο Βατερλώ (για την κορύφωση) και χρήση των επιχειρησιακών παύσεων από τον Γκιάπ στο Βιετνάμ.
    Να τολμήσουμε να αναφέρουμε και εμείς ένα σημείο κορύφωσης? Η μάχη της Μόσχας τον Δεκ 41, ήταν το σημείο κορύφωσης για όλη την επιχείρηση Μπαρμπαρόσα (και όχι το Στάλιγκραντ ή το Κούρσκ) ή η Μάχη του Σαγγαρίου (?) για την Μικρά Ασία και σίγουρα όχι το Αφιόν – που νομοτελειακά είτε με την μία ή την άλλη χάραξη του ΠΟΤ (έχουμε μετατρέψει ένα απλό μέτρο ελέγχου σε πανάκεια) θα οδηγούμασταν σε ήττα…

    Τώρα στον ‘’σπειροειδή’’ προβληματισμό του ΤΤ, που στην ουσία είναι η ‘’δράση-αντίδραση’’ που λογικά υπάρχει – εκ των ουκ άνευ- στις επιχειρήσεις: το θέμα περιγράφεται στις εναλλακτικές και επακόλουθες επιλογές με έναν κύριο γνώμονα όμως, που πρέπει να λειτουργεί πάντα. Ότι δεν αλλάζεις ούτε Κέντρο Βαρύτητας, ούτε ΑΝΣΚ ούτε φυσικά και ΕΤΚ. Απλώς ακολουθείς άλλους δρόμους (με άλλα ΑπΣ) για να φτάσεις στο αποτέλεσμα που θέλεις. Νομίζω ο Σουν Τσου έχει περιγράψει κάτι τέτοιο με την αλληγορία του χειμάρρου… Εκτός αυτού, εδώ είναι και το κύριο παιχνίδι κάθε Δκτή, αγαπητέ μου ΤΤ, ‘’η επιβολή της θελήσεώς του επί του αντιπάλου’’ που έλεγαν και οι παλαιοί. Εύκολο? Όχι βέβαια. Αλλά ‘’εδώ σε θέλω κάβουρα να περπατείς στα κάρβουνα’’ που λέει και ο λαός.

    Τα παραπάνω εργαλεία, χωρίς φυσικά να παραλείψω να αναφέρω και την Πρόθεση , είναι θαυμάσιο να διατυπώνονται και να περιγράφονται με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη σαφήνεια. Και ας μην μας ξεγελούν γενικά παραδείγματα (ή υποδείγματα) ή ότι τυχαίνει τώρα οι συμμαχικές δυνάμεις να διεξάγουν άλλου τύπου επχσεις…Υπάρχουν πολλά πράγματα που μπορεί να περιγραφούν, εκτός και αν, ο Δκτής στερείται φαντασίας ή αντίληψης… Και εδώ πλέον, συμφωνώ με τον αρματιστή, πρέπει ‘’να το έχεις’’… Και ακόμη περισσότερο να μπορέσεις να το μεταβιβάσεις. Και να τους αφήσεις την πρωτοβουλία, βάση της πρόθεσής σου (που πρέπει από πριν να την έχει διατυπώσει για να μην πλανάται η αμφιβολία, όταν κάποια πράγματα δεν θα πηγαίνουν ‘’according to the plan’’…). Για την διεξαγωγή, και όχι για την σχεδίαση, η τριβή του Κλαούζεβιτς, τα λέει όλα.. Πλην όμως πόσο δόκιμο είναι άραγε να ξεκινάς με μη επαρκή σχεδίαση και να επαφίεσαι σε όσους νομίζεις ‘’ότι το έχουν’’? Και πόσο προτιμώτερο είναι να έχεις και τα …δύο!!

    Όλα τα παραπάνω, εκτιμώ ότι είναι καλό να τα έχουν κατά νου, όσοι ‘’ιδανικοί και ανάξιοι εραστές’’ της στρατ. Ιστορίας, ερευνούν, προβληματίζονται και αναπτύσσουν κριτική σκέψη… Καθόσον τα πράγματα έτσι γίνονταν, έτσι γίνονται και θα γίνονται σε στρατηγικό επίπεδο… Απλώς περιγράφονται με άλλο τρόπο.

    ΥΓ :Κανείς δεν είπε ότι έπρεπε να σηκώσουμε ‘’λευκή σημαία’’ στο Ρούπελ. Ο δκτής του ΤΣΑΜ ζήτησε από τον Παπάγο ή να αμυνθεί στο Βέρμιο ή επιπλέον 3 μεραρχίες. Όταν ο Π. τον καθησύχασε ότι τον ενδιαφέρει η ‘’τιμή των ελλ. Όπλων’’ εκείνος το αποδέχτηκε. Το Ρούπελ κλπ είναι μειωμένου στρατ. ενδιαφέροντος και ανάλυσης, πλην του ηθικού του παραδείγματος… Και φυσικά οι Βρεττανοί πρότειναν να εγκαταληφθεί επ’ωφελεία του Βερμίου. Επίσης, δεν είπε κανείς ότι δεν έπρεπε να πούμε ΟΧΙ : τουναντίον, έγραψα ρητά ότι η Ελλάδα ακολούθησε την σωστή στρατηγική (δηλαδή σύμμαχος με την Θαλασσία Δύναμη=Αγγλία). Κανένα μεγαλύτερο αντάλλαγμα όμως, δεν θα μας πείραζε: το ξεχάσαμε το ‘’παζάρι’’ από τότε που αφήσαμε την Μικρασία μου φαίνεται… Και τέλος, ας ανάβουμε καντήλι καθημερινώς, γιατί Βουλγαρία βρέθηκε πάλι στην λάθος μεριά και Τουρκία δεν βγήκε με Αγγλία στον πόλεμο.

    Φιλικά

    Indirect

  39. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    @ Indirect

    Αγαπητέ φίλε και συνάδελφε

    Απ’ ότι καταλαβαίνω, το σχόλιο σου απευθύνεται κυρίως στον επίσης συνάδελφο Τ.Τ.. Αλλά μέσω εμού. Ειλικρινά δεν αντιλαμβάνομαι το γιατί και ακόμη περισσότερο δεν αντιλαμβάνομαι το λόγο της θεωρητικής διδασκαλίας.

    Η ΕΤΚ, είναι «σύγχρονος» όρος και μάλλον μπήκε στη στρατιωτική ορολογία και στο ΕΕ 100-1 μετά την ίδρυση της ΑΔΙΣΠΟ. Ως εκ τούτου δεν είχα το προνόμιο να εντρυφήσω στη στρατηγική και στρατιωτική στρατηγική σχεδίαση, και ασφαλώς στη στρατηγική σκέψη, καθ’ ότι είμαι απόφοιτος της Σχολής Πολέμου (ΑΣΠ). Δηλαδή με παλαιομοδίτικους όρους «επιτελής παλαιάς κοπής». Βεβαίως ούτε στη ΣΕΘΑ εμβαθύναμε στη στρατηγική σχεδίαση, αφού η υπόψη σχολή ειδικευόταν σε διαλέξεις κυβερνητικών παραγόντων και σεμινάρια φιλολογίας και οικονομικής επιστήμης. Άσε που πολλοί έπαιρναν «πτυχίο» δια αλληλογραφίας. Δεν νομίζω να έχουν αλλάξει πολλά σήμερα, αφού οι γνωστοί φιλόλογοι και οικονομολόγοι συνεχίζουν να διδάσκουν στα στρατιωτικά ιδρύματα. Αλλά και στη ΑΔΙΣΠΟ από ότι γνωρίζω, οι διαλέξεις [με θέμα τη σιωπή των αμνών] δίνουν και παίρνουν.

    Λίγα λόγια [ή μάλλον ένας λόγος] για τη νέα ορολογία με βάση τα όσα διαβάζω στο σχόλιο σου [αφού δεν έχω σπουδάσει στρατιωτική στρατηγική σχεδίαση]:
    «Λέει ο …ποιητής ότι η ΕΤΚ είναι απαραίτητο να έχει προσδιοριστεί πριν την έναρξη των επιχειρήσεων …… Σε πολιτικό επίπεδο διατυπώνεται από το ΚΥΣΕΑ …»

    Προσωπική άποψη: Αμφιβάλω αν το συμβούλιο των υπουργών που ακούει στο βαρύγδουπο τίτλο «Κυβερνητικό Συμβούλιο Εξωτερικών και Άμυνας» έχει ασχοληθεί έστω και μια φορά στην ιστορία του με ζητήματα υψηλής στρατηγικής. Αμφιβάλω αν μέχρι σήμερα [ενεργώντας αυτοβούλως και ως όργανο που εγκρίνει τις εισηγήσεις του ΓΕΕΘΑ] καθόρισε την ΕΤΚ της «ψυχρής» Ε-Τ αντιπαράθεσης, αλλά και ειδικότερα την ΕΤΚ στη περίπτωση Ε-Τ πολέμου. Η μόνη επίσημη ενασχόληση του ΚΥΣΕΑ που γνωρίζω, είναι ο καθορισμός της ανώτατης ηγεσίας των ΕΔ και η λήψη αποφάσεων επί των εξοπλιστικών προγραμμάτων. {αποφάσεις που «λαμβάνονται» ενίοτε δια περιφοράς των αντιστοίχων φακέλων]. Μακάρι να κάνω λάθος. Αλλά δεν νομίζω. Για να μπορέσει το ΚΥΣΕΑ να χαράξει υψηλή στρατηγική, θα πρέπει να εξοπλιστεί με το κατάλληλο όργανο. Δηλαδή κάτι σαν ΣΕΑ [ολιγομελές βεβαίως] … και το οποίο ενεργώντας κάτω από ένα πολιτικό προϊστάμενο εξοπλισμένο με υπουργικές εξουσίες και αρμοδιότητες [υπερυπουργό δηλαδή] θα μπορεί να σχεδιάζει υψηλή στρατηγική και να προτείνει στο ΚΥΣΕΑ ΕΤΚ. Πολιτικό προϊστάμενο που να μπορεί να συντονίζει επί των θεμάτων εξωτερικών, άμυνας, πληροφοριών και ασφάλειας τα αρμόδια υπουργεία και υπουργούς. Τέτοιο όργανο όμως δεν υπάρχει και ούτε υπάρχει περίπτωση να συγκροτηθεί ποτέ. Και τούτο επειδή τα υπουργεία άμυνας και εξωτερικών αποτελούν φέουδα των οποίων προΐστανται οι πρίγκιπες και οι δελφίνοι των κομμάτων. Οι οποίοι δρουν πολλές φορές ανεξάρτητα. Ακόμη και χωρίς έγκριση ή ενημέρωση του πρωθυπουργού. Και για αυτό το λόγο, σε προηγούμενο σχόλιο, σε ρώτησα [προβοκατόρικα] ποια είναι η ΕΤΚ σήμερα.

    Πιστεύω ότι όλη αυτή η ορολογία και η θεωρία που αναπτύσσεται στον ΕΕ 100-1/έκδοση 2008 [που διαθέτω] κεφάλαιο Ζ «Επιχειρησιακή τέχνη» και που φαντάζομαι ότι «καλλιεργείται» στην ΑΔΙΣΠΟ, αποτελεί μια ωραία ευκαιρία για φιλοσοφική ενασχόληση με την επιχειρησιακή τέχνη και βεβαίως συμφωνώ εδώ με τον συνάδελφο Τ.Τ., ότι αποτελεί και ευκαιρία για εκπαίδευση του μυαλού στη παπαγαλία. Και δεν θέλω να μου πεις ότι οι γραπτές δοκιμασίες της ΑΔΙΣΠΟ δεν περιλαμβάνουν ερωτήσεις «ορθό – λάθος», «πολλαπλής εκλογής» και «περιγραφικού τύπου». Δοκιμασίες που ευνοούν βαθμολογικά τις δυνατές μνήμες και όχι την αναλυτική και συνθετική σκέψη και τη κριτική ικανότητα.
    Ο όρος «Επιθυμητή Κατάληξη των Επιχειρήσεων» [Επιθυμητή Τελική Κατάληξη» δεν με ικανοποιεί. Το επιθυμώ του ανώτερου διοικητή, δεν αποτελεί ισχυρή δέσμευση για τον εκτελεστή. Με άλλα λόγια πως θα διατύπωνε ο Παπάγος την επιθυμητή τελική κατάσταση στο διοικητή του ΤΣΔΜ στην επιχείρηση Μόροβα – Ιβάν. «Μετά τη κατάληψη του υψιπέδου της Κορυτσάς επιθυμώ να αναληφθεί καταδίωξη του εχθρού και να εξασφαλιστεί ευρέως το υψίπεδο Κορυτσάς»; Πόσο δεσμευτική θα ήταν αυτή η αποστολή για το διοικητή του ΤΣΔΜ; Ο άνθρωπος δεν τους είπε επιθυμώ, αλλά τους διέταξε «η προσπάθεια να συνεχιστεί με ένταση κατά τη κρίση του, με σκοπό την απόφραξη από δυτικά και βορρά των οδεύσεων προς το υψίπεδο της Κορυτσάς, όσο το δυνατό βαθύτερα …» και αυτοί τον έγραψαν.

    Το σημείο κορύφωσης της εκστρατείας στη Μικρά Ασία, δεν ήταν ο Σαγγάριος, αλλά οι επιχειρήσεις του Ιουλίου 1921 προς τη Κιουτάχεια και το Εσκή Σεχήρ. Εκεί δόθηκε η μία και μοναδική ευκαιρία εγκλωβισμού και καταστροφής μεγάλου μέρους του Τουρκικού στρατού. Η εκστρατεία προς την Άγκυρα, ήταν το κυνήγι μιας χίμαιρας και τίποτε περισσότερο. Άλλωστε δεν ήταν κανονική επιχείρηση, αλλά πειρατική επιδρομή για να καταλάβουν την Άγκυρα και να καταστρέψουν τον εκεί εφοδιασμό του Κεμάλ και ύστερα να επανέλθουν στη γραμμή εξορμήσεως πριν μπει ο Σεπτέμβριος που αρχίζουν οι βροχές. Επιδρομή την ονόμασαν σε επίσημες διαταγές.

    Ειλικρινά δεν κατανοώ τον ειρωνικό (;) υπαινιγμό για το Αφιόν [δηλαδή για το κείμενο που έγραψα] και ότι μετατρέψαμε τη χάραξη του ΠΟΤ –ενός μέτρου ελέγχου- σε πανάκεια. Ενώ είμαι πολύ καθαρός σε αυτά που γράφω, νομίζω ότι εσκεμμένα (;) τα παραβλέπεις. Από την αρχή του κειμένου ο σκοπός είναι προφανής. Χρησιμοποιώ τα λόγια ενός αξιωματικού εγνωσμένης μόρφωσης ικανοτήτων και κύρους, που έζησε τα γεγονότα από πολύ κοντά [υπηρετούσε στο επιτελείο του Α’ ΣΣ] και ήταν ο ιθύνων νους της συγγραφής του μνημειώδους έργου της ΔΙΣ για την ιστορία της μικρασιατικής εκστρατείας και του πολέμου 1940-41.

    Τι μας λέει λοιπόν ο Κανελλόπουλος; Ότι κύρια αίτια της όλης ήττης ήσαν:

    1. Η εσφαλμένη εκλογή της αμυντικής τοποθεσίας εις την περιοχήν Αφιόν.
    2. Η έλλειψις σοβαράς στρατηγικής εφεδρείας εις την εξέχουσαν του Αφιόν.
    3. Η εσφαλμένη διεύθυνσις του υποχωρητικού αγώνος, από Αφιόν προς Τουμλού Μπουνάρ, το και σπουδαιότερον».

    Πιστεύω με βάση τη δική μου γνώση, ότι ο ΕΣ αργά ή γρήγορα ή θα εγκατέλειπε τη Μ.Α., ή το ελάχιστο θα μπορούσε να σμικρύνει το μέτωπο και να διατηρήσει –με πολλά ερωτηματικά αυτό- μια ζώνη γύρω από τη Σμύρνη. Ακόμη πιστεύω ότι ο ΕΣ με μια άλλη –ικανή και αποφασιστική- ηγεσία δεν θα ηττάτο. Έτυχε όμως οι βασιλικές κυβερνήσεις να βάλουν επικεφαλής εκείνου του στρατού δύο αξιωματικούς εγνωσμένης ανικανότητας. Πιστεύω ότι η Ελληνική Στρατιά με μια άλλη διάταξη δυνάμεων που θα έδινε βάρος στις στρατηγικές εφεδρείες, δεν μπορούσε να ηττηθεί. Πχ: Αν υλοποιούνταν οι προτάσεις του Πάσσαρη πιστεύω ότι η Τουρκική επίθεση στο Αφιόν θα αποτύγχανε. Και αν αποτύγχανε, ποια θα ήταν στη συνέχεια η θέση του Κεμάλ;

    Δήλωσα λοιπόν από την εισαγωγή του κειμένου μου ότι θα ασχοληθώ με την άκρως προβληματική και ευάλωτη αμυντική τοποθεσία του Αφιόν [ΟΧΙ ΜΕ ΤΗ ΧΑΡΑΞΗ ΤΟΥ ΠΟΤ] και ότι θα αναφέρω ορισμένα –ελάχιστα– στοιχεία για την Ελληνική αμυντική διάταξη στην εξέχουσα του Αφιόν, καθώς και για την απουσία ισχυρής εφεδρείας στη περιοχή που επιχειρήθηκε τη διάρρηξη της τοποθεσίας. Θα μπορούσα να ασχοληθώ με τη διεξαγωγή του αμυντικού αγώνα, αλλά αυτό και χωρίς να μπω στις λεπτομέρειες της ΔΙΣ, θα ήταν ένα μεγάλο κείμενο. Μπορεί να μη σε έλκει η ιδέα, αλλά αν η IV μεραρχία είχε εγκατασταθεί στη γραμμή Μιχαήλ, ο Κεμάλ δεν θα είχε τη τόσο μεγάλη άνεση για να πετύχει. Άποψή μου βεβαίως.

    Αλλά από πότε η επιλογή της αμυντικής τοποθεσίας και η χάραξη του ΠΟΤ έγιναν σημεία ελέγχου. Τέτοια ανοησίες διδάσκει η ΑΔΙΣΠΟ; Το ΕΕ 100-1 από το οποίο προέρχεται και το «μάθημα» για την «επιχειρησιακή τέχνη», αναφέρει ως πρώτο Κανόνα της άμυνας την:

    «α. Κατάλληλη εκλογή και χρησιμοποίηση του εδάφους»
    «Η φυσική αμυντική ισχύς του εδάφους αποτελεί ουσιωδέστατο παράγοντα για την εκλογή της τοποθεσίας άμυνας και τη διάταξη των δυνάμεων. Ο αμυνόμενος διατηρεί ή ελέγχει εδάφη τακτικής σημασίας τα οποία θέτουν τις εχθρικές δυνάμεις σε μειονεκτική θέση …. (και συνεχίζει αναφέροντας πολύ σημαντικά στοιχεία για το έδαφος μιας αμυντικής τοποθεσίας) …». Στο Αφιόν η IV μεραρχία εγκαταστάθηκε σε έδαφος το οποίο την έθετε σε μειονεκτική θέση έναντι του εχθρού.
    Επομένως η εκλογή της αμυντικής τοποθεσίας δεν είναι στοιχείο ελέγχου, αλλά κανόνας της άμυνας.

    Στο ΤΜΗΜΑ 50 του ΕΕ 100-1 «ΣΧΕΔΙΑΣΗ – ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΑΜΥΝΑΣ» η παράγραφος:
    3. Εκλογή της Αμυντικής Τοποθεσίας
    Περιέχει τόσα πολλά και σημαντικά στοιχεία, που δικαίως η εκλογή της αμυντικής τοποθεσίας να αποτελεί κορυφαίο ζήτημα για την επιτυχία του αμυντικού αγώνα. Δεν χρειάζεται να μπω σε λεπτομέρειες, επειδή δεν είναι και ζητούμενο.

    Τέλος ο «στοιχισμός της τοποθεσίας άμυνας» δηλαδή τα εδάφη τακτικής σημασίας επί των οποίων θα στοιχιθεί το Πρόσθιο Όριο της Τοποθεσίας (ΠΟΤ), αποτελεί στοιχείο ελιγμού. Θεωρείται όμως και συντονιστικό στοιχείο. Υπόψη ότι τα πέντε πρώτα στοιχεία ελιγμού της άμυνας, έχουν σχέση με το έδαφος.

    Ενδιαφέρον και πολύ σημαντικό ζήτημα. Η ακριβής στοίχιση [ή και χάραξη] του ΠΟΤ, δεν γίνεται στο επιτελείο και από το χάρτη, αλλά από επιτροπή αξιωματικών του επιτελείου επί του εδάφους. Μιλάμε βεβαίως για σχεδίαση πριν την έναρξη των επιχειρήσεων.

  40. Ο/Η Indirect λέει:

    Φίλε Αρματιστή,

    Οφείλω να ομολογήσω ότι έχει γίνει ένα τεχνικό λάθος. Η προηγούμενη ανάρτησή μου, έχει να κάνει με προτροπή του Βελισάριου, να απαντήσω στο σχόλιο του ΤΤ. Απλώς την ανάρτησα σε λάθος σημείο.
    Για το θέμα του …ΠΟΤ (που στους περισσότερους στρατούς θεωρείται ως ένα, από το πολλά, μέτρα ελέγχου) , ήταν η σειρά μου να προβοκάρω λίγο (με τίποτα όμως να ειρωνευτώ) καθόσον εκτιμώ ιδιαίτερα την ενασχόλησή σου (και τα αποτελέσματά της)– για αυτό άλλωστε και σε διαβάζω. Δεν ανέφερα βέβαια πουθενά το θέμα ‘’Εκλογή Αμυντικής Τοποθεσίας’’ για τα οποία δεν θα μπορούσα να διαφωνήσω μαζί σου. Ο προβληματισμός μου για το Αφιόν από άλλη οπτική γωνία προέρχεται…
    Τώρα, αν δεν επιθυμείς τον όρο ΕΤΚ, χρησιμοποίησε τον …original END STATE. Το νόημα παραμένει το ίδιο. Ας μην κολάμε στην ελληνική απόδοση…
    Θα παρακαλούσα να αφήσουμε τα κυβερνητικά όργανα και την ΑΔΙΣΠΟ να κάνουν την δουλειά τους: σε τελική ανάλυση δεν είναι το ζητούμενο στην συζήτησή μας και δεν θα μπορούσα να επιχειρηματολογήσω για ευνόητους λόγους.
    Συνολικά, πρότεινα κάποια ‘’εργαλεία’’ που θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην κατανόηση της στρατ. ιστορίας: ‘’take it or leave it’’ .
    Για τις σχέσεις Παπάγου – Πιτσίκα διαβάζω στην Ιστορία του Ελλ Έθνους της Εκδοτικής (και δεν ξέρω αν είναι αλήθεια ή όχι το περιστατικό): ‘’Στις 2 Δεκ ο Παπάγος, συνοδευόμενος από τον διάδοχο Παύλο, αναχώρησε για το μέτωπο. Ο δοικητής του ΤΣΔΜ αντιστράτηγος Πιτσίκας πρότεινε στον Παπάγο, όταν εκείνος έφτασε στην Κορυτσά (5 Δεκ), να επιδιωχθεί η κατάληψη της Κλεισούρας, χωρίς να αναμένεται ανάλογη προέλαση των άλλων Σωμάτων (Α και Β’) για την ευθυγράμμιση του μετώπου. Με την άποψη αυτή συμφωνούσε και ο διοικητής του Γ’ ΣΣ αντγος Τσολάκογλου. Ο αρχιστράτηγος, όπως αναφέρεται, επέπληξε τον Πιτσίκα, λέγοντας ότι για παρόμοια θέματα, αρμόδιος να αποφασίσει ήταν ο ίδιος. Στη συνέχεια αποφασίστηκε από το ΓΣ να συνεχίσει ο ΕΣ την προέλαση από το αριστερό και το κέντρο, με άξονα το δεξιό, δηλαδή το Γ’ Σώμα, το οποίο θα έπρεπε να αναστείλει την προέλασή του και να στηρίζει το κέντρο. Για την συντηρητική αυτή τακτική κλπ κλπ ‘’

    Για να μην το αναλύσω χωρίς να είμαι σίγουρος ότι αληθεύει, σταματώ επίτηδες εδώ…

    Με εκτίμηση

    Indirect

  41. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε indirect ,

    Δεν ξέρω αν είσαι ο σχολιαστής που έθεσες για πρώτη φορά το θέμα της Επιθυμητής Τελικής Κατάστασης από τις 4/11. Είχα απαντήσει τότε ότι το θέμα με την χρήση αυτής της πρόσφατης επαγγελματικής ορολογίας στα ιστολόγια, είναι ότι πολλοί αξιόλογοι φίλοι που τα διαβάζουν δυσκολεύονται να κατανοήσουν τι θέλουμε να πούμε. Θα θυμάσαι και εσύ υποθέτω, ότι -αρχικά τουλάχιστον- αρκετοί συνάδελφοί σου στη Σχολή μπέρδευαν τα ΚΒ με τα τρωτά σημεία, καθώς και άλλα όχι εύκολα όπως Κρίσιμες Απαιτήσεις, Επιχειρησιακή Γεωμετρία κλπ. Σκέψου λοιπόν οι μη επαγγελματίες…
    Προφανώς όποιος συμμετέχει σε ΄΄δημόσιο΄΄΄ διάλογο, το πρώτο που θέλει είναι να γίνεται κατανοητός. Αυτός είναι ο λόγος που δεν χρησιμοποιούμε συνήθως τους όρους αυτούς, αν και η πρόσφατη αυτή επιχειρησιακή προσέγγιση είναι ασφαλώς πολύ ενδιαφέρουσα και χρήσιμη.

    Σε τελική ανάλυση η νέα αυτή επιχειρησιακή προσέγγιση αποτελεί μια (αμερικανική;) προσπάθεια να τυποποιηθεί η επιτελική εργασία-διαδικασία Απόφασης, με τρόπον ώστε να καταστεί δυνατό ΚΑΙ ο μέσος Διοικητής να κατορθώσει αυτό που ο Λίντελ Χαρτ ονόμαζε ως τον σκοπό της στρατηγικής: την αποδιάρθρωση του εχθρού. Αυτό το κατανοούσαν και το πετύχαιναν οι ΄΄στρατηγάρες΄΄ και πριν την εισαγωγή της νέας διαδικασίας-ορολογίας, χωρίς φυσικά να μειώνω την σημασία της διδασκαλίας της.

    Η μη χρήση όμως αυτής της ορολογίας, δεν μειώνει την αναλυτική ικανότητα κάποιου – όχι απαραίτητα στρατιωτικού- που έχει όμως μορφωθεί σχετικά και έχει κριτική Στρατηγική σκέψη. Άλλωστε, στα σημαντικά βιβλία Στρατηγικής δεν υπάρχει αυτή η ορολογία αλλά παραμένουν κλασσικά.

    Για το θέμα του Αφιόν, δεν νομίζω ότι είπε κανείς εδώ ότι ήταν η σημαντικότερη μάχη. Το άρθρο του Αρματιστή για την εκλογή της αμυντικής τοποθεσίας ήταν ένα άρθρο επετειακό που ανέβηκε τον Αύγουστο για την μάχη Αυγούστου 1922. Για να το πούμε όπως θέλεις, λίγο πιο σύγχρονα: Στο άρθρο για την επιλογή της αμυντικής τοποθεσίας, αναλύεται μια Κρίσιμη Τρωτότητα και πως αυτή επηρέασε εκείνη την μάχη. Όπως λέει ο…ποιητής στο σχετικό εδάφιο, επιδιώχτηκε από την τουρκική ηγεσία η εύρεση μιας σχέσης εφαρμογής των (τουρκικών) δυνάμεων, εναντίον κρισίμων τρωτοτήτων των αντιπάλων ελληνικών δυνάμεων. Με συντριπτικά αποτελέσματα, όχι φυσικά μόνο εξαιτίας αυτής της τρωτότητας.

    Θα υπάρξη μια σχετική ανάλυση με χρήση της νέας ορολογίας στο μέλλον. Μέσα στους στόχους της ομάδας που εξιστορεί εκ νέου την Μικρασιατική Εκστρατεία , είναι και μια ανάρτηση που θα την αναλύει με την νέα επιχειρησιακή διαδικασία και ορολογία. Αν έχεις λίγη υπομονή, πιστεύω θα έχει ενδιαφέρον.

  42. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ φίλε

    Πράγματι ισχύουν τα σχετικά με την επίσκεψη του Παπάγου. Ειλικρινά δεν ξέρω τίποτε για το περιστατικό της επίπληξης Παπάγου προς Πίτσικα. Τι μου προκαλεί όμως εντύπωση; Η φράση «να επιδιωχθεί η κατάληψη της Κλεισούρας χωρίς να αναμένεται ανάλογη προέλαση των Α και Β ΣΣ για την ευθυγράμμιση του μετώπου». Αλλά για να καταληφθεί η Κλεισούρα θα έπρεπε να προελάσει το Β’ ΣΣ αφού στη ζώνη του βρισκόταν η Κλεισούρα. Όπως βεβαίως και έγινε. Κατά τα άλλα ισχύει ότι το ΤΣΔΜ [Γ’ και Ο.Μ. «Κ»] θα αποτελούσαν το σταθερό στροφέα προώθησης προς Βορρά των Α’ και Β’ ΣΣ. Για διαφόρους λόγους η ΚΠ είχε μεταφερθεί στα Α’ και Β’ ΣΣ. Λόγοι εξυπηρέτησης των μεταφορών και επειδή αν άνοιγε η κοιλάδα του ποταμού Σιουσίστα και καταλαμβανόταν το Τεπελένι θα άνοιγε ο δρόμος προς την Αυλώνα.

  43. Ο/Η T.T. λέει:

    Συμφωνώ ότι οι ορισμοί είναι όπως τους γράφεις και είμαι της άποψης επίσης ότι οι ΕΕΔ πρέπει για λόγους τυποποίησης να ακολουθούν το όποιο Νατοϊκό πρότυπο δγης επχσεων. Εμένα αυτό που με ενδιαφέρει είναι πως δουλεύει το πράγμα στην πράξη.
    Σ’ ότι αφορά τις στρατιωτικές δγες η ανάγκη να συμπληρωθεί η παράγραφος της ΕΤΚ με «κάτι», μπορεί εύκολα να παρελκύσει τον συντάκτη να γράφει γενικότητες που δεν υποστηρίζονται από τις αποστολές. Φυσικά αυτό είναι δικιά μου αντίληψη, αλλά δεν έχω παρατηρήσει πως η Μονάδα/Σχηματισμός όταν γράφει την ΕΤΚ πλεονεκτεί σχεδιαστικά από όταν δεν τη γράφει.
    Γράφεις παρακάτω ότι δεν αλλάζεις ΚΒ, ΑΝΣΚ και φυσικά ΕΤΚ, αλλά ακολουθείς άλλους δρόμους για να φτάσεις στο αποτέλεσμα κλπ. Έστω ότι ο Ταξχος της 31 όταν είναι στον Έβρο και εν ειρήνη έχει καθορίσει στην ΕΤΚ του ότι το εθνικό έδαφος παραμένει απαραβίαστο. Έστω ότι η εξέλιξη των επιχειρήσεων φέρνει την 31 να αμύνεται σε μια γραμμή δυτικότερα, η ΕΤΚ της 31 είναι η ίδια και θα την επιτύχει από άλλο δρόμο; Αυτά είναι λογικά άλματα που δεν μπορώ να ακολουθήσω.
    Στο εθνικό επίπεδο η άποψη μου είναι ότι η ΕΤΚ είναι πολύ στενό κουστούμι για να χωρέσει το όραμα ενός ηγέτη, που έχει όραμα, και από την άλλη η τυπική συμπλήρωση κάποιων θεσμικών κειμένων, σε περιβάλλον απουσίας οράματος, δεν εγγυάται απολύτως τίποτα. Στην πρώτη περίπτωση, όταν οι Αργεντινοί κατέλαβαν τα Φώλκλαντς, η Θάτσερ αποφάσισε την ανακατάληψη επειδή ήταν γραμμένο σε κάποιο κείμενο, το οποίο ανασύρθηκε από το ντουλάπι; όταν μάλιστα οι ΕΔ διαφωνούσαν μαζί της. Η απόφαση της, ήταν απόρροια του οράματος της για τη χώρα της, αυτό περιμένω από την ηγεσία, να έχει όραμα. Στην άλλη περίπτωση θα πρέπει να φαντάζομαι ότι η πολιτική ηγεσία αισθάνεται δεσμευμένη από την ΕΘΣΣ, η όποιο άλλο θεσμικό κείμενο; Προτιμώ να στηριχτώ στα εμπειρικά δεδομένα και να θεωρήσω ότι οι λήπτες αποφάσεων θα ενεργήσουν όπως μέχρι τώρα έχουν δείξει ότι μπορούν να ενεργήσουν.
    Η ΕΤΚ γεννήθηκε μέσα στο πλαίσιο: πάμε σε μια «μπανανία» να επιβάλλουμε την ειρήνη, πως θέλουμε να είναι η «μπανανία» μετά; Η ΕΤΚ δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι από τις καταστάσεις που μπορεί να συμβούν, μία θα είναι οπωσδήποτε η επιθυμητή, η οποία ταυτόχρονα θα είναι και τελική, αρά το μόνο που μένει είναι να περιγραφεί με ακρίβεια και αυτή θα έρθει. Δεν είναι όμως αυτή η φύση των ανθρώπινων πραγμάτων.
    Τέλος θέλω να γνωρίσω προς «ιδανικούς και ανάξιους εραστές» της στρ. ιστορίας ότι το Στάλινγκραντ και το Κουρσκ δεν υπήρξαν μέρος της επιχείρησης Μπαρμπαρόσα. Το Στάλινγκραντ ήταν μέρος της επιχείρησης Fall Blau και το Κουρσκ της επιχείρησης Zitadelle. Η επιχείρηση Μπαρμπαρόσα είχε τελειώσει πολύ πριν.

  44. Ο/Η T.T. λέει:

    Για να μην μπερδευτούμε το σχόλιο απευθύνεται στον φίλο indirect.

  45. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ
    Πιθανόν ο Πιτσίκας να εννοούσε ότι εφ’ όσον το Γ΄ ΣΣ ήταν περισσότερο προωθημένο βόρεια, αντί να αναμένεται η ευθυγράμμιση του μετώπου με μετωπική προώθηση του Β΄ ΣΣ (όπως και έγινε) να επιχειρηθεί η πλευροκόπηση προς την Κλεισούρα από τα αριστερό του Γ΄ΣΣ που θα επεκτείνετο δυτικότερα.
    Με έναν τέτοιον ελιγμό μου φαίνεται ότι ίσως επιτύγχαναν και κάποια κύκλωση ιταλικών δυνάμεων που αντιμετώπιζαν το Β΄ ΣΣ νοτιοδυτικότερα του Γ΄ΣΣ.
    Εκείνη την εποχή ο Πιτσίκας ήταν διοικητής του ΤΣΔΜ στο οποίο υπάγονταν το Γ΄ΣΣ και ίσως θεωρήθηκε από τον Παπάγο ότι έμπαινε σε ξένα χωράφια (του Β΄ΣΣ) οπότε . . .

  46. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Aλοίμονο αν ένας αντιστράτηγος (ο Πιτσίκας) , Διοικητής ισοδυνάμου 2 Σωμάτων Στρατού, που λογικά εμπιστευόταν ο προιστάμενός του, δεν μπορεί να του εισηγηθεί ένα νέο σχέδιο γιατί ΄΄δεν είναι δουλειά του΄΄ !! Δεν ξέρω αν έγινε έτσι ακριβώς (δεν λέει πάντως κάτι η ΔΙΣ), αλλά αν έγινε, δείχνει διοικητική ακαμψία.

  47. Ο/Η Indirect λέει:

    Κλεάνθη ό,τι διαβάζω μου αρέσει… Αυτό εννοώ…Περιμένω με ανυπομονησία την μικρασιατική.

  48. Ο/Η ανδρεας λέει:

    μπαινω αργα στην συζήτηση μόνο για να πώ τα εξής: κριτική είχε ασκησει και ο στρατηγός Καντερές στο περιοδικό Στρατιωτική Ιστορία τευχος 1, για το θέμα της στρατηγικής μας στον πόλεμο. δεν γνωρίζω αν κάποιος την έχει διαβάσει, αλλά ήταν ενδιαφέρουσα. Αλλά και ο Πιτσίκας και οι άγγλοι είχαν προτείνει ελιγμό με εγκατάλειψη μεγάλου τμήματος της χώρας. Το δίλημμα ήταν » θα καταληφθεί όλη η χωρα ( ίσως πλην Κρήτης) ή η μισή;» Δεν πρέπει να ξεχνάμε και την πολιτική διασταση. κατα μία άποψη εκεί υπήρχε και ο παράγοντας ΗΠΑ που πρώτο εχθρό είχε την Αγγλία. ( αργότερα και οι Άγγλοι στελέχωναν την SOE για να αντιμετωπίσει τον πραγματικό εχθρό,όπως έλεγαν και προφανώς δεν έννούσαν την γερμανία). Οι ΗΠΑ είχαν προσβάσεις στο στράτευμα αλλά και στην πολιτική ηγεσία λόγω επιθυμίας πολλών να εκδικηθούν τους άγγλους για την Μικρα Ασία. Μάλλον ήθελαν να μείνει μόνο η Κρήτη ελεύθερη για λόγους που έιχαν να κάνουν με το πολιτειακό ( άρα και την εποπτεία της χώρας) αλλά και την χρήση της ως σταθμού για την μεταφορά πληθυσμών στο Ισραήλ που θα δημιουργείτο. Ίσως και ο Φραϊνμπεργκ να πήγε με εντολή να χάσει την Κρήτη «έντιμα», όχι να την κρατήσει ( όπως και ο Βαν Φλήτ δεν έπρεπε να κερδίσει τον εμφύλιο). Το δε πραξικόπημα στην Γιουγκοσλαβία μάλλον αμερικάνικη κίνηση ήταν και όχι αγγλική. συνέπεια πάντως δείχνει να είχε την μη εκτέλεση ελιγμού σύμπτυξης.
    στο ζήτημα της ανακωχής με την Ιταλία πιστεύω ότι για να υπάρξει κάτι θα πρέπει να είχε και την έγκριση της Αγγλίας που δεν ήθελε να αποσπάσει δυνάμεις από την Βόρειο Αφρική. το ζήτημα είναι μεγάλο και δεν θέλω να καταχραστώ άλλο χώρο .

  49. Ο/Η .+- λέει:

    «ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Τεύχος 166. ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΑΝΑΚΩΧΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΟΪΤΑΛΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ, Η άγνωστη εμπλοκή του Γεωργίου Μερκούρη.»

    Συμφωνα με το συγκεκριμενο αρθρο, καθως φαινεται, τελικα οντως προσπαθησαν για μια εντιμη ειρηνη!

    .και-

  50. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε + -,

    Δεν έχω το περιοδικό που αναφέρεις ότι γράφει για γερμανική πρόταση διαμεσολάβησης και δεν ξέρω τι καινούριο παρουσιάζει που να ανατρέπει όσα ξέραμε (εγώ τουλάχιστον) μέχρι σήμερα .
    Θα μπορούσες ίσως να γράψεις 2-3 γραμμές, σύμφωνα με το περιοδικό, ποιος γερμανός πρότεινε τι και σε ποιον Έλληνα. Η αναφορά δε της ΄΄συμβολής΄΄ του Γεωργίου Μερκούρη, μοιάζει λίγο παράξενη. Αν δεν κάνω λάθος (δεν έχω μελετήσει το θέμα) ο Μερκούρης ήταν φιλο-ναζιστής ή εθνικοσοσιαλιστής κλπ. και δεν είχε επίσημη υψηλή θέση στην Ελληνική Κυβέρνηση.

    Θα το ξαναθέσω άλλη μια φορά: Συζητάμε κατ αρχάς αν υπήρξε γερμανική ΠΡΟΤΑΣΗ διαμεσολάβησης , δηλαδή πρόταση από το επίσημο γερμανικό Kράτος προς το επίσημο ελληνικό kράτος. Δηλαδή ένας υψηλόβαθμος γερμανός αξιωματούχος να επικοινωνήσει με έναν αντίστοιχο Έλληνα αξιωματούχο, ( πρέσβη ή Υπουργό), να του δείξει ότι ομιλεί ΕΞ΄ ΟΝΟΜΑΤΟΣ της Κυβέρνησής του (από ΥΠΕΞ ή Χίτλερ) και στην συνέχεια να κάνει κάποια πρόταση. Τυχόν άλλο κατώτερο διπλωματικό επίπεδο προσέγγισης για διαμεσολάβηση δεν αποτελεί αξιόπιστη κίνηση γιατί η Ελλάδα είχε πρεσβεία στο Βερολίνο και η Γερμανία πρεσβεία στην Αθήνα.
    Και χωρίς σοβαρή διπλωματική προσέγγιση δεν συζητάς (ώστε να θεωρούμε ότι υπήρξε ευκαιρία ειρήνης) όταν είσαι εμπόλεμο κράτος και μάλιστα είσαι μέχρι τότε ο νικητής. Τα άλλα είναι ιδιωτικές συζητήσεις, χωρίς πρακτική σημασία στην καλύτερη περίπτωση, ύποπτα στην χειρότερη. Αν διαρρεύσει στο μέτωπο, ότι συζητάς για ειρήνη, το στράτευμα θα ΄΄κολλησει΄΄ . Κανείς στρατιώτης δεν θέλει να ρισκάρει όταν ο πόλεμος λήγει όπου ναναι.

    Τι γερμανική πρόταση ήταν αυτή που λέει το περιοδικό λοιπόν και γιατί χρειαζόταν ο Μερκούρης (ή άλλος τρίτος ) όταν υπήρχαν επίσημες διπλωματικές σχέσεις με την Γερμανία;

  51. Ο/Η anonymous λέει:

    Αν και δεν το συνηθιζω, ελπιζωντας οτι ο οικοδεσποτης θα το επιτρεψει, ενα χρησιμο λινκ για το συγκεκριμενο περιοδικο:

    h++p://www.mediafire.com/download/2n9x6lxixi59g57/SI+166.rar

  52. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Το έγραψα και παραπάνω αλλά δεν γίνεται αντιληπτό το προφανές.

    Είναι γεγονός ότι Γερμανοί έκαναν ανεπίσημες κρούσεις προς της Ελληνική πλευρά μέσω διαφόρων προσώπων, προκειμένου να μεσολαβήσουν για τη σύναψη ανακωχής μεταξύ των Ιταλών και των Ελλήνων (Γερμανός στρατ ακόλουθος στην Αθήνα σε ανεπίσημη συζήτηση, στον Έλληνα πρεσβευτή στη Μαδρίτη από τον εκεί Ούγγρο πρεσβευτή κ.α.). Δεν έγινε όμως καμιά κρούση μέσω της επίσημης οδού, όπως γράφει και ο Κλεάνθης. Επίσημη πρόταση από τη Γερμανία προς της Ελλάδα θα σήμαινε και παραδοχή της Ιταλικής ήττας. Με άλλα λόγια ο Αδόλφος θα κρέμαγε επίσημα το σύμμαχό του. Και αυτό δεν υπήρχε περίπτωση σε καμιά περίπτωση να το κάνει.

    Επομένως οι όποιες κρούσεις, είχαν ανεπίσημο χαρακτήρα, έγιναν μέσω τρίτων προσώπων και αν «τσίμπαγε» η Ελληνική κυβέρνηση, θα της υπεδείκνυαν να το ζητήσει επισήμως από τη Γερμανική κυβέρνηση για να προσφέρει αυτή τις «καλές της υπηρεσίες». Έτσι συνήθως γίνονται αυτά και έτσι ενεργούν τα ισχυρά κράτη. Και αν η Ελληνική κυβέρνηση «τσίμπαγε», αυτό θα σήμαινε ότι αποδεχόταν την αδυναμία της και ζητούσε τη διαμεσολάβηση της Γερμανικής κυβέρνησης για να τελειώσει ο πόλεμος. Και τότε θα έρχονταν και οι επίσημοι όροι για τη σύναψη ανακωχής.

    Άλλωστε ο Χίτλερ βρισκόταν σε προχωρημένες διαπραγματεύσεις με τη Βουλγαρία προκειμένου η δεύτερη να προσχωρήσει στον Άξονα με αντάλλαγμα την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη.

    Αν και η όλη συζήτηση επί του υπόψη ζητήματος έχει φιλολογικό μόνο ενδιαφέρον, καλό είναι να σκεφθούμε το ποια θα ήταν η θέση της Ελλάδας μεταπολεμικά εάν είχε «τσιμπήσει» στις ανεπίσημες προτάσεις για σύναψη ανακωχής

  53. Ο/Η .+- λέει:

    @αρματιστη

    Εχεις δικιο οτι σημερα εχει απλως φιλολογικη σημασια. Και το σχολιο εχει αυτην την εννοια, οχι οτι αλλαζει τιποτα. Απλα θεωρω οτι εχει ενδιαφερον αυτη η πτυχη της ιστοριας και μπορει καλιστα να σχολιαστει, εαν ειναι αρεστό, με βαση την λογικη του «τι θα συνεβαινε εαν..», οπως σωστα ανεφερες και εσυ. Απο αυτην την πλευρα θα ηθελα να επισημανω ενα προσθετο στοιχειο: Συμφωνα ομως με το συγκεκρημενο αρθρο ο Κορυζης εκανε επιση αιτηση για διαμεσολαβηση στις 16 Μαρτιου μεσου του Ελληνα πρεσβυ στο Βερολινο.
    Το συγκεκρημενο αρθρο, παρουσιαζει ορισμενες ενδιαφερουσες πτυχες, καθως απο το κειμενο δεν φαινεται οτι στο εσωτερικο επι Μεταξα αλλα και μετεπειτα, επι Κορυζη, υπηρχε αρραγες μετωπο. Καθως φαινεται η προταση (ημηεπισημη, ανεπισημη ή οτι αλλο ηταν) «εντιμης» ειρηνης σταματησε κυριως εξαιτιας της στασης του τοτε Βασιλια, ο οποιος αντιταχθηκε εξαιτιας της υπαρξης απορρητων δεσμευσεων απεναντι στην Μ. Βρετανια.

    Με εκτιμηση

    .και-

  54. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Φίλε .και-,

    Να παρατηρήσω μόνον ότι «αρραγές μέτωπο» με την έννοια που το θέτεις δεν υπήρξε σε καμία χώρα, ούτε καν στη Μεγάλη Βρετανία.

    Κι αυτό είναι χρήσιμο και για εμάς, σήμερα.

  55. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε + – ,

    Μέσω του λινκ από τον ανώνυμο φίλο – τον οποίο ευχαριστώ – διάβασα το άρθρο του ιστορικού κ. Ι. Χονδροματίδη, που τιτλοφορείται «ΟΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΑΝΑΚΩΧΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΟΪΤΑΛΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ, Η άγνωστη εμπλοκή του Γεωργίου Μερκούρη».

    Το άρθρο – δυστυχώς για το αξιόλογο περιοδικό – είναι ανεπαρκές για εργασία ιστορικού επιστήμονα και θα εξηγήσω παρακάτω τους λόγους.

    Πρώτα όμως να πούμε πάλι τα βασικά: Για την ανακωχή και την ειρήνη μεταξύ κρατών διαπραγματεύονται και υπογράφουν τα κράτη. Τα λεχθέντα από φυσικά πρόσωπα έχουν σημασία μόνο εφόσον έχουν εξουσιοδοτηθεί για τις σχετικές συνομιλίες από τα κράτη. Αλλιώς εκφράζουν προσωπικές σκοπιμότητες χωρίς ιστορική σημασία, στο βαθμό που δεν δύνανται να επηρεάσουν κρατικές αποφάσεις του μεγέθους μιας σύναψης ανακωχής.

    Ώστε – στο θέμα μας – μόνο στοιχεία που αναφέρονται ευθέως σε επιθυμίες και εντολές της Γερμανικής Κυβέρνησης «δικαιούνται» να θεωρούνται γερμανικές προτάσεις. Κατά συνέπεια δεν τίθεται θέμα επίσημης ή ανεπίσημης γερμανικής πρότασης αλλά υπαρκτής ή ανύπαρκτης. Έτσι, «προτάσεις» περί ανακωχής και σχετικής διαμεσολάβησης, χωρίς να εκπορεύονται από την πολιτική ηγεσία (Χίτλερ) δεν είναι ανεπίσημες, είναι απλώς ανύπαρκτες ως ελληνικές ευκαιρίες και υπάγονται στις ιδιωτικές συζητήσεις.

    Τώρα για το άρθρο του κ. Χονδροματίδη στο περιοδικό ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Κατ΄αρχάς το άρθρο περιέχει κάποιες βασικές αντιφάσεις.

    Λείπει το παραμικρό στοιχείο που να μας δείχνει το κυριότερο, ότι δηλαδή η ίδια η Γερμανική Κυβέρνηση (Χίτλερ) επιθυμούσε και έπραττε για την διαμεσολάβηση μεταξύ Ιταλίας – Ελλάδας ώστε να τερματιστεί η μεταξύ μας σύρραξη. Τι να συζητήσουμε μετά;

    Απεναντίας, αναφέρεται στην σελ. 61 του άρθρου ότι ο έλληνας Πρέσβυς στο Βερολίνο προσπάθησε κατ΄εντολήν Μεταξά να συναντήσει τον γερμανό ΥΠΕΞ αλλά «δεν μπόρεσε». Προφανώς αν οι γερμανοί ήθελαν διαμεσολάβηση, ο Έλληνας Πρέσβης θα γινόταν δεκτός. Παρομοίως, στην 62η σελ. του άρθρου, αναφέρεται ότι όταν ο γερμανός στρατιωτικός ακόλουθος Κλέμ έστειλε στο Βερολίνο αναφορά ότι προσεγγίστηκε (κατά τον κ. Χονδροματίδη) από Έλληνες αξιωματούχους για γερμανική διαμεσολάβηση, ελέγχθηκε αυστηρά από τον τον γερμανό ΥΠΕΞ Ρίπεντροπ. Δηλαδή παγερή στάση από την Γερμανική Κυβέρνηση σε προσπάθειες διπλωματικών επαφών. Έτσι εκδηλώνεται το ενδιαφέρον για διαμεσολάβηση;

    Ταυτόχρονα όμως ο συγγραφέας του άρθρου μας λέει στην ίδια σελίδα (σελ.62) ότι «η γερμανική διπλωματία προσπάθησε να σταματήσει τον ελληνοιταλικό πόλεμο πριν πάρει διαστάσεις.» Το πώς συμβιβάζεται αυτό το συμπέρασμα με τα παραπάνω λεχθέντα, θα ήθελα μια βοήθεια για να τα καταλάβω. Εκτός αν θεωρείται πιο αξιόπιστη η προσέγγιση του Έλληνα πρέσβη στην Μαδρίτη από ένα Ούγγρο διπλωμάτη, εξ΄ ονόματος του αρχηγού των Γερμανών κατασκόπων. Ο κ. Χονδροματίδης δεν μας εξηγεί γιατί οι Γερμανοί προτίμησαν – υποτίθεται – αυτή την εξ ορισμού ύποπτη (αρχηγός κατάσκοπων μέσω ούγγρου) κίνηση, αντί της πολύ απλούστερης και ασύγκριτα πιο αξιόπιστης συνάντησης με επίσημους των δύο πλευρών στην Αθήνα ή στο Βερολίνο.

    Επιπλέον, δεν κάνει καμμιά αναφορά στην γνωστή συνάντηση Μεταξά – γερμανού πρέσβεως Έρμπαχ την 20 Δεκ 1940, την καταλληλότερη δηλαδή στιγμή για την εκδήλωση της γερμανικής επιθυμίας. Στο ημερολόγιο Μεταξά γίνεται περιγραφή του τι βασικά ελέχθη στην συνάντηση, κουβέντα όμως για διαμεσολάβηση. Επίσης ο συγγραφέας του άρθρου δεν αναφέρει ότι τον Δεκ. 1940 ο Χίτλερ και η Βέρμαχτ είχαν αποφασίσει και σχεδίαζαν την εισβολή στην Ελλάδα. Οπότε για ποια διαμεσολάβηση συζητάμε;

    Στη σελίδα 65 γίνεται εκτενής αναφορά στις συνομιλίες μεταξύ του Γερμανού Κλεμ και του Έλληνα φιλοναζιστή Μερκούρη. Ο συγγραφέας μας λέει ότι στην συνάντηση ο γερμανός διαβεβαίωσε τον Έλληνα ότι η Γερμανία επιθυμούσε την διαμεσολάβηση μεταξύ Ελλάδας – Ιταλίας. Δεν μας λέει όμως ως όφειλε ότι την ημέρα εκείνη οι γερμανικές εμπροσθοφυλακές της 12 Στρατιάς που θα εισέβαλε στην Ελλάδα πλησίαζαν ήδη τα ελληνοβουλγαρικά σύνορα (έφτασαν την 9 Μαρτίου). Και δεν κατέφθαναν εμπρός στα Οχυρά απλά για να μας φοβίσουν αλλά με το σχέδιο εισβολής στην τσέπη. Τι διαμεσολάβηση λέμε;

    Τέλος ο συγγραφέας αναρωτιέται (μάλλον λογοτεχνικά) σε τι ωφέλησε η επιμονή του Γεωργίου να παραμείνουμε σύμμαχοι της Βρετανίας «με οποιοδήποτε τίμημα». Λες και ο Μεταξάς είχε άλλη άποψη, λές και αν προσχωρούσαμε στον Άξονα θα είχαμε καλή τύχη.

    Κλείνει δε με το «ερώτημα» αν η έγκαιρη έξοδός μας από τον πόλεμο θα μας γλύτωνε από τα δεινά. Μόνο που ξέχασε να μας δείξει στο κείμενό του πως συγκεκριμμένα θα γινόταν αυτή η έγκαιρη έξοδος…

  56. Ο/Η ΚΩΣΤΑΣ ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ λέει:

    Νομίζω ότι είναι απλά τα πράγματα.Ο Ε.Σ. είχε πράγματι την δυνατότητα έως το τέλος Δεκεμβρίου του 40 να φέρει σε πολυ δύσκολη θέση τους Ιταλούς και να εκβιάσει συνθηκολόγηση.Δεν το κατάφερε για δύο,κυρίως,λόγους.Πρώτον διότι οι ηγέτες του απεδείχθησαν ακατάλληλοι και δεύτερον διότι εστερείτο τού μεγάλου όπλου των συγχρόνων πολέμων ΄των φορτηγών οχημάτων. Η έλλειψη των τελευταίων » ήσκησεν τυραννικήν δουλείαν εις την εξέλιξιν των επιχειρήσεων» ( Η προς πόλεμον προπαρασκευή του Ελληνικού Στρατού.Έκδοση ΔΙΣ ΓΕΣ.) Η διαμεσολάβηση των Γερμανών ,άν πράγματι υπήρξε, ήταν παραπλανητική με τον σκοπό να μειωθεί η πίεση στους Ιταλούς.Είναι ανόητο να πιστεύουμε ότι ο Χίτλερ θα υποχρέωνε για χάρη μας τον μοναδικό του σημαντικό σύμμαχο και Μέντορα, σε ταπεινωτική ειρήνη,η οποία θα είχε ίσως συνέπεια την πτώση του Μουσσολίνι. Από τα αρχεία της ΟKW αποκαλύφθηκε ότι ο Χίτλερ έδωσε διαταγή προετοιμασίας για την επιχείρηση κατάληψης της Ελλάδας, ήδη από τον Δεκέμβριο του 40.

  57. Ο/Η E λέει:

    Τόσες δεκαετίες μετά, πώς δε σχολιάζεται το αγγλικό πατρονάρισμα Μουσολίνι-Χίτλερ-Στάλιν-Μεταξά, ώστε να αλληλοεξοντωθούν όσοι αντιστέκονταν στη μοναρχία; Ο Μεταξάς σκοτώθηκε επειδή δεν κατάφερε να παραδώσει αμαχητί την Ελλάδα, όπως είχε κάνει με το 4ο Σώμα Στρατού που το παρέδωσε το 1916 στους Γερμανούς, και το 1922 που συνέπραξε στη γενοκτονία των Μικρασιατών. http://www.hallettreport.com

  58. Ο/Η Γεώργιος λέει:

    Η διεύθυνση στρατιωτικών εκδόσεων ΓΕΣ, το 1964, μετέφρασε και εξέδωσε το βιβλίο του Ελβετού στρατηγού Εντυ Μπάουερ.
    Στην σελίδα 184, αυτού, διαβάζουμε σχετικά με τις δυνατότητες του Ελληνικού στρατού:
    Εξυψωμένο ηθικόν, μεγάλη σωματική αντοχή, συστηματικά εκπαιδευόμενου στον ορεινό πόλεμο, καλού τυφεκιοφόρου, εξαίρετου βομβιστού, διαθέτων το εξαιρετικό πυροβόλο 65 χιλιοστών υποδείγματος Δαγκλή, για το οποίο καθομολογία του Τσιάνο, οι Ιταλικές δυνάμεις δεν είχαν αντίστοιχο να παρατάξουν.
    Στην σελίδα 186 διαβάζουμε:
    Οι στρατηγοί Κοσμάς, Δράκος και Παπαδόπουλος αντικατεστάθησαν, αρχές Μαρτίου από τους Πιτσίκαν, Δεμέστιχαν και Μπάκον.
    Η αντικατάσταση έλαβε χώρα διότι οι πρώτοι εκτίμησαν απαισιόδοξα την κατάσταση σε περίπτωση Γερμανικής επέμβασης.
    Αναφέρεται η μη καταστροφή της γεφύρας Αξιού στο ύψος Πολυκάστρου, σελίς 195η και δεκάδες άλλα στοιχεία και σχεδιαγράμματα.
    Αγνοώ παντελώς για ποιο λόγο εδώ και δεκαετίες ο Έλλην μαχητής περιγράφεται ως ανυπόδητος, αγύμναστος και άοπλος με μόνο εφόδιο αυτό της αυταπάρνησης ……
    Ένας στρατιώτης, αναφέρομαι και στα στελέχη και τους επίστρατους , η πλειονότητα των οποίων είχα την εμπειρία τουλάχιστο δυο πολεμικών συγκρούσεων ……..

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s