Μικρασιατική Εκστρατεία: Παρεξηγήσεις και Μύθοι, Μέρος 2ο

Γράφει ο Κ/Δ Κ.Β.

Σε συνέχεια του προηγουμένου κειμένου που αφορούσε τις ιδιόρρυθμες απόψεις του κ. Καργάκου για το στρατιωτικό σκέλος της Μικρασιατικής Εκστρατείας, παρουσιάζεται το δεύτερο μέρος της εργασίας που πραγματεύεται ισχυρισμούς του αείμνηστου – και κορυφαίου τουρκολόγου – Νεοκλή Σαρρή.

Καργάκος_ΣαρρήςΟ αείμνηστος καθηγητής Νεοκλής Σαρρής, σε παρέμβασή του με τίτλο «Η Μικρασιατική Εκστρατεία και η Σμύρνη όπως δεν έχει μέχρι σήμερα ιστορηθεί», στο ένθετο της εφημερίδας ΤΟ ΠΑΡΟΝ με τον εξαιρετικά ενδιαφέροντα τίτλο: «Τι οδήγησε στην Μικρασιατική Τραγωδία – Μπορούσε να αποφευχθεί;» μεταξύ άλλων αναπτύσσει την άποψη περί απέχθειας και ρατσισμού έναντι των Μικρασιατών που κυριαρχούσε στην βασιλική παράταξη των Αθηνών και η οποία  απετέλεσε και το κυριότερο αίτιο της καταστροφής. Συνδυάζοντας την πεποίθηση αυτή με στρατιωτικές υποθέσεις και θεωρίες, η όλη Μικρασιατική Εκστρατεία λαμβάνει απρόβλεπτες ιστορικές διαστάσεις:

«Η αρνητική αυτή έναντι των Μικρασιατών, Σμυρνιών, Ποντίων κ.ά. στάση έχει και ένα τραγικό επακόλουθο: την ίδια την Μικρασιατική Καταστροφή! Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι ο πρίγκιπας Ανδρέας (πατέρας του Φιλίππου, συζύγου της βασίλισσας Ελισάβετ της Αγγλίας), ο οποίος χάρη στην ξενική παρέμβαση γλίτωσε την τελευταία στιγμή την παραπομπή του στο στρατοδικείο που δίκασε και καταδίκασε τους Έξι, με την κατηγορία ότι ως αξιωματικός υπήρξε ένας από τους υπαιτίους της καταστροφής, έγραφε σε ιδιωτική επιστολή ότι θα έπρεπε να άφηναν τους Σμυρνιούς και Μικρασιάτες να τους σφάξουν οι κεμαλικοί, για να μη μολύνουν ως ακραιφνείς βενιζελικοί την Ελλάδα! Το ανόσιο όμως ομολόγημα του πρίγκιπα Ανδρέα υποσυνείδητα υπήρχε, όπως θα δούμε στην συνέχεια και σε άλλους, με πρώτο ίσως τον αρχιστράτηγο της ήττας και ένα από τους Έξι, Χατζανέστη, που έπασχε από σοβαρότατο ψυχικό νόσημα. Όπως μας πληροφορεί ο καθηγητής Μπιλγκέ Ουμάρ σ’ ένα πολύ περιεκτικό και ενδιαφέρον έργο του που τιτλοφορείται «Οι τελευταίες ημέρες των Ελλήνων στη Σμύρνη», μόλις διερράγη το μέτωπο και άρχισε η οπισθοχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων, ο Κεμάλ δίχως χρονοτριβή εισήλθε στη Σμύρνη με το επιτελείο του, με τη συνοδεία μόνον ενός σώματος ιππικού των σπαθοφόρων με διοικητή τον Φαχρεντήν πασά (Αταλάη). Η διαταγή του Χαντζανέστη προς τις οπισθοχωρούσες δυνάμεις ήταν να παρακάμψουν την πόλη της Σμύρνης και να προωθηθούν προς τις περιφερειακές προκειμένου να επιβιβαστούν στα πλοία του στόλου που ναυλοχούσε στην περιοχή. Παρά ταύτα μια ταξιαρχία, προερχόμενη από το Σεϋντίκιοϊ, κατά λάθος θέλησε να διέλθει από τη Σμύρνη και αποδεκατίστηκε από τους σπαθοφόρους. Σημειώνει λοιπόν ο τούρκος ερευνητής σε υποσημείωση (σελ. 294 υποσημ. 16):

«. . . Εάν ήταν μια ισχυρή ελληνική δύναμη κάνα δύο μεραρχιών θα μπορούσε να κόψει με μια πολύ μικρή δύναμη και με την υποστήριξη κάποιου πυροβολικού, τους δρόμους που οδηγούσαν από το εσωτερικό της Ανατολής (Μ. Ασία) στη Σμύρνη, οπότε μέχρι να έλθουν από το εσωτερικό τουρκικές δυνάμεις να υπερπηδήσουν το εμπόδιο αυτό και να προστρέξουν σε βοήθεια του σώματος ιππικού στη Σμύρνη, θα ήταν σε θέση, αιφνιδιάζοντας με έφοδο τις τουρκικές μονάδες και τους διοικητές τους, να τους πιάσουν απολύτως στον ύπνο.

Έτσι θα μπορούσαν άνετα να αιχμαλωτίσουν τον Αρχιστράτηγο του τουρκικού στρατού (δηλαδή τον Κεμάλ), τον διοικητή του δυτικού μετώπου (δηλαδή τον Ισμέτ Ινονού), τον Αρχηγό του Επιτελείου (Φεβζή-Τσακμάκ) και άλλους πολλούς ανώτατους αξιωματικούς. Κάτι που σήμαινε για τους Τούρκους το τέλος του παντός. Επιπλέον επειδή θα είχαν κοπεί οι έξοδοι από τη Σμύρνη (μέχρις ότου έλθουν ενισχύσεις από το εσωτερικό), οι Τούρκοι θα ήταν αδύνατο να αντισταθούν. Και αυτό δεδομένου ότι η πόλη εκτεινόταν κατά μήκος της θάλασσας και εάν εκείνη τη στιγμή εμφανίζονταν στο κόλπο (της Σμύρνης) τα ελληνικά πολεμικά πλοία γεμάτα από στρατό οι Τούρκοι, που στερούνταν βαρύ πυροβολικού, θα έβλεπαν τη μεγάλη νίκη τους να μετατρέπεται (και μάλιστα σε λίγες ώρες) σε μεγάλη καταστροφή».

Το ερώτημα γιατί απεφεύχθη αυτό που επέβαλε η κοινή λογική βρίσκει απάντηση στην παραπάνω ανάλυσή μας. Γιατί διέλευση των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων από τη Σμύρνη και συγκέντρωσή τους σ’ αυτήν σήμαινε προστασία και ως έναν βαθμό σωτηρία για τους Σμυρνιούς που αφέθηκαν στο έλεος των σφαγέων τους. Προφανώς λοιπόν το μέτρο ήταν παράλογο και μόνο ψυχαναλυτικά μπορεί να ερμηνευθεί. Δηλαδή υποσυνείδητα η επιθυμία ήταν και η καταστροφή των Μικρασιατών και η αυτοκαταστροφή της Ελλάδας (και όσων εκείνη τη στιγμή την εξέφραζαν) που οδηγούσε στον όλεθρο τους πληθυσμούς.

Πριν από κάποια χρόνια πραγματοποίησα μια διάλεξη στη Λαμία με θέμα τον Νικόλαο Πλαστήρα, στην οποία αναφέρθηκα και στο παραπάνω περιστατικό. Μετά το τέλος της ομιλίας με πλησίασε μια κυρία με βουρκωμένα μάτια. «Κύριε καθηγητά, επιτέλους το άκουσα και δημόσια να λέγεται αυτό που δημόσια επαναλάμβανε ο πατέρας μου συνέχεια, μέχρι το θάνατό του. Ξέρετε πολέμησε με τον «Αρχηγό» (δηλαδή τον Πλαστήρα) στην Ουκρανία και τη Μικρά Ασία. Μου έλεγε, λοιπόν, ο πατέρας μου ότι αν τον άκουγαν και ο στρατός μας δεν παρέκαμπτε τη Σμύρνη, αλλά περνούσε μέσα από αυτήν, θα ήταν διαφορετική η εξέλιξη, γιατί είχαμε τον Κεμάλη μέσα στη φούχτα μας» (sic).

Λίγοι γνωρίζουν ότι ο Μαύρος Καβαλάρης, ο Νικόλαος Πλαστήρας, έπασχε από χρόνια κατάθλιψη, η οποία άλλωστε φαίνεται και στις φωτογραφίες του. Κατάθλιψη η οποία οφείλεται στο γεγονός ότι εκείνος γνώριζε ότι ακόμη και την τελευταία στιγμή μπορούσε να ανατραπεί η τραγωδία η οποία ως ενέργεια αυτοχειριασμού του Ελληνισμού μπορεί να ερμηνευτεί. Έτσι ο Αρχηγός  κυκλοφορούσε τις νύχτες στους δρόμους ψάχνοντας για ορφανά προσφυγόπουλα που υιοθετούσε αθρόα στέλνοντάς τα στη μητέρα του να τα φροντίζει. Μάταια η δύστυχη του παραπονούνταν πως ο μισθός του δεν επαρκούσε για τόσα άτομα. Και ο αγωνιστής γιος της επέμενε, περιστέλλοντας τις προσωπικές του ανάγκες στο ελάχιστο ζώντας έτσι μια ζωή σε μεγάλη οικονομική στεναχώρια. Ήταν σαν να ήθελε να εξιλεωθεί για την αβελτηρία της ίδιας της Ελλάδας, κυρίως για την κατά βάθος «θελημένη» αστοχία της τότε πολιτικής ηγεσίας και των κατασκευαστών και καθοδηγητών της κοινής γνώμης που είχε ζήσει και η οποία με παραλλαγές συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας. (1)

Η περιγραφή που κάνει ο συγγραφέας είναι ενδιαφέρουσα και δείχνει ιδιαίτερα σαφής, εδράζεται όμως σε εσφαλμένα στοιχεία που αποτελούν την εκκίνηση ολόκληρης θεωρίας που αναπτύσσεται εν συνεχεία και οδηγεί σε φανταστικές υποθέσεις και συμπεράσματα. Πόσο μάλλον όταν στηρίζεται σε ελαφρότατες θεωρίες ενός τούρκου καθηγητή.

Κατηγορία προς Πρίγκιπα Ανδρέα για υπαιτιότητα στην Μικρασιατική Καταστροφή

O Πρίγκηπας Ανδρέας

O Πρίγκηπας Ανδρέας

Ο αείμνηστος καθηγητής, επιχειρώντας να στοιχειοθετήσει την ρατσιστική συμπεριφορά της βασιλικής παράταξης απέναντι στους Μικρασιάτες Έλληνες, αναφέρει αόριστα ότι ο Πρίγκιπας Ανδρέας δεν παρεπέμφθη στο στρατοδικείο που δίκασε τους Έξι χάρις την ξενική παρέμβαση, αφού αντιμετώπιζε την κατηγορία ότι υπήρξε ένας από τους υπαιτίους της Καταστροφής. Ο καθηγητής δεν διευκρινίζει την κατηγορία βάσει της οποίας παραπέμφθηκε και δίδει την εντύπωση ότι η ενοχή του είναι δεδομένη. Καθώς η εμπλοκή του Πρίγκιπα Ανδρέα κατά την διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας αφορούσε την διοίκηση στρατιωτικών μονάδων και σχηματισμών, η κατηγορία που του προσάπτεται θα πρέπει να αφορούσε σκόπιμη και καίρια βλάβη των επιχειρήσεων του Ελληνικού Στρατού.

Όμως όπως είναι γνωστό, ο Πρίγκιπας Ανδρέας όντως παρεπέμφθη σε στρατοδικείο λίγες ημέρες μετά την εκτέλεση των Έξι. Η κατηγορία που του απαγγέλθηκε ήταν ότι ως διοικητής του Β΄ Σώματος Στρατού και κατά την διάρκεια των επιθετικών επιχειρήσεων του Αυγούστου 1921, εκδήλωσε ανυποταξία ενώπιον του εχθρού. Μετά από 3ήμερη ακροαματική διαδικασία κηρύχθηκε παμψηφεί ένοχος και τιμωρήθηκε σε ισόβια υπερορία και καθαίρεση από τον βαθμό του υποστρατήγου. Καθώς μόλις είχε προηγηθεί η εκτέλεση των Έξι, ασκήθηκαν έντονες πιέσεις – από την αγγλική κυρίως πλευρά – ώστε να μην επαναληφθεί νέα καταδίκη σε θάνατο, κάτι που όντως συνέβη μετά από προσωπική επέμβαση του Άγγλου απεσταλμένου Τάλμποτ στον Υποστράτηγο Θεόδωρο Πάγκαλο.

Ωστόσο, οι γνωρίζοντες την ακριβή φύση της κατηγορίας που του απαγγέλθηκε αντιλαμβάνονται ότι η συγκεκριμένη κατηγορία περί ανυπακοής, εξεταζόμενη σοβαρά και στο γενικότερο πλαίσιο των επιχειρήσεων την δεδομένη χρονική στιγμή, όχι μόνο δεν επιδέχεται κατηγορηματικής βεβαιότητας ως προς την διάπραξη, αλλά δεν μπορεί σε καμμία περίπτωση να στοιχειοθετήσει οποιαδήποτε επίδραση στην γενικότερη εξέλιξη των επιχειρήσεων. Ούτως ή άλλως, κατά τη στιγμή που εκδηλώθηκε η υποτιθέμενη ανυπακοή, η Στρατιά Μικράς Ασίας είχε ήδη περιπέσει σε άμυνα, κλονισμένη από τον υψηλό αριθμό απωλειών και την σθεναρή αντίσταση των κεμαλικών και ανέμενε την πολιτική απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης, την οποία ημέρες πριν είχε ενημερώσει αρμοδίως για την εξέλιξη των επιχειρήσεων. Σε καμμία περίπτωση το συγκεκριμένο μεμονωμένο περιστατικό δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ήταν υπεύθυνο για την εξέλιξη των γεγονότων, αφού η δυναμική της ελληνικής ενέργειας είχε προ πολλού εξανεμιστεί.

Πολύ περιληπτικά, η όλη υπόθεση σχετικά με την «απειθαρχία» του Πρίγκιπα Ανδρέα αφορούσε περιστατικό της 27ης Αυγούστου 1921, τη στιγμή δηλαδή που η ελληνική επίθεση στο Σαγγάριο είχε ουσιαστικά αποτύχει και η Στρατιά ετοιμαζόταν να περιπέσει σε αμυντικό αγώνα, αντιλαμβανόμενη επιθετική κίνηση εκ μέρους των τούρκων. Η διάταξη των τριών ελληνικών ΣΣ ήταν (από αριστερά προς δεξιά ή από βορειοδυτικά προς νοτιοανατολικά – με μέτωπο προς τα βορειοανατολικά) Γ’ ΣΣ, Α’ ΣΣ και Β’ ΣΣ. Εξ αυτών, το πλέον ταλαιπωρημένο ήταν το Β’ ΣΣ εξ αιτίας των αιματηρών μαχών που μόλις είχε δώσει, της πορείας δια της Αλμυράς Ερήμου που είχε προηγηθεί καθώς και της μεγαλύτερης αποστάσεώς του από τη βασική οδό εφοδιασμού της Στρατιάς, γεγονός που σήμαινε ότι εφοδιαζόταν ελλιπώς.

Εν όψει της διαφαινόμενης εχθρικής συγκέντρωσης και επιθετικής πρόθεσης των τούρκων έναντι του Γ΄ΣΣ, η Στρατιά διέταξε τα Α΄ και Β’ ΣΣ να είναι έτοιμα να επιτεθούν στους τομείς τους ώστε να κλονίσουν την τουρκική ηγεσία, να την εξαναγκάσουν να αποσπάσει δυνάμεις από την Κύρια Προσπάθειά της (στο Γ΄ΣΣ) και να τις μεταφέρει νοτιο-ανατολικότερα. Επέλεξε την ενέργεια αυτή έναντι της μεταφοράς του Β’ ΣΣ (του αριστερού της παρατάξεως, που δεν υφίστατο κίνδυνο) προς ενίσχυση του Γ΄ΣΣ κρίνοντας ότι αυτό δε θα προλάβαινε να ενισχύσει εγκαίρως το Γ’ ΣΣ αν μετακινούταν. Και τα δύο ΣΣ, Α’ και Β’, διαφωνούσαν με την απόφαση αυτή. Θεωρώντας ότι η διαταγή της ΣΜΑ ήταν διατυπωμένη έτσι ώστε να υπονοεί ότι  το Β’ ΣΣ δε διατάχθηκε να κινηθεί προς υποστήριξη του Γ΄ΣΣ μόνον εξ αιτίας της αμφιβολίας για την έγκαιρη μετακίνηση, και κρίνοντας ότι αυτό είναι εφικτό, το πρωί της 27ης/8 η διοίκηση του Σώματος αποφάσισε πρωτοβούλως να κινηθεί προς την περιοχή του Σιβρί (το δεξιό του Γ’ ΣΣ) Παρά το γεγονός ότι στις 03.00 της 27ης/8 έλαβε διαταγή να είναι σε ετοιμότητα να εξαπολύσει επίθεση εναντίον του αντιπάλου μόλις εκδηλωθεί η αναμενόμενη τουρκική επίθεση εναντίον του Γ΄ΣΣ, στις 08.00 της ίδιας ημέρας, και έχοντας διαπιστώσει ότι δεν έχει εκδηλωθεί η αναμενόμενη επίθεση, αποφάσισε την κίνηση προς βορειοανατολικά, ενημέρωσε τη Στρατιά για την πρόθεσή της επεξηγώντας τους λόγους που την επέβαλαν, μετακίνησε υπό το φως της ημέρας τα μη μάχιμα στοιχεία και τα μεταγωγικά και διέταξε την προετοιμασία της μετακίνησης των μάχιμων δυνάμεων κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η Στρατιά μόλις ενημερώθηκε δεν ενέκρινε τη μετακίνηση, τονίζοντας (στις 27/8, 15.30) ότι είναι αποκλειστική της δικαιοδοσία μια τέτοια διαταγή. Κατά την 27η δεν εκδηλώθηκε η αναμενόμενη επίθεση, που τελικά εκδηλώθηκε το πρωί της 28ης/8.  Η Διοίκηση του Β’ ΣΣ δοκίμασε μεγάλη έκπληξη όταν τις απογευματινές ώρες της 28ης/8 δέχτηκε διαταγή από τη Στρατιά να προβεί στην ενέργεια που την προηγούμενη ημέρα είχε αποδοκιμαστεί έντονα.

Με άλλα λόγια, η όλη υπόθεση της «ανυπακοής» αφορούσε μια πρωτοβουλία για μετακίνηση του Β΄ΣΣ σε χρόνο που αυτό δεν ήταν εμπλεγμένο, και αφορούσε μια πρωτοβουλία που η Στρατιά εμμέσως πλην σαφώς αναγνώρισε ως ορθή, επαναλαμβάνοντάς την την επομένη. Πιθανόν η στρατιωτική δεοντολογία να παραβιάστηκε τη στιγμή εκείνη (όχι πάντως προκλητικά, και σίγουρα όχι περισσότερο απ΄ ό,τι συνέβη σε πλείστες άλλες περιπτώσεις κατά την Εκστρατεία), αλλά όλη η σημασία του περιστατικού εξαντλείται σε αυτό. Είναι προφανές ότι καμία «ευθύνη για τη Μικρασιατική Καταστροφή» ή οποιαδήποτε άλλη ευθύνη για ζημία της ελληνικής στρατιωτικής προσπάθειας δεν είναι δυνατόν να αποδοθεί στο περιστατικό αυτό, η δε εκμετάλλευσή του κατά τη δίκη του Ανδρέα υπήρξε εντελώς προσχηματική.

Η όλη υπόθεση έτυχε έντονης πολιτικής εκμετάλλευσης για λόγους εντυπωσιασμού και σκοπιμότητας εξ αιτίας της βασιλικής καταγωγής του διοικητή του Β΄ Σώματος. Η παραπομπή σε ξεχωριστό στρατοδικείο βασίστηκε σε ένα ήσσονος σημασίας περιστατικό που αφορούσε τη στρατιωτική δεοντολογία. Από το σημείο αυτό μέχρι να κατηγορείται ο Πρίγκιπας Ανδρέας ως ένας εκ των υπαιτίων για την Μικρασιατική Καταστροφή, η απόσταση είναι χαώδης, αφού το περιστατικό δεν είχε καμία επίδραση στην όλη ελληνική στρατιωτική προσπάθεια.

 

Μετά την διάσπαση του ελληνικού μετώπου τον Αύγουστο του 1922 ο Κεμάλ εισήλθε στην Σμύρνη με σχετικά μικρές δυνάμεις.

Η προσεκτική ανάγνωση των γραφομένων του αείμνηστου Νεοκλή Σαρρή αποκαλύπτει την εκ μέρους του άγνοια της ακριβούς εξέλιξης των στρατιωτικών γεγονότων τον Αύγουστο του 1922. Απ’ ό,τι φαίνεται, είχε την εντύπωση πως  ενώ ο Ελληνικός Στρατός υποχωρούσε άτακτα προς τα δυτικά, ο ίδιος ο Κεμάλ κατόρθωσε να «προσπεράσει» και εισήλθε στην Σμύρνη, παρά το γεγονός ότι υπήρχαν ακόμη ανατολικά αυτής ελληνικές μονάδες που κατευθύνονταν προς την θάλασσα. Αυτό προκύπτει εμφανώς από το ότι συνδυάζει την είσοδο του Κεμάλ στην πόλη με την υποτιθέμενη διαταγή του Χατζανέστη προς τις οπισθοχωρούσες δυνάμεις να παρακάμψουν την Σμύρνη, γεγονός που δεν επέτρεψε τελικά την παγίδευσή του εντός αυτής!

Πράγματι, στο κείμενο η ακολουθία των γεγονότων στρεβλώνεται αδικαιολόγητα. Η διάρρηξη του μετώπου στο Αφιόν Καραχισάρ συνέβη στις 14 Αυγούστου (π.η.). Ο τούρκος καθηγητής τον οποίον επικαλείται ο συγγραφέας, αναφέρει ότι «ο Κεμάλ δίχως χρονοτριβή εισήλθε στην Σμύρνη». Όμως αυτό, συνέβη 2 εβδομάδες αργότερα, στις 28 Αυγούστου. Η δίχως επιφυλάξεις υιοθέτηση μιας θεωρίας ενός ευφάνταστου τούρκου καθηγητή, ο οποίος πιθανόν για δικούς του λόγους εκφράζει την παραπάνω εξωφρενική θεωρία, θα έπρεπε τουλάχιστον να είχε διασταυρωθεί ως προς την βασιμότητά της, με την εξέταση της χρονικής εξέλιξης των πολεμικών γεγονότων.

Τα γεγονότα συνέβησαν ως εξής: H τουρκική επίθεση στο Αφιόν Καραχισάρ εκτοξεύτηκε στις 13 Αυγούστου, στις 14 διεσπάσθη το μέτωπο και άρχισε η ελληνική υποχώρηση, στις 15 διασπάσθηκαν οι δυνάμεις των Α’ και Β’ ΣΣ, στις 17 διεξήχθη η Μάχη του Αλή Βεράν και στις 20 περικυκλώθηκε και παραδόθηκε η Ομάδα Τρικούπη, ενώ οι υπόλοιπες ελληνικές δυνάμεις που είχαν διαφύγει νοτιοδυτικά συνέχισαν την υποχώρηση δυτικότερα. Στο υπόλοιπο χρονικό διάστημα έως τις 28 Αυγούστου, οι κεμαλικές δυνάμεις που κατεδίωκαν τα εναπομείναντα ελληνικά στρατεύματα δεν κατάφεραν ποτέ να αποκόψουν την πορεία τους προς τα δυτικά ή να προπορευθούν αυτών, ώστε να προηγηθούν στην άφιξή τους στην Σμύρνη.

Ο Αντιστράτηγος Χατζανέστης είχε διατάξει τις οπισθοχωρούσες δυνάμεις να παρακάμψουν την πόλη της Σμύρνης

Ο Αντιστράτηγος Γεώργιος Πολυμενάκος

Ο Αντιστράτηγος Γεώργιος Πολυμενάκος

Σύμφωνα με την εξέλιξη των γεγονότων, στις 22 Αυγούστου αποφασίζεται η αντικατάσταση του Αντιστρατήγου Χατζανέστη, αλλά αυτός εξακολουθεί και διοικεί έως ότου αφιχθεί ο αντικαταστάτης του. Το απόγευμα της 23ης Αυγούστου, το Γ’ ΣΣ που υποχωρούσε στον βόρειο τομέα διετάχθη από την Στρατιά Μικράς Ασίας (προφανώς από τον Χατζανέστη) να επιβιβασθεί σε πλοία για διάθεση αλλού. Στις 24 Αυγούστου καθήκοντα αρχιστρατήγου αναλαμβάνει ο Αντιστράτηγος Πολυμενάκος που φθάνει στην Σμύρνη, συνοδευόμενος από τον Υπουργό Στρατιωτικών Ν. Θεοτόκη. Είναι φανερό ότι έως την στιγμή της αντικατάστασής του, ο Αντιστράτηγος Χατζανέστης καμμία διαταγή περί εκκένωσης της Μικράς Ασίας δεν έχει εκδώσει.

Παραπέμπουμε στην περιγραφή των γεγονότων όπως αυτά παρουσιάζονται στην επίσημη ιστορία που εξέδωσε η Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού και συγκεκριμένα στον 7ο τόμο «Το Τέλος της Εκστρατείας 1922, Μέρος Πρώτον, Υποχωρητικοί Αγώνες των Α΄& Β΄Σωμάτων Στρατού»(2) και το οποίο θα έπρεπε να έχει μελετήσει προσεκτικά κάθε μελετητής της Εκστρατείας που πραγματεύεται τα στρατιωτικά γεγονότα. Έτσι, στις σελίδες 311-312, σημειώνεται:

«Την ίδιαν ημέραν [σ.σ. 24 Αυγούστου (π.η.)] ο αποχωρών Στρατηγός Χατζανέστης εξέθεσε διά τηλεγραφικής αναφοράς του προς το Υπουργείον των Στρατιωτικών, την κατά την γνώμην του κατάστασιν και τα μέτρα άτινα θα ελάμβανεν εάν παρέμενε Διοικητής της Στρατιάς. Κατ’ αυτόν η καταδίωξις του τουρκικού στρατού είχε παύσει και ο άμεσος κίνδυνος καταλήψεως της Σμύρνης είχεν εκλείψει. Θα ήτο επομένως δυνατή η επί του ορεινού περιβόλου της Σμύρνης άμυνα της Ομάδος Φράγκου και η ενίσχυσις αυτής διά της εκ Μουδανιών εις Σμύρνην μεταφοράς του Γ’  Σώματος Στρατού. Πάντως η άμυνα αύτη θα ήτο δυσχερής λόγω ελλείψεως πυροβολικού. Εφ’ όσον η λύσις αύτη δεν θα εγένετο αποδεκτή επεβάλλετο η ταχεία εκκένωσις της Μ. Ασίας προς αποφυγήν αιχμαλωσίας του Στρατού.

Το προτεινόμενον όμως σχέδιον αντιστάσεως επί της γραμμής του ορεινού περιβόλου της Σμύρνης ήταν τελείως ανεφάρμοστον, λόγω αφ’ ενός μεν της πλήρους καταρρεύσεως του ηθικού των ανδρών της Ομάδος Φράγκου, αφ’ ετέρου δε του αδυνάτου της εγκαίρου μεταφοράς του Γ’ Σώματος Στρατού εκ Μουδανιών εις Σμύρνην».

Από τα παραπάνω είναι προφανές ότι ο Αντιστράτηγος Χατζανέστης, έως και την τελευταία στιγμή επιζητούσε την αντίταξη άμυνας ανατολικά της Σμύρνης με την συγκράτηση των υποχωρουσών δυνάμεων και την ενίσχυσή τους με το Γ΄ ΣΣ, κάτι για το οποίο όπως φαίνεται παραπάνω είχε ήδη εκδώσει σχετικές προπαρασκευαστικές διαταγές. Επιπλέον, είναι ενδιαφέρον ότι το απόγευμα της 25ης Αυγούστου το Γ΄ ΣΣ έλαβε διαταγή της Στρατιάς Μικράς Ασίας (Αντιστράτηγος Πολυμενάκος πλέον), σύμφωνα με την οποία θα έπρεπε να επιβιβαστεί σε πλοία, με προορισμό την Ραιδεστό. Με αυτήν την διαταγή ακυρωνόταν οποιαδήποτε προοπτική ή σκέψη υπήρχε του Αντιστρατήγου Χατζανέστη για μεταφορά του Γ΄ ΣΣ στην Σμύρνη.

Από την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της Ελλάδας δεν ήταν επιθυμητή η προστασία των πληθυσμών.

Πως όμως, γιατί, πότε και από ποιόν διετάχθη η εκκένωση της Μικράς Ασίας; Ποιες ήταν οι διαταγές υποχώρησης και για ποιόν λόγο παρακάμφθηκε η Σμύρνη; Ανατρέχουμε και πάλι στην έκδοση της ΔΙΣ στην σελίδα 313:

«Την 25ην Αυγούστου έφθασεν εις το εν Σμύρνη Στρατηγείον εκ Κορδελιού ο σύνδεσμος της Στρατιάς παρά τη Ομάδι Φράγκου Ταγματάρχης Παναγάκος, παρουσιασθείς αμέσως εις τον νέον Διοικητήν της Στρατιάς Αντιστράτηγον Πολυμενάκον. Παρουσία δε του Υπουργού των Στρατιωτικών Θεοτόκη, των Υποστρατήγων Πάλλη και Βαλέτα, των Συνταγματαρχών Πάσσαρη και Σαρηγιάννη, εξέθεσεν εις αυτόν την κατάστασιν της Ομάδος Φράγκου.

Ετόνισεν ότι, κατά την γνώμην του, ουδεμία πολεμική ενέργεια ηδύνατο να ανατεθή εις τας μονάδας της Ομάδος Φράγκου, λόγω της καθολικής σχεδόν αποσυνθέσεώς των και υπέδειξεν εν τέλει την ανάγκην της ταχίστης συμπτύξεως αυτών εις Σμύρνην και της αμέσου επιβιβάσεως αυτών επί ατμοπλοίων, προς μεταφοράν εις τας νήσους του Αιγαίου.

Αι πληροφορίαι αύται βαθύτατην ήσκησαν επίδρασιν επί των παρισταμένων. Κατόπιν ομοφώνου αποφάσεως, ο Διοικητής της Στρατιάς, εγκατέλειψε πάσαν σκέψιν προς αντίστασιν επί της γραμμής Νυμφαίον-Σύμβολον, αποδεχθείς την διά της χερσονήσου της Ερυθραίας συμπτύξεως της Ομάδος Φράγκου προς επιβίβασιν και μεταφοράν εις τας νήσους του Αιγαίου».

Και συνεχίζοντας στις σελίδες 319-320 παραθέτει λεπτομέρειες από την σχεδιαζόμενη εκκένωση:  

«Την 1000 της 26ης Αυγούστου, η Διοίκησης της Στρατιάς Μικράς Ασίας ευρισκομένη πλέον παρά της αναποτρέπτου ανάγκης και έχουσα προς τούτο και την έγκρισιν της Ελληνικής Κυβερνήσεως, απεφάσισε την εκκένωσιν της Μικράς Ασίας.

Η Στρατιά θα εκκενώση την Μικράν Ασίαν το ταχύτερον μεταφερομένη ατμοπλοϊκώς.

Αι επιβιβάσεις διενεργούμεναι μέχρι μεσονυκτίου της σήμερον εις Σμύρνην (αποβάθραν Πούντας), οπότε και θα διακοπώσιν, θα συνεχισθώσιν εις χερσόνησον Ερυθραίας (αποβάθρας κατασκευασθείσης εις Τσεσμέν και πέριξ), ένθα θα καταφύγωσιν αι υπολοιπόμεναι δυνάμεις της Στρατιάς.

 Αι δυνάμεις Υποστρατήγου Φράγκου, συνεχίζουσαι αύριον πρωΐαν υποχωρητικήν των κίνησιν, δέον περί μεσημβρίαν αυτής ημέρας διέλθωσι διά τελευταίων τμημάτων την πόλιν Σμύρνης, υποχωρούσαι διά των βορείων κλιτυών Κιζίλ Νταγ.

 Σταθμός Διοικήσεως Στρατιάς μέχρι μεσημβρίας αύριον εν Σμύρνη, από της 18ης ώρας της αυτής εις Τσεσμέ.

 Ο Φρούραρχος Σμύρνης, παραμένων εν τη πόλει μετά των υπ’ αυτόν τμημάτων μέχρις αποχωρήσεως των τελευταίων τμημάτων Φράγκου, θα υποχωρήση, τιθέμενος υπό τας διαταγάς του άνω Υποστρατήγου.

Εφιστώ ιδιαιτέρως την προσοχήν πάντων επί της εξαιρετικής εθνικής σημασίας της μη διαταράξεως της τάξεως εν τη πόλει της Σμύρνης».

Η παραπάνω παράθεση είναι εξαιρετικά σημαντική, αφ’ ενός μεν γιατί είναι φανερό ότι προβλέφθηκε η εκκένωση στρατιωτικών μονάδων από τον λιμένα Σμύρνης (αλλά όχι το σύνολο αυτών), ενώ οι υπόλοιπες θα έπρεπε να συνεχίσουν δυτικότερα προς την Χερσόνησο της Ερυθραίας, αφ’ ετέρου διότι εξηγεί το σκεπτικό της μη διατάραξης της τάξης στην πόλη της Σμύρνης.

Πρέπει να σημειωθεί ότι στη Σμύρνη υπήρχαν σημαντικές κοινότητες των «Συμμάχων» (οι λεγόμενο «λεβαντίνοι» της Αγγλίας, Γαλλίας και Ιταλίας), ενώ ήδη κατά την υποχώρηση του Ελληνικού Στρατού είχαν σημειωθεί σοβαρά έκτροπα και καταστροφές από απείθαρχα στίφη στρατιωτών σε διάφορες πόλεις και χωριά, τα οποία είχαν γνωστοποιηθεί από την κεμαλική πλευρά στις Μεγάλες Δυνάμεις. Η ελληνική πλευρά είχε λάβει κι αυτή γνώση των εκτρόπων αυτών. Το μόνο που δεν έπρεπε να συμβεί ήταν κάτι τέτοιο και στην Σμύρνη και η παρουσία περαιτέρω ελληνικών στρατιωτικών μονάδων εκεί – πέραν αυτών που είχαν καταφθάσει ήδη – δεν ήταν επιθυμητή.

Η Στρατιά Μικράς Ασίας εξέδωσε στις 10.00 το πρωί της 26ης Αυγούστου τη διαταγή εκκένωσης της Μικράς Ασίας, ο στόλος απεχώρησε από το λιμάνι της Σμύρνης πριν την δύση του ηλίου της 26ης Αυγούστου, ενώ την νύκτα οι υποχωρούσες ελληνικές δυνάμεις ανατολικά της Σμύρνης εξακολουθούσαν την πορεία τους δυτικά. Η έκδοση της ΔΙΣ, στις σελίδες 322-323, εξηγεί το πως παρέμεινε εντός της Σμύρνης αριθμός στρατευμάτων και αιχμαλωτίστηκαν:

«Η αναχώρηση των στρατιωτικών αρχών έως το βράδυ της 26ης Αυγούστου, επρόκειτο να πραγματοποιηθεί την 27ην Αυγούστου, αλλά έγινε τόσο εσπευσμένα ώστε δεν γνωστοποιήθηκε σε όλες τις παραμένουσες στην Σμύρνη στρατιωτικές αρχές, κάποιες από τις οποίες ανύποπτες παρέμειναν στην πόλη και αιχμαλωτίστηκαν από τις κεμαλικές δυνάμεις που εισήλθαν στις 27 Αυγούστου καθώς και πλήθος φυγάδων του μετώπου που περιπλανώντο στις οδούς ή κοιμώμενοι εξαντλημένοι στα πεζοδρόμια».

Προκειμένου να περιγραφεί η εξέλιξη της υποχώρησης των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων μετά την διαταγή της 26ης Αυγούστου, η ιστορία της ΔΙΣ αναφέρει στις σελίδες 320-321:

«Το Νότιον Συγκρότημα λαβόν την ανωτέρω διαταγήν περί την 1100 της 26ης Αυγούστου, έκρινεν ότι διά να δυνηθώσιν τα επί των ανατολικών κλιτύων του Σιπύλου τεταγμένα εν προφυλακαίς τμήματα να διέλθωσιν διά Σμύρνης προ της μεσημβρίας της 27ης Αυγούστου, ως ώριζεν η διαταγή αύτη, διανύοντα 40 περίπου χιλιόμετρα, έπρεπε να τεθώσιν εν πορεία κατά την νύκτα της 26ης προς 27ην Αυγούστου. Εάν η κίνησις εξετελείτο την πρωΐαν της 27ης Αυγούστου εν πλήρει ημέρα, υπήρχε κίνδυνος όπως το Συγκρότημα αγκιστρωθή υπό του τηρούντος την επαφήν τουρκικού ιππικού, οπότε αι συνέπειαι θα ήσαν δυσμενείς διά την τύχην του Συγκροτήματος. Άλλωστε η κατάληψις του Τουρμπαλή υπό του τουρκικού ιππικού, όπερ εκινείτο ήδη προς Καζαμίρ, ενεφάνιζε το ενδεχόμενον της αποκοπής της υποχωρήσεως του Νοτίου Συγκροτήματος».

Μετά από αυτήν την ανάλυση των δεδομένων, το Νότιο Συγκρότημα το μεσημέρι της 26ης Αυγούστου εξέδωσε διαταγή σύμφωνα με την οποία:

«Το Β’ Σώμα Στρατού (μείον ΧΙΙ και ΧΙΙΙ Μεραρχιών) θα ετίθετο εν πορεία αυθημερόν την 1600 διά του δρομολογίου Νυμφαίον-Μπελ Καβέ-Παράδεισος-Καμαρές-νότια παρυφή Σμύρνης-Κοκάργιαλι-Ναρλί Ντερέ, ένθα θα ανέμενε νεωτέρας διαταγάς.

Το Α΄ Σώμα Στρατού (Ι και ΙΙ Μεραρχίαι), εκκίνουν την 1700 της ιδίας ημέρας, θα ηκολούθει το Β’ Σώμα Στρατού διά του ιδίου δρομολογίου. Αι IV και ΧΙΙ Μεραρχίαι, αναχωρούσαι εκ Σαπάντας την 1800, θα εχρησιμοποίουν την αμαξιτήν οδόν Μαγνησίας-Σμύρνης, διερχόμεναι δε έξωθι της πόλεως θα ηκολούθουν όπισθεν των Ι και ΙΙ Μεραρχιών.

Τα τμήματα της Α.Γ.Σ.Δ. και τα του Φρουραρχείου Σμύρνης θα ηκολούθουν εκ Σμύρνης ως οπισθοφυλακή της φάλαγγος του Νοτίου Συγκροτήματος, κατά την εκ Σμύρνης προς Δυσμάς πορείαν αυτής.

Εις τους οπλίτας έπρεπε να καταστή γνωστόν ότι απαγορεύεται απολύτως η είσοδος αυτών εις Σμύρνην, καθ’ όσον Συμμαχικά αγήματα μετά πολυβόλων, κατέχοντα την παρυφήν της πόλεως, είχον εντολήν να πυροβολήσωσι πάντα οπλίτην αποπειρώμενον να εισέλθη εις αυτήν.

Ο Διοικητής της  VII Μεραρχίας κατά την διέλευσιν της Μεραρχίας του πλησίον της Σμύρνης, θα ειδοποίει περί αυτού την Στρατιάν Μικράς Ασίας».

Συνεχίζοντας η έκδοση της ΔΙΣ στις σελίδες 322-323 περιγράφει:

«Περί τας πρώτας πρωϊνάς ώρας της 27ης Αυγούστου, η φάλαγξ της προπορευομένης του Α΄ Σώματος Στρατού Ι Μεραρχίας διήρχετο τας ερήμους οδούς της Σμύρνης. Επί κεφαλής αυτής επορεύετο έφιππον τμήμα εκ του Διοικητού του Νοτίου Συγκροτήματος Υποστρατήγου Φράγκου, του Διοικητού του Α΄ Σώματος Στρατού και εν ταυτώ Διοικητού της ΙΙ Μεραρχίας Συνταγματάρχου Γονατά και εκ των αξιωματικών των επιτελείων των. Ο Υποστράτηγος Φράγκου είχε λάβει την εντολήν της Στρατιάς όπως διερχόμενος εκ Σμύρνης διέλθη διά των γραφείων της Στρατιάς Μικράς Ασίας, όπου θα ελάμβανε παρά του Αρχιστρατήγου διαταγάς διά την περαιτέρω ενέργεια των υπ’ αυτόν δυνάμεων. Τόσον ο Υποστράτηγος Φράγκου, όσον και αι περί αυτόν, ηγνόουν ότι η Σμύρνη είχε εκκενωθή παρά των στρατιωτικών και πολιτικών αρχών. Καθ’ όλην την διαδρομήν της φάλαγγος ταύτης διά της πόλεως αραιοί πυροβολισμοί ερρίπτοντο κατ’ αυτής εκ μικράς σχετικώς αποστάσεως, πιθανώς εκ των περί τον Πάγον τουρκικών συνοικιών.

Επί των πεζοδρομίων της πόλεως σημαντικός αριθμός εξηντλημένων από τας πορείας, την πείναν και την εξάντλησιν Ελλήνων στρατιωτών εκοιμώντο τόσον βαθέως, ώστε ουδέν μέσον εστάθη ικανόν να παρακινήση τούτους όπως ακολουθήσωσι την φάλαγγα.

Η φάλαγξ αφιχθείσα εις την πλατείαν του Διοικητηρίου εύρεν ταύτην σιωπηλήν και έρημον, ως ήτο ολόκληρος η πόλις. Εις τα οικήματα ένθα άλλοτε ειργάζετο η Στρατιά τίποτε δεν εμαρτύρει την εκεί παρουσίαν ανθρώπων. Παρά τυχών Έλλην κάτοικος εβεβαίωσεν τον Υποστράτηγον Φράγκον ότι η Διοίκησις Στρατιάς Μικράς Ασίας είχεν αναχωρήσει εκ Σμύρνης. Η φάλαγξ συνεχίσασα τότε την πορείαν της και εξελθούσα της πόλεως παρά την νοτιοδυτικήν παρυφήν της, κατεσκήνωσε παρά ταύτην μέχρι της ανατολής της 27ης Αυγούστου».

Ενώ τα ξημερώματα της 27ης Αυγούστου στρατιωτικές δυνάμεις υπό τον Υποστράτηγο Φράγκο διέρχονταν από την έρημη Σμύρνη, στις 08.30 το πρωί η VII Μεραρχία Πεζικού που δρούσε ως οπισθοφυλακή διήλθε από την βορειοανατολική παρυφή της Σμύρνης, ενώ στις 11.00 τα πρώτα τμήματα ατάκτων τούρκων ιππέων εισήλθαν στην Σμύρνη.

Η διαταχθείσα υποχώρηση των ελληνικών δυνάμεων εκτός της πόλης της Σμύρνης δεν έδωσε την ευκαιρία για αιχμαλωσία του Κεμάλ.

Αν και όπως αναφέρθηκε παραπάνω, η υπόθεση της σύλληψης του Κεμάλ εντός της Σμύρνης δείχνει να βασίζεται στην εσφαλμένη εντύπωση ότι κατά την υποχώρηση των ελληνικών μονάδων δυτικά, αυτός είχε καταφέρει να προηγηθεί και να καταλάβει την πόλη, ο τούρκος καθηγητής φροντίζει να σημειώσει ότι η ελληνική ταξιαρχία κατευθύνθηκε προς την Σμύρνη κατά λάθος και εν πάσει περιπτώσει αναγνωρίζει το ασθενές της δύναμης αυτής για σοβαρή δράση (αν και την ίδια στιγμή δίδει μια παρόμοια εικόνα για τις κεμαλικές δυνάμεις που είχαν καταφθάσει στην περιοχή).

Κατ’ αρχήν πρέπει να διευκρινιστεί το μέγεθος των κεμαλικών δυνάμεων που είχαν καταφθάσει, ώστε να διαπιστωθεί αν όντως αυτές ήσαν αδύναμες και υπήρχαν ελπίδες από την παρουσία 1-2 ελληνικών μεραρχιών που θα ανέστρεφαν την υποχώρησή τους. Σύμφωνα με τη ΔΙΣ, το πρωί της 27ης Αυγούστου εισήλθε στην Σμύρνη δύναμη περίπου 500 τούρκων ατάκτων ιππέων αλλά σύντομα ακολούθησε η είσοδος της 1ης και 2ας Μεραρχιών Ιππικού, ενώ το μεσημέρι ακολούθησε δύναμη ταξιαρχίας ιππικού. Στις 16.00 το απόγευμα η 14η Μεραρχία Πεζικού έφθασε στο Κορδελιό, ενώ τα 1ο και 2ο Σώματα Στρατού (προφανώς τμήματα αυτών) είχαν καταφθάσει στην Μαγνησία. Το πρωί της 28ης Αυγούστου, κατέφθασε στην Σμύρνη και η 8η Μεραρχία Πεζικού.

Η ελληνική ταξιαρχία που αναφέρει ο τούρκος καθηγητής, δεν είναι άλλη από την μεικτή δύναμη υπό τον Συνταγματάρχη Ζεγγίνη, η οποία ανερχόμενη από τον Νότο (τομέας Μαιάνδρου) επιχειρούσε να συνενωθεί με τις υπόλοιπες ελληνικές δυνάμεις που αποχωρούσαν. Στις 26 Αυγούστου η συνολική δύναμη των τμημάτων πεζικού, πυροβολικού, χωροφυλακής που αποτελούσαν την δύναμη του Αποσπάσματος ανερχόταν σε 3.500 άνδρες περίπου, τους οποίους ακολουθούσε πλήθος προσφύγων. Ενώ από το πρωί της 27ης Αυγούστου είχε ήδη καταληφθεί η Σμύρνη, στις 18.00 της ημέρας αυτής το απόσπασμα είχε φθάσει περίπου 15 χιλιόμετρα νότια της πόλης και απείχε 15 χιλιόμετρα από την πλησιέστερη ελληνική μονάδα στα βορειοδυτικά, που υποχωρούσε στην Χερσόνησο της Ερυθραίας. Στις 19.00 έγινε δυνατή η τηλεφωνική επικοινωνία με τον Έλληνα Εμμανουήλ Καπετανίδη στην Πούντα, ο οποίος πληροφόρησε ότι η Σμύρνη κατελήφθη από 500 Τούρκους ιππείς και ότι μία ώρα πριν τουρκικό απόσπασμα αναχώρησε με κατεύθυνση τον Παράδεισο (2 ½ χιλιόμετρα νότια της Σμύρνης). Σύμφωνα με την επίσημη ιστορία της ΔΙΣ, σελίδες 333-334:

«Μετά την λήψιν της πληροφορίας ταύτης, ο Συνταγματάρχης Ζεγγίνης παρά το προφανώς κρίσιμον της καταστάσεως, αντί ν’ αποφασίση να βαδίση προς Δυσμάς ως επεβάλλετο προς διάσωσιν του Αποσπάσματος επέμενε να εξακολουθήση την προς Σμύρνην πορείαν του. Διέταξεν όθεν όπως το Απόσπασμα εκκινήση την 0720 της 28ης Αυγούστου, με αντικειμενικόν σκοπόν την Σμύρνην».

Το γεγονός είναι ότι το πρωί της 28ης Αυγούστου, το Απόσπασμα Ζεγγίνη ξεκίνησε πορευόμενο βόρεια προς την Σμύρνη, καθηλώθηκε έξω από αυτήν από κεμαλικές δυνάμεις και έως το απόγευμα είχε παραδοθεί. Περίπου τους χίλιους άνδρες αιχμαλωτίστηκαν, άλλοι χίλιοι διέφυγαν δυτικά προς τη Χερσόνησο της Ερυθραίας και διασώθηκαν, ενώ οι υπόλοιποι είχαν διαρρεύσει πριν την παράδοση και το πιθανότερο είναι ότι συνελήφθησαν μεμονωμένα.

Ο Συνταγματάρχης Ζεγγίνης δικάστηκε το 1924 με την κατηγορία της εγκατάλειψης θέσεως ενώπιον του εχθρού και παράδοσης τμήματος στρατού στον εχθρό. Στην διάρκεια της διαδικασίας ακούστηκαν διάφοροι ισχυρισμοί.

Ο ίδιος ο Συνταγματάρχης Ζεγγίνης κατέθεσε ότι διέταξε την προχώρηση προς Σμύρνη για να την ανακαταλάβει και ότι δεν είχε ενημερωθεί εμπιστευτικώς από την ανώτατη διοίκηση περί προετοιμασίας αποχώρησης από το Τσεσμέ.

Επιπλέον, κατέθεσε ότι είχε σκοπό την διεξαγωγή μάχης προς προώθηση στην πόλη, αλλά εξαιτίας της μη συμμόρφωσης στις διαταγές του από συγκεκριμένο αξιωματικό ο οποίος δεν κατέλαβε υψώματα στα δυτικά, όπως είχε διαταχθεί, αλλά υποχώρησε προς την Χερσόνησο της Ερυθραίας, η δύναμή του κυκλώθηκε και δεν απέμενε ως λύση παρά η παράδοση.

Διάφοροι μάρτυρες κατέθεσαν ότι:

  • Ο Συνταγματάρχης Ζεγγίνης διέταξε την προώθηση προς την Σμύρνη με πρόθεση να παραδοθεί σε τακτικό στρατό και όχι ατάκτους
  • Λιποτάκτες που συνάντησαν στο Σεβδικιόϊ τους πληροφόρησαν ότι η 29η Αυγούστου είχε οριστεί ως τελευταία ημέρα που θα μπορούσαν να παραδοθούν στους  Αγγλογάλλους στην Σμύρνη και να μεταφερθούν στον Πειραιά, φήμη που προκάλεσε μεγάλη αναταραχή στους στρατιώτες που αντιδρούσαν γιατί αυτή δε γινόταν δεκτή.
  • Η είδηση για κατάληψη της Σμύρνης από τούρκους αποδόθηκε σε παροδική κατάληψη αφού η ηγεσία του Αποσπάσματος Ζεγγίνη, θεωρούσε ότι ο ελληνικός στρατός αμυνόταν ακόμη στην Φιλαδέλφεια.
  • Μέρος των ανδρών ήσαν μη γυμνασμένοι Μικρασιάτες.

Εν τέλει το στρατοδικείο με ψήφους 4-1 αθώωσε τον Συνταγματάρχη Ζεγγίνη για δόλο στις ενέργειές του, ωστόσο τον έκρινε ένοχο γιατί κατά την συνθηκολόγηση επέδειξε ανικανότητα και επαγγελματική ανεπάρκεια επιβάλλοντας την ποινή της έκπτωσης από τον βαθμό του.

Από τα παραπάνω, είναι προφανές ότι η ετερόκλητη δύναμη του Αποσπάσματος Ζεγγίνη, κατευθύνθηκε προς την Σμύρνη μάλλον εξαιτίας λανθασμένης εκτίμησης, (χωρίς φυσικά να είναι σίγουρο ότι σκοπός ήταν η ανακατάληψη της πόλης, οπότε και θα αιχμαλωτιζόταν σύσσωμη η τουρκική ηγεσία), ενώ και οι τουρκικές δυνάμεις που είχαν καταφθάσει, ήσαν αρκετές, ώστε να αντισταθούν επιτυχώς σε ενδεχόμενη επιθετική επιστροφή 1-2 ελληνικών μεραρχιών. Σημειώνεται ότι η επιθετική πρόθεση του Αποσπάσματος Ζεγγίνη, αμφισβητείται και από το γεγονός ότι σε αυτό είχαν βρει καταφύγιο εκατοντάδες πρόσφυγες κάτοικοι της περιοχής που εγκατέλειπαν τις εστίες τους υπό την συνοδεία και προστασία αυτού.

Η θεωρία του Τούρκου καθηγητή για επιτυχή κύκλωση και παγίδευση των «ασθενών» μετά του Κεμάλ δυνάμεων που είχαν εισέλθει στην Σμύρνη, από 1-2 ελληνικές μεραρχίες που θα επέστρεφαν, είναι φανερό ότι δεν μπορεί να υποστηριχθεί με σοβαρότητα, αλλά παρ’ όλα αυτά υιοθετούνται αβασάνιστα από τον αείμνηστο Νεοκλή Σαρρή.

Σε αυτό το σημείο, είναι σημαντικό να θυμηθούμε ένα περιστατικό από την εκστρατεία. Το πρωί της 14ης Αυγούστου 1921 και ενώ η Στρατιά Μικράς Ασίας διεξήγαγε σκληρές μάχες δυτικά της Άγκυρας, η τουρκική 14η Μεραρχία Ιππικού επετέθη στα ελληνικά μετόπισθεν και συγκεκριμένα στο χωριό Ουζούνμπεϊ όπου είχε εγκατασταθεί το ελληνικό Στρατηγείο (παρευρίσκετο και ο Διάδοχος Γεώργιος), διάφοροι ανεφοδιαστικοί σχηματισμοί, δύο χειρουργεία και το ΙΙΙ/26 Τάγμα Πεζικού. Η συμπλοκή κράτησε άνω των 4 ωρών και σύμφωνα με τον διοικητή της V Ομάδας Μεραρχιών Στρατηγό Φαχρεντίν (στον οποίο υπήγετο η 14η Μεραρχία Ιππικού) αιτία της αποχώρησης των τουρκικών δυνάμεων ήταν επείγουσα διαταγή που έλαβε για να σπεύσει προς ενίσχυση του αριστερού της Στρατιάς Δυτικού Μετώπου, που διεξήγαγε τον αμυντικό αγώνα προ της Άγκυρας. Ο ίδιος σημειώνει ότι αν γνώριζε ότι εντός του Ουζούνμπεϊ βρισκόταν ο Έλληνας Αρχιστράτηγος, ασφαλώς θα είχε επιμείνει επιθετικώς.

Το παραπάνω περιστατικό είναι ασφαλώς ένα ιστορικό γεγονός και φυσικά επιδέχεται διερεύνηση ως προς το τι θα μπορούσε να είχε συμβεί αν η τουρκική δύναμη είχε επιμείνει στον αγώνα. Το γεγονός αυτό, όπου μια συγκεκριμένη μονάδα με συγκεκριμένες διαταγές που συνειδητά βάσει αυτών εκτέλεσε την επιχείρηση και έτυχε να επιπέσει στο ελληνικό Στρατηγείο, δεν μπορεί κατά κανένα τρόπο να συγκρίνεται, συσχετίζεται ή αντιπαραβάλλεται με μια μεμονωμένη, παράξενη/ανορθολογική κίνηση ενός Έλληνα αξιωματικού να πορευθεί προς την Σμύρνη, (εν μέσω γενικής υποχώρησης) η οποία όχι μόνο είχε εγκαταλειφθεί αλλά και καταληφθεί από τον εχθρό, την στιγμή που αυτός διοικούσε μια σχετικά μικρή δύναμη και οι αντίπαλες δυνάμεις ήσαν υπέρτερες. Η ιδέα ότι από ένα τέτοιο περιστατικό θα μπορούσε να είχε συλληφθεί η κεμαλική ηγεσία (χωρίς να υπάρξει καν η σκέψη ότι, προφανώς, βλέποντας τις ελληνικές δυνάμεις να έρχονται, αυτή θα διέφευγε εγκαίρως, μιας και δεν ήταν κυκλωμένη) είναι εξωφρενική.

Περί Πλαστήρα

Ο Αντιστράτηγος Νικόλαος Πλαστήρας (εδώ με το βαθμό του συνταγματάρχη).

Ο Αντιστράτηγος Νικόλαος Πλαστήρας (εδώ με το βαθμό του συνταγματάρχη).

Το τελευταίο μέρος του αποσπάσματος από τον αείμνηστο Νεοκλή Σαρρή αποτελεί μάλλον έναν φόρο τιμής προς τον Νικόλαο Πλαστήρα, αφού βεβαίως έχει γίνει χρήση του ειδικού βάρους του ονόματός του, προς επιβεβαίωση της ανωτέρω θεωρίας: «Μου έλεγε, λοιπόν, ο πατέρας μου ότι αν τον άκουγαν και ο στρατός μας δεν παρέκαμπτε τη Σμύρνη, αλλά περνούσε μέσα από αυτήν, θα ήταν διαφορετική η εξέλιξη, γιατί είχαμε τον Κεμάλη μέσα στη φούχτα μας» (sic). Βέβαια παραμένει μυστήριο πως θα συνέβαινε αυτό, εφ’ όσον, όπως εξηγήθηκε παραπάνω, όταν ο Κεμάλ ήταν στην Σμύρνη το σύνολο του Ελληνικού Στρατού (πλην του μικρής ισχύος Αποσπάσματος Ζεγγίνη) εξακολουθούσε να υποχωρεί αρκετά χιλιόμετρα δυτικά της πόλης.

Το περίεργο στην περίπτωση αυτή είναι ότι ενώ μπορεί να υποτεθεί ότι ο καθηγητής Σαρρής παρασύρθηκε από την καλπάζουσα φαντασία του τούρκου ομολόγου του και πιστεύει ότι ο Κεμάλ είχε εισέλθει στην Σμύρνη, ενώ ακόμα υπήρχαν ανατολικότερα υποχωρούσες ελληνικές μονάδες, δεν μπορεί να γίνει αντιληπτό γιατί ο Νικόλαος Πλαστήρας θα μπορούσε να έχει εκφράσει παρόμοιες σκέψεις. Ο ίδιος γνώριζε απόλυτα την κατάσταση αφού, είχε αναλάβει καθήκοντα διοικητή της ΧΙΙΙ Μεραρχίας Πεζικού, μονάδας που εκτελούσε καθήκοντα πλαγιοφυλακής (διερχόμενη νότια της Σμύρνης) των ελληνικών δυνάμεων που υποχωρούσαν προς την Χερσόνησο της Ερυθραίας.

Εξετάζοντας και πάλι με ακρίβεια τις κινήσεις των στρατιωτικών μονάδων, μπορούμε να προβούμε σε μια υπόθεση η οποία φαίνεται εύλογη:

Η ΧΙΙΙ Μεραρχία Πεζικού υπό τις διαταγές του Πλαστήρα και ενεργώντας ως πλαγιοφυλακή, έφθασε στις 07.00 της 27ης Αυγούστου στα υψώματα Κοζ Αγάτς περίπου 5 χιλιόμετρα νότια της Σμύρνης όπου και εγκαταστάθηκε. Εξάλλου, στις 08.30 η VII Μεραρχία Πεζικού που αποτελούσε την ελληνική οπισθοφυλακή, πέρασε από την βορειοανατολική παρυφή της Σμύρνης, πορευόμενη νοτιοδυτικά. Όπως είναι γνωστό τα πρώτα τουρκικά τμήματα εισήλθαν στην πόλη στις 11.00 και αποτελούντο από ατάκτους, ενώ και ο αριθμός τους ήταν περιορισμένος. Στις 14.00 η ΧΙΙΙ Μεραρχία Πεζικού συνέχισε την πορεία της προς την Χερσόνησο της Ερυθραίας.

Είναι πιθανόν ο Πλαστήρας να έμαθε εκ των υστέρων την σχετικά γρήγορη είσοδο του Κεμάλ στην Σμύρνη (μετά την εκκένωσή της από τις ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις) και κατά έναν εσφαλμένο τρόπο να θεώρησε ότι εισήλθε σε αυτήν με τα πρώτα τμήματα στις 27 Αυγούστου και όχι την επομένη όπως συνέβη στην πραγματικότητα. Ίσως εντυπωσιάστηκε από την διαφορά λίγων ωρών με την οποία εισήλθαν τα πρώτα κεμαλικά τμήματα στην πόλη, μετά την απόσυρση των τελευταίων ελληνικών τμημάτων από αυτήν. Εφ’ όσον το πρωί της 27ης Αυγούστου η VII Μεραρχία Πεζικού και η ΧΙΙΙ Μεραρχία Πεζικού εξακολουθούσαν να βρίσκονται σε «απόσταση βολής», πιθανόν θεώρησε ότι αν είχε επιχειρηθεί μια επιστροφή των ελληνικών δυνάμεων, θα υπήρχε η ευκαιρία για σύλληψη του Κεμάλ. Και πάλι όμως, παραμένει το ερώτημα γιατί συνδυάζει το ενδεχόμενο αυτό με την διαταγή για υποχώρηση όχι διαμέσου της Σμύρνης αλλά πέριξ αυτής, αφού καμμία ελληνική μονάδα δεν υπήρχε στον χώρο ανατολικά της Σμύρνης.

Σε κάθε περίπτωση, όπως αναλύθηκε παραπάνω έως το πρωί της 28ης Αυγούστου οπότε και είχε εισέλθει ο Κεμάλ στην Σμύρνη, στην περιοχή είχαν αφιχθεί από κεμαλικής πλευράς 2 μεραρχίες πεζικού και δύναμη άνω των 2 μεραρχιών ιππικού, ενώ είχαν αρχίσει να καταφθάνουν και διάφορα τμήματα σχηματισμών. Την στιγμή εκείνη η ΧΙΙΙ Μεραρχία Πεζικού συνεχίζοντας την υποχώρησή της ως οπισθοφυλακή, ήταν εγκατεστημένη στα υψώματα ανατολικά του χωριού Ακτσέ Καγιά, τουλάχιστον 12,5 χιλιόμετρα από την Σμύρνη.

Τέλος, η απόδοση της κατάθλιψης που διέκρινε τον Πλαστήρα, «… στο γεγονός ότι εκείνος γνώριζε ότι ακόμη και την τελευταία στιγμή μπορούσε να ανατραπεί η τραγωδία η οποία ως ενέργεια αυτοχειριασμού του Ελληνισμού μπορεί να ερμηνευτεί», δεν είναι τίποτα περισσότερο από άλλη μια προσωπική εκτίμηση του αειμνήστου Νεοκλή Σαρρή. Είναι κάτι μάλλον αναμενόμενο από την πλευρά του, εφ’ όσον τα όρια της «θεοποίησης» που υιοθετεί είναι τόσο ευδιάκριτα, καθώς σε άλλο απόσπασμα του ιδίου άρθρου φθάνει στο σημείο να αποδίδει την ελληνική συμμετοχή του Ελληνικού Εκστρατευτικού Σώματος στην Μεσημβρινή Ρωσία (δύναμη σώματος στρατού με 2 μεραρχίες και άνω των 22.500 ανδρών) αποκλειστικά στο πρόσωπο του Πλαστήρα, αναφέροντας επί λέξει: «… η αποστολή ελληνικού συντάγματος (υπό τον Νικόλαο Πλαστήρα) στην Ουκρανία …». Το ενδεχόμενο να ανέπτυξε ο Πλαστήρας ιδιαίτερη συμπάθεια και συμπόνια για τα προσφυγόπουλα, ίσως αισθανόμενος και κάποια προσωπική ενοχή εξαιτίας της άμεσης εμπλοκής του στις στρατιωτικές επιχειρήσεις της Μικράς Ασίας, αλλά και για λόγους προσωπικής ευθιξίας, δεν εξετάζεται καν από τον αείμνηστο Σαρρή.

Συμπεράσματα

Ανακεφαλαιώνοντας, σημειώνουμε ότι δεν ήταν ο Αντιστράτηγος Χατζανέστης που διέταξε την εκκένωση της Μικράς Ασίας, πόσο μάλλον την υποχώρηση των ελληνικών στρατευμάτων παρακάμπτοντας την πόλη της Σμύρνης. Στην πραγματικότητα ήταν ο Αντιστράτηγος Πολυμενάκος που διέταξε την εκκένωση, ενώ μέρος του Ελληνικού Στρατού όντως απεχώρησε μέσω της Σμύρνης ενώ εν συνεχεία άλλες δυνάμεις διέφυγαν μέσω της Χερσονήσου της Ερυθραίας.

Η διαταγή για αποχώρηση των υπολοίπων δυνάμεων μέσω της Χερσονήσου της Ερυθραίας αποσκοπούσε στην αποφυγή επεισοδίων και ανωμαλιών στην Σμύρνη εις βάρος των πολιτών, καθώς προσέγγιζαν επικίνδυνα οι τουρκικές δυνάμεις, ενώ δεν υπήρχε ταυτόχρονα σκέψη για εκκένωση του αμάχου πληθυσμού, καθώς ούτως ή άλλως κάτι τέτοιο ήταν αδύνατο στα στενά χρονικά περιθώρια που υπήρχαν.

Ο λόγος της αποφυγής εκκένωσης των στρατευμάτων από την Σμύρνη δεν ήταν η άρνηση υπεράσπισης των Ελλήνων όπως αυθαίρετα συμπεραίνεται, αφού, όπως αποδεικνύεται, η απόφαση για στρατιωτική εκκένωση της Μικράς Ασίας ελήφθη μόλις στις 25 Αυγούστου. Έχοντας επίγνωση της άθλιας κατάστασης του στρατεύματος, η οποία δεν επέτρεπε την οποιαδήποτε ψευδαίσθηση για το αξιόμαχό του, ήταν φυσικό στα τόσο στενά χρονικά περιθώρια να μην υπάρξει δυνατότητα πρόβλεψης «προστασίας» των πληθυσμών, την στιγμή που ο ίδιος ο Στρατός δεν ήταν σε θέση να αντιτάξει οργανωμένη και επιτυχή άμυνα στο πεδίο της μάχης.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στο βόρειο μέτωπο κατά την υποχώρηση του Γ΄ Σώματος Στρατού, όπου η πίεση εκ μέρους των κεμαλικών δυνάμεων δεν ήταν τόσο σοβαρή, υπήρξαν περιπτώσεις όπου οι ελληνικές δυνάμεις ανέκοψαν την υποχώρηση και τάχθηκαν αμυντικά ώστε να δοθεί χρόνος εκκένωσης των προσφύγων (σε όσες περιπτώσεις ήταν αυτό δυνατό).

Ούτως ή άλλως, εκείνη την στιγμή δεν υπήρχε ως σκέψη ο εξαναγκασμός των ελληνικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας σε μόνιμη προσφυγοποίηση στην Ελλάδα στην μεταπολεμική και ειρηνική περίοδο. Υπήρχε συμφέρον να διατηρηθούν στις εστίες τους υπό καθεστώς διεθνών εγγυήσεων – άσχετα αν αυτές οι προσδοκίες Ελλήνων και Ευρωπαίων έναντι των κεμαλικών αποδείχθηκαν αργότερα χιμαιρικές.

Επισημαίνεται ότι η άποψη πως θα έπρεπε να είχε προβλεφθεί η εκκένωση του πληθυσμού αμέσως μετά την διάσπαση του μετώπου στο Αφιόν Καραχισάρ στις 14 Αυγούστου δεν αντέχει σε σοβαρή κριτική. Αποτελεί απλώς ένα ακόμη δείγμα εκ των υστέρων σοφίας, με προτάσεις που σχετικά με το τι θα έπρεπε να είχε γίνει εκ των προτέρων όταν είναι πλέον γνωστό τι συνέβη εκ των υστέρων. Η πραγματικότητα είναι ότι έως τις 25 Αυγούστου τόσο η στρατιωτική όσο και η πολιτική ηγεσία δεν είχαν σαφή εικόνα του βαθμού κατάρρευσης των ελληνικών στρατευμάτων του Νοτίου Συγκροτήματος και θεωρούσαν ότι ήταν δυνατή η συγκράτηση της υποχώρησης και η αντίταξη άμυνας σε κάποια γραμμή ανατολικά της Σμύρνης, ιδιαίτερα αν προωθούντο ενισχύσεις από την Ανατολική Θράκη. Όταν το αντελήφθησαν, απλά δεν υπήρχε περιθώριο χρόνου για την εκκένωση προσφύγων, ενώ και οι ελπίδες για στήριξη στις ανέπαφες δυνάμεις της Ανατολικής Θράκης διαψεύστηκαν θλιβερά από τη συμπεριφορά των στρατευμάτων της Α’ Μεραρχίας που αποβιβάστηκαν στην περιοχή της Σμύρνης και την στασιαστική στάση που ουσιαστικά κράτησαν.

Αυτό καθίσταται φανερό και από τις διπλωματικές διεργασίες που λάμβαναν χώρα από τις αρχές του 1922. Τόσο οι ειρηνευτικές προτάσεις των Συμμάχων όσο και οι προσπάθειες της ελληνικής πλευράς, δεδομένης της ελληνικής στρατιωτικής αδυναμίας να επιβάλλει τους όρους της Συνθήκης των Σεβρών, προέβλεπαν κατ΄ αρχάς την κήρυξη ανακωχής, εν συνεχεία την εκκένωση της Μικράς Ασίας από τον Ελληνικό Στρατό – που υπολογιζόταν ότι θα απαιτούσε διάστημα περίπου 4 μηνών – και τέλος την εξασφάλιση των μειονοτήτων βάσει ειδικών διατάξεων και μέτρων. Σε δεύτερο χρόνο θα άρχιζαν διαπραγματεύσεις για την τελική ειρήνη. Με δεδομένες τις αντιλήψεις της κεμαλικής πλευράς, ίσως ο χριστιανικός πληθυσμός αναγκαζόταν να προσφυγοποιηθεί, ωστόσο αυτό θα ήταν αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων και η διαδικασία θα συντελούταν υπό συνθήκες όσο το δυνατόν λιγότερο οδυνηρές. Ήταν η απρόσμενη σε ταχύτητα και μέγεθος κατάρρευση του Ελληνικού Στρατού που δεν έδωσε ποτέ τέτοια περιθώρια.

———————————————————

ΠΗΓΕΣ

(1) Νεοκλή Σαρρή, «Η Μικρασιατική Εκστρατεία και η Σμύρνη όπως δεν έχει μέχρι σήμερα ιστορηθεί», στο ένθετο «Τι οδήγησε στην Μικρασιατική Τραγωδία – Μπορούσε να αποφευχθεί»; εφημερίδα TO ΠΑΡΟΝ, ειδική έκδοση 2009.

(2) ΔΙΣ/ΓΕΣ, «Η Εκστρατεία εις την Μικράν Ασίαν (1919-1922), Τόμος Έβδομος , Το Τέλος της Εκστρατείας 1922, Μέρος Πρώτον, Υποχωρητικοί Αγώνες των Α΄& Β΄ Σωμάτων Στρατού», Αθήναι 1987 – ανατύπωση έκδοσης 1962.

38 Responses to Μικρασιατική Εκστρατεία: Παρεξηγήσεις και Μύθοι, Μέρος 2ο

  1. Ο/Η NF λέει:

    Θιχτηκαν παρα πολλα θεματα. Θα γραψω οσο μπορω συνοπτικοτερα.
    1. Οι κατηγοριες εναντιον του Πριγκιπα Ανδρεα ηταν απολυτως ορθες και δικαιως καταδικαστηκε. Οντως μισουσε μεχρι θανατου τους Μικρασιατες, οντως παρακουσε διαταγες, θετοντας σε σοβαροτατο κινδυνο το Α Σωμα Στρατου, παρολο η πραξη του απο τυχη δεν ειχε τις ολεθριες συνεπειες που θα μπορουσε να εχει.

    2. Σε αντιθεση με τον παναθλιο Ανδρεα, ο Αντιστρατηγος Γ. Χατζηανεστης ηταν ικανος και τιμιος αξιωματικος, που πληρωσε αμαρτιες αλλων, και οι κατηγοριες εναντιον του ειναι αδικες.

    3. Κανενας σοβαρος ανθρωπος δεν ειναι δυνατον να ισχυριστει ότι οι αντιβενιζελικοι Κυβερνητες παρεδωσαν σκοπιμως τους πληθυσμους στο τουρκικο μαχαιρι. Δεν εκαναν όμως ότι ηταν δυνατο για να τους βοηθησουν και δεν σταθηκαν στο υψος των περιστασεων. Υπαρχουν αναπαντητα ερωτηματα.Δεν ειδοποιηθηκαν εγκαιρως οι πληθυσμοι, παρολο που ηταν προφανες από τις 16 Αυγουστου ότι η αμυνα κατερρεε. Παρολο που η Ελλαδα ηταν και τοτε ναυτιλιακη υπερδυναμη, δεν διεταξαν κάθε πλεουμενο που βρισκοταν στις ελληνικες θαλασσες να σπευσει στη Σμυρνη να παραλαβει οσο περισσοτερους προσφυγες γινοταν.

    4. Ο Τουρκος ιστορικος εχει σε μεγαλο βαθμο δικαιο. Οι τουρκικες δυναμεις που κυνηγησαν τον Ελληνικο Στρατο μεχρι τη Σμυρνη ηταν οντως ασθενεις, η καταληψη της Σμυρνης μπορουσε να καθυστερησει για παρα πολλες ημερες, και ναι, θεωρητικα 1-2 απολυτα πειθαρχημενες ελληνικες μεραρχιες μπορουσαν ακομα και να συλλαβουν τον Κεμαλ και το Επιτελειο του. Μια τετοια παρατολμη ενεργεια ομως απαιτουσε σιδηρα πειθαρχια και ατσαλινα νευρα απο τις δυναμεις που θα την εκτελουσαν. Με δεδομενη ομως την αθλια κατασταση της « Ομαδας Φραγκου», δεν ειναι βεβαιο οτι υπηρχαν τετοιες δυναμεις σε αξιομαχη κατασταση.
    Θα σταθω λιγο στις δυναμεις που συμφωνα με τη ΔΙΣ κατελαβαν τη Σμυρνη. Ηταν οντως το V Σωμα Ιππικου. Η ΔΙΣ ομως αναφερει και 2 τουρκικες Μεραρχιες Πεζικου, οποτε συναγεται το συμπερασμα οτι οι τουρκικες δυναμεις ηταν «ισχυρες». Αυτο ομως ερχεται σε πληρη αντιφαση με αξιοπιστες μαρτυριες ανθρωπων όπως ο Παναγακος και ο Πασαρης. Πιθανοτατα λοιπον επροκειτο απλως για καποιες πολυ προωθημενες εμπροσθοφυλακες των σχηματισμων αυτων, και οχι για ολοκληρες τις Μεραρχιες Πεζικου.

    5. Τα περι «ενοχών» του Πλαστηρα κρυβουν μαλλον καποια υπογεια μομφη. Ο Πλαστηρας ηταν αριστος αξιωματικος, και καλο είναι οι οποιες μομφες εναντιον του να διατυπωθουν ευθεως. Παντως εχω βαρεθει πια την καραμελα για το ατυχημα του Κιοπρουλου, οπου οι ευθυνες του απιθανου Δημαρα φορτωθηκαν στον Πλαστηρα απο τους εχθρους του για λογους πολιτικης σκοπιμοτητας

  2. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ

    Φίλε ΝF,
    1) Αναφέρεις για τον Πρίγκιπα Ανδρέα ότι παράκουσε διαταγές και δικαίως καταδικάστηκε και έθεσε σε σοβαρότατο κίνδυνο το Α΄ ΣΣ και ότι η πράξη του από τύχη δεν είχε ολέθριες συνέπειες (δεν εξετάζω την άποψή του για τους Μικρασιάτες, εξετάζω τις αποφάσεις του και πράξεις του στο πεδίο της μάχης). Μπορείς να προσδιορίσεις ποια διαταγή παράκουσε; Εννοείς το ότι δεν εκτέλεσε την επίθεση ή ότι διέταξε αυτοβούλως την μετακίνηση του Β΄ ΣΣ; Επίσης μπορείς να προσδιορίσεις τον τρόπο με τον οποίο έθεσε σε κίνδυνο το Α΄ ΣΣ; Πάντως διόρθωσέ με αν κάνω λάθος, αλλά δεν φαίνεται να υιοθετείς την άποψη ότι οι πράξεις του κατά την εκστρατεία στον Σαγγάριο ήταν μια από τις αιτίες για την Μικρασιατική Καταστροφή.

    2) Αναφέρεις ότι σε αντίθεση με τον πανάθλιο Ανδρέα, ο Χατζηανέστης ήταν ικανός και τίμιος αξιωματικός που πλήρωσε αμαρτίες άλλων. Σημειώνω απλά ότι δεν φάνηκε ικανός ως νεοερχόμενος στην Μικρά Ασία, να αντιληφθεί το κενό όπισθεν του δεξιού της ελληνικής παράταξης στο Αφιόν, που αντελήφθη ο νεοερχόμενος Συνταγματάρχης Πάσσαρης και το σημαντικότερο να υιοθετήσει την σχετική εισήγηση που του έγινε.
    Δεν μπορώ επίσης να αντισταθώ και να μην επισημάνω κάτι που μου έχει κάνει εντύπωση.
    Ο Χατζηανέστης έκανε ολόκληρη επιθεώρηση του μετώπου όταν ανέλαβε την διοίκηση της ΣΜΑ και επαναπαύθηκε στις διαβεβαιώσεις ότι οι στρατιώτες θα συγκρατούσαν μια τουρκική επίθεση. Δεν αντελήφθη το γενικότερο «αντιπολεμικό» πνεύμα που επικρατούσε στις τάξεις των στρατιωτών και θεώρησε ότι τα μέτρα βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης, χορήγησης, μισθοδοσίας, θα διόρθωναν τα πάντα.
    Από την άλλη, όταν διεσπάσθη το μέτωπο και κυρίως κατέρρευσαν οι δυνάμεις των Α΄ και Β΄ ΣΣ, από τις 15 έως τις 24 Αυγούστου που αντικαταστάθηκε, φαίνεται ότι δεν στάθηκε ικανός να αντιληφθεί το μέγεθος της κατάρρευσης του ηθικού και της διασάλευσης της πειθαρχίας στις τάξεις των στρατιωτών, παρ’ όλο που λαμβάνονταν σχετικές αναφορές όλο αυτό το διάστημα από τους επιτόπου ανώτατους αξιωματικούς και διοικήσεις. Τον βλέπουμε ακόμη στις 24 Αυγούστου να εισηγείται επίσημα την αντίταξη άμυνας ανατολικά της Σμύρνης. Πως είναι δυνατόν να συμβαίνει αυτό στην διανόησή του, με τα ελληνικά στρατεύματα αλλού καταστραφέντα, αλλού περικυκλωμένα και αιχμαλωτισμένα, αλλού υποχωρούντα, αλλού λιποτακτούντα και δίχως ηθικό και διάθεση για αγώνα, να θεωρεί ότι κάτι τέτοιο είναι εφικτό, ενώ ενημερώνεται για την κατάσταση καθημερινά, μου κάνει μεγάλη εντύπωση. Είναι γνωστό άλλωστε ότι διαβεβαίωνε τον κόσμο στην Σμύρνη ότι ούτε σε μήνες ο Κεμάλ δεν θα έμπαινε στην Σμύρνη. Με τα παραπάνω, δίδει την εντύπωση ότι ζούσε μέσα σε ένα γυάλινο περιβάλλον, μακράν της πραγματικότητας. Δυστυχώς γι’ αυτόν, με την εκδήλωση της τουρκικής επίθεσης στο Αφιόν, δεν μπόρεσε να προωθηθεί άμεσα όπως σκόπευε στο μέτωπο.
    Αν υποθέσουμε ότι οι κατηγορίες κατά της τότε κυβέρνησης των Αθηνών περί εγκατάλειψης των Μικρασιατών κ.λπ. στέκουν, τότε και ο Χατζηανέστης είναι ένοχος σε αυτήν την κατηγορία, γιατί προφανώς μετέφερε και μετέδιδε στην Αθήνα την εσφαλμένη εντύπωση που η περιορισμένη αντιληπτικότητα που είχε για την πραγματική κατάσταση, τον ωθούσε να κάνει σχέδια για αντίσταση (κάτι που μάλλον τελικά αθωώνει τους Αθηναίους)! Άλλωστε είναι αρκούντως αποκαλυπτικό το έργο της ΔΙΣ που αναφέρει ότι μόνο όταν η νέα διοίκηση της ΣΜΑ (Αντιστράτηγος Πολυμενάκος) άκουσε από πρώτο χέρι τις περιγραφές και εκτιμήσεις του Ταγματάρχη Παναγάκου (ο μόνος από το επιτελείο της ΣΜΑ που προωθήθηκε στο μέτωπο) στις 25 Αυγούστου, τότε αποφάσισε οριστικά την εγκατάλειψη της Μικράς Ασίας. Τώρα τι πληθυσμός θα μπορούσε να σωθεί μεταξύ 26-27 Αυγούστου . . . Κατά τα άλλα δεν μιλάμε για την τιμιότητα του Χατζηανέστη, την ορθή εκτίμηση των κενών στην Ανατολική Θράκη, την ορθή εκτίμηση περί σύπτυξης του μετώπου.

    3) Η θεωρία περί 1-2 πειθαρχημένων ελληνικών μεραρχιών που θα αντέτασσε άμυνα έξω από την Σμύρνη, θα έσωζε την τιμή των ελληνικών όπλων, θα διέσωζε τον πληθυσμό και (τώρα νέο φρούτο) θα αιχμαλώτιζε τον Κεμάλ, μόνο ως μέρος μιας ακόμα ελληνικής τραγωδίας (προστιθέμενη στην ήδη διαδραματιζόμενη τότε) με την επέμβαση του από μηχανής θεού, μπορεί να συγκριθεί, αλλά δυστυχώς θαύματα δεν γίνονται. Όπως αποδείχθηκε, η αναχαίτιση της κεμαλικής επίθεσης θα έπρεπε να είχε επιτευχθεί στην πρώτη γραμμή στο Αφιόν (άσε που δεν υπήρχε καν σχεδιασμένη β΄ γραμμή αμύνης) και όχι έξω από την Σμύρνη.
    Σε έναν στρατό όπου η θέληση για αγώνα έχει καμφθεί, η πειθαρχία έχει κλονιστεί ανεπανόρθωτα (όλα αυτά συνέπεια όχι μόνο μιας παρατεταμένης παραμονής στο μέτωπο, αλλά και ως αποτέλεσμα μιας συγκλονιστικής στρατιωτικής ήττας) η εμφάνιση αποφασισμένων, πειθαρχημένων και συντεταγμένων στρατευμάτων, είναι αδύνατη. Τι μπορούμε να πούμε αφού έχουμε το παράδειγμα της Α΄ΜΠ;
    Είναι σαν να κάνουμε υποθέσεις, τι θα μπορούσε να είχαν κάνει οι περικυκλωμένες γερμανικές δυνάμεις στο Βερολίνο το 1945, αν είχαν μαζί τους και το σύνολο των διασκορπισμένων μεραρχιών στα υπόλοιπα μέτωπα. Τόσο μάταιο.
    Γι’ αυτό ακριβώς, το σενάριο περί σύλληψης του Κεμάλ στην Σμύρνη (αλήθεια γιατί αποκλείεται το ενδεχόμενο να διέφευγε αν έβλεπε τις ελληνικές δυνάμεις να έρχονται, αλλά θα παρέμενε να κυκλωθεί δεν μπορώ να καταλάβω –εκτός αν οι 1-2 αποφασισμένες ελληνικές μεραρχίες μεταφέρονταν αστραπιαία και απέκοπταν τις βόρειο, νότιο και ανατολικές προσβάσεις της Σμύρνης με Chinook!) αντιπαραβάλλεται με το πραγματικό περιστατικό της επίθεσης κατά του ελληνικού Γενικού Στρατηγείου τον Αύγουστο του 1921. Γιατί τον Αύγουστο του 1922 δεν υπήρχαν ελληνικές μεραρχίες για να αναλάβουν τον ρόλο του από μηχανής θεού, ενώ τον Αύγουστο του 1921 όντως υπήρχε η τουρκική μεραρχία ιππικού, η οποία επιτέθηκε πράγματι κατά του ελληνικού Γενικού Στρατηγείου, οπότε και μπορούμε να προχωρήσουμε σε υποθέσεις του τι θα είχε γίνει αν είχε συλληφθεί ο Έλληνας Αρχιστράτηγος.

    4) Στα περί Πλαστήρα, στην συγκεκριμένη περίπτωση, μάλλον δεν είναι ξεκάθαρο ότι δεν έχω σκοπό να αρχίσω την διαμάχη για τις στρατιωτικές ευθύνες του Πλαστήρα στην δράση του στην Μικρά Ασία. Η έννοια που έχει η τελευταία πρόταση, είναι γιατί ντε και καλά η χρόνια κατάθλιψη που είχε ο Πλαστήρας και η ευαισθησία του για τα προσφυγόπουλα, να οφείλονται στην (τραβηγμένη από τα μαλλιά) θεωρία ότι γνώριζε πως μπορούσε να συλληφθεί ο Κεμάλ και να μην αποδίδεται ως αποτέλεσμα της προσωπικής φιλοτιμίας/ευθιξίας και του ευαίσθητου του χαρακτήρα του, ο οποίος απευθείας εμπλεκόμενος στις στρατιωτικές επιχειρήσεις και ζώντας από πρώτο χέρι την κατάσταση στην Μικρά και εν συνεχεία βλέποντας το δράμα των προσφυγόπουλων στην Ελλάδα, ένοιωθε εμμέσως «υπεύθυνος» γενικότερα (δεν αναφέρομαι στις κατηγορίες που του προσάπτονται), για την μοίρα που τα βρήκε, ως κάποιο θέμα αρχής;

  3. Ο/Η Ilias λέει:

    Τελικα η Σμυρνη θεωρουνταν Ελληνικο εδαφος το 1922 ή οχι;
    Η Σμυρνη το 1922 ήταν η πρωτευουσα του Ελληνισμου και παραλληλιζεται με το Βερολινο το 1945;
    Ο Κατσιμητρος το 1940 δεν ανεκοψε τους Ιταλους με μονο 1 μεραρχια;
    Το να βλεπει κανεις μονο τα μειονεκτηματα του και μονο τα πλεονεκτηματα του εχθρου του τελικα ποιον ωφελει;
    Αληθεια πως εξηγειτε οτι ο Κεμαλ και ο νικηφορος, πειθαρχημενος και πανισχυρος στρατος του μετα το Αλη Βεραν απεφυγε οιαδηποτε πολεμικη αναμετρηση;
    Η πολυ γρηγορη προωθηση του Κεμαλ στη σμυρνη που σιγουρα τον αφηνε ακαλυπτο σε πολλους κινδυνους μηπως ηταν αποτελεσμα της γνωσης της αποφασης περι εκκενωσης της σμυρνης που δε ληφθηκε προφανως στην αθηνα;

  4. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ

    Φίλε Ilia,
    H Σμύρνη το 1922 θεωρούνταν ελληνικό έδαφος, όπως και η Αθήνα το 1941, αλλά με ηττημένο Ελληνικό Στρατό και στις δύο περιπτώσεις (μην το ξεχνάμε).
    H στρατιωτική κατάσταση στην Σμύρνη το 1922 δεν παραλληλίζεται ακριβώς με την στρατιωτική κατάσταση στο Βερολίνο του 1945 (και στην ελληνική περίπτωση η κατάσταση ήταν χειρότερη).
    Ο Κατσιμήτρος ανέκοψε το 1940 τους Ιταλούς με μια άκρως ενισχυμένη και προεπιστρατευμένη μεραρχία στην διάθεσή του (έχεις υπ’ όψιν σου πόσα τάγματα είχε); Επιπλέον κι άλλες μονάδες γειτονικές είχαν προεπιστρατευθεί (προ της 28ης Οκτωβρίου) και ήταν ήδη σε πορεία για να τον ενισχύσουν. Είχε προτειμάσει χρόνια τον αμυντικό αγώνα και γνώριζε κάθε σπιθαμή του εδάφους, είχε στην διάθεσή τους ντόπιους στρατιώτες με υψηλό φρόνιμα και πειθαρχία και αντιμετώπισε μόλις 1 ιταλική μεραρχία πεζικού και 1 τεθωρακισμένη με μικρών δυνατοτήτων άρματα. Τέλος ο Κατσιμήτρος είχε όλα τα χρονικά περιθώρια να ξεδιπλώσει την ηγετική του ικανότητα και την σύλληψή του για το σχέδιο άμυνας, εμπνέοντας όχι μόνο στο επιτελείο του, αλλά και στον τελευταίο στρατιώτη.
    Εκ των υστέρων μπορείς να θέτεις ερωτήματα για το τι έκανε ο πανίσχυρος στρατός του Κεμάλ μετά το Αλή Βεράν, για τα μειονεκτήματα του αντιπάλου κ.λπ. αλλά μπορείς να καταλάβεις ότι οι μονάδες της ΣΜΑ την συγκεκριμένη στιγμή είχαν αποσυντεθεί, η πειθαρχία είχε κλονιστεί και το κυριότερο η πλειοψηφία των απλών στρατιωτών είχε χάσει το ηθικό; Τώρα αν πιστεύεις ότι κάποιος μπορούσε να αντιστρέψει την όλη αυτή πορεία εντός 1 ημέρας και να τοποθετήσει φράκτη απρόσβλητο με 1 μεραρχία που θα χαρακτηριζόταν από απόλυτη πειθαρχία και πνεύμα αγωνιστικό έως εσχάτων, θα σε παρακαλούσα να μου υποδείξεις με χειροπιαστά στοιχεία την άποψή σου αυτή. Όχι όμως βασιζόμενος σε γενικότερες θεωρίες του στυλ «Ήταν η Σμύρνη η πρωτεύουσα του Ελληνισμού»; Να μας παραθέσεις στοιχεία που να τείνουν να αποδείξουν ότι ο Έλληνας στρατιώτης μπορούσε εντός 1-2 ημερών να αλλάξει την ψυχολογία του ηττημένου και να αποκτήσει το πνεύμα του νικητή. Υπήρχε π.χ. δυνατότητα εκείνες τις χαοτικές στιγμές να τους πει κάποιος, παιδιά πολεμάμε για την Σμύρνη την πρωτεύουσα του Ελληνισμού κι αυτό να αρκούσε; Έχεις αντιληφθεί το τι αισθανόταν εκείνες τις στιγμές ο Έλληνας στρατιώτης; Άλλη γνώμη είχε σχηματίσει ο Χατζηανέστης καθόμενος στην Σμύρνη και άλλη γνώμη είχε ο Παναγάκος και οι αξιωματικοί στην πρώτη γραμμή που έβλεπαν τι ακριβώς συνέβαινε. Ποιός πιστεύεις ότι είχε καλύτερη εικόνα; Έτσι και σήμερα, άλλη εικόνα έχεις εσύ μετά από χρόνια καθισμένος αναπαυτικά στην βιβλιοθήκη σου μελετώντας την ιστορία και άλλη κατάσταση επικρατούσε στο στράτευμα τότε. Η απλή θέληση ενός ηγέτη δεν αρκεί για να έχει και μαγική επίδραση στο πλήθος (πόσω μάλλον σε σύντομο χρονικό διάστημα που έπρεπε να γίνει αυτό).

  5. Ο/Η NF λέει:

    Αγαπητε ΚΔ/ΚΒ

    1)Κατταρχην μπαινω στον πειρασμο να ρωτησω.Ο Πριγκιψ Ανδρεας εγινε Υποστρατηγος, Μεραρχος , Σωματαρχης και Αντιστρατηγος σε ηλικια 39 ετων. Αξιοκρατικες προαγωγες; Το βιογραφικο του παντως πριν το θερος του 1921 δεν με εντυπωσιασε.
    Ο Ανδρεας ηλθε σε σφοδρη ρηξη με τον Παπουλα για το επιμαχο γεγονος. Ο Παπουλας ομως ηταν οχι απλα αφοσιωμενος βασιλοφρων, αλλα κυριολεκτικα πιστος σκυλος του Βασιλια Κωνσταντινου.Και τον Αυγουστο του 1921 δεν ειχε αρχισει τις κακες παρεες με τους βενιζελικους της Αμυνας. Γιατι συγκρουστηκε με τον αδελφο του Βασιλεως, αν το επεισοδιο της 27-8-1921 ηταν ασημαντο;

    Ο Πριγκιπας Ανδρεας δεν προκαλεσε την Καταστροφη. Το τι προκαλεσε, μας το λεει ο Συνταγματαρχης Στυλιανος Γονατας, Επιτελαρχης του Α Σωματος Στρατου:

    «…….επεζητησα επικοινωνιαν με επιτελαρχη Β ΣΣ. Μου ειπε οτι το Β ΣΣ οχι μονο δεν ηταν σε θεση να αναλαβη επιθεσιν, εχον απεναντι του ισχυρας οχυρωσεις και πολλες δυναμεις,αλλα και ο διοικητης του Πριγκιψ Ανδρεας απεφασισεν αυτοβουλως να κινηθωσιν προς τα οπισω, εις Σανγουτζαλι, ΟΠΙΣΘΕΝ των αλλων δυο Σωματων. Μοι ειπε προσετι οτι τουτο το ανεφερεν εις την Στρατια, ως αποφασιν. Παρεκαλεσα να αφησουν μιαν μεραρχιαν, διοτι το δεξιον μας θα εμενεν ΑΚΑΛΥΠΤΟΝ και κατοπιν συνεννοησεως μετα του Πριγκιπος μοι απαντησεν ο Επιτελαρχης οτι θα αποφασισουν αποσπασμα εξ ενος Συνταγματος Πεζικου και μιας Μοιρας πυροβολικου
    28η Αυγουστου: Η Στρατια δεν ενεκρινε την την αποφασιν του Β Σωματος Στρατου και διεταξε την επανοδον των τυχον μετακινηθεοσων μοναδων εις τας θεσεις των. Ο Πριγκιψ Ανδρεας εζητησε τοτε την απαλλαγην του απο την διοικησην του Β ΣΣ [……]. Την 5ης πρωινην ηρξατο πραγματι επιθεσις κατα του δεξιου μας, (Ι Μεραρχια), μετα πολλου πυροβολικου και πολλης σφοδροτητος, βραδυτερον ηρξατο και κατα του δεξιου της ΙΙ Μεραρχιας. Οι επιτθιθεμενοι εφθασαν μεχρι 300 μετρων. Απο την εν εφεδρειαν ΧΙΙ Μεραρχιαν εδωσαμεν ενισχυσεις και ουτω εκρατησαμεν τας θεσεις μας. Το Γ Σωμα Στρατου εκαμφθη και ουτω το Β Σωμα Στρατου θα καταλαβει την θεσιν την οποιαν ειχεν εγκαταλειψει την προτεραιαν. Η θεσις μας καθιστατο δυσκολος. Η Στρατια μας διεθεσε την Ταξιαρχιαν Ιππικου προς ΚΑΛΥΨΙΝ ΤΟΥ ΔΕΞΙΟΥ ΜΑΣ. Ο Στρατηγος Κοντουλης δεν θελει να υποχωρησωμεν ανευ διαταγης, ουτες να προτεινωμεν ταυτην. [……] Ωστε εμειναμεν εις τας αρχικας μας θεσεις παρα την ΑΠΟΧΩΡΗΣΙΝ ΕΚ ΤΟΥ ΔΕΞΙΟΥ ΜΑΣ του Β Σωματος Στρατου»

    Ταδε εφη Στυλιανος Γονατας, επιτελαρχης Α ΣΣ. Η μαρτυρια του ειναι συντριπτικη, και το 1921 που τα εγραφε στο ημερολογιο του, ηταν μετριοπαθης βασιλοφρων. Ο Πριγκιπας μαλλον αφησε ακαλυπτο το δεξι πλευρο του Α ΣΣ, εκθετοντας το σε τρομερο κινδυνο. Οι Τουρκοι επιτεθηκαν, οι απωλειες ηταν μεγαλες, και το Α ΣΣ στις 29 Αυγουστου διεθεσε επιπλεον και και το πλειστο της εφεδρικης ΧΙΙ Μεραρχιας για να καλυψει το δεξι πλευρο του, αφου ο Πριγκιπας την ειχε κοπανησει.

    2) Το θεμα «αντιστρατηγος Χατζηανεστης» το εχω μελετησει παρα πολυ καλα, και για να απαντησω σε ολα οσα θετεις απαιτειται ενα τεραστιο «σεντονι». Θα τα γραψω ολα εν καιρω. Ολες οι απαντησεις ειναι στην απολογια του, στην καταθεση του ιδιου του Πασαρη, και κυριως στο βιβλιο του Ταγματαρχη Παναγακου, το οποιο ειμαι βεβαιος οτι εχεις υποψιν σου. Η μονη μομφη εναντιον του που ειναι πραγματικα σοβαρη ειναι οτι εξεδωσε εσφαλμενες διαταγες απο τα ξημερωματα της 14/8/1922 εως το απογευμα της ιδιας ημερας.

    3) Στις 23/8/1922, ο κυριος ογκος του τουρκικου Στρατου ηταν στην περιοχη του Ουσακ και απειχε 220 χιλιομετρα απο τη Σμυρνη. Ειχε ηδη διανυσει τεραστια αποσταση απο το Αφιον, ειχε ανεπαρκη αριθμο μεταγωγικων αυτοκινητων, η σιδηροδρομικη γραμμη ηταν κατεστραμμενη, και ειχαν καει τα παντα μεχρι τη Σμυρνη.Αναγκαστικα η καταδιωξη των Ελληνων συνεχιζοταν με ασθενεις μοναδες ταχυκινητου Ιππικου και λιγο Πεζικο, ενω οι υπολοιποι θα ακολουθουσαν πολυ αργοτερα, βραδυπορουντες και καταϊδρωμενοι. Μεχρι να καταφτασει ο κυριος ογκος του τουρκικου Στρατου στη Σμυρνη, απαιτειτο πολυς χρονος. Οι ασθενεις τουρκικες μοναδες που καταδιωκαν τους Ελληνες θα μπορουσαν να αναχαιτιστουν προσωρινα προ της Σμυρνης με λιγες διαλεκτες δυναμεις, και σε αυτο το χρονο μπορουσαν να εκκενωθουν τεραστιοι αριθμοι προσφυγων. Οχι ολοι βεβαιως. Σκληρες αποφασεις επρεπε να ληφθουν. Θα εμπαιναν στα πλοια χωρις καμμια απολυτως οικοσκευη, ενω ολοι οσοι ηταν ανω των 45 ετων θα εμεναν πισω, κλπ.
    Γραφεις οτι αυτες οι δυναμεις επιπεδου 1-2 Μεραρχιων δεν υπηρχαν, και οτι ολη η Ομαδα Φραγκου ηταν ενα πανικοβλητο κοπαδι φυγαδων. Αναφερεις και για την Α Μεραρχια. Εχεις απολυτο δικιο, αλλα και παλι ισως κατι μπορουσε να γινει. Το θεμα ειναι μεγαλο και θα γραψω αργοτερα για αυτο. Τονιζω οτι δεν αναφερομαι σε ανοησιες περι «διατηρησης της Σμυρνης και της Ερυθραιας» , αλλα για προσωρινη αντισταση και επιβραδυντικο αγωνα καμποσων επιπλεον ημερων, για να εκκενωθει ο μεγιστος δυνατος αριθμος προσφυγων.
    4) Σε οτι αφορα τον Πλαστηρα, μετα τις διευκρινησεις που δινεις παραπανω, με βρισκεις απολυτα συμφωνο.

  6. Ο/Η Demetrios λέει:

    Η δυνατότητα αποκατάστασης της πειθαρχίας των υποχωρούντων Ελληνικών τμημάτων είναι κάτι που δεν παύει να με προβληματίζει οπότε θα ρωτήσω εδώ τον Αρματιστή και όποιον άλλο έχει γνώμη. Υπήρχε δυνατότητα λήψης δραστικών μέτρων για την αποκατάσταση της πειθαρχίας; Ο Κανελλόπουλος, ο Σπυρίδωνος και ο Φεσσόπουλος από όσο θυμάμαι δεν προχωρούν σε ουσιαστική ή τουλάχιστον ανοιχτή κρίση επ’ αυτού. Οι Γάλλοι το 1914 όταν αντιμετώπισαν αντίστοιχα φαινόμενα δε δίστασαν να αρχίσουν να εκτελούν φυγάδες και λιποτάκτες προλαβαίνοντας την όποια διαλυτική τάση. Ο ίδιος ο ΕΣ στην επιστράτευση του 1917 και με την αποκατάσταση της πειθαρχίας στη Στρατιά του Έβρου λίγους μήνες μετά την καταστροφή δεν έκανε κάτι το πολύ διαφορετικό ενώ το 1912 ο Γεννάδης αν δεν κάνω λάθος ήταν σε θέση να ανασυγκροτήσει την V ΜΠ σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα.

    Δεν είχαν τη δυνατότητα οι υποχωρούσες διοικήσεις τον Αύγουστο του 1922 να κάνουν τίποτα παρόμοιο; Προσπάθησαν και απέτυχαν; Δεν προσπάθησαν κάν; Τι έκαναν διαφορετικό η VII ΜΠ ή η Ανεξάρτητη για παράδειγμα σε σχέση με την πλειοψηφία των μονάδων του Φράγκου;

  7. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ

    Φίλε NF,
    Φαίνεται ότι ανοίγουμε νέα θεματική ενότητα, σε σχέση με τις ενέργειες του Πρίγκιπα Ανδρέα. Θα μου επιτρέψεις λόγω έλλειψης χρόνου να αναρτήσω αναλυτικά τις θέσεις μου αργότερα.
    Δύο πράγματα προς το παρόν:

    1) Δεν μου κάνει καμμία εντύπωση που ο Πρίγκιπας Ανδρέας σε ηλικία 39 ετών ήταν υποστράτηγος. Ο Διάδοχος Κωνσταντίνος σε ηλικία 44 ετών ήταν ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟΣ χωρίς κανένα εντυπωσιακό βιογραφικό προηγουμένως! Δεν θέλω να υπεισέλθω στην συζήτηση κατά πόσο αυτό το «έθιμο» αντικατόπτριζε την πραγματικότητα μεταξύ αξιώματος και εμπειρίας/επαγγελματικής επάρκειας.

    2) Δεν καταλαβαίνω από την συγκεκριμένη περικοπή που εκθέτεις του Γονατά, να λέει κάτι μεπτό για το Β΄ΣΣ. Αναφέρει τα γνωστά για την διαταγή του Ανδρέα το πρωΐ της 27 για μεταφορά βορειότερα, την απαγόρευση της ΣΜΑ εντός της ημέρας και την απόλυτη υπακοή του Β΄ΣΣ σε αυτό.
    Την επομένη που εκτοξεύτηκε η επίθεση κατά του Α΄ΣΣ το Β΄ΣΣ δεν είχε φυσικά εγκαταλείψει τις θέσεις του. Όχι μόνο αυτό αλλά συνεργάστηκε στενά με το Α΄ΣΣ. Η ισχυρή πίεση που δέχθηκε η Ι ΜΠ και η ΙΙ ΜΠ δεν έχει σε τίποτα να κάνει με το Β΄ΣΣ. Όλη αυτή την περίοδο που περιγράφει το Β΄ΣΣ κάλυπτε σταθερά όχι μόνο το δεξιό του Α΄ΣΣ αλλά όλης της ελληνικής παράταξης.
    Το γεγονός ότι η ΣΜΑ μεταβάλλοντας άποψη διέταξε στις 12.45 της 28/8 το Β΄ΣΣ να κάνει την μεταφορά που η ίδια του είχε απαγορεύσει να εκτελέσει την προηγούμενη, δεν είναι μεμπτό για τον Ανδρέα, αλλά το αντίθετο.
    Το Β΄ ΣΣ έλαβε την διαταγή στις 16.45 και επειδή δεν μπορούσε να απεμπλακεί από τον αγώνα (δεχόταν κι αυτό πίεση) άρχισε την μετακίνηση των μεταγωγικών στις 18.00, ενώ οι V MΠ και ΧΙΙΙ ΜΠ άρχισαν να αποχωρούν με την επέλευση του σκότους στις 20.00 έως τις 22.30.
    Είναι λοιπόν φανερό ότι το Β΄ ΣΣ σε όλη την διάρκεια της 28/8 παρέμεινε κανονικά στις θέσεις του όπως είχε διαταχθεί και βοήθησε το Α΄ ΣΣ στην απόκρουση της εχθρικής επίθεσης.
    Έτσι βέβαια παρέμεινε κενό το δεξί του Α΄ΣΣ αλλά από τις 29 Αυγούστου, έχοντας όμως λάβει δυνάμεις του Β΄ ΣΣ για να το βοηθήσουν στην κάλυψη.
    Αυτό το «παρά την ΑΠΟΧΩΡΗΣΙΝ ΕΚ ΤΟΥ ΔΕΞΙΟΥ ΜΑΣ του Β΄ ΣΣ» γιατί το τονίζεις; Η συγκεκριμένη αποχώρηση έγινε μετά από την διαταγή της ΣΜΑ στις 28/8, δεν αφορά την αυτόβουλη ενέργεια του Ανδρέα στις 27/8, την οποία ούτως ή άλλως απαγόρευσε εκείνη την ημέρα η ΣΜΑ.
    Αν θες μάλιστα την άποψή μου, αυτό που κάνει ο Γονατάς με τον αναφέρεται στα γεγονότα αυτά στις 28 Αυγούστου και να μιλά για αποχώρηση του Β΄ ΣΣ, ημέρα κατά την οποία το Β΄ ΣΣ κάλυπτε απόλυτα το δεξιό του και μάλιστα υποβοήθησε το Α΄ ΣΣ στην απόκρουση της εχθρικής επίθεσης, είναι μάλλον άτιμο και δεν τον τιμά καθόλου.
    Βαριά η κατηγορία αλλά θα εκθέσω γιατί το λέω.
    Ο Γονατάς για τις 28/8 αναφέρει για το Α΄ ΣΣ την επίθεση που δέχθηκε η Ι ΜΠ και μετά η ΙΙ ΜΠ και λέει ότι με τις ενισχύσεις που έδωσαν από την ΧΙΙ ΜΠ κράτησαν τις θέσεις τους. Περιγράφει δηλαδή μια απεγνωσμένη και επιτυχή άμυνα (δεν ασχολούμαι με τους υπαινιγμούς για τον Κοντούλη).
    Αυτό όμως που δεν λέει ο Γονατάς για τις 28/8 είναι ότι:
    Η Ι ΜΠ δέχθηκε επίθεση από τις 05.00 και στις 06.45 ζήτησε την συνδρομή του Β΄ ΣΣ να αναλάβει την επιτήρηση στο δεξί του της κοιλάδας Κατραντζί στην οποία ελίσσετο ο εχθρός και άρχισε να θέτει το Ι/38 ΣΕ σε κίνηση για την αντιμετώπιση αυτής της απειλής. Το Β΄ΣΣ ενημέρωσε στις 08.30 την Ι ΜΠ ότι διέταξε την V MΠ που κρατούσε σε εφεδρεία (ακριβώς γιατί είχε προβλέψει μια τέτοια τουρκική κίνηση), να επιτεθεί στον εχθρό στην κοιλάδα Κατραντζί, οπότε η Ι ΜΠ διέταξε και το 1/38 να επιτεθεί και αυτό από την άλλη πλευρά. Στις 16.15 η V MΠ ήλθε σε επαφή με τα τουρκικά τμήματα και τα κλόνισε ενώ με την επίθεση στις 16.40 του 1/38 ΣΕ από την άλλη πλευρά ετράπησαν σε άτακτη φυγή. Η ελληνική καταδίωξη σταμάτησε στις 18.00.
    Εν τω μεταξύ στις 08.30 εκδηλώθηκε τουρκική επίθεση και προς την ΙΙ ΜΠ του Α΄ΣΣ, με αποτέλεσμα να καταληφθεί ένας προκεχωρημένος λόφος. Τουρκική προσπάθεια για συνέχιση της επίθεσης στις 09.30 δεν είχε αποτέλεσμα. Στις 15.00 η ΙΙ ΜΠ εξαπέλυσε αντεπίθεση και στις 15.30 είχε ανακαταλάβει τον λόφο.
    Δηλαδή όπως βλέπεις τσιμουδιά για την συμβολή του Β΄ΣΣ στις 28/8 στην απόκρουση της επίθεσης, ενώ προσθέτει στο τέλος ότι είχε αποχωρήσει το Β΄ΣΣ, αφού τεχνηέντως αναφέρει την αποχώρησή του στην αυτή περικοπή της ημέρας (παρ’ όλο που αυτό αποχώρησε μόνο με την επέλευση του σκότους). Φυσικά στην αρχή της περικοπής για τις 28/8 έχει αναφερθεί στην απόφαση του Ανδρέα για αποχώρηση του Β΄ΣΣ και την απαγόρευση της ΣΜΑ, αλλά αυτό δεν έχει καμμία σημασία προφανώς για την ιστορική αλήθεια.
    Έτσι από το να κάτσω να δώσω σημασία στις μονομερείς αφηγήσεις του Γονατά που το 1922 έγινε επαναστάτης, μετά πρωθυπουργός, μετά πολιτικός/υπουργός και το 1958 (όντας έμπειρος πολιτικός πλέον) αποφάσισε να γράψει τα απομνημονεύματά του, προτιμώ να τις διασταυρώσω με την ολοκληρωμένη εικόνα που δίνει η ΔΙΣ, αλλά και η άλλη πλευρά, ο Ανδρέας.

  8. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ

    Φίλε Dimitrie,
    Αν μου επιτρέπεις αναμένοντας την γνώμη του πλέον αρμοδίου, του φίλου Αρματιστή, φυσικά πρέπει να προβληματίζει οποιονδήποτε σοβαρά σκεπτόμενο νου, το θέμα που έχει να κάνει με την πειθαρχία στο ελληνικό στράτευμα και την ενδεδειγμένη ταχεία αποκατάσταση τυχόν σχετικού κλονισμού.
    Μου είχε κάνει φοβερή εντύπωση όταν είχα διαβάσει ότι στις αρχές Δεκεμβρίου 1912, δηλαδή με τον ΕΣ σε εκστρατεία 2 μηνών, υπήρχαν αναφορές για μεγάλη δυσφορία που αισθάνονταν το μεγαλύτερο μέρος του στρατεύματος, από την παράταση των επιχειρήσεων κατά τον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο (είχε απελευθερωθεί η Θεσσαλονίκη αλλά όχι ακόμα τα Ιωάννινα και δεν είχαν ακόμα ολοκληρωθεί επιτυχώς ο ναυτικός πόλεμος στο Αιγαίο) και οι σκέψεις ορισμένων για υπογραφή ανακωχής!
    Αυτό πιστεύω αντικατοπτρίζει την γενικότερη ψυχολογία του Έλληνα στρατιώτη. Φανταστείτε λοιπόν τι ψυχολογία είχαν αναπτύξει εκεί στα βάθη της Ανατολής οι επί έτος αδρανούντες στρατιώτες. Ξέχωρα από τις στερήσεις και τις κακουχίες. Και φυσικά λέμε για την κούραση από έναν Στρατό επιστρατευμένο επί 10 έτη. Τι δικαιολογία είχαν οι 2 μηνών μαχητές το 1912;
    Ο μέσος Έλληνας στρατιώτης δεν έχει αντιληπτικότητα για το γενικότερο πλαίσιο των εξελίξεων και παρασύρθηκε σε συναισθηματισμούς (τι κάνουμε εδώ; βαρέθηκα-κουράστηκα, οι δικοί μου πεινάν και υποφέρουν) οπότε αντιδρά σπασμωδικά και αψυχολογητα. Έτσι και ο Έλληνας ψηφοφόρος το 1920, δεν κοίταγε το μεγάλο (την προσέγγιση προς την επίτευξη του εθνικού οράματος της Μεγάλης Ιδέας) αλλά παρασύρθηκε σε συναισθηματισμούς για τις κακουχίες και τις προσβολές που είχε υποφέρει μεταξύ 1916-1918 από τους Συμμάχους και συμπαραστεκόμενος στον αγαπημένο του Βασιλιά, ψήφισε αυτούς που μιλάγαν για αποστράτευση. Και μετά αφού ριχτήκαν με ενθουσιασμό το καλοκαίρι του 1921 στον αγώνα, απογοητεύτηκαν και μαραζώνοντας, παρασύρθηκαν και αντέδρασαν αψυχολόγητα.
    Η μόνη δυνατότητα τον Αύγουστο του 1922 και μετά την κατάρρευση για αντιστροφή του κύματος της φυγής, ήταν η παρουσία ενός αποφασιστικού ηγέτη ο οποίος θα διέταζε κεραυνοβόλα μέτρα. Φυσικά δεν μιλάμε για κανέναν Πολυμενάκο, αλλά προσωπικά πιστεύω ότι μόνο ο Πάγκαλος ήταν σε θέση να πραγματοποιήσει κάτι τέτοιο. Η Ανεξάρτητη Μεραρχία είχε μια ιδιαιτερότητα πιστεύω: o απλός στρατιώτης, δεν είχε την πολυτέλεια γνωρίζοντας ότι ήταν πλήρως αποκομμένος, να κάνει νταηλίκια, να αγνοήσει την ιεραρχία και το κυριότερο να τα παρατήσει και να ακολουθήσει κάποιον ανοικτό δρόμο που τον οδηγούσε στην θάλασσα. Αντελήφθη ότι μόνο προσκολλημένος και υπακούωντας στους επαγγελματίες αξιωματικούς του, θα ήταν σε θέση να ξεφύγει από το αδιέξοδο και επέδειξε έτσι πειθαρχία και υπομονή.
    Ο Χατζηανέστης διέταξε τους αξιωματικούς να εκτελούν τους φυγάδες. Αλλά όταν η φυγή είναι μαζική, δεν μπορείς να βγάλεις ένα πιστόλι και να αρχίσεις να πυροβολείς στο «κοπάδι» που τριγύρω σου διαρρέει. Μόνο ολόκληρα συντεταγμένα τμήματα και μονάδες υπό αποφασισμένους αξιωματικούς, μπορούν να επιτύχουν την επίδειξη μιας πειστικής απειλής ώστε να συνετιστούν οι αλλόφρονες και οι ριψάσπιδες. Φυσικά καμμία πρόληψη δεν είχε ληφθεί για την εκ των προτέρων «διδασκαλία» και έμπνευση έτι ηθικών δυνάμεων στον απλό στρατιώτη και αφέθηκαν όλα στην τύχη τους.

  9. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Δε μπορεί κανείς παρά να εντυπωσιαστεί δυσάρεστα διαβάζοντας τα απομνημονεύματα του Γονατά στο σημείο αυτό.

    Τα γεγονότα στα οποία αναφέρεται ο Γονατάς εκτίθενται πολύ αναλυτικά ακόμη και στην Επίτομη της ΔΙΣ, και είναι απολύτως σαφές το τι συνέβη.

    Όμως ο Γονατάς, θέλοντας να δικαιολογήσει τη συμμετοχή του στο Κίνημα της 11ης Σεπτεμβρίου, δεν αρκείται στη γενική απόδοση ευθύνης στην αντιβενιζελική πλευρά (που, στο κάτω κάτω δεν είναι δύσκολο να γίνει). Επιμένει να δικαιώσει και όλες της ενέργειες του Κινήματος, συμπεριλαμβανομένης της δίκης του Ανδρέα.

    Και γράφει την αφήγηση των γεγονότων της 27/8 και 28/8 με θλιβερό τρόπο. Προσέχει να μην πει ευθέως κανένα ψέμμα (πράγματι, καμία πρόταση δεν είναι ανακριβής καθ΄εαυτή) αλλά μέσα σε μια πολύ συνοπτική περιγραφή των γεγονότων αφήνει έντεχνα να εννοηθεί ότι το Α΄ΣΣ ήρθε σε δύσκολη θέση εξ αιτίας της απόφασης του Ανδρέα να κινηθεί, χωρίς να το λέει πουθενά ρητώς, αφού φυσικά δεν ίσχυε.

  10. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Δύο στοιχεία:

    Ο Ανδρέας αποφοίτησε από τη ΣΣΕ το 1899 και ήταν συμμαθητής του Θεόδωρου Πάγκαλου. Επομένως συνομήλικοι. Ακολουθούσε κανονικά την επετηρίδα. Το 1919 ο Πάγκαλος ήταν υποστράτηγος. Λίγο μεγαλύτερος ηλικιακά ο Πάγκαλος αφού καθυστέρησε να μπει στη ΣΣΕ. Επομένως προς τι η απορία. Και ο Πλαστήρας το 1912 ήταν ανθυπολοχαγός. Το 1919 συνταγματάρχης.

    Όταν μετά το Αλή Βεράν μιλάμε για μεραρχίες θα πρέπει να ξέρουμε περί τίνος μιλάμε. Η ΧΙΙΙ μεραρχία στην οποία τοποθετήθηκε διοικητής ο Πλαστήρας, η μόνη μάχιμη μονάδα που διέθετε, ήταν το οργανικό της 5/42 σύνταγμα ευζώνων. Απλώς έγινε μια γρήγορη ανασυγκρότηση και όσους αποκομμένους άνδρες της ΧΙΙΙ βρήκαν, μαζί με άλλους αποκομμένους, τους ενέταξαν σε ένα σχήμα που το είπαν ΧΙΙΙ, αλλά που στη πραγματικότητα η δύναμη του ήταν κάτι λιγότερο από σύνταγμα. Το ίδιο συνέβη και με τις IV, V και ΙΧ μεραρχίες. Η ΧΙΙΙ μεραρχία αποτελούμενη από τα 2ο και 3ο συντάγματα πεζικού [το 5/42 είχε διαθεθεί στο Α’ ΣΣ], ήταν η κύρια δύναμη που συγκράτησε τους Τούρκους στη μάχη του Αλή Βεράν κατά την οποία φονεύθηκε και ο διοικητής του 2ου συντάγματος συνταγματάρχης Τσάκαλος. Στη συνέχεια αποχώρησε τελευταία από το πεδίο της μάχης και πορεύτηκε μαζί με το στρατηγό Τρικούπη. Η δύναμη που αιχμαλωτίστηκε μαζί με το Τρικούπη, ήταν κυρίως της ΧΙΙΙ μεραρχίας.

  11. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Ο Γονατάς θα ήταν καλό να μη μιλούσε. Αλλά αφού μίλησε θα έπρεπε να μας πει και για τη δική του διαγωγή μετά τις 16 Αυγούστου 1922

  12. Ο/Η NF λέει:

    Η αδικη μομφη εναντιον του Στυλιανου Γονατα δεν θα απαντηθει εδώ, για λογους συντομιας του κειμενου.
    Επειδη αναφερομαι σε ένα περιπλοκο «τεχνικο» θεμα, ελπιζω να μην υποπεσω σε καποιο χοντρο λαθος, καθοτι δεν ειμαι στρατιωτικος.
    Μετα τις διευκρινησεις του ΚΔ/ΚΒ, και αφου εψαξα καλυτερα τα πραγματα, οφειλω διορθωσω μερικα πραγματα τα οποια εγραψα, παρασυρθεις από καποιες ασαφειες στο κειμενο του Γονατα. Ο Γονατας οντως δε λεει πουθενα ψεμματα, αλλα δεν λεει και ολη την αληθεια.
    Ο Ανδρεας αποφασιζει αυθαιρετως να μετακινησει το Β ΣΣ προς τα πισω, επειδη ετσι γουσταρε, σε πληρη αντιθεση με τις διαταγες της Στρατιας. Η κινηση θα οδηγουσε σε αποκαλυψη του δεξιου πλευρου του Α ΣΣ και πληρη καταστροφη του όταν θα αρχιζε η τουρκικη επιθεση. Εκδιδει τη διαταγη, αρχιζουν μετακινησεις τμηματων, και κατοπιν απλως αναφερει την αποφαση του στη Στρατια, χωρις καν να ζητησει εστω εκ των υστερων εγκριση, φερνοντας την προ τετελεσμενου γεγονοτος. Προκειται για ΚΑΡΑΜΠΙΝΑΤΗ ΑΠΕΙΘΑΡΧΙΑ, και ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ ΘΕΣΕΩΣ. Αντιπαρερχομαι δικαιολογιες του τυπου , «μονο παρατυπια υπαρχει» ή «μονο τα μεταγωγικα μετεκινηθησαν»
    Πριν μετακινηθει ομως σημαντικος αριθμος μοναδων, η Στρατια εξαγριωνεται και αντιδρα ακαριαια:
    Ο Παπουλας στελνει σημα προς το Β ΣΣ στο οποιο εξαπολυει τρομερη κατηγορια για ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ ΘΕΣΕΩΣ κατά του Πριγκιπα, φρασεολογια που συνιστα ευθεια απειλη παραπομπης στο Στρατοδικειο. Το σημα δεν είναι απορρητο, ωστε να το μαθουν οι παντες και να κανει ρομπα τον Πριγκιπα σε ολο το Στρατο. Διαταζει κατηγορηματικα το Β ΣΣ να μεινει στη θεση του,διαταζει την αμεση ανακληση των οποιων μοναδων ειχαν αρχισει να υποχωρουν, και καταπνιγει την ανυπακοη του Ανδρεα στο ξεκινημα της. Και το κερασακι στην τουρτα: Τα ξημερωματα της 28 Αυγουστου αντικαθιστα τον Επιτελαρχη του Β ΣΣ, στελνοντας αντικαταστατη που προφανως ειχε διαταγες να θεσει τον Ανδρεα υπο ΚΗΔΕΜΟΝΙΑ.
    Ο Ανδρεας εκανε τη λαδια, και μονο κατοπιν των δραστικοτατων μετρων του Παπουλα εβαλλε την ουρα στα σκελια και διεκοψε την αντιπειθαρχικη του ενεργεια , η οποια ειχε ηδη αρχισει εκτελουμενη.
    Το Β ΣΣ εμεινε στις θεσεις του, οσα τμηματα ειχαν αρχισει να υποχωρουν επεστρεψαν. Οι Τουρκοι επιτεθηκαν τα ξημερωματα της 28/8, με επικεντρο καποιο κενο στο οριο μεταξυ Α και Β ΣΣ. Τα ο Πυροβολικο του Β ΣΣ και η V ΜΠ (με πρωτοβουλια του Μεραρχου της) βοηθησαν το Α ΣΣ στην αποκρουση των Τουρκων, κατι που πολύ κακως δεν αναφερει ο Γονατας.
    Επομενως η κατηγορια κατά του Ανδρεα στοιχειοθετειται ΠΛΗΡΩΣ. Δικαιολογειται η καθαιρεση. Ομως η απειθαρχια του δεν ειχε ιδιαιτερα σοβαρες συνεπειες, διοτι η Στρατια την κατεπνιξε στη γεννηση της. Συνεπως η καταδικη του ηταν μεν δικαιη, αλλα στην περιπτωση του εξαντληθηκε καθε οριο αυστηροτητας ως προς την ποινη: Αλλοι που διεπραξαν ακομα αντιπειθαρχικοτερες πραξεις, επεσαν στα πουπουλα, ενω τον Ανδρεα κυριολεκτικα τον ξεσκισαν.

  13. Ο/Η Demetrios λέει:

    Μα αγαπητέ Αρματιστή ούτε ο Πάγκαλος, ούτε ο Πλαστήρας ακολούθουσαν κανονικά την επετηρίδα. Ο Παγκαλος ήταν ταγματάρχης το 1916 με υπηρεσία ως διοικητής τάγματος στο Β’ Βαλκανικό, έγινε αντισυνταγμαρχης διοικητής του 9ου Συντάγματος Αρχιπελάγους το Μάρτη του 1917 και υποστράτηγος τον Αύγουστο του 1920. Τρεις προαγωγές μεταξυ 1917 και 1920 με άλλα λόγια αποτέλεσμα αφενός μεν αποδεδειγμένης ικανότητας κατά τις επιχειρήσεις (ως διοικητής συντάγματος, μέραρχος και κατόπιν επιτελάρχης της στρατιάς) αλλά και πολιτικής εύνοιας αφετερου.

    Ο Ανδρέας ήταν τι εν συγκρίσει; Από ίλαρχος στους Βαλκανικους πολέμους, κατευθείαν υποστράτηγος διοικητής της ΧΙΙ ΜΠ τον Ιούλιο του 1921 και αντιστράτηγος διοικητής σώματος στρατού ένα μήνα αργότερα για το Σαγγάριο; Με τη εμπειρία κάποιος που στην καλύτερη περίπτωση είχε διοικήσει επιλαρχία εν ειρήνει γίνεται μέραρχος και μέσα σε ένα μήνα σωματάρχης;

    Εδώ βέβαια ο Κωνσταντίνος είχε γίνει διοικητής της Στρατιας Θεσσαλίας 29 χρονών και με μηδενική πρακτική εμπειρία…

  14. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Έχεις δίκιο. Οι ανάγκες που προέκυψαν εξ αιτίας των Β.Π. και η κατά τη διάρκεια αυτών, αλλά και μετά από αυτούς ανάπτυξη του στρατού, επέβαλαν βαθμούς. Το κράτος της Θεσσαλονίκης έδινε 2 βαθμούς σε κάθε αξιωματικό που προσχωρούσε στο στρατό της Άμυνας. Έτσι ο ανθυπολοχαγός των Βαλκανικών Πλαστήρας, ήταν συνταγματάρχης το 1918. Λέω το όνομα, μόνο και μόνο επειδή είναι γνωστό. Η ίδια πρακτική ίσχυε για όλους, όπως και για το Πάγκαλο. Μεταξύ 1916 και 1920 πήρε 4 βαθμούς. Όταν ήρθαν στα πράγματα οι βασιλικοί, επανέφεραν όλους τους απότακτους και τους έδωσαν τους βαθμούς που είχαν πάρει οι πρώην ομοιόβαθμοί τους Βενιζελικοί. Πολλοί άξιζαν τα γαλόνια που πήραν σε σύντομο χρόνο και άλλοι όχι. Ο Χατζανέστης έφυγε με το κίνημα του 1909 και επέστρεψε ταγματάρχης το 1912. Νομίζω ήταν επιτελάρχης της VI μεραρχίας. Ήταν και ο Θοδωρής στην ίδια μεραρχία. Στη συνέχεια έφυγε το 1915 νομίζω, ως αποτυχών μέραρχος και επέστρεψε αρχιστράτηγος το 1922. Κλείνει η παρένθεση.

  15. Ο/Η Demetrios λέει:

    Ίσως άσχετο αλλά μια και ανέφερες τον Χατζηανέστη δεν παύουν να με καταπλήσουν οι Βασιλικές επιλογές διοικητών της στρατιας. Αφήνοντας κατά μέρος ονόματα τύπου Μεταξα ή Δούσμανη από τους επι το πλείστον βασιλικούς σωματάρχες και μέραρχους του 1915 μόνο ο Παπούλας και στη συνέχεια ο Χατζηανέσης υπήρχαν; Ο Κάλλαρης, ο Σωτήλης και ο Γεννάδης για παράδειγμα όλοι τους συνομήλικοι του Παρασκευόπουλου με ποιά λογική τοποθετήθηκαν σε διοικήσεις του εσωτερικού και ένας μέτριος μέραρχος μερικών μηνών το 1915 στάλθηκε αρχηγός στρατιάς στο μέτωπο; Όσο για την αντικατάσταση του με το Χατζηανέστη στη συνέχεια…

  16. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε Demetrios,

    Έγραψες για την ΄΄ αποκατάσταση της πειθαρχίας των υποχωρούντων Ελληνικών τμημάτων΄΄.
    Tο θέμα της πειθαρχίας που θίγεις εδώ, αφορά στην πειθαρχία στρατευμάτων σε πόλεμο, ένα θέμα άμεσα συνυφασμένο με τον πολύπλοκο ψυχολογικό παράγοντα του Ηθικού. Το θέμα προφανώς δεν είναι ο στρατιώτης στην σύμπτυξη απλώς να μην εγκαταλείπει την γραμμή του, αλλά να είναι σε θέση να πολεμήσει. Ο στρατιώτης λοιπόν στην μάχη, δεν αντικρίζει τον θάνατο επειδή απλώς κάποιος λοχαγός του έδωσε διαταγή και τον φοβέρισε, αλλά μέσω μιας σύνθετης ψυχολογικής διαδικασίας με πολλές παραμέτρους, που ανεβάζουν ή κλονίζουν το ηθικό του. Δηλαδή το ψυχικό σθένος με το οποίο αντιμετωπίζει την ασύγκριτη δοκιμασία της μάχης.
    Το θέμα καθόλου δεν μπορεί να εξαντληθεί σε κάποιο σχόλιο και θα υπάρξει ξεχωριστό κεφάλαιο στην ΄΄Μικρασιατική Εκστρατεία΄΄ γιατί όπως είπαμε είναι πολύπλοκο αλλά και βασικότατο. Άλλωστε το θέμα του Ηθικού ενός στρατεύματος στην μάχη είναι ζωτική παράμετρος στην μαχητική του ισχύ.

    Σαν πρώτη αναφορά στο θέμα της ΄΄ αποκατάστασης της πειθαρχίας των υποχωρούντων Ελληνικών τμημάτων΄΄, θα ήθελα να τονίσω κάποια σημεία.. Κατ΄ αρχάς δεν είναι στο…DNA μας η κακή σύμπτυξη, μετά την μάχη του Σαγγάριου μια χαρά τα πήγαμε συμπτυσσόμενοι και με δύσκολες συνθήκες.

    Καλό όμως είναι να αποφεύγουμε τις ιστορικές συγκρίσεις με άμεσο τρόπο, γιατί κάθε περίπτωση είναι διαφορετική. Το τι έγινε στην τάδε ιστορική περίπτωση μας βοηθά βεβαίως να καταλάβουμε καλύτερα το θέμα ΄΄Ηθικό΄΄, αλλά δεν μας επιτρέπει να αντιγράφουμε πιστά λύσεις. Διαφορετικές αιτίες διαβρώνουν σε διαφορετικό βαθμό το ηθικό διαφορετικών στρατών και φυσικά χρήζουν διαφορετικών λύσεων. Υπάρχουν σαφέστατα αρχές γενικής αποδοχής όπως ο καθοριστικός παράγων της ηγεσίας αλλά και αυτές διαφέρουν ανά περίπτωση μεταξύ τους και θέλουν ανάλυση.

    Καθώς όμως οι συγκρίσεις είναι συνήθεις, θα γίνω πιο συγκεκριμένος στα παραδείγματα που αναφέρεις. Οι Γάλλοι το 1914 δεν είχαν σοβαρό θέμα με το ηθικό τους, όπως είχαν το 1917, μήπως λοιπόν εννοείς το 1917; Το 1914 είχαν τον -μάλλον φυσιολογικό – ηθικό κλονισμό ενός απόλεμου στρατού που πήγε με ψηλό ηθικό στον πόλεμο αλλά ηττήθηκε γρήγορα από ένα ισχυρότερο αντίπαλο. Πολεμούσε όμως μετά για την σωτηρία της ίδιας της χώρας του και των σπιτιών τους έναντι αντιπάλου που κατακτούσε και οι γαλλικές διαταγές έλεγαν: η πατρίδα μας κινδυνεύει, κρατείστε τις θέσεις σας μέχρις εσχάτων. Αυτά τα νοήματα και οι διαταγές κράτησαν κυρίως τους στρατιώτες και όχι οι εκτελέσεις, αλλά αυτές οι διαταγές δεν μπορούσαν να δοθούν στο Αφιόν το 1922. Φυσικά ούτε στον Σαγγάριο δόθηκαν τέτοιες διαταγές αλλά γι΄ αυτό τα ιστορικά παραδείγματα θέλουν προσοχή: συνήθως οι περιπτώσεις ηθικού είναι διαφορετικές και θέλουν σπουδή.

    Σοβαρότερο πρόβλημα είχε ο γαλλικός στρατός το 1917, με κρούσματα απειθαρχίας σε δεκάδες μεραρχίες, ακόμα και ένοπλες στάσεις. Όμως, ελάχιστες εκτελέσεις έγιναν αναλογικά με τον όγκο του Στρατού, κατασταλτικά περισσότερο λειτούργησε η απειλή των στρατοδικείων. (Αντίθετα στο Στάλινγκραντ οι Σοβιετικοί εκτελούσαν μαζικά ‘’δειλούς΄΄, η ιστορική διαφοροποίηση που λέγαμε).

    Πρόσεξε όμως διαφορές και ομοιότητες Γάλλων με την ΣΜΑ το 1922. Η γαλλική απειθαρχία το 1917 αφορούσε βασικά μονάδες που δεν συμμετείχαν άμεσα σε μάχη (αντίθετα με εμάς) και η δυσφορία είχε κυρίως αιτίες αντιμετωπίσιμες. Πλήν της πολεμικής κόπωσης, το γαλλικό ηθικό κατέτρωγε το κακό φαγητό, οι ΄΄ακανόνιστες΄΄ άδειες (στην Μικρά Ασία να δεις τι γινόταν), η ανεπαρκής υγειονομική υποστήριξη, η απογοήτευση από προηγούμενη αποτυχημένη επίθεση, ο απόηχος των γεγονότων του 1917 στην Ρωσσία. Κάποια παρόμοια ζητήματα αντιμετώπιζε και η ΣΜΑ αλλά επιπλέον οι Έλληνες είχαν και πολύ σοβαρότερα: την εδραιωμένη σχεδόν συνείδηση ότι αυτός ο πόλεμος δεν κερδίζεται με τα όπλα, την εθνική πληγή ΄΄τα δικά μας παιδιά΄΄ να μην κινδυνεύουν, την ατιμώρητη ανυποταξία-λιποταξία και την άλλη πληγή, την αναξιοκρατία στις επιλογές ηγεσίας κάθε είδους. Αυτά βασικά δεν τα είχαν οι Γάλλοι και αυτά δεν θεραπεύονται με εκτελέσεις, επιπλέον δε -σε αντίθεση με τους Γάλλους το 1917- ο Κεμάλ το 1922 δεν έδωσε στιγμή ανάσας στα στρατεύματα μας για αναδιοργάνωση. Αυτά τα προβλήματα τα αντιμετωπίζεις από πριν και όχι στην σύμπτυξη.

    Ο Πεταίν το 1917 είχε τον χρόνο και την ηγετική επιβολή (εμείς στο Αφιόν τίποτα από τα δύο) να διορθώσει πολλές αιτίες και να στείλει πολλούς στα στρατοδικεία. Του πήρε εβδομάδες να παγιώσει την πειθαρχία, εμείς δεν είχαμε ούτε μέρες. Επιπλέον τα στρατοδικεία σε εμάς ουσιαστικά δεν λειτουργούσαν, με ευθύνη του Αρχιστρατήγου, των μετόπισθεν που κατέρρεαν και της έννοιας της πειθαρχίας στην ΣΜΑ που δεν αρεσκόταν σε τέτοιες λύσεις.

    Κάλλιον το προλαμβάνειν ή το θεραπεύειν. Αυτό που χρειαζόταν η ΣΜΑ (πριν τα –απαραίτητα φυσικά – Στρατοδικεία) και χρειάζεται κάθε κράτος σε πόλεμο είναι αυτό που έλεγαν οι Σοβιετικοί στον Β΄΄ ΠΠ, ΄΄Όλα για το Μέτωπο΄΄. Όλοι υποστηρίζουν αυτούς που μάχονται. . Τον στρατιώτη στον πόλεμο τον στέλνει το κράτος του και πρίν τον δικάσει πρέπει να τον υποστηρίξει με ότι έχει, ηθικά και υλικά.

    Φίλε Δημήτριε, δεν θέλω να σε κουράσω με άλλα, το ζήτημα Ηθικό όπως σου είπα θα το αναλύσουμε εκτενώς. Μόνο μια τελευταία αναφορά -για λόγους δικαιοσύνης- στα παραδείγματα της Στρατιάς του Έβρου και της Ανεξάρτητης. Αν και αποδείχτηκε σαφώς η καίρια σημασία της Ηγεσίας, καμιά τους δεν είχε την αιματηρή ΄΄τιμή΄΄ να αντιμετωπίσει το βάρος της μεγάλης τουρκικής επίθεσης την 13-14 Αυγούστου 1922 -συχνά με ηρωισμό- και την συνεχή καταδίωξη που ακολούθησε, όπως τα περισσότερα από τα Συντάγματα του Φράγκου και κάτω από δυσμενέστατες συνθήκες.

  17. Ο/Η κωστας ιστορικος λέει:

    πιστευω οτι το παιχνιδι ειχε χαθει πολυ πριν την τελικη τουρκικη επιθεση του αυγουστου του 22.
    για να μην πω οτι τελειωσαν ολα στης 1 νοεμβρη του 20 με την ηττα του βενιζελκου στις εκλογες, και την επαναφορα της παλαιοκομματικης βασιλικης ελλαδας-καμια σχεση με την βενιζελικη θεικη ελλαδα-οπως και καμια σχεση οι 2 τουρκιες- η μια του κεμαλ και η αλλη η οσμανλιδικη του σουλτανου- για να μην ειμαι λοιπον αυστηρος και πω τελειωσαν ολα στις εκλογες του 20, λεω παντως οτι τελειωσαν ολα μετα την μη επιτευξη του στοχου της απελευθερωσης της αγκυρας και της συντριβης του κεμαλ στο σαγγαριο και την παρανοικη και σχιζοφρενικη υποχωρηση χωρις λογο και χωρις ηττα τον αυγουστο του 21

    αλλα ας υποθεσουμε οτι φταναμε οπως φτασαμε στο 22 και στην κεμαλικη επιθεση
    θα σταθω σαυτα που ειπε ο ισμετ ινονου στον ιστορικο μαρκεζινη
    εν περιλιψη του ειπε τα εξης
    μπορουσατε οι ελληνες να επιτεθειτε στην αγκυρα αμεσως μετα την πολυ ριψοκινδυνη και τολμηρη επιθεση του κεμαλ στο αφιον. ολοκληρο τριτο σωμα στρατου ειχατε στο βορειο μετωπο που το απασχολουσε το καθηλωσε και το αναγκασε σε υποχωρηση ενας νεαρος τουρκος λοχαγος με εναν λοχο…με τον πανιβλακα γερο στρατηγο σουμιλα γνωστο βασιλικο αποτακτο σαν τον παπουλα και τον ημιπαραφρονα χατζηανεστη….
    ο δρομος προς αγκυρα ηταν ορθανοιχτος τοτε . ενα ολοκληρο σωμα στρατου το Γ -περιπου 60.000 ανδρες-την κοπανησε χωρις να ριξει ουτε μια τουφεκια και μαλιστα αιχμαλωτιστηκαν και 2 μεραρχιες του απο ελαχιστους τουρκους που τους ακολουθουσαν!!!!

    αυτο ηταν το μονο που μπορουσε να κανει ο ελληνικος στρατος τοτε και τιποτα αλλο

    θα συμφωνησω και σε ενα αλλο υποθετικο σεναριο του τυπου what if?οτι εκει χρειαζονταν ενας παγκαλος να μετριασει καπως την ηττα η να την αντιστρεψει

    για δουσμανη και ξενοφων στρατηγο θα διαφωνησω. ηταν μετριοτητες και μαλιστα ο ιδιος μεταξας παροτι ηταν συμμαθητες στη στρατιωτικη ακαδημια βερολινου μιλαει τελειως απαξιωτικα και για τους 2. τον εναν μαλιστα τον χαρακτηριζει και σχιζοφρενη….

  18. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ Δημήτριε

    Ο πρίγκιπας Ανδρέας στο βιβλίο του «Δορύλαιο – Σαγγάριος», γράφει ότι αμέσως μετά τη πολιτική μεταβολή της 1ης Νοεμβρίου 1920, ανέλαβε χρέη αντιβασιλέα η βασίλισσα Όλγα. Επειδή παραιτήθηκε ο Παρασκευόπουλος, ρωτήθηκε από την Όλγα ο εξόριστος Κωνσταντίνος, ποιος ήταν κατάλληλος να αναλάβει αρχιστράτηγος. Ο Κωνσταντίνος υπέδειξε το Στέφανο Γεννάδη [ένα εξαιρετικό αξιωματικό των Βαλκανικών, που ανασυγκρότησε τη V μεραρχία μετά το «ατύχημα της στο Αμύνταιο» και τη διοίκησε στη συνέχεια], αλλά επειδή η απάντηση καθυστέρησε να φθάσει και επειδή η κυβέρνηση επειγόταν να διορίσει νέο αρχιστράτηγο για να μη μένει ακέφαλη η στρατιά, διόρισε το Παπούλα. Αρκεί να πούμε ότι ο υπουργός στρατιωτικών που υπέδειξε το Παπούλα, [ο Γούναρης] τον αποκαλούσε μαλάκα. Και βεβαίως ο Παπούλας απέτυχε 4 φορές, αλλά παρέμεινε στη θέση του. Και μετά έφεραν ως κερασάκι στη τούρτα το Χατζανέστη.

    Ο Ελληνικός στρατός υποφέρει από πολλές παθογένειες. Ανέκαθεν. Μια από αυτές, ήταν πάντοτε η επιλογή των διοικήσεων. Δεν κάνουν όλοι για διοικητές. Αυτό είναι γεγονός που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση. Παρ’ όλα ταύτα ο ΕΣ υποστηρίζει ότι όλοι πρέπει να γίνονται διοικητές. Βεβαίως κρίσιμο και αναπάντητο ερώτημα είναι το εξής: Αν αποφασιζόταν οι διοικητές όλων των κλιμακίων, τουλάχιστο από τάγμα και πάνω, να επιλέγονται, πως μπορεί στο πελατειακό κράτος της Ελλάδας να εξασφαλιστεί η αδιάβλητη επιλογή; Ποια θα ήταν τα αδιάβλητα κριτήρια; Οι ξένες γλώσσες, ένα πτυχίο ΑΕΙ, ή τα διοικητικά και επαγγελματικά προσόντα; Ή οι προσβάσεις των υποψηφίων σε κομματικά κέντρα;
    Αναπάντητο το ερώτημα

    Ο Κλεάνθης απάντησε εύστοχα για τη κατάρρευση και το ηθικό. Ήταν φίλε μου αδύνατο να ανατραπεί η κατάσταση. Ήταν αδύνατο να σταματήσει κάποιος τις δεκάδες χιλιάδες των αχαλίνωτων φυγάδων; Ούτε ο Θεός. Μπορούσε κάτι να γίνει μέχρι και το Τουμλού Μπουνάρ. Από εκεί και ύστερα χάθηκε κάθε έλεγχος.

    Ένα στοιχείο που πρέπει να προσεχθεί. Δεν διαλύθηκαν τα συντάγματα. Τουλάχιστο τα περισσότερα διατήρησαν ένα σημαντικό βαθμό συνοχής. Αλλά δεν μπορούσαν να σταθούν και να πολεμήσουν. Όταν δίπλα τους πέρναγε το ποτάμι των φυγάδων οι άνδρες λύγιζαν. Πολλοί από τους άνδρες των συνταγμάτων διέρρεαν και αύξαναν τον όγκο των φυγάδων. Οι φυγάδες και ο πανικός, είναι δηλητήριο. Μικρόβιο πανούκλας που μολύνει αστραπιαία όλους.

    Σημαντικό ζήτημα. Το μεγαλύτερο πρόβλημα το είχαν τα 3 συντάγματα της Ι μεραρχίας και ύστερα της IV, η οποία είχε διαλυθεί από τις 15 Αυγούστου. Το 1/38 ευζώνων και τα 4ο και 49ο πεζικού. Το πρόβλημα όμως δεν ήταν καθ’ αυτό των παλαιμάχων συνταγμάτων 1/38 και 4ο που ήταν φορτωμένα με δάφνες [το 49 ήταν ούτως ή άλλως προβληματικό]. Και τα 3 συντάγματα διέθεταν ανίκανες διοικήσεις. Όπως καταλαβαίνεις, αυτό έχει σχέση με το ότι όλοι πρέπει να γίνονται διοικητές. Ο Πλαστήρας παρέλαβε το 5/42 σε οικτρή κατάσταση [έτσι λέει]. Ανεξάρτητα όμως του πως το παρέλαβε, το 5/42 ΣΕ ήταν ένα εξαιρετικό σύνταγμα σε όλη την εκστρατεία και κατά την υποχώρηση διατήρησε τη συνοχή του. Ο διοικητής είναι αυτός που φτιάχνει μια μονάδα ή την καταστρέφει. Βεβαίως κάθε κανόνας για να ισχύει, έχει και τις εξαιρέσεις του.

  19. Ο/Η NF λέει:

    @ Κωστας ιστορικος
    Οπως πιθανον θα αντιληφθηκατε απο οσα γραφω παραπανω, εχω βενιζελικες καταβολες, και ειμαι αρκετα περηφανος για αυτες. Ομως οφειλω να πω την αληθεια.
    Βενιζελικοι και αντιβενιζελικοι ηταν εξισου καλοι πατριωτες.Επιτελους, Εθνικη παραταξη ηταν και εκεινοι, αλλο αν τα τα εκαναν θαλασσα λογω της υπερμετρης αφοσιωσης τους στη Δυναστεια. Η βενιζελικη Ελλαδα ισως ηταν «θεϊκη» , αλλα οπως εγραψε ο βενιζελικος Κ. Ζαβιτσιανος ηταν η ΜΙΣΗ Ελλαδα. Ενα τετοιο τεραστιο εγχειρημα θα μπορουσε να το φερει σε περας μονο ολοκληρη η Ελλαδα ενωμενη.
    Λυπαμαι, αλλα πρεπει να σας πω οτι το 90 % απο αυτα που γραφετε στο ανωτερω σχολιο σας ειναι εσφαλμενα, και ολοι οι σχολιαστες θα συμφωνησουν μαζι μου. Θελει ενα ολοκληρο «σεντονι» για να τα ανασκευασω, αλλα θα αφησω να το κανουν αλλοι αρμοδιοτεροι εμου, ιδιως στο στρατιωτικο σκελος.
    Σας συνιστω φιλικα να μελετησετε το εργο μετριοπαθων βενιζελικων, οπως ο Κ. Ζαβιτσιάνος και ο Στρατηγος Αλ. Μαζαρακης.
    Τελος, εχω ενα μικρο σχολοιο για τον «ημιπαραφρονα» Χατζηανεστη: Ο Θεοδωρος Παγκαλος δηλωσε το 1928 στη Βουλη οτι τον Χατζηανεστη τον γνωριζε καλα, οτι ηταν τιμιος ανθρωπος, ανδρειος, και δεν πιστευε οτι θα κατεληγε σε αυτα τα αποτελεσματα.

    http://www.istorikathemata.com/2012/11/the-truth-about-the-trial-and-the-execution-of-the-six.html

    Οτι ο Χατζηανεστης ηταν τιμιος ανθρωπος και ανδρειος, ειναι γνωστο. Αλλα εκεινο το «δεν πιστευα οτι θα κατεληγε σε αυτα τα αποτελεσματα» , μοιαζει με εμμεση αναγνωριση στρατιωτικης και επαγγελματικης αξιας. Οπως βλεπετε, ειναι ολα σχετικα

  20. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Φίλε Κώστα

    Και εγώ πιστεύω ότι αν στο τιμόνι της χώρας παρέμενε ο Βενιζέλος και στην ηγεσία της στρατιάς Μικράς Ασίας ο Παρασκευόπουλος με επιτελάρχη το Πάγκαλο, άλλη θα ήταν η πορεία του μεγάλου εθνικού ζητήματος. Το ότι άλλαξε όμως η πολιτική κατάσταση, το μόνο που δεν μπορούμε ν κατηγορήσουμε είναι το λαό που αποφάσισε να ρίξει το Βενιζέλο. Έχω την άποψη ότι το μεγάλο εγχείρημα που ανέλαβε ο Βενιζέλος έπρεπε να το φέρει σε πέρας μόνος του. Άλλωστε είχε άποψη για τις ικανότητες των αντιπάλων του.

    Παρ’ όλα ταύτα, επί των διαδόχων του, άνοιξε δύο φορές το παράθυρο για να νικήσει ο Ελληνικός στρατός τον Τουρκικό. Τη πρώτη φορά το Μάρτιο του 1921. Η Ελληνική Στρατιά είχε την υπεροχή, αλλά εφάρμοσε λάθος σχέδιο. Ενώ το αρχικό προέβλεπε συγκλίνουσα επίθεση προς Εσκή Σεχήρ, η μετάβαση του υπαρχηγού του επιτελείου της στρατιάς Σαρηγιάννη, στο Λονδίνο, έδωσε την ευκαιρία στον επιτελάρχη Πάλη να αλλάξει το σχέδιο και από συγκλίνουσα η επίθεση έγινε αποκλίνουσα και βεβαίως απέτυχε. Η δεύτερη ευκαιρία παρουσιάστηκε τον Ιούλιο του 1921 στις επιχειρήσεις προς Κιουτάχεια, όταν η στρατιά έφθασε ένα βήμα από τη κύκλωση ενός μεγάλου μέρους του Τουρκικού στρατού. Δυστυχώς όμως και αυτή τη φορά απέτυχε.

    Η εκστρατεία προς την Άγκυρα ήταν το κύκνειο άσμα της Στρατιάς. Δεν ήταν εκστρατεία, αλλά τραγωδία. Ο σκοπός μιας εκστρατείας δεν μπορεί να είναι αλλος από τη συντριβή του εχθρικού στρατού, ή την επιβολή της θελήσεως σου στη θέληση του αντιπάλου. Να τον οδηγήσεις δηλαδή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με τους όρους που εσύ θέλεις. Η κατάληψη μιας πόλεως σε ένα πόλεμο έχει σημασία μόνο αν οδηγεί στο βασικό σκοπό του πολέμου. Τη συντριβή του αντιπάλου. Δεν είχε λοιπόν καμιά σημασία αν η Ελλ στρατιά καταλάμβανε μια άδεια πόλη. Ο Κεμάλ θα αποχωρούσε ακόμη πιο ανατολικά.

    Σχετικά με αυτά που λες ότι είπε ο Ισμέτ στο Μαρκεζίνη. Από τη στιγμή που δεν υπάρχει το κείμενο του Μαρκεζίνη, δεν μπορώ να είμαι σίγουρος για το διάλογο. Αλλά και αν είναι έτσι, ο πονηρός Ισμέτ δούλευε το Μαρκεζίνη και μέσω του Μαρκεζίνη τους Έλληνες.

    1) Απέναντι λοιπόν από το Γ’ ΣΣ δεν βρισκόταν ένας Τούρκος λοχαγός, αλλά 4 Τουρκικές μεραρχίες [1, 18, 41, 61]. Ειδικότερα απέναντι την Ελληνικής ΧΙ βρισκόταν η 18 Τουρκ μερ και πολλά άλλα σώματα βαζιβουζούκων, μονάδες ιππέων. Επομένως η ΧΙ δεν μπορούσε να σηκωθεί από τις αμυντικές της θέσεις, επειδή οι Τούρκοι θα απέκοπταν τις γραμμές συγκοινωνιών του Γ’ ΣΣ.

    2) Το Γ’ ΣΣ δεν ήταν συγκεντρωμένο για να μπορέσει να αναλάβει επίθεση, αλλά απλωμένο σε ένα τεράστιο μέτωπο και αμυντικά εγκατεστημένο επ’ αυτού. Η όλη διάταξη της Ελλην στρατιάς ήταν ένα τεράστιο λάθος, αλλά δυστυχώς η διάταξη δεν μπορούσε να αλλάξει μέσα σε 3 ημέρες. Λεπτομέρειες επ’ αυτών θα μπορέσεις να δεις στο σχεδιάγραμμα της ανάρτησης «Μικρασιατική Εκστρατεία: Παρεξηγήσεις και Μύθοι, Μέρος 1ο».

    3) Μια δύναμη ενεργεί εναντίον μιας άλλης δύναμης και όχι στο κενό. Ως εκ τούτου τι θα έκανε το Γ’ ΣΣ στην αδιάφορη στρατιωτικά Άγκυρα όταν οι κύριες Τουρκικές δυνάμεις θα κατευθύνονταν προς τη Σμύρνη.

    4) Αιχμαλωτίστηκε το μεγαλύτερο μέρος της ΧΙ μεραρχίας και όχι 2 μεραρχίες. Θα παρακαλούσα να δεις το σχεδιάγραμμα. Διασώθηκαν οι ΙΙΙ, Χ και ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ.

  21. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Παρακολουθω την αξιεπαινη προσπαθεια σας.Δεν σχολιαζω πια διοτι υπαρχει μια…ελλειψη ψυχραιμιας,καποιων συντελεστων της ιστοσελιδας σε φορεις αποψεων που δεν τους ειναι αρεστες.Παρ ολα αυτα ομολογω πως η εργασια σας ειναι ποιοτικη.

    Περι ηθικου,αξιομαχου κλπ.Για να μιλησω για εναν τομεα,που γνωριζω καλα.
    Οσοι εχουν μια καποια ποδοσφαιρικη γνωση και διαθετουν καποια επαγωγικη σκεψη,παρακολουθωντας το παιχνιδι της εθνικης μας στην Ρουμανια,μετα το σοκαριστικο γκολ της ισοφαρισης των Ρουμανων,θα πηραν ενα χειροπιαστο μαθημα για το πως το ηθικο ενος συνολου μπορει να το κρατησει ορθιο και να το οδηγησει στην προκριση-νικη.
    Πραγματι μετα ενα τετοιο γκολ,σε αυτο το σημειο του αγωνα,σε εναν τετοιας σημασιας αγωνα και με 55000 αντιπαλους θεατες πανω απο το κεφαλι σου,και ομαδες ενος επιπεδου ανωτερες ποιοτικα απο την εθνικη μας θα μπορουσαν να καταρευσουν.
    Εκεινο που εχει κατακτησει η εθνικη μας,εδω και πανω απο δεκαετια,ειναι να λειτουργει σαν μια οικογενεια με εξαιρετικα ανεπτυγμενο το αισθημα αλληλεγγυης και αλληλοκαλυψης,σαν μια σφιχτοδεμενη γροθια.Αυτο οδηγει στις επιτυχιες μια ομαδα χωρις ιδιαιτερες τεχνικες αρετες σαν συνολο και ατομικα.

    Αυτο ακριβως διαπιστωσα προσωπικα οτι λειπει απο τον ελληνικο στρατο και οδηγει σε φαινομενα διαλυσης.

    Για τον στρατο οπως τον γνωρησα.
    Καποιος φιλος ειχε γραψει οτι το προβλημα του ελληνικου στρατου ειναι οτι ειναι ενας στρατος που πιστευει οτι δεν θα χρειαστει ποτε να πολεμησει.Ως εκ τουτου σε εναν τετοιο στρατο μπορουν να βλαστησουν διαφορες ανορθολογικες και αντιλειτουργικες συμπεριφορες και πρακτικες.Αυτες εμπεδωνουν μια νοοτροπια που οδηγει σε φαινομενα καταρευσης και διαλυσης.
    Ειμαι βεβαιος πως αν ο ιδιος στρατος ηταν μαχιμος,δηλαδη πολεμουσε συχνα(θεος φυλαξει δηλαδη) τετοιοι κανονισμοι,συμπεριφορες καθως και τα ατομα που τις υπηρετουν θα ειχαν αποβληθει ταχιστα απο το στρατιωτικο σωμα εκ του αποτελεσματος που θα κατεγραφαν οι ιδιοι και οι νοοτροπιες τους.Η θα γινοταν αυτο,ειτε οι Τουρκοι θα εφθαναν στην Παρνηθα.

    Τωρα για τον εμπειροπολεμο στρατο του Αφιον Καραχισαρ.Που μεχρι τοτε πολεμουσε συνεχως.Νομιζω οτι περαν ολων των αλλων,εχουμε να κανουμε με ανεπαρκεστατους και αντιεπαγγελματιες αξιωματικους.Αν εισαι ηγητορας ενος συνολου,οφειλεις να δεις την κατακρημνηση του ηθικου των υφισταμενων σου.Αν δεν μπορεις να το διορθωσεις,τοτε τουλαχιστον δεν το στηνεις σε ενα μετωπο Εσκη-Αφιον.Διοτι η διαλυση ειναι προ των πυλων.
    Ειναι ,για ονομα του θεου δηλαδη,σαν να εισαι προπονητης μιας ομαδας που φοβαται και δεν θελει να δωσει εναν δυσκολο εκτος εδρας αγωνα,και εσυ να την στησεις με τρεις κυνηγους και δυο επιθετικους μεσους.Τοτε εισαι για πολλες κλωτσιες.

    Ως βιβλιοφιλος θελω να προτεινω και ενα μικρο και φθηνο βιβλιο,σχετικο με το θεμα,που διαβασα τελευταια και εχει αρκετο ενδιαφερον.
    »Ανδρισμοι και Πολεμος» του Χαραλαμπου Πουτιου,εκδοσεις Bookstars.
    Θα συνεχισω να σας παρακολουθω αμιλητος.ΚΧΡ.

  22. Ο/Η κωστας ιστορικος λέει:

    φιλε αρματιστη
    σιγουρα μονο ο βενιζελος μπορουσε να φερει εις περας αυτο το ζητημα που ειχε αναλαβει δηλαδη την καταληψη ΟΛΟΚΛΗΡΗΣ της οσμανλιας απο την ελλαδα -που θα επαιρνε την θεση της-οπως ειχε συμφωνησει με την αγγλια, και κανενας αλλος, οπως αντιχτοιχα μονο ο κεμαλ μπορουσε να κανει αυτον τον τιτανιο αθλο αν επικρατησει σε 15 μετωπα με κυριοτερο το δυτικο ελληνικο (bati cephesi) και να δημιουργησει την λεγομενη σημερα τουρκια και κανενας αλλος…

    για τους βασιλικους προσπαθησαν οι ανθρωποι αλλα ηταν πολυ λιγοι…. δεν επρεπε να παρουν εξαρχης την εξουσια…. εμενα αν μου διναν σημερα την απολυτη εξουσια στην ελλαδα ετσι οπως ειναι και ελεω θεου να ηταν δεν θα την επαιρνα με τιποτα….
    αφου δεν ξερεις δεν μπορεις τι την θες την εξουσια??????

    απο κει και περα φυσικα και επρεπε να πανε οι βασιλικοι προς αγκυρα αλλα επρεπε και να νικησουν κιολας….αρα το ερωτημα δεν τιθεται αν επρεπε να πανε για σαγγαριο αλλα αν μπορουσαν να νικησουν….η γνωμη μου ηταν πως ναι ακομα και οι βασιλικοι με παπουλια, πολυμενακο πριγκιψ και λοιπους μπορουσαν αν ειχαν το κατι λιγο παραπανω….

    για το οτι ο κεμαλ θα υποχωρουσε προς σεβαστεια η καισαρεια ναι θα υποχωρουσε αλλα εδω επιτρεψτε μου να δωσω μια πληροφορια που ελαχιστοι την ξερουν…..
    η μαρξιστικη ιστοριογραφια που επικρατησε ΑΠΟΛΥΤΑ στην ελλαδα απο το 74 μερχι σημερα μας λεει οτι θα επρεπε να καταδιωξουμε τον κεμαλ και στη σεβαστεια και μετα στη καισαρεια μετα στο ερζερουμ μετα στο χαλεπι και θα φταναμε μεχρι την περσια, πργαμα αδυνατον αρα η εκστρατεις δεν επρεπε καν να γινει αρα ειχε δικιο το κκε με τη συνεργασια του με τον κεμαλ κατοπιν εντολης του αρχηγου τους του λενιν αρα οι κακοι ελληνες ιμπεριαλιστες καλα να παθουν….και ολοι οι υπολοιποι (δεξιοι βενιζελικοι) το δεχονται αδιαμαρτυρητα!

    οσο και αν σας φαινεται παραξενο ναι! ακομα και οι βασιλικοι ειχαν σχεδιο!!!!!!
    το οποιο προεβλεπε καταληψη της αγκυρας καταστροφη των βασεων ανεφοδιασμου του εχθρου καταδιωξη του κεμαλ αν κατορθωνε να ξεφυγει μεχρι τον αλυ ποταμο και εν συνεχεια επιστροφη στις βασεις με καταληψη της γραμμης απο βορρα προς νοτον ποντοηρακλειας(zonguldag)- ατταλειας!

    ηταν ενα αρκετα καλο σχεδιο των αντιβενιζελικων με τελεια γεωφυσικα συνορα κατα μηκος ποταμων και αδιαβατων λιμνων (ασκανειας αν δεν κανω λαθος) εκει που ηταν το παλιο μυριοκεφαλο, με την αλμυρα ερημο να καλυπτει στο κεντρο και αμεση ανταλλαγη πληθυσμων
    βεβαια αφηναν τελειως τον ποντο απεξω….αλλα εστω και ετσι θα ηταν μια αρκετα καλη και αποδεκτη λυση. δεν θα υπηρχε ουτε ενας τουρκος στρατιωτης να επιτεθει και ο κεμαλ θελοντας και μη θα εξαναγκαζονταν να δεχτει την κατασταση
    συτο ηταν το σχεδιο που ειχε η βασιλικη παραταξη και εκπλησομαι που δεν το ξερει και δεν το αναφερει κανεις απο την αντιβενιζλικη πλευρα…

    για το ΓΣΣ δεν ειμαι απολυτως σιγουρος παντως ετσι ειχε ο διαλογος μαρκεζινη ισμετ ινονου για καποιον νεαρο τουρκο αξιωματικο που κρατησε ολοκληρο σωμα στρατου

  23. Ο/Η κωστας ιστορικος λέει:

    ναι συμφωνω απολυτα οτι και οι δυο παραταξεις ηταν πατριωτες εθνικιστες και μεγαλοιδεατες- με την καλη ενοια ολα αυτα γιατι σημερα θεωρουνται απο το μαρξιστοφιλελευθερο καταστημενο ως απολυτο κακο….

    διαφωνω ως προς το θεμα της ενοτητας και θα προσπαθησω να το εξηγησω εν συντομια

    ας υποθεσουμε οτι δεν υπηρχε εθνικος διχασμος και ημασταν ενωμενοι αλλα με επικεφαλης τον γουναρη και την παρεα του της αντιβενιζελικης παραταξης
    πιστευεις οτι θα καταφερναν τιποτα καλυτερο???????
    πιστευεις οτι αν οι τουρκοι ηταν ενωμενοι (γιατι και αυτοι ειχαν διχασμο και μαλιστα και εμφυλιο) αλλα με επικεφαλης τον σουλτανο και οχι τον κεμαλ θα γλιτωναν τη απολυτη καταστροφη?????

    εγω λεω οχι και στα δυο
    ο αρχηγος μετραει ο ηγετης η πολιτικοστρατιωτικη ηγεσια και τιποτα αλλο!
    οι τουρκοι ετυχε να εχουν επικεφαλης στην πιο κρισιμη στιγμη της ιστοριας τους (η ποινικου μητρωου τους) τον σωστο ανθρωπο τον κεμαλ, ενω εμεις την τεραστια ατυχια η βλακεια να μην εχουμε τον σωστο ανθρωπο τον βενζιελο που αξιζε ισαμε 100 κεμαλ που τον καναμε μαγκα!!!!

    οσο για το οτι ο χατζηανεστης ηταν καλο παιδι ναι δεν εχω αντιρηση ηταν καλος ανθρωπος χρυσος, καλος και στο σκακι και στο κολυμπι αλλα για αρχιστρατηγος της πανισχυρης στρατιας μικρας ασιας δεν εκανε ουτε αυτος ουτε ο μετριοπαθης σοφρων και καλος χριστιανος παπουλας!!!!!! τοσο απλα!!!!!
    θελουμε ικανους ανθρωπους γιαυτη τη θεση και οχι καλους και συμπαθεις ανθρωπακους!!!!

    ειναι σαν να ψαχνω για τερματοφυλακα και να μου ερχεται ο ενας να μου λεει ειμαι καλος στο μπασκετ παρε με, ο αλλος ειμαι καλος στις γκομενες και καλο παιδι γενικως παρε εμενα, ο τριτος ειμαι καλος στα μαθηματικα και στο τρεξιμο γιατι δεν παιρνεις εμενα!!!!!!!

    λοιπον καπου να τελειωσουμε με ολα αυτα περι καλων και κακων και λοιπα μανιχαιστικα επιπεδου νηπιαγωγειου και να κρινουμε τους πρωταγωνιστες με βαση τις πολιτικες η στρατιωτικες η επιτελικες τους ικανοτητες αναλογα στη θεση που βρεθηκαν για για τιποτα αλλο…..
    ναι ηταν πατριωτες οπως ολοι οι ελληνες (πλην κομουνιστων που ειναι διεθνιστες) αλλα ανικανοι και ανεπαρκεστατοι ολη η βασιλικη πολιτικοσταριωτικη ηγεσια που ειχαμε την φοβερη ατυχια να εχουμε στην πλατη μας τοτε και μια πανευκολη υποθεση οπως η μικρασιατικη εκστρατεια να καταληξει σε απολυτη καταστροφη!

    για το μπολγκ που αναφερεις δεν ειναι οτι πιο αξιοπιστο…. ειναι καργα φιλοβασιλικο και παθολογικα αντιβενιζελικο και ουτε που θελω να το λαβω υποψιν….

  24. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ

    Θα ήθελα να επανέλθω στο θέμα της κριτικής κατά του Πρίγκιπα Ανδρέα και τα πεπραγμένα του τον Αύγουστο του 1921.
    Γενικώς πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν μας ότι οι διάφοροι μέραρχοι, σωματάρχες, στρατάρχες, για την διεξαγωγή των επιχειρήσεων βασίζονται στα εκάστοτε επιτελεία που διαθέτουν.
    Έτσι και στην περίπτωση του Β΄ΣΣ κατά την εκστρατεία στον Σαγγάριο, η πρόταση για μεταφορά του από το δεξί άκρο της παράταξης στο αριστερό, προήλθε από τον Συνταγματάρχη Γαβαλιά τον καθ’ ύλην αρμόδιο Επιτελάρχη. Προφανώς έγινε συζήτηση με τον Σωματάρχη αλλά και τους άλλους επιτελικούς του σώματος μα και τους μεράρχους, οι οποίοι βρήκαν ορθή την γενική σύλληψη του ελιγμού.

    Η στιγμή κατά την οποία σχηματίστηκε ως ιδέα ο ελιγμός, ήταν όταν η ΣΜΑ είχε αναστείλει την επιθετική της κίνηση και ο Αρχιστράτηγος Παπούλας ενημέρωνε την κυβέρνηση και ανέμενε την απάντησή της ως προς την σκοπιμότητα συνέχισης των επιθετικών επιχειρήσεων. Ο ελιγμός προέβλεπε την μεταφορά του Β΄ΣΣ κοντά στο Γ΄ΣΣ στο αριστερό άκρο της παράταξης, κίνηση που θα μπορούσε να δώσει την ευκαιρία για μια αποφασιστική επίθεση με συγκεντρωμένες τις ελληνικές δυνάμεις από τα Β΄και Γ΄ΣΣ έναντι των τουρκικών στον τομέα εκείνο (αναφέρεται ότι ο τομέας δεν ήταν βαριά οχυρωμένος). Παράλληλα θα μπορούσε να εξυπηρετήσει και έναν αμυντικό αγώνα, γιατί ο φόβος της ελληνικής πλευράς ήταν τυχόν επιτυχής τουρκική επίθεση στο αριστερό άκρο της ελληνικής παράταξης (Γ΄ΣΣ) ή οποία θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την αποκοπή των Α΄και Β΄ΣΣ από τον Σαγγάριο.

    Ο πρίγκιπας Ανδρέας δέχθηκε την εισήγηση του Επιτελάρχη και έτυχε εξαιτίας παλαιάς γνωριμίας του Συνταγματάρχη Γαβαλιά με τον Αρχιστράτηγο Παπούλα να εκμεταλλευθεί την παράκληση του δευτέρου προς αυτόν να του εκθέσει την άποψή του. Αφού εκτέθηκε η άποψη του Β΄ΣΣ (πλέον είχε εγκριθεί ως σκέψη από τον σωματάρχη), ο Αρχιστράτηγος Παπούλας απάντησε ότι ο ελιγμός θα εκτελεστεί ύστερα από 5 ημέρες.
    Εκείνη την στιγμή στο επιτελείο της ΣΜΑ, όπως περιγράφεται, είχε επέλθει διχογνωμία για το ποια θα έπρεπε να ήταν η ενδεδειγμένη απόφαση. Ο Παπούλας που ταλαντεύονταν και που εν πάση περιπτώσει με μισή καρδιά «παρασύρθηκε» στην εκτέλεση της επιχείρησης κατά της Άγκυρας. απάντησε ότι ο ελιγμός θα εκτελεστεί μετά από 5 ημέρες, γιατί προφανώς ανέμενε την απάντηση της κυβέρνησης.

    Σε γενικές γραμμές ο ελιγμός έγινε απ’ ό,τι φαίνεται δεκτός από τους πάντες στο Β΄ΣΣ, το Α΄ΣΣ το οποίο είχε ενημερωθεί, αλλά για εντελώς προσωπικούς λόγους κατ’ αρχήν αντιμετωπίστηκε αρνητικά από τους επιτελείς της Στρατιάς, οι οποίοι όμως καθώς ο Αρχιστράτηγος έγραψε ότι το σχέδιο θα μελετηθεί και θα εφαρμοστεί έπειτα από 5 ημέρες, προφανώς ήραν τις όποιες αντιρρήσεις τους. Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποιος (ούτε τότε παρουσιάστηκε) που μπορεί να ισχυριστεί σοβαρά ότι ο ελιγμός δεν ήταν σωστός ή να τον κατέκρινε.

    Υπάρχει ένα γενικότερο θέμα που αφορά την πρόνοια για πλαγιοφυλακή που σε περίπτωση μετακίνησης του Β΄ΣΣ θα εξέθετε ακάλυπτο το δεξί πλευρό του Α΄ΣΣ. Κατ’ αρχήν μπορεί να τεθεί γενικώς το ερώτημα σε όλη την διάρκεια των επιχειρήσεων του Αυγούστου ποιος φύλαγε το δεξί πλευρό του Β΄ΣΣ; Σε κάποια στιγμή οι τουρκικές αμυντικές γραμμές είχαν επεκταθεί πολύ ανατολικότερα του Κάλε Γκρότο (άκρο δεξί του Β΄ΣΣ). Όπως κάθε σχηματισμός λαμβάνει μέριμνα για ένα τέτοιο θέμα, έτσι και το Α΄ΣΣ αν το Β΄ ΣΣ εγκατέλειπε την θέση του, θα ελάμβανε τα μέτρα του. Σε κάθε περίπτωση όλο αυτό το διάστημα ένα τέτοιο ερώτημα ήταν ψευτοδίλημμα:
    α) Όταν η Στρατιά απάντησε θετικά στο σχέδιο προέβλεπε την διάθεση ολόκληρης μεραρχίας του Β΄ΣΣ γι΄αυτόν τον σκοπό.
    β) Όταν το Β΄ΣΣ αποφάσισε να μετακινηθεί αυτοβούλως βόρεια αλλά του απαγορεύθηκε αυτό, υπήρχε πρόνοια για διάθεση ενός συντάγματος και μοίρας πυροβολικού στο Α΄ΣΣ για υποβοήθηση στο έργο της κάλυψης του δεξιού.
    γ) Όταν το Β΄ΣΣ τελικά εγκατέλειψε την θέση του έπειτα από την διαταγή της Στρατιάς και πάλι άφησε ορισμένες δυνάμεις στο Α΄ΣΣ.
    Πάντως γενικά μπορεί να ειπωθεί ότι ένας λόγος για την κρίσιμη κατάσταση την οποία αντιμετώπιζε η Στρατιά μετά την αναστολή των επιθετικών της επιχειρήσεων, ήταν ότι απλωμένη σε ένα μεγάλο μέτωπο με το σύνολο των 9 μεραρχιών στην πρώτη γραμμή, δίχως καμμία άλλη εφεδρεία, ήταν ιδιαίτερα ευάλωτη σε τυχόν ρήγμα που παρουσιάζε σε περίπτωση επιτυχούς εχθρικής επίθεσης, κινδυνεύοντας με κύκλωση. Μία σμύκρινση του μετώπου ήταν επιβεβλημένη, πόσω μάλλον μετά την αραίωση των τάξεων των μαχίμων μονάδων από τις μεγάλες απώλειες.

    Άλλη μια διάσταση της επιτελικής κατάστασης που επικρατούσε στην ελληνική πλευρά, είναι η εξέταση των πεπραγμένων του επιτελείου της Στρατιάς στην συγκεκριμένη περίοδο, λαμβάνοντας όμως υπ’ όψιν και τις προηγούμενες επιδόσεις αυτού. Όπως απέτυχε παταγωδώς ο σχεδιασμός κατά τις επιχειρήσεις Μαρτίου 1921 (εξαιτίας προσωπικών φιλοδοξιών του επιτελάρχη, άλλαξε ο σχεδιασμός του βοηθού επιτελάρχη εν τη απουσία του!), έτσι είχε αποτύχει ουσιαστικά αυτός και τον Ιούνιο-Ιούλιο, ενώ η κύρια ιδέα του ελιγμού του Αυγούστου, πάνω στην οποία βασίστηκε η όλη επιχείρηση (επέκταση του ελληνικού δεξιού και πλευροκόπηση) είχε ήδη γίνει αντιληπτός προ της λήψεως επαφής με τον εχθρό και φυσικά επίσης απέτυχε εξαρχής μάλιστα. Το μόνο δείγμα σε όλη την περίοδο του Αυγούστου για άρση του αδιεξόδου, είναι η συγκεκριμένη εισήγηση που έκανε το Β΄ΣΣ.

    Η προσεκτική παρατήρηση της ακολουθίας των γεγονότων, αποδεικνύει ότι σε κανένα σημείο δεν υπήρξε ανυπακοή εκ μέρους του Ανδρέα σε κάποια διαταγή.
    Η πρωτοβουλία του να διατάξει την μετακίνηση του Β΄ ΣΣ, ενημερώνοντας όμως ταυτόχρονα την ιεραρχία και αναστέλλοντάς την αμέσως μόλις έλαβε την απαγορευτική διαταγή της Στρατιάς, δεν θέτει θέμα ανυπακοής αλλά θέμα παρατυπίας.
    Επιπλέον πουθενά δεν υπάρχει θέμα έκθεσης των πλευρών του Α΄ΣΣ από την παράτυπη εγκατάλειψη των θέσεων του Β’ ΣΣ, διότι: α) ουδέποτε το Β΄ΣΣ εγκατέλειψε παράτυπα τις θέσεις του με τις μάχιμες μονάδες του, β) και στην περίπτωση που το Β΄ΣΣ θα εγκατέλειπε το δεξιό του Α΄ΣΣ προεβλέπετο πάντα η διάθεση επί τόπου δυνάμεών του για βοήθεια.

    Το να μπλέκουμε τώρα την μικροπολιτική και τα πολιτικά πάθη κατ’ ανάγκην με τα στρατιωτικά θέματα στο πεδίο της μάχης είναι αυτονόητα απαράδεκτο. Ουσιαστικά έτσι όπως γράφει ο αείμνηστος Σαρρής στο κείμενό του, παρουσιάζοντας απομονωμένο τον χαρακτηρισμό της φράσης του Ανδρέα για τους Μικρασιάτες και συνδυαζόμενη αυτή χωρίς πολύ σκέψη με την ξεκάθαρα πολιτικώς σκόπιμη κατηγορία και καταδίκη του για τα στρατιωτικά πεπραγμένα του, είναι σαν να δέχεται ότι ένας Έλληνας στρατιωτικός και μάλιστα της τάξης των κεφαλών του κράτους, ηθελημένα επέφερε την καταστροφή στο ελληνικό στράτευμα, εξαιτίας του προσωπικού του γούστου προς ένα κομμάτι του Ελληνισμού.
    Η ανάλυση του τι πραγματικά συνέβη σε στρατιωτικό πεδίο που επιχειρούμε στην παρούσα ανάρτηση, καταδεικνύει εύστοχα πιστεύω ότι η γνώση και ανάλυση των πολιτικών θεμάτων από έγκυρους αναλυτές και γνώστες, δεν συμβαδίζει πάντα (στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο) με την έγκυρη γνώση στον ίδιο βαθμό και των στρατιωτικών υποθέσεων. Εκμεταλλευόμενη δε την σχετική γνώση των στρατιωτικών πραγμάτων από τους συντελεστές του ιστοτόπου αλλά και των φιλοξενουμένων, παρέχει περαιτέρω ιστορικό υλικό και παρουσιάζει τα γεγονότα μάλλον αντικειμενικά και αποφορτισμένα από προσωπικές πολιτικές/παραταξιακές/ιδεολογικές προτιμήσεις και αποπροσανατολιστικές απόψεις.

    1) Σε κάθε περίπτωση σημειώνεται ότι ο ελιγμός ήταν μάλλον ιδέα ενός επαγγελματία και έμπειρου στρατιωτικού και όχι του πρίγκιπα Ανδρέα του οποίου ο επαγγελματισμός και οι ικανότητες μπορούν ίσως να αμφισβητηθούν. Ωστόσο αν δεχθούμε ότι ο ελιγμός ήταν ορθός και ενδεδειγμένος, η υιοθέτησή του από τον πρίγκιπα Ανδρέα, καταδεικνύει ότι τουλάχιστον αυτός δεν ήταν άσχετος περί των στρατιωτικών ή μη λογικός. Φυσικά η έγκριση που παρέσχε για υποβολή του στον Αρχιστράτηγο, μα περισσότερο η αποφασιστικότητά του να τον εκτελέσει, είναι κατά την γνώμη μου θετικά για έναν «ερασιτέχνη» στρατιωτικό ηγέτη (μην ξεχνάμε την θέση που είχε αναλάβει). Τέλος, ο ελιγμός αυτός που κατά μία εκδοχή του προέβλεπε την υποβοήθηση μιας ελληνικής επιθετικής προσπάθειας (που ίσως θα αποδεικνύετο αποφασιστικής σημασίας για την άρση του ελληνικού αδιεξόδου), δείχνει ότι δεν υπήρξε περίπτωση μομφής προς το Β΄ ΣΣ για «δειλία».
    2) Πέραν της τυπικότητας, παράβαση εντολών ή εγκατάλειψη πεδίου μάχης δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί σοβαρά, αφού όταν η ΣΜΑ απαγόρευσε την μετακίνηση, το Β΄ΣΣ υπάκουσε αμέσως.
    3) Η Στρατιά δεν ζημιώθηκε σε τίποτα από την αρχική αυτόβουλη ενέργεια, ούτε φυσικά το Α΄ΣΣ. Η ίδια αναγκάστηκε να φανεί ανακόλουθη αλλά και εκτεθειμένη, με την κατ’ αρχήν ρητή αποδοχή της και την εκ των υστέρων καθυστερημένη υιοθέτησή της.
    4) Το επιτελείο της Στρατιάς, όσο και ο ίδιος ο Αρχιστράτηγος δεν επέδειξαν ιδιαίτερα στοιχεία ευφυούς σχεδιασμού, ορθής αντίληψης της κατάστασης και από τις 21 Αυγούστου τουλάχιστον περιέπεσαν σε αδράνεια, οχυρωμένα όπισθεν της εκκρεμούσης απάντησης της κυβέρνησης για την συνέχεια των επιχειρήσεων.
    5) Μετά από αυτό είναι προφανές ότι η απόφαση του σωματάρχη του Β΄ΣΣ για την λήψη πρωτοβουλίας προς επιβολή των σκέψεων που είχαν γίνει από την πλευρά του Σώματος και οι οποίες είχαν γίνει τελικά δεκτές από την Στρατιά, είχαν βέβαια την διάσταση της ασυνήθιστης αποφυγής των τύπων, αλλά η άσκηση πίεσης και ο «εκβιασμός» αυτός προς την Στρατιά προς υιοθέτηση μιας προφανώς καλής επιλογής και δυναμικής λύσης, ήταν κατά κάποιο τρόπο μια «απέλπιδα» προσπάθεια για να ταρακουνηθεί η αδρανούσα διοίκηση. Είναι χαρακτηριστικό ότι αφού η διοίκηση της ΣΜΑ δεν ταρακουνήθηκε και δεν διέταξε τότε έγκαιρα την εκτέλεση του ελιγμού στις 27/8, αναγκάστηκε αυτή να τον υιοθετήσει την επομένη, «ταρακουνημένη» πλέον από την εχθρική δράση. Όμως τώρα ο ελιγμός πραγματοποιήθηκε υπό δυσμενέστερους όρους, απ’ ό,τι θα εκτελείτο αυτός την προηγούμενη.
    6) Δεν υπάρχει δικαιολογία για εκδίκαση μιας τέτοιας φύσης υπόθεσης την δεδομένη στιγμή που αυτή εκδικάστηκε. Είναι κάτι απολύτως προφανές για έναν αμερόληπτο παρατηρητή ότι η απαγγελία κατηγοριών για εγκατάλειψη θέσεως και κατ΄ επέκταση η επαγγελματική μείωση του Πρίγκιπα Ανδρέα, ήταν προσχηματική και εντάσσονταν σε μια γενικότερη προσπάθεια της μιας πολιτικής παράταξης σκόπιμης σπίλωσης της άλλης. Πόσω μάλλον όταν αναφέρεται ότι εξαιτίας του επεισοδίου αυτού, επήλθε η Μικρασιατική Καταστροφή.

    Επαναλαμβάνεται τέλος, ότι τα παραπάνω, εξετάζονται ανεξάρτητα από την προσωπική γνώμη και εκτίμηση του Πρίγκιπα Ανδρέα για τους Έλληνες της Μικράς Ασίας.

  25. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε ΚΧP,

    Tο κείμενό σου δίνει την εντύπωση ότι η εμπειρία σου με τον ΕΣ αποτελεί για σένα ένα βασικό φίλτρο, μέσα από το οποίο εξηγείς διάφορα ιστορικά θέματα που σχετίζονται με αυτόν. Όλοι μας έχουμε τις προσωπικές μας εμπειρίες, όμως οι κοινωνικές οντότητες του μεγέθους και της ιστορικότητας που έχουν οι εθνικοί στρατοί, είναι τόσο πολυσύνθετα φαινόμενα που τέτοια φίλτρα συχνά μπερδεύουν. Ο ΕΣ ιστορικά αποδείχτηκε ισχυρότατος αντίπαλος στην μάχη παρά τα περιορισμένα μέσα –και όχι μόνο υλικά- που του διατέθηκαν.

    Πιστεύω όμως ότι κάτω από τα λέξεις σου υπάρχουν και θέματα γενικότερου ενδιαφέροντος, από αυτά που η γραφειοκρατία δεν δίνει πραγματική σημασία.
    Γράφεις ορθά για την σημασία που έχει στρατός σαν ΄΄..μια οικογένεια με εξαιρετικά ανεπτυγμένο το αίσθημα αλληλεγγύης και αλληλοκαλυψης, σαν μια σφιχτοδεμενη γροθια..΄΄, όπως γράφεις. Αυτή η φράση πλησιάζει σε αυτό που στην στρατιωτική ορολογία λέμε Συνοχή και Πνεύμα Μονάδας. Αποτελεί πράγματι βασική πτυχή του ψυχικού σθένους με το οποίο ο μαχητής αντιμετωπίζει την μάχη, δηλαδή του Ηθικού. Είναι δε ευκολότερο να επιτευχθεί σε επαγγελματικούς στρατούς και μπορείς να δεις σε γνωστές αμερικανικές πολεμικές ταινίες την προσπάθεια που καταβάλουν να το πραγματώσουν αλλά και να το προβάλουν. Σε τέτοιους ειδικά στρατούς που –πολεμώντας παγκοσμίως- δεν μπορούν να στηριχτούν σε ιδεολογίες, το Πνεύμα Μονάδας είναι ακρογωνιαίος λίθος στην μαχητική ικανότητα.
    Σε στρατούς μαζικούς εφέδρων που επιστρατεύονται μόνο σε πόλεμο, το Πνεύμα Μονάδας είναι δυσκολότερο να επιτευχθεί από την αρχή, εφόσον μια κρίσιμη μάζα εφέδρων είναι άγνωστοι μεταξύ αγνώστων. (Ο Ισραηλινός στρατός φυσικά είναι ειδική περίπτωση).

    Τα παλαιά Συντάγματα του ΕΣ με έδρες σχετιζόμενες με τον τόπο καταγωγής και συνεκπαίδευση από την αρχή, πλεονεκτούσαν σε αυτόν τον τομέα και πιστεύω ότι ένα υβριδικό σύστημα θα μπορούσε να εξεταστεί και σήμερα.

    Θα έχεις ασφαλώς όμως υπόψη σου φίλε ΚΧΡ, ότι των Στρατευμάτων η τελική ευθύνη, δεν ανήκει στους στρατηγούς αλλά στη πολιτική ηγεσία. Αυτοί διαλέγουν τους στρατηγούς και συχνά και τους υφισταμένους τους, αυτοί γράφουν τους βασικούς στρατιωτικούς νόμους, αυτοί καθορίζουν τις προτεραιότητες: για κανονική μάχη ή για περίπου;

    Προφανώς ο Διοικητής παίζει σημαντικότατο ρόλο, χωρίς να μπορεί να επηρεάσει όλους τους παράγοντες του ηθικού. Κακές διοικήσεις έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην άτακτη υποχώρηση του ΕΣ αλλά και σε όλη την εκστρατεία. Στην εξιστόρηση κάνουμε και θα κάνουμε μνεία στο σοβαρό αυτό θέμα της ηγεσίας, το οποίο βέβαια είναι ευρύτερο πολιτικό φαινόμενο και με ρίζες ιστορικές-κοινωνικές. Όχι απλά Βενιζελικοί VS Φιλοβασιλικοί.
    Η ελληνική κοινωνία συνολικά, σπανίως έχει τα κότσια να απαιτεί την επιλογή των αρίστων, όχι απλά κάποιων καλών. Είμαστε πολύ συναισθηματικοί, κοντόφθαλμα πολιτικοποιημένοι και συχνά ιδιοτελείς για να αναδείξουμε τους αρίστους, προτιμούμε τους απλά καλούς, τα καλά παιδιά και τα ΄΄δικά μας παιδιά΄΄.

  26. Ο/Η Ilias λέει:

    Αυτες οι 4 μεραρχιες των τουρκων απεναντι απο το ΓΣΣ προφανως ηταν κατ ονομα και μονο μεραρχιες! Απλα καταφεραν να κανουν πολλη «φασαρια» οπως εκαναν και το 1821 σε πολλες μαχες οι δικοι μας για να ξεγελασουν τους οντως ισχυρους τοτε τουρκους. Δυστυχως το πιστεψαμε τοτε (1922) και λιγοψυχησαμε! Μεγαλο λαθος να υποτιμας τον εχθρο μεγαλυτερο ομως να τον υπερτιμας και να κιοτευεις
    Σχετικα με το μαρκεζινη δε νομιζω οτι ηταν του επιπεδου να τον χειριζεται ο ισμετ με παραμυθακια! Απλα η ιστορια θυμιζει μαλλον την προωθηση του ΕΣ προς Μοναστηρι που τη σκορπισε το 1912 μια νυχτερινη επιθεςη ενος ευςυνηδειτου τουρκαλβανου υπολοχαγου!
    Βεβαια η προωθηση του ΓΣΣ στην Αγκυρα δεν ηταν λυση, αλλα εςτω η παραμονη του και μονο στις θεσεις που κατειχε δεν θα επετρεπε στον Κεμαλ να στραφει στη σμυρνη τοσο βιαστικα και ανεπιφυλακτα. Η υποχωρηση του ΓΣΣ ηταν αλλο ενα στρατηγικο λαθος που ελυσε τα χερια του κεμαλ και επνιξε τη σμυρνη! Γιατι;

  27. Ο/Η Ilias λέει:

    Πιθανα ο ισμετ σκεπτομενος την αστοχη και ανουσια μετακινηση της πολυ αξιομαχης Ανεξαρτητης μεραρχιας αρχικα προς νοτο για να βοηθησει το ΑΣΣ ιςως θεωρουσε οτι πιθανη προωθηση αυτης προς βορρα κυκλωτικα θα εφερνε το συγκροτημα των 4 τουρκικων μεραρχιων μεταξυ σφυρας και ακμωνος και θα κανε τον κεμαλ πιο συγκρατημενο και θα δινε ανασες σε φραγκου – τρικουπη φερνοντας μια ισορροπια. Κατι σχετικο παντως για προωθηςη του ΓΣΣ στην αγκυρα και αξιοποιηςη της ανεξ. Μεραρχιας ειναι γραμμενο και στα βιβλια του καψη.

  28. Ο/Η Ilias λέει:

    Τελικα ενας Τχης παναγακος (παγκοςμιως αγνωςτος) καταφερε να πεισει ολες τις κεφαλες του ΕΣ οτι επρεπε να εκκενωθει η μικρα ασια και ενας πλαστηρας που ζητουςε το αντιθετο αγνοηθηκε παντελως απο ολους! Ειναι δυνατο;;;
    Ο δε Χατζηανεστης σηκωσε το ΓΣΣ απο το εσκη σεχιρ που με τοσες θυσιες καταληφθηκε και που ηταν εκει το στιλετο στην πλατη του κεμαλ για να το στειλει στη σμυρνη για αμυνα! Δε του αξιζε το αποσπασμα;;;
    Επιτελους τοσες αναλυσεις και βιβλια γραφονται για τη μικρα ασια αλλα για την πιθανη αξιοποιηση των
    Ποντιων στα μετοπισθεν του κεμαλ που μπορουσαν να κοψουν τον ανεφοδιασμο του ιδιως στο σαγγαριο 1921 ποιος θα γραψει;;;

  29. Ο/Η AXEΡΩΝ λέει:

    Φίλε Ἀρματιστή
    Θα μου ἐπιτρέψεις στην θέση σου οτι « Ο διοικητής είναι αυτός που φτιάχνει μια μονάδα ή την καταστρέφει. »,να κάνω μία ἐπισήμανση,και συγκεκριμένα,ὅτι εἶναι εὔκολο να καταστρέψεις(γενικῶς) ἀλλά δύσκολο να δημιουργήσεις.
    Για να σταθεί μία μονάδα πρέπει να μποροῦν να σταθοῦν ὅλοι ὅσοι την ἀποτελοῦν,ἤ,τουλάχιστον,ἄν λυγίσουν κάποιοι,αὐτό να μήν ἔχει ἄμεσο και καταλυτικό ἀντίκτυπο,ἐπειδή οἱ πολλοί θα το ἀντέξουν,και ὁ διοικητής θα μπορεί να βασιστεί σ΄αὐτό.
    Ἀντιθέτως,μία ἐξαιρετική μονάδα μπορεί εὔκολα να διαλυθεί ἐξ αἰτίας ἑνός ἀκατάλληλου διοικητή,ἤ ἀπλὼς μίας ἀνεδαφικῆς διαταγῆς,ὅπως δείχνει ἡ περίπτωση της 181ης ΜΠΠ της Ἑθνικῆς Φρουρᾶς το ΄74.
    Ἐάν βέβαια το θέσουμε διαζευκτικά,και πάρουμε το διώνυμο καλή μονάδα-κακός διοικητής ἤ κακή μονάδα-καλός διοικητής,τα περισσότερα ἐχέγγυα ἐπιβιώσεως τα ἔχει ο δεύτερος συνδυασμός.

  30. Ο/Η Γ.Δ. λέει:

    «……….Η κριτική που ασκήθηκε στις φιλομοναρχικές κυβερνήσεις του Λαϊκού Κόμματος, που προέκυψαν από τις μοιραίες εκλογές του Νοεμβρίου του 1920, είναι ότι δεν έλαβαν καθόλου υπόψη την προστασία των ελληνικών περιοχών και ειδικά του Σαντζακίου Σμύρνης, με την εκπόνηση σχεδίων άμυνας. Είναι γνωστό ότι οι φιλομοναρχικές κυβερνήσεις κατά τη σχεδόν διετή διαχείριση της μικρασιατικής κρίσης παλινδρόμησαν μεταξύ αντιδιαμετρικών θέσεων. Θέσεων που κυμαίνονταν μεταξύ της οριστικής αποχώρησης από τη Μικρά Ασία και της κατάληψης της Αγκυρας. Σε κάθε εκδοχή όμως ακολούθησαν εντελώς ξενόδουλη πολιτική, υποτασσόμενες στα εκάστοτε κελεύσματα των μεγάλων προστατών – συμμάχων, υποτιμώντας και αγνοώντας τον ίδιο το λαό, αποστερώντας από τους Μικρασιάτες το δικαίωμα της αυτόνομης άμυνας και της πολιτικής διαχείρισης της δικής τους μοίρας. Μόνο στο πλαίσιο αυτό μπορεί να ερμηνευτεί η άρνηση εκπόνησης ενός σχεδίου άμυνας της παραλιακής ζώνης και της εσπευσμένης αποχώρησης του ελληνικού στρατού μετά την ήττα του Αυγούστου, αδιαφορώντας ολοκληρωτικά για τη μοίρα του άμαχου πληθυσμού.

    Η άρνηση των μοναρχικών για άμυνα στη Χερσόνησο της Ερυθραίας, δεδομένης της τοπογραφίας της, αλλά και της αδιαμφισβήτητης κυριαρχίας στη θάλασσα του πολεμικού ναυτικού, έγινε κατηγορία κατά τη «Δίκη των Εξ». Θεωρήθηκε ότι η άρνηση διατήρησης της Χερσονήσου υπό τον ελληνικό έλεγχο, αποδυνάμωσε εντελώς την ελληνική πλευρά από διαπραγματευτικά μέσα που ήταν απαραίτητα στο διπλωματικό παρασκήνιο της Συνθήκης των Μουδανιών. Και ότι έθεσε οριστικό τέλος -από συμμαχικής πλευράς- σε κάθε ελληνική διεκδίκηση επί των εδαφών της ηττημένης στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο νεοτουρκικής Αυτοκρατορίας.»

    http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=2013-11-24&s=istorika

  31. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Το απόσπασμα προέρχεται από κείμενο του Βλάση Αγτζίδη.

    Όμως ποιο το νόημα της παράθεσής του;

  32. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    «… αποστερώντας από τους Μικρασιάτες το δικαίωμα της αυτόνομης άμυνας και της πολιτικής διαχείρισης της δικής τους μοίρας…»

    Δηλαδή τι θα έκαναν μόνοι τους; Μπορείς να το συγκεκριμενοποιήσεις; Λαμβάνοντας βεβαίως υπόψη ότι οι αποφάσεις των «εθνικών συμβουλίων» των Τούρκων ήταν καθαρές και δεν άφηναν περιθώριο για δεύτερες σκέψεις.

  33. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ
    Νομίζω οι παραπάνω περικοπή αποτελεί άλλη μια φορτισμένη ιδεολογικά/πολιτικά τοποθέτηση, ενώ στο σημείο για την άμυνα της Ερυθραίας απλά αγνοώντας τα στρατιωτικά δεδομένα της συγκεκριμένης στιγμής, ο συγγραφέας προβαίνει σε γενικότερες τοποθετήσεις.

  34. Ο/Η Ilias λέει:

    Παιδια πρεπει ολοι να καταλαβουμε οτι η Ερυθραια που εχω επισκεφτει και εχω θαυμασει για την ομορφια της δεν ηταν Ουκρανια αλλα Ελλαδα απο ακρο σε ακρο! Εκει κοντα ενα αποσπασμα Ζεγγινη που ηταν αρχικα 5.000 ανδρες απλα παραδοθηκε σε 200 Τουρκους καβαλαρηδες! Μονο αυτοι (και υπηρχαν τοσοι αλλοι εκει γυρω) να πολεμουσανε σαν Ελληνες εκει περα και οχι σαν αποικιακα στρατευματα στη ζουαζιλανδη εφτανε…

    Διαβαστε λιγο ενα αποσπασμα

    ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΣ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ (1922 . 1923 ) Βασίλης Γ. Διαμαντόπουλος Θείρα Μ. ΆσΙας 22-2-1922

    ΑΙΧΜΑΛΩΤΟΣ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ 1922 – 1923
    ΒΑΣΙΛΗΣ Γ. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ
    ΑΘΗΝΑ 1977

    ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΣΤΟΥΣ ΤΟΥΡΚΟΥΣ ΑΙΧΜΑΛΩΣΙΑ
    Από τη νέα αυτή θέση μας είδαμε κάτω μπρος μας λουρίδα θάλασσας του κόλπου της Σμύρνης.
    Σύγχρονα όμως μπρός μας, σε αρκετή απόσταση, μέσα από μικρή κοιλάδα, μάλλον χαράδρα»
    φάνηκαν καβαλλάρηδες , όχι περισσότεροι απο 200 – 250, οι όποιοι ρχόντουσαν πρός το. μέροςμας. Οι αξιωματικοί μας που παρατηρουσαν με τα κυάλια τους είπαν ότι ήταν τούρκικο ίππικό και ότι πίσω απ ‘ αυτους που φαίνονταν, έρχονταν και άλλη φάλαγγα. Διαδόθηκε σύγχρονα μεταξύ των στρατιωτών ότι στ ‘ αριστερά μας υψώματα ήσαν πολυβολεία.
    Άλλα εκ τών υστέρων αποδείχτηκε ότι ή διάδοση αυτή δεν ανταποκρινόταν σε αληθινά
    πράγματα, γιατι στρατιώτες που έφυγαν πρός αυτή την κατεύθυνση, έφτασαν στη θάλασσα στόν Τσεσμέ , χωρίς να προσβληθούν από εχθρικά τμήματα.
    Οι συνταγματάρχες Ζεγκίνης και Θεοδώρου με τους αξιωματικούς του επιτελείου των άρχισαν να συσκέπτονται για ν’ αποφασίσουν τι να κάνουν. Και ακούστηκε απ’ αυτούς η λέξη «παράδοση». Μόνος ο επιτελάρχης ταγματάρχης Σιώρης ακούστηκε να ζητάει έναν πολυβολητή, για να βάλει κατά των επερχομένων καβαλλάρηδων. Άλλα ή διάλυση ήταν τόσο ολοκληρωτική ώστε τίποτα δεν έγινε για αντί στάση .Αν και οι περισσότεροι στρατιώτες φώναζαν
    « δεν παραδινόμαστε» κανένας αξιωματικός δεν πήρε την πρωτοβουλία να μας συντάξει και να
    μας οδηγήσει σε αντίσταση . Αντίθετα προσπαθούσαν να μας πείσουν ότι φτάσαμε σε αδιέξοδο και ότι μόνο με την παράδοσή μας θα σωνόμαστε, γιατί έτσι θα πηγαίναμε στη Σμύρνη , εκεί θα παραδίναμε τα όπλα μας και θα φεύγαμε ελεύθεροι για την πατρίδα μας.
    Κείνες τις στιγμές είδα τον υπασπιστή του 18ου συντάγματος, λοχαγό. Πέτρο ‘Αλεξόπουλο, χωρίς
    να ειπεί τίποτα, να σπιρουνίζει τ’ άλογό του και ν’ απομακρύνεται.
    «Όταν γύρισα από την αιχμαλωσία τον είδα ‘στην Αθήνα και όπως έμαθα, ήταν κατήγορος της
    διοίκησής μας, για την αιχμαλωσία μας. ‘Ότι όμως ο ίδιος παράτησε το σύνταγμά του κι’ έφυγε, χωρίς να ενεργήσει τίποτα για να το σώσει ή ν’ αγωvιστεί, κανείς δεν το γνώριζε.

    Την ίδια στιγμη κοντά μας ακούστηκαν διαδοχικά δύο πυροβολισμοί και είδα δυό λεβεντόκορμους συναδέρφους να κοίτονται στό χώμα ματωμένοι. Είχαν αυτοχτονήσει με τα όπλα τους. «Ήταν ο Γιώργος Τσιτσεκλής και ο Νίκος Μαγγανιώτης .που κατάγονταν από τη Σμύρνη .

    Ό Ζεγκίνης και οι άλλοι αξιωματικοί που άκουσαν τους πυροβολισμούς και είδαν τους νεκρούς
    άρχισαν να φωνάζουν. «Παιδιά μη το κάνετε αυτό, μη στενοχωριέστε, η αιχμαλωσία μας θα
    είναι λιγοήμερη, θα πάμε στην πατρίδα μας».

    Στη φάλαγγα θα ήσαν περίπου 3. 500 αιχμάλωτοι . Έκτός των καβαλλάρηδων που μας αιχμαλώτισαν, οι όποιοι ήσαν καλά ντυμένοι με καλές στολές και είχαν πλήρεις στρατιωτικές εξαρτήσεις, οι άλλοι που συναντούσαμε ήσαν ρακένδυτοι. Γι’ αυτό και στο δρόμο μας μάς χτυπούσαν και μας έπαιρναν τα ρούχα μας, αφήνοντάς μας γυμνούς. Εξάρτηση εκστρατείας, ζωστήρα και ξιφολόγχη δεν είχε κανείς τους. τα όπλα τους κρέμονταν από τους ώμους των με σχοινιά ή σπάγγους. Στα πόδια τους όλοι φορούσαν τσαρούχια από ακατέργαστα δέρματα ζώων.

  35. Ο/Η Ilias λέει:

    Παρακληση σε οσους ασχολουνται με τις επιχειρησεις τον Αυγουστο του 1922. Σε διαφορα site γραφουν οτι Γαλλοι τοτε εκαναν παρεμβολες στις ασυρματες επικοινωνιες της στρατιας μας γι αυτο οι διοικησεις ολες πηγαιναν στα τυφλα και δευτερον οτι Γαλλοι πυροβολητες – συμβουλοι κατευθυναν και χειριζονταν το τουρκικο πυροβολικο σε αφιον και αλη βεραν. Αυτα ισχυουν; Μηπως η Ελληνικη διοικηση γνωριζε διαφορα τετοια και ισως και αλλα αγνωστα σε μας, τα οποια δεν ειναι ευρεως γνωστα για ευνοητους λογους και διεταξε τοσο βιαστικα προχειρα και χαλαρα την εκκενωση της Μ Ασιας;

  36. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κ/Δ ΚΒ
    Φίλε Ilia, το Απόσπασμα Ζεγγίνη, αν και αρχικά ήταν δύναμης 3.500 ανδρών (μεταξύ αυτών και χωροφύλακες) σταδιακά απώλεσε περίπου 1.000 από αυτούς από διαρροές πριν την τελευταία φάση της παράδοσης. Σημειωτέον ότι μαζί με το Απόσπασμα πορεύονταν και πρόσφυγες, ενώ δεν διέθετε καμμία επικοινωνία με τις υπόλοιπες ελληνικές δυνάμεις που υποχωρούσαν. Μια δύναμη δηλαδή που πορεύονταν στα τυφλά και φυσικά δεν είχε να αντιμετωπίσει μόνο 200 Τούρκους. Η προσωπική περιγραφή του πολεμιστή, δεν είναι κατ’ ανάγκην και πλήρης.
    Το τι ακριβώς έγινε με το Απόσπασμα Ζεγγίνη δεν είναι ίσως ξεκάθαρο ακόμα και σήμερα, αλλά από το να φανταζόμαστε τώρα σενάρια διατήρησης προγεφυρώματος από έναν συντετριμμένο ηθικά και απείθαρχο εν πολλοίς στρατό, είναι άκρως παραπλανητικό. Εν τέλει ακόμα και αν οι Τούρκοι ήταν σε άσχημη κατάσταση, αυτό δεν έχει σημασία γιατί πολύ απλά το αγνοούσε η ελληνική πλευρά, αλλά ακόμα και αν το γνώριζε δεν είχε την δυνατότητα να συγκρατήσει το διαρρέον στράτευμα.
    Η ελληνική διοίκηση δεν διέταξε και τόσο βιαστικά, πρόχειρα ή χαλαρά την εκκένωση της Μικράς Ασίας, αφού αυτή διατάχθηκε μόνο όταν τα υποχωρούντα ελληνικά στρατεύματα είχαν προσεγγίσει την Σμύρνη μετά από 12 ημέρες από την τουρκική επίθεση και αντιλήφθηκε το αδύνατο συγκράτησης των ανδρών. Ήταν μάλλον η καταπληκτική ταχύτητα με την οποία αποσυντέθηκε το ελληνικό στράτευμα, που δεν επέτρεψε την σοβαρή εξέταση της αντίταξης άμυνας έξω από την Σμύρνη, πόσω μάλλον στην Ερυθραία.
    Φρέσκιες μονάδες που δεν είχαν ταλαιπωρηθεί και υποστεί απώλειες, και ήλθαν από άλλους τομείς (βλέπε Α΄Μεράρχια) για να βοηθήσουν, απλά παρασύρθηκαν από το ρεύμα των φυγάδων, πριν καν αντικρύσουν έναν Τούρκο πολεμιστή. Αυτό λέει πολλά για τις επικρατούσες συνθήκες.
    Ήδη από το 1921, η ελληνική διοίκηση είχε πληροφορίες για συρροή Γερμανών, Ρώσων, Γάλλων, Ιταλών στην Αγκυρα για βοήθεια της κεμαλικής πλευράς. Οι αξιωματικοί αυτοί ανέλαβαν κυρίως το έργο των συμβούλων, οργανωτών, εκπαιδευτών. Δεν είναι απίθανο να βοήθησαν στην ανασυγκρότηση των κεμαλικών δυνάμεων όλο το διάστημα από Σεπτέμβριο 1921 έως τον Αύγουστο του 1922.
    Το να έχει η ελληνική πλευρά πληροφορίες για παρουσία Γάλλων πυροβολητών συμβούλων στην μάχη του Αφιόν και ακόμα περισσότερο στο Αλή Βεράν, μου φαίνεται εξαιρετικά απίθανο, γιατί η κατάσταση ήταν όχι μόνο ρευστή αλλά και υπήρχε πρόβλημα επικοινωνιών μεταξύ της Στρατιάς, των Σωμάτων και των μεραρχιών, που δεν νομίζω πληροφορίες από το πεδίο της μάχης τέτοιου είδους να έφθαναν στην Σμύρνη.

  37. Ο/Η Ilias λέει:

    Παντως απο το κειμενο προκυπτει οτι οι απλοι στρατιωτες θελαν να πολεμησουν σε αντιθεση με τους αξιωματικους που ηταν δυστυχως συζητησιμοι… Το αποσπασμα αυτο ηταν σχετικα σε καλη κατασταση γιατι δεν πιεστηκε πολυ ουτε διενυσε μεγαλη αποσταση μεχρι τη Σμυρνη. Στην αρχη ηταν 5.000 ανδρες και αιχμαλωτιστηκαν 3.500 λογω απωλειων- αυτοκτονιων και διοτι η εμπροσθοφυλακη της με εναν ψυχωμενο ταγματαρχη εφτασε εγκαιρως στο τσεσμε και γλιτωσε….
    Η κρισιμη λεπτομερεια για τη στρατια ειναι οι ασυρματες επικοινωνιες ! Διαβασα οτι η ΧΙ μεραρχια αιχμαλωτιστηκε λογω παρεμβολων που εκανε γαλλικο πολεμικο πλοιο στην περιοχη και αυτη ουςιαςτικα τυφλωθηκε!
    Η ηθικη καταπτωση και η απειθαρχια μερους του ΕΣ ειναι συνηθες φαινομενο για την ιδιοσυγκρασια μας και φυσικα αναστρεψιμη δεδομενης ψυχωμενης ηγεσιας στα προτυπα ας πουμε Κολοκοτρωνη! Η επιλογη τοποθετησης πολυμενακου ηταν ορθη; Μηπως ο Φραγκου ηταν μια καλη επιλογη; Αυτος ποτε ομως δε θα διεταζε εκκενωση γι αυτο και δεν τον εβαλαν…

  38. Ο/Η Β... λέει:

    Υπάρχει το μέγα ζήτημα της απόρριψης από τον Γούναρη των προτάσεων της Μικρασιατικής Άμυνας -με τις οποίες συμφωνούσε και ο Αν. Παπούλας- την άνοιξη του ’22 για την διαμόρφωση καταστάσεως αποδέσμευσης από τα συμμαχικά πλαίσια , δημιουργίας ντόπιου μικρασιατικού στρατού και ανακήρυξης ανεξάρτητου κράτους της Ιωνίας.

    Όχι μόνο απορρίφθηκε η πρόταση των μικρασιατών αλλά διετάχθη ο σχεδόν δικτάτορας Αρμοστής της Ελλάδας στην Ιωνία να αφοπλίσει τις πολιτοφυλακές που είχαν δημιουργήσει Έλληνες και Αρμένιοι. Και βεβαίως ουδόλως εξόπλισαν τον ελληνικό πληθυσμό που από διάφορα μέρη ζητούσε απεγνωσμένα εξοπλισμό για να αντισταθεί στις τουρκικές εθνικιστικές συμμορίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η περίπτωση της Μπάλιας, όπου οι της Αρμοστείας υλοποιώντας την γραμμή Γούναρη, απέρριψαν το αίτημα των Ελλήνων μεταλλωρύχων για εξοπλισμό, με αποτέλεσμα να κατασφαγούν τον Σεπτέμβρη του ΄22 αδυνατώντας να προβάλουν οποιαδήποτε αντίσταση.

    Ένα θέμα που δεν έχει διευρευνηθεί σε βάθος είναι η δυνατότητα των κεμαλικών στρατευμάτων να διαβούν αυτές το υψίπεδο της Ανατολίας και να επιτεθούν σε μια καλά οχυρωμένη ελληνική ζώνη, που είχε ως μετόπισθεν τα μικρασιατικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s