Μικρασιατική Εκστρατεία: Η Κατάρρευση του Μετώπου στο Αφιόν Καραχισάρ στις 14 Αυγούστου 1922 – Η Αρχή της Καταστροφής

γράφει ο Αρματιστής

Καντζίδης - Αφιόν  Καραχισάρ

«Αφιόν Καραχισάρ»

Το παρόν κείμενο έχει καθαρά επετειακό χαρακτήρα και αναφέρεται συνοπτικά σε ένα πολύ μικρό μέρος των γεγονότων που εξελίχθηκαν το διήμερο μεταξύ 13 και 14 Αυγούστου 1922 (σύμφωνα με το Παλαιό Ημερολόγιο), ή 26-27 Αυγούστου (σύμφωνα με το Νέο Ημερολόγιο) κατά το οποίο διεξήχθη η μάχη παρά τω Αφιόν Καραχισάρ για την απόκρουση της μεγάλης τουρκικής επίθεσης, που είχε σαν τελικό αποτέλεσμα τη συντριπτική ήττα της Στρατιάς Μικράς Ασίας, την αποχώρηση του Ελληνικού Στρατού από τη Μικρά Ασία και τη καταστροφή του Μικρασιατικού Ελληνισμού.

Τα γεγονότα εκείνου του διημέρου περιγράφονται κατά τρόπο ιδιαίτερα λεπτομερειακό σε έκδοση της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού με τίτλο «Υποχωρητικοί Αγώνες των Α’ και Β’ Σωμάτων Στρατού». Το αναφερόμενο πόνημα συγγράφηκε το 1962 όταν Διευθυντής της ΔΙΣ ήταν ο στρατηγός Κ. Κανελλόπουλος, αυτόπτης μάρτυρας των τότε γεγονότων, όταν ως λοχαγός Μηχανικού υπηρετούσε στο ΙΙΙ Γραφείο του Α’ Σώματος Στρατού (ΣΣ), που είχε την ευθύνη της άμυνας της Εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ. Ο στρατηγός Κανελλόπουλος είναι επίσης και ο συγγραφέας ενός σημαντικού βιβλίου με τίτλο «Η Μικρασιατική Ήττα». Όταν συγγράφηκε ο αναφερόμενος τόμος της ΔΙΣ δεν είχαν περάσει πολλά χρόνια από την Καταστροφή, τα ίχνη του Διχασμού ήταν ακόμη έντονα στην ελληνική κοινωνία και έτσι οι συγγραφείς αποφεύγουν να «ξύσουν πληγές» και περιορίζονται στην εξιστόρηση των γεγονότων – κατά τρόπο ιδιαίτερα γλαφυρό – τα οποία και συνεχώς τεκμηριώνουν. Ο κάθε καλοπροαίρετος μελετητής εκείνων των γεγονότων μπορεί πίσω από τις γραμμές να αντιληφθεί ευθύνες και αδυναμίες αφ’ ενός του στρατιωτικού οργανισμού και αφ’ ετέρου των πρωταγωνιστών.

Σκοπός

Σκοπός του παρόντος κειμένου είναι να περιγραφούν σε πολύ γενικές γραμμές:

  • Η κατάρρευση της αμυντικής τοποθεσίας της εξέχουσας νοτίως του Αφιόν Καραχισάρ.
  • Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες ο διοικητής του Α’ Σώματος Στρατού (ΣΣ) υποστράτηγος Τρικούπης εξέδωσε στις 14 Αυγούστου 1922 (π.η.) τη διαταγή για γενική σύμπτυξη των περί το Αφιόν ελληνικών δυνάμεων.
  • Οι αιτίες διάλυσης της IVης Μεραρχίας.
  • Ορισμένα κρίσιμα γεγονότα προ και μετά την έκδοση της διαταγής συμπτύξεως που είχαν καταλυτική επιρροή στη διάσπαση των Α’ και Β’ ΣΣ σε δύο Ομάδες, οι οποίες στη συνέχεια δεν μπόρεσαν να συντονίσουν τις ενέργειές τους, με αποτέλεσμα η μία – η και ισχυρότερη – να καταστραφεί στο Αλή Βεράν και η άλλη, με διαλυμένο το ηθικό, να στρέψει τα νώτα στον εχθρό και να αναζητήσει τη σωτηρία στη θάλασσα.

Ταυτόχρονα μέσα από το κείμενο θα αναδειχθεί η ανωριμότητα του ελληνικού στρατιωτικού οργανισμού να διαχειριστεί δύσκολες καταστάσεις, πράγμα που – όπως αποδεικνύεται από τη συνέχεια της ιστορικής μας πορείας – αποτελεί βασικό πρόβλημα της Πολιτείας μας.

Παραμονές της Τουρκικής επίθεσης

Αν και η αναφορά στις επιχειρήσεις της 13ης και 14ης Αυγούστου 1922 δεν αποτελεί αντικείμενο του παρόντος κειμένου, θα πρέπει να αναφέρουμε ορισμένα γενικά στοιχεία σχετικά με τη τακτική κατάσταση της 13ης και 14ης Αυγούστου προκειμένου να γίνουν αντιληπτά τα εξιστορούμενα γεγονότα.

Σχετικές πληροφορίες με τη τοπογραφία της εξέχουσας μπορείτε να δείτε στο σύνδεσμο:

http://mikrasiatikhekstrateia.gr/epixeiriseis/augoustos_septemvrios22/topothesia_tis_Afion)

Η διάταξη των αντιπάλων το βράδυ της 12ης Αυγούστου 1922

Η διάταξη των αντιπάλων το βράδυ της 12ης Αυγούστου 1922

Το πρώτο δεκαήμερο του Αυγούστου του 1922 αρχίζουν να καταφθάνουν στη Στρατιά Μικράς Ασίας και στο Α΄ΣΣ πληροφορίες από αυτομόλους και κατασκόπους, που αναφέρονταν σε επικείμενη επίθεση του όγκου των τουρκικών δυνάμεων εναντίον της περιοχής συνδέσμου των Ι και IV Μεραρχιών, όπου υπήρχε ευρύ κενό στην αμυντική διάταξη. Οι αεροπορικές αναγνωρίσεις που εκτελέστηκαν νότια του δεξιού σκέλους της Εξέχουσας καθώς και η επίγεια παρατήρηση διαπίστωσαν ότι απέναντι από το μέτωπο των I και IV Μεραρχιών αναπτύσσονταν μεγάλες εχθρικές δυνάμεις και συγκεντρώσεις πυροβολικού, διεξάγονταν συνεχώς αναγνωρίσεις από ομάδες αξιωματικών και τα χωριά είχαν εκκενωθεί από τους κατοίκους τους. Όλες οι παραπάνω κρίσιμες πληροφορίες, διασταυρούμενες με αυτές των αυτομόλων, κατέτειναν στο συμπέρασμα ότι η τουρκική επίθεση ήταν προ των πυλών. Παρ’ όλο που από την επίγεια παρατήρηση που εκτεινόταν σε μεγάλο βάθος προς τα ανατολικά και τις αεροπορικές αναγνωρίσεις δεν διαπιστωθήκαν ανάλογες κινήσεις και συγκεντρώσεις τουρκικών δυνάμεων ανατολικά της Εξέχουσας – γεγονός που αποτελούσε σημαντική ένδειξη ότι από εκείνη τη περιοχή δεν αναμενόταν κάποια εχθρική ενέργεια – το Α΄ ΣΣ και η

Ο διοικητής της ΣΜΑ, αντιστράτηγος Χατζανέστης

Ο διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας, αντιστράτηγος Χατζανέστης

Στρατιά απέτυχαν να εκτιμήσουν το μέγεθος της διαγραφόμενης απειλής κατά του δεξιού σκέλους της Εξέχουσας και ως εκ τούτου δεν έλαβαν κανένα μέτρο στρατηγικού χαρακτήρα για την αντιμετώπισή της, πέραν κάποιων περιορισμένης σημασίας. Μόλις στις 10/8 το Α’ ΣΣ θα ζητήσει από τη Στρατιά τη μεταφορά ενός συντάγματος της VIIης Μεραρχίας πίσω από την Ιη Μεραρχία (η VIIη Μεραρχία βρισκόταν στο Εϋρέτ). Επειδή μέχρι και το μεσημέρι της 11/8 δεν είχε λάβει απάντηση της Στρατιάς, απευθύνθηκε στο Β’ ΣΣ, στο οποίο ανήκε η VIIη Μεραρχία, και ζήτησε την αποστολή συντάγματος της VIIης πίσω από το κενό του Καγιαντιμπί. Το Β’ ΣΣ, αναγνωρίζοντας το επείγον της κατάστασης, θα διατάξει το 22ο Σύνταγμα της VIIης να μετακινηθεί το πρωί της 12/8 στην περιοχή της Ιης Μεραρχίας. Η Στρατιά θα εγκρίνει την υπόψη μετακίνηση το απόγευμα της ιδίας. Επίσης, στις 11/8 ο Τρικούπης ζήτησε από τη Στρατιά τη διάθεση και του υπολοίπου της VIIης Μεραρχίας, αλλά επειδή μέχρι το μεσημέρι της 12/8 δεν είχε λάβει απάντηση της Στρατιάς, απευθύνθηκε στο Β’ ΣΣ ζητώντας την κατεπείγουσα  διάθεση της VIIης Μεραρχίας. Το Β’ ΣΣ θα συμφωνήσει ότι η τουρκική επίθεση είναι προ των πυλών και διατάσσει την VIIη Μεραρχία να μετακινηθεί την 0830 ώρα στις 13/8 στην περιοχή της Ιης.  Η VIIη Μεραρχία θα φθάσει στη πεδιάδα του Μπαλ Μαχμούτ τις μεταμεσημβρινές ώρες της ίδιας μέρας, εξαντλημένη από τη μακρά πορεία κάτω από το καυτό αυγουστιάτικο ήλιο του κεντρικού μικρασιατικού υψιπέδου και τμηματικά λόγω της επιμήκυνσης των φαλάγγων από το μεγάλο αριθμό των βραδυπορούντων.

13 Αυγούστου 1922 – 1η ημέρα της Τουρκικής επίθεσης

Η Τουρκική επίθεση θα εκτοξευτεί εναντίον του δεξιού σκέλους της εξέχουσας στις 0500 της 13ης Αυγούστου, με την κυρία προσπάθεια να κατευθύνεται προς τη περιοχή συνδέσμου των Ι και IV Μεραρχιών, όπου εξ αιτίας ελληνικών παραλείψεων αφ’ ενός υπήρχε ευρύ κενό μεταξύ των δύο μεραρχιών και αφ’ ετέρου η αμυντική τοποθεσία της IVης Μεραρχίας είχε χαραχθεί σε έδαφος υποκείμενο του κατεχομένου από τον αντίπαλο. Το κτύπημα θα είναι βίαιο και ισχυρό. Οι Τούρκοι επιδιώκουν να καταλάβουν τα εκατέρωθεν του κενού ισχυρά ερείσματα της ελληνικής αμυντικής τοποθεσίας – αριστερά το Ύψωμα 1710 επί του Καλετζίκ και δεξιά το Ύψωμα Τιλκί Κιρί Μπελ στον Τομέα της Ιης Μεραρχίας – προκειμένου να διευρύνουν το υπάρχον κενό και να κατέλθουν στη πεδιάδα του Μπαλ Μαχμούτ. Εξήντα και πλέον βαρέα Τουρκικά πυροβόλα θα συντρίψουν τις ελληνικές ξερολιθιές στο Καλετζίκ και στο Τιλκί Κιρί Μπελ, θα προκαλέσουν συντριπτικές απώλειες στους υπερασπιστές τους και θα κλονίσουν ανεπανόρθωτα το ηθικό τους.

Υπολείμματα της ελληνικής αμυντικής οργάνωσης επί του Τιλκί Κιρί Μπελ

Υπολείμματα της ελληνικής αμυντικής οργάνωσης επί του Τιλκί Κιρί Μπελ

Το Ι/35 Τάγμα που αμύνεται στο επί του Καλετζίκ Κέντρο Αντιστάσεως (ΚΑ) Καμελάρ, μέσα στις πρώτες ώρες της τουρκικής επίθεσης θα εξαερωθεί, αλλά τα υπολείμματα του θα διατηρήσουν το ύψωμα 1710. Από τις 1000 την άμυνα του ΚΑ Καμελάρ θα την αναλάβει το Απόσπασμα Πλαστήρα (5/42 Σύνταγμα Ευζώνων (ΣΕ) και Μοίρα Ορειβατικού Πυροβολικού), τα τάγματα του οποίου θα ανέλθουν διαδοχικά στην τοποθεσία, με το ΙΙΙ Τάγμα να φθάνει σε αυτή στις 0500 της 14ης Αυγούστου.

Η ευθύνη της άμυνας των Κέντρων Αντιστάσεως Τιλκί Κιρί Μπελ και Κιλίτς Αρσλάν Μπελ, καθώς και του Σημείου Στηρίγματος (ΣΣ) Καγιαντιμπί, είχε ανατεθεί στο 49ο Σύνταγμα Πεζικού. Το Σύνταγμα διαθέτει ιστορικό στάσεων, αποτελείται από οπλίτες παλαιών κλάσεων και η πειθαρχία και το ηθικό του δεν είναι και το καλύτερο. Αναφέρεται από το στρατηγό Μπουλαλά, διευθυντή τότε του ΙΙΙ Γραφείου της Ιης Μεραρχίας, ότι η ιδεολογία του «οίκαδε» κυριαρχούσε στο σύνταγμα. Η άποψη του γράφοντος, με βάση την εξέλιξη των πραγμάτων, είναι ότι περισσότερο «διαβρωμένο» ήταν το ηθικό του Ι/49 Τάγματος. Και όμως, στο 49ο Σύνταγμα, έχουν αναθέσει την άμυνα ενός ζωτικότατου υψώματος της «αχιλλείου πτέρνας της εξέχουσας», όπως αποκαλούταν το μέτωπο των Ι και IV Μεραρχιών. Το επί του Τιλκί Κιρί Μπελ αμυνόμενο Ι/49 Τάγμα, εντός της πρώτης ώρας από τη τουρκική επίθεση θα καμφθεί από τη βολή του εχθρικού πυροβολικού και θα εγκαταλείψει εν διαλύσει το ύψωμα και τα επ’ αυτού πυροβόλα και θα υποχωρήσει στην έδρα του συντάγματος με επικεφαλής τον διοικητή του τάγματος. Ανάλογη συμπεριφορά με αυτή του Ι/49 Τάγματος δεν έδειξαν καθ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα τα άλλα 2 τάγματα του Συντάγματος.

Η ελληνική αντίδραση

Η ελληνική διοίκηση θα αιφνιδιαστεί και θα αντιδράσει σπασμωδικά και αναποτελεσματικά. Για να γίνει κατανοητό το τι έγινε και το δεν έγινε, θα πρέπει να αναφερθεί ότι στις επιχειρήσεις οι διοικήσεις επεμβαίνουν στον αγώνα με τέσσερις τρόπους: με διαταγές, με πυρά, με τροποποίηση των ορίων και με την εφεδρεία τους.

Η Στρατιά, ευρισκόμενη στη Σμύρνη, δε διαθέτει άμεση εικόνα της μάχης και ως εκ τούτου αντιδρά με διαταγές που καμιά σχέση δεν έχουν με τη κρίσιμη κατάσταση που διαγράφεται νοτιοδυτικά του Αφιόν και η οποία μεταβάλλεται ραγδαία.

Το Α’ ΣΣ διαθέτει ως εφεδρεία το Απόσπασμα Πλαστήρα και από το πρωί της 13ης Αυγούστου την VIIη Μεραρχία. Το Απόσπασμα Πλαστήρα θα το διαθέσει με την έναρξη της επιθέσεως στην IVη Μεραρχία, τη δε VIIη Μεραρχία θα τη θέσει υπό τη διοίκηση της Ιης και, στην πράξη, θα την ακυρώσει ως μεγάλη και εμπειροπόλεμη μονάδα, ενώ μπορούσε να της αναθέσει την άμυνα του Τιλκί Κιρί Μπελ περιορίζοντας τον Τομέα της Ιης Μεραρχίας, ή ,αφού την έθεσε υπό τη διοίκηση της Ι, να προσδιορίσει με σαφήνεια στην Ιη Μεραρχία το έργο που έπρεπε να της ανατεθεί. Δυστυχώς, η Ιη Μεραρχία θα χρησιμοποιήσει την VIIη κατά το χειρότερο δυνατό τρόπο. Το Α’ ΣΣ μη διαθέτοντας πλέον εφεδρεία και με την κατάσταση να εξελίσσεται επί τω δυσμενέστερω, θα απευθυνθεί εναγωνίως στη Στρατιά και το Β’ ΣΣ εκλιπαρώντας να του σταλεί η ΙΧη Μεραρχία που βρίσκεται 40 χλμ βορειότερα, αλλά θα αποφύγει επιμελώς καθ’ όλη τη διάρκεια της 13/8 να απαλλάξει το ΙΙΙ/5/42 Τάγμα Ευζώνων από τα καθήκοντα φρουράς στο Αφιόν και να το στείλει στο Καμελάρ όπως ζητά επιμόνως ο Πλαστήρας και αφ’ ετέρου να απλώσει το χέρι του στην οργανική του ΧΙΙη Μεραρχία, μολονότι απέναντί της δεν αναγνωρίστηκαν τουρκικές δυνάμεις και στο μέτωπό της επικρατεί απόλυτη ηρεμία. Μέχρι το τέλος της μάχης που θα διεξαχθεί νοτιοδυτικά του Αφιόν, η ΧΙΙη Μεραρχία δεν θα ρίξει ούτε μια τουφεκιά. Θα πρέπει ακόμη να σημειωθεί ότι η ΧΙΙη Μεραρχία πέραν του οργανικού της ορειβατικού πυροβολικού, διέθετε μία (1) Μοίρα Πεδινού Πυροβολικού των 75 χλστ. (12 πυροβόλα) και μία (1) Μοίρα Σκόντα των 105 χλστ. (8 πυροβόλα). Το Α’ ΣΣ ούτε σε αυτές τις μονάδες δεν θα απλώσει χέρι. Μια ακόμη λεπτομέρεια έχει ιδιαίτερη σημασία: τα καλύτερα πυροβόλα που διέθετε η Στρατιά ήταν 24 Σκόντα 105 χλστ. Ήταν και τα μόνα που μπορούσαν να εκτελέσουν επισκηπτική βολή και ως εκ τούτου ήταν κατάλληλα για τη περιοχή του δεξιού σκέλους της Εξέχουσας όπου το εδαφικό ανάγλυφο ήταν έντονο και όχι για τον Τομέα της ΧΙΙης Μεραρχίας όπου το έδαφος προ του μετώπου της ήταν κατά βάση αναπεπταμένο.

 

Βαρύ οβιδοβόλο 15cm sFH 93 (ή M1893). Γερμανικό οβιδοβόλο από τα οποία η Οθωμανική Αυτοκρατορία απέκτησε 36 πριν από τον Α΄ΠΠ. Διαμέτρημα 149,7 χλστ, Ανύψωση 0 έως +65, Βάρος βλήματος: 41χλγρ. Αρχική ταχύτητα: 280μ/δευτ., Μέγιστο βεληνεκές: 6.050 μ.  Αριστερά, υπηρέτηση του πυροβόλου κατά τη "Μεγάλη Τουρκική Επίθεση" παρουσία του Κεμάλ.

Βαρύ οβιδοβόλο 15cm sFH 93 (ή M1893). Γερμανικό οβιδοβόλο από τα οποία η Οθωμανική Αυτοκρατορία απέκτησε 36 πριν από τον Α΄ΠΠ. Διαμέτρημα 149,7 χλστ, Ανύψωση 0 έως +65, Βάρος βλήματος: 41χλγρ. Αρχική ταχύτητα: 280μ/δευτ., Μέγιστο βεληνεκές: 6.050 μ.
Αριστερά, υπηρέτηση του πυροβόλου κατά τη «Μεγάλη Τουρκική Επίθεση» παρουσία του Κεμάλ. Ιδιαίτερης σημασίας η ύπαρξη στερεοσκοπικού τηλεμέτρου.

Στον τομέα της Ιης Μεραρχίας η τουρκική επίθεση αποβλέπει στην κατάληψη του Τιλκί Κιρί Μπελ, υψώματος «φύσει και θέσει ισχυρού», που αν καταληφθεί θα καταρρεύσει ολόκληρη η γραμμή της μεραρχίας. Επιτίθενται εναντίον του με μία μεραρχία ενώ δύο άλλες το περισφίγγουν από τα πλευρά. Απέναντι από το ύψωμα έχουν τάξει δύο συντάγματα βαρέως πυροβολικού, που θρυμματίζουν τις οχυρώσεις από ξερολιθιά. Το επί του Τιλκί Κιρί Μπελ αμυνόμενο Ι/49 Τάγμα, εντός της πρώτης ώρας από την τουρκική επίθεση θα καμφθεί από τη βολή του εχθρικού πυροβολικού, θα εγκαταλείψει εν διαλύσει το ύψωμα και τα επ’ αυτού πυροβόλα και θα υποχωρήσει στην έδρα του συντάγματος με επικεφαλής τον διοικητή του τάγματος. Ανάλογη συμπεριφορά με αυτήν του Ι/49 Τάγματος δεν έδειξαν καθ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα τα άλλα δύο τάγματα του Συντάγματος.

Ο διοικτής της Ιης Μεραρχίας, υποστράτηγος Αθανάσιος Φράγκου

Ο διοικτής της Ιης Μεραρχίας, υποστράτηγος Αθανάσιος Φράγκου

Ο διοικητής της Ιης Μεραρχίας θα μεριμνήσει προσωπικά για την ανασυγκρότηση του Ι/49 Τάγματος και στη συνέχεια θα αντεπιτεθεί με τάγματα των εφεδρικών 4ου και 22ου Συνταγμάτων και των Ι και ΙΙ/49 Ταγμάτων για την ανακατάληψη του Τιλκί Κιρί Μπελ. Η αντεπίθεση θα εκτοξευτεί στις 1330 της 13/8 και παρά τη σκληρή αντίδραση των Τούρκων και τις μεγάλες απώλειες, θα καταληφθεί η δεσπόζουσα κορυφογραμμή του Τιλκί Κιρί Μπελ, αλλά οι Τούρκοι δεν θα εκδιωχθούν από τα συρματοπλέγματα. Ενώ αποδεικνύεται ότι το Ι/49 Τάγμα «δεν δύναται» και μάλλον είναι διαλυτικό στοιχείο, η Ιη Μεραρχία θα αποφύγει να το αποσύρει από την πρώτη γραμμή μετά το πέρας της αντεπίθεσης. Αντί να αναθέσει την άμυνα του Τιλκί Κιρί Μπελ που αποτελεί το σπουδαιότερο έρεισμα της αμυντικής της τοποθεσίας στο εμπειροπόλεμο 22ο Σύνταγμα της VIIης Μεραρχίας που έλαβε μέρος με 2 τάγματα στην ανακατάληψη του υψώματος, θα δημιουργήσει επί του Κ.Α. μια μη λειτουργική οργάνωση διοικήσεως των εκεί 5 ταγμάτων. Στην οργάνωση αυτή θέτει τα 2 τάγματα του 22ου Συντάγματος που έλαβαν μέρος στην ανακατάληψη του Τιλκί Κιρί Μπελ υπό τη διοίκηση του διοικητού του ΙΙ/49 Τάγματος! Η VIIη Μεραρχία αντί να χρησιμοποιηθεί συγκεντρωτικά για την επίτευξη αποφασιστικού αποτελέσματος, που στη συγκεκριμένη περίσταση θα ήταν η πλήρης ανακατάληψη και εξασφάλιση του Τιλκί Κιρί Μπελ και του κενού μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών, αφέθηκε με ένα μόνο από τα συντάγματα της και της ανατέθηκε η άμυνα του Χασάν Μπελ που μέχρι εκείνη τη στιγμή άντεχε και απλά χρειαζόταν ενίσχυση. Το 23ο Σύνταγμα της VIIης Μεραρχίας θα σπάσει στα 3 και ο διοικητής του Συντάγματος θα μείνει με ένα τάγμα και με αποστολή τη φρούρηση μιας ημιονικής ατραπού. Η IVη Μεραρχία θα αναθέσει την άμυνα του Καμελάρ στον Πλαστήρα και ύστερα θα κλείσει τα βλέφαρα. Ενώ αντιλαμβάνεται ότι η τουρκική επίθεση αποβλέπει πρωτίστως στην κατάληψη του Υψώματος 1710, θα κρατήσει μέχρι το πρωί της επομένης το εφεδρικό της 11ο Σύνταγμα στα ανατολικά.

 

14η Αυγούστου – 2η ημέρα της Τουρκικής επίθεσης

Τομέας Ιης Μεραρχίας

Στον Υποτομέα του Σινάν Πασά, το Ύψωμα Χασάν Μπελ διατηρούταν σταθερά από τις εκεί δυνάμεις του 5ου Συντάγματος που είχαν τεθεί από το απόγευμα της 13/8 υπό τη διοίκηση της VIIης Μεραρχίας (-2). Στον Υποτομέα Σαβράν ο διοικητής του 49ου Συντάγματος διοικεί 10 τάγματα που ανήκαν σε 4 διαφορετικά συντάγματα και οι αντεπιθέσεις που είχε διατάξει η Ιη Μεραρχία δεν είχαν εκτελεστεί. Επί του Τιλκί Κιρί Μπελ βρίσκονταν δύο (2) τάγματα του 22ου Συντάγματος, δύο (2) τάγματα του 49ου Συντάγματος και ένα (1) τάγμα του 4ου Συντάγματος. Επί του Κιλίτς Αρσλάν Μπελ αμύνονταν από ένα τάγμα των 4ου, 23ου και 49ου Συνταγμάτων και στο ΣΣ Καγιαντιμπί από ένα (1) τάγμα των 4ου και 22ου Συνταγμάτων. Αυτό το ετερόκλητο μίγμα δυνάμεων στα ΚΑ και το ΣΣ, που δεν διέθετε οργανικούς δεσμούς, εκπαίδευση, ηθικό και τελούσε υπό τη διοίκηση άλλων διοικητών, δεν ενέπνεε καμιά εμπιστοσύνη για τη συνέχεια του αμυντικού αγώνα. Τρεις διοικήσεις συνταγμάτων είχαν στη πράξη καταργηθεί.

Ο Τομέας της Ιης Μεραρχίας κατά τις 14/8 (Παλ. Ημερ).

Ο Τομέας της Ιης Μεραρχίας κατά τις 14/8 (Παλ. Ημερ).

Στις 0830 τα 3 τάγματα που αμύνονταν στο ανατολικό τμήμα του Τηλκί Κηρί Μπελ «κλονισθέντα υποχώρησαν και ανασυντάχθηκαν στις θέσεις του πυροβολικού». Στις 1130 το Ι/4 τάγμα και τα υπολείμματα του Ι/49 τάγματος που αμύνονταν στο δυτικό τμήμα του Τηλκί Κηρί Μπελ «κλονισθέντα ανετράπησαν και ετράπησαν προς τα πίσω εν πλήρη αταξία. Πάσαι αι προσπάθειαι προς συγκράτησιν αυτών από τον διοικητή της Μεραρχίας υποστράτηγο Φράγκου, απέβησαν μάταιαι». Μεγάλος αριθμός οπλιτών του 49ου Συντάγματος είχε αυτοτραυματιστεί στο αριστερό χέρι, ώστε η δειλία τους να τύχει και διακομιδής. Στις 1300 θα εγκαταλείψουν το Τιλκί Κιρί Μπελ και τα υπολειπόμενα 3 τάγματα που με δυσκολία συγκρατούνταν στο ανατολικό τμήμα του υψώματος. Η πτώση του Τιλκί Κιρί Μπελ κλόνισε ολόκληρο το μέτωπο της Ιης Μεραρχίας, με αποτέλεσμα να εγκαταληφθούν σύντομα το ΚΑ Κιλίτς Αρσλάν Μπελ και το ΣΣ Καγιαντιμπί, οι «υπερασπιστές των οποίων υποχώρησαν σε πλήρη σύγχυση» προς το Μπαλ Μαχμούτ καλυπτόμενοι από το 23ο Σύνταγμα Πεζικού που κατέλαβε θέσεις στη περιοχή του χωριού Τινάζ Τεπέ (ή Σινίρκιοϊ).

Τομέας IVης Μεραρχίας

Το κεντρικό τμήμα του Τομέα το ανέλαβε στις 0730 το εφεδρικό 11ο Σύνταγμα της IVης Μεραρχίας, το οποίο εξ αιτίας της απώλειας του Πριονοειδούς Βράχου αμυνόταν στη δεύτερη γραμμή αντιστάσεως συγκρατώντας τον εχθρό. Στο αριστερό συνέχιζε να αμύνεται το 8ο Σύνταγμα χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα.

Ο Τομέας της IVης Μεραρχίας στις 14/8 (Παλ. Ημερολ.)

Ο Τομέας της IVης Μεραρχίας στις 14/8 (Παλ. Ημερολ.)

Στις 0800 της 14/8 καταλήφθηκε το ύψωμα 1710 στο ΚΑ Καμελάρ. Αμέσως θα αντεπιτεθεί το ΙΙΙ/5/42 τάγμα για ανακατάληψη του υψ. 1710, αλλά θα προσβληθεί κατά μέτωπο και από το αριστερό πλευρό από υπέρτερες δυνάμεις και θα εξαερωθεί. Το ΙΙΙ/5/42 τάγμα θα ανατραπεί και θα υποχωρήσει και μαζί του θα υποχωρήσει και το Ι/5/42 ΣΕ τάγμα (μάλλον σε κατάσταση αταξίας εξ αιτίας των μεγάλων απωλειών τους). Και τα δύο τάγματα «συνεκρατήθησαν» στα υψώματα Βελισαρίου (κατάθεση Συνταγματάρχη Πλαστήρα στην Ανακριτική Επιτροπή Επιχειρήσεων Μικράς Ασίας, ο οποίος όμως απέφυγε λεπτομέρειες για τη κατάσταση των ανατραπέντων ταγμάτων και το πώς αυτά «συνεκρατήθησαν»). Το ΙΙ Τάγμα του 5/42 ΣΕ διατήρησε τις θέσεις του μέχρι και την 1600, καλύπτοντας των υποχώρηση της υπολοίπου δυνάμεως. Στις 1600 ο Πλαστήρας θα τραβήξει και το ΙΙ Τάγμα του στα υψώματα Βελισαρίου. Η κατάσταση σε συνδυασμό με τη κατάρρευση του αριστερού της Ιης Μεραρχίας και τη κάθοδο τουρκικών δυνάμεων στο κενό μεταξύ των I και IV Μεραρχιών, είχε καταστεί δύσκολη. Από πολλές πηγές προκύπτει ότι το Απόσπασμα Πλαστήρα μέχρι και την 1800 ώρα, δεν είχε αποσυρθεί από την τοποθεσία, ενώ δεξιά και αριστερά του είχε επικρατήσει απόλυτη ησυχία λόγω της αποχώρησης των εκεί δυνάμεων. Σύμφωνα με τη κατάθεση του συνταγματάρχη Πλαστήρα, το υπ’ αυτόν Απόσπασμα αποχώρησε από τα υψώματα Βελισαρίου στις 2230 ώρα.

Γενική διαπίστωση

Η τουρκική επιτυχία οφείλεται κατά κύριο λόγο στο βαρύ πυροβολικό τους. Ασφαλώς το άριστο σχέδιο και η συντριπτικά ανώτερη ισχύς των δυνάμεων που συγκέντρωσαν απέναντι από τη περιοχή συνδέσμου των Ι και IV ελληνικών Μεραρχιών, όπως και η δράση του ιππικού τους στα ελληνικά μετόπισθεν, συνέβαλαν τα μέγιστα στην ευόδωση των προσπαθειών τους, όπως συνέβαλαν στη τουρκική επιτυχία και τα δικά μας λάθη και αδυναμίες. Αλλά αυτό που είχε καταλυτικές συνέπειες στη συνέχεια της ελληνικής αμυντικής προσπάθειας, ήταν τα αποτελέσματα που προκάλεσε ο σφοδρός βομβαρδισμός των ελληνικών Κέντρων Αντιστάσεως από το βαρύ τουρκικό πυροβολικό. Και στα δύο Κέντρα Αντιστάσεως, στο Καμελάρ και στο Τιλκί Κιρί Μπελ, οι βολές του τουρκικού βαρέως πυροβολικού προκάλεσαν τρομακτικές απώλειες στις αμυνόμενες ελληνικές δυνάμεις, κατέστρεψαν τις ατελείς οχυρώσεις τους και κλόνισαν ανεπανόρθωτα το ηθικό τους.

Είναι ενδιαφέρον ότι το τουρκικό πεζικό δεν μπόρεσε να εκμεταλλευτεί τα αποτελέσματα του τουρκικού πυροβολικού. Το ΚΑ Τιλκί Κιρί Μπελ εγκαταλείφθηκε από το Ι/49 Τάγμα πριν την 0700 ώρα. Αλλά μέχρι και την 1330 ώρα που εκτοξεύτηκε η αντεπίθεση της Ιης Μεραρχίας, η 15η τουρκική μεραρχία δεν κατόρθωσε να σταθεροποιηθεί επί του υψώματος, με αποτέλεσμα αυτό να περιέλθει και πάλι στις ελληνικές δυνάμεις. Και είναι βέβαιο ότι στις 14/8 τα πέντε τάγματα που αμύνονταν επί του Τιλκί Κιρί Μπελ υποχώρησαν επειδή κλονίστηκαν. Κλονίστηκαν ηθικά και κατέρρευσαν. Και αυτό συνέβη επειδή βρίσκονταν διαρκώς υπό τα πυρά του τουρκικού πυροβολικού – όλων των διαμετρημάτων. Και όλα τα τουρκικά πυροβόλα, οποιουδήποτε διαμετρήματος, μπορούσαν να εκτελέσουν επισκηπτική βολή, πράγμα που κανένα Ελληνικό πυροβόλο δεν μπορούσε.

Αυτοί που συνέγραψαν τους τόμους της στρατιωτικής ιστορίας της Μικρασιατικής Εκστρατείας, πέρα από το τιτάνιο έργο που έφεραν σε πέρας προκειμένου να τεκμηριώσουν τις αναφορές τους, διέθεταν και εξαιρετικό λόγο:

«Από την 0500 το καταιγιστικόν πυρ του Τουρκικού πυροβολικού, υπολογισθέντος εις 30 βαρέα πυροβόλα και 40 ορειβατικά Σκόντα, συνεκεντρώθη επί του Μαύρου Βράχου, του ΣΣ Μπέλμα και της θέσεως Μάτι, ως και επί των θέσεων του φιλίου πυροβολικού. Τοιαύτη ήταν η σφοδρότης και η ακρίβεια της βολής ώστε εντός ολιγοστού χρόνου τα χαρακώματα της θέσεως Μάτι ανεσκάφησαν τελείως, ο κατέχων δε ταύτα 1/35 Λόχος απεδεκατίσθη. …. Ουδέποτε μέχρι της ημέρας εκείνης τα Ελληνικά στρατεύματα εν Μ. Ασία είχον υποστή τοιούτον σφοδρόν και αποτελεσματικόν βομβαρδισμόν».

 

Το Α’ ΣΣ εκδίδει διαταγή γενικής υποχώρησης

Οι θέσεις των ελληνικών δυνάμεων το βράδυ της 14ης προς 15η Αυγούστου

Οι θέσεις των ελληνικών δυνάμεων το βράδυ της 14ης προς 15η Αυγούστου

Ενώ διαδραματίζονταν τα παραπάνω γεγονότα, στις 1030 της 14ης Αυγούστου ο διοικητής του Α’ ΣΣ υποστράτηγος Τρικούπης οδηγήθηκε στην έκδοση της ακόλουθης διαταγής συμπτύξεως των υπ’ αυτόν δυνάμεων από την κατεχομένη αμυντική τοποθεσία της Eξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ.

«Κατόπιν διασπάσεως δεξιού τομέως IV μεραρχίας, το Α’ Σώμα Στρατού (ΣΣ) θα συμπτυχθή εις την γραμμήν Ταζλέρ – υψώματα Ντουζ Αγάτς – Αϊβαλή – Μπαλ Μαχμούτ – Κιουπρουλού – Μπουγιούκ Τζορτζά. Η IV μεραρχία εις υψώματα Κιουπρουλού, Ι μετά VII και η ΧΙΙ εκατέρωθεν. ….. Σταθμός διοικήσεως ΣΣ προσωρινώς εις Κασλί Γκιόλ Χαμάμ.»

Όπως φαίνεται από το κείμενο της διαταγής, ο διοικητής του Α’ ΣΣ αποφάσισε σύμπτυξη από την τοποθεσία της Εξέχουσας επειδή διασπάστηκε το δεξιό της IVης Μεραρχίας. Επομένως αποτελεί ζήτημα προς διερεύνηση αν πράγματι στις 1030 είχε διασπαστεί το δεξιό της IVης Μεραρχίας και πώς και από ποια πηγή ο διοικητής του Α’ ΣΣ ενημερώθηκε για την αναφερόμενη διάσπαση.

Για τους μη ειδικούς με τη στρατιωτική ορολογία, κρίσιμο στοιχείο της ως άνω διαταγής αποτελεί η απορρέουσα υποχρέωση των Ι και ΧΙΙ Μεραρχιών να συνδεθούν με τη IVη Μεραρχία προκειμένου να πληροφορηθούν τα ακριβή όρια της τοποθεσίας που θα καταλάμβανε στα υψώματα νότια των στενών Κιουπρουλού, ώστε να συνδεθούν μαζί της. Αλλά σε καμιά περίπτωση αυτή η δεδομένη υποχρέωση των Ι και ΧΙΙ Μεραρχιών δεν επέτρεπε τον εφησυχασμό στο διοικητή της IVης, ο οποίος θα έπρεπε αφ’ ενός να αναλάβει πρωτοβουλία για την αποκατάσταση συνδέσμου με τις άλλες 2 μεραρχίες σε περίπτωση που αυτός δεν είχε επιτευχθεί και αφ’ ετέρου να μεριμνήσει για τη κάλυψη των πλευρών του.

Διάσπαση δεξιού IVης Μεραρχίας;

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν παρατεθεί μέχρις εδώ, είναι φανερό ότι στις 1030 που ο διοικητής του Α’ ΣΣ εξέδωσε τη διαταγή για γενική σύμπτυξη, η αμυντική τοποθεσία της IVης Μεραρχίας είχε μεν διαρραγεί, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν είχε διασπαστεί. Η κατάσταση στο δεξιό της μεραρχίας ήταν βεβαίως δύσκολη, αλλά όχι απελπιστική. Με την αναμενόμενη μάλιστα άφιξη στην τοποθεσία του Αφιόν των 26ου και 46ου Συνταγμάτων που είχαν τεθεί ΥΔ της IVης Μεραρχίας, η αντίσταση μπορούσε να παραταθεί μέχρι τις βραδινές ώρες. Η κατάρρευση όμως της άμυνας στο Τιλκί Κιρί Μπελ στις 1300 δημιουργούσε νέα δεδομένα που θα επέβαλαν τη σύμπτυξη, αλλά η κατάρρευση συνέβη 2,5 ώρες μετά την έκδοση της διαταγής συμπτύξεως από τον Τρικούπη και δεδομένου ότι το ανέπαφο 23ο Σύνταγμα Πεζικού αποχώρησε από το ύψος του χωριού Τανάς Τεπέ (Σινίρκιοϊ) μετά την 1600, η σύμπτυξη θα μπορούσε να αρχίσει με το τελευταίο φως. Ο διοικητής του Α’ ΣΣ θα πληροφορηθεί τα της καταρρεύσεως της Ιης Μεραρχίας μετά από πολλές ώρες, όταν θα επιστρέψουν οι σύνδεσμοι που έστειλε στη Μεραρχία. Το πελώριο ζήτημα που ανακύπτει είναι: με βάση ποιες πληροφορίες και ποια ενημέρωση, ο διοικητής του Α’ ΣΣ αποφάσισε σύμπτυξη κατά τη διάρκεια της ημέρας δυνάμεων που βρίσκονταν σε στενή επαφή με τον εχθρό.

Ενημέρωση του στρατηγού Τρικούπη για τα περί «διασπάσεως» του δεξιού της IVης Μεραρχίας

Ο στρατηγός Νικόλαος Τρικούπης, επικεφαλής του Α' ΣΣ

Ο υποστράτηγος Νικόλαος Τρικούπης, επικεφαλής του Α’ ΣΣ

Ο στρατηγός Τρικούπης γράφει στο βιβλίο του «Διοίκησις Μεγάλων Μονάδων εν Πολέμω», (σελίδες 10-12 και 312), ότι την ανατροπή του δεξιού της IVης Μεραρχίας την πληροφορήθηκε (προσέξτε) όχι από τον υπεύθυνο διοικητή της Μεραρχίας, αλλά από τους διευθυντές των ΙΙΙ και ΙΙ Γραφείων της Μεραρχίας οι οποίοι προσήλθαν αλληλοδιαδόχως στο στρατηγείο του και τον ενημέρωσαν εκ μέρους του διοικητού της IV Μεραρχίας ότι το δεξιό της μεραρχίας ανατράπηκε και ότι η προς Έρικμαν οδός ήταν ανοικτή.

Ο διοικητής της IVης Μεραρχίας υποστράτηγος Δημαράς στην κατάθεση του στην Ανακριτική Επιτροπή Επιχειρήσεων Μικράς Ασίας αναφέρει ότι περί το μεσημέρι της 14ης Αυγούστου μετέβη στο στρατηγείο του Α’ ΣΣ για να ενημερώσει τον Σωματάρχη επί της καταστάσεως και εκεί πληροφορήθηκε από τον ίδιο τον Τρικούπη ότι πριν μία ώρα και πλέον είχε εκδώσει γενική διαταγή υποχώρησης και ότι ένας επιτελής του σώματος του παρέδωσε το αντίτυπο της διαταγής. Επίσης ο Δημαράς καταθέτει στην Επιτροπή αναφορικά με τα αναφερόμενα στην έκθεση Τρικούπη περί ενημερώσεως του το πρωί της 14/8 για την «απελπιστική» κατάσταση της IVης Μεραρχίας από τον επιτελάρχη της Μεραρχίας και τους επιτελείς των ΙΙ και ΙΙΙ Γραφείων, ότι ο επιτελάρχης του ουδέποτε απομακρύνθηκε από το στρατηγείο του και ότι ο ίδιος δεν εξουσιοδότησε κανέναν επιτελή του να ενημερώσει τον διοικητή του Α’ ΣΣ σχετικά με την κρατούσα κατάσταση στο μέτωπο της Μεραρχίας. Στη συνέχεια της κατάθεσής του, ο υποστράτηγος Δημαράς αναφέρει ότι κατά την επιστροφή του στο στρατηγείο του κάλεσε τους δύο επιτελείς του, οι οποίοι του επιβεβαίωσαν ότι μετέβησαν στο στρατηγείο του Α’ ΣΣ εξ ιδίας πρωτοβουλίας, αλλά αρνήθηκαν ότι ανακοίνωσαν στον Σωματάρχη πληροφορίες περί της καταστάσεως, αλλά του ανέφεραν γενικές πληροφορίες περί της καταστάσεως που επικρατούσε κατά τις ώρες εκείνες (ποια η διαφορά;).

Ακόμη, ο επιτελάρχης και ο διευθυντής του ΙΙΙ Γραφείου του Α’ ΣΣ κατέθεσαν στην Ανακριτική Επιτροπή ότι πληροφορήθηκαν την κάμψη του κέντρου της IVης Μεραρχίας και την απελπιστική κατάσταση της άμυνάς της, «παρά του επιτελάρχου της IVης Μεραρχίας ή άλλης τινός πηγής». Αλλά ο επιτελάρχης της IVης Μεραρχίας, αντισυνταγματάρχης Τσολάκογλου, κατέθεσε στην Ανακριτική Επιτροπή ότι την 14/8 ουδέποτε απομακρύνθηκε από το στρατηγείο της Μεραρχίας.

Με βάση όμως τα όσα μέχρι τώρα έχουν αναφερθεί, είναι φανερό ότι:

  1. Ο διοικητής του Α’ ΣΣ, για κάποιους άγνωστους λόγους, δεν είχε διαρκή επικοινωνία με το διοικητή της IVης Μεραρχίας, μολονότι τα στρατηγεία των δύο σχηματισμών βρίσκονταν εντός της ίδιας πόλης. Ο Τρικούπης δεν μιλούσε με τον μέραρχο της IVης για τα μεγάλα ζητήματα, αλλά με τους επιτελείς της Μεραρχίας (βαθμού λοχαγού).
  2. Ο στρατηγός Τρικούπης εξέδωσε στις 1030 διαταγή γενικής υποχώρησης χωρίς να γνωρίζει την πραγματική κατάσταση στον τομέα της IVης Μεραρχίας, χωρίς γραπτή ή προφορική ενημέρωση για τη δύσκολη κατάσταση από τον υπεύθυνο διοικητή της IVης Μεραρχίας, αλλά στηριζόμενος σε πληροφορίες που έλαβε από επιτελείς της μεραρχίας.
  3. Στο στρατηγείο της IVης Μεραρχίας σίγουρα και για λόγους που παραμένουν άγνωστοι, αφού οι ανακριτικές επιτροπές ουδέποτε ολοκλήρωσαν το έργο τους, είχε χαθεί ο έλεγχος και οι επιτελείς της μεραρχίας ενεργούσαν μάλλον αυτόνομα. Υπόψη ότι ο ένας εκ των επιτελών φονεύθηκε την επομένη ημέρα.
  4. Οι επιτελείς της IVης Μεραρχίας που ενημέρωσαν τον Τρικούπη δεν γνώριζαν την πραγματική κατάσταση που επικρατούσε στο μέτωπο της μεραρχίας.
  5. Κάποιοι λένε ψέματα.

 

Αφ’ υψηλού και εξ αποστάσεως διεύθυνση των επιχειρήσεων

Μελετώντας κάποιος τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στις 13 και 14 Αυγούστου 1922 στην περιοχή του Αφιόν Καραχισάρ, θα του φανερωθεί μια εικόνα αφ’ υψηλού, «αριστοκρατικής» και εξ αποστάσεως διεύθυνσης των επιχειρήσεων από τις διοικήσεις και τα επιτελεία της Στρατιάς, του Α΄ ΣΣ και της IVης Μεραρχίας, καθώς και ορισμένων συνταγμάτων, οι οποίες δεν θα εγκαταλείψουν ούτε στιγμή τα στρατηγεία τους για να προωθηθούν μπροστά ώστε να αποκτήσουν μια αληθινή και σε πραγματικό χρόνο εικόνα των επιχειρήσεων, την ίδια στιγμή που η ανωτάτη τουρκική ηγεσία (Κεμάλ πρόεδρος της Τουρκικής εθνοσυνέλευσης και αρχιστράτηγος, Φεβζή πρωθυπουργός και αρχηγός επιτελείου, Ισμέτ διοικητής δυτικού μετώπου, Νουρεντίν διοικητής 1ης στρατιάς) διεύθυναν τη μάχη από το παρατηρητήριο του Κοτσά Τεπέ.

Το σύνολο της ανώτατης τουρκικής στρατιωτικής ηγεσίας στο παρατηρητήριο του Κοτσά Τεπέ (αριστερά ο Κεμάλ, στο κέντρο, καθισμένος ο Ισμέτ και δεξιά ο Φεβζή) κατά την ημέρα της επιθέσεως (φωτογραφία αριστερά). Η “Λέσχη των Κυνηγών” στην προκυμαία της Σμύρνης, έδρα της Στρατιάς Μικράς Ασίας κατά την Εκστρατεία (φωτογραφία στο κέντρο). Ο Διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας στρατηγός Χατζανέστης δε θα την εγκαταλείψει καθ΄όλη της μάχης στο Αφιόν και αυτών που ακολούθησαν. Στην αριστερή φωτογραφία "Διοικητήριο στο Αφιόν Καραχισάρ". Αν και η τεκμηρίωση του ΕΛΙΑ (από το αρχείο του οποίου προέρχεται η φωτογραφία) δε διευκρινίζει αν αποτελεί το διοικητήριο του Α' ΣΣ ή της IVης Μεραρχίας, καμία από τις δύο διοικήσεις δεν εγκατέλειψε το αντίστοιχο διοικητήριο κατά τη διεξαγωγή της μάχης.

Το σύνολο της ανώτατης τουρκικής στρατιωτικής ηγεσίας στο παρατηρητήριο του Κοτσά Τεπέ (αριστερά ο Κεμάλ, στο κέντρο, καθισμένος ο Ισμέτ και δεξιά ο Φεβζή) κατά την ημέρα της επιθέσεως (φωτογραφία αριστερά). Η “Λέσχη των Κυνηγών” στην προκυμαία της Σμύρνης αποτέλεσε την έδρα της Στρατιάς Μικράς Ασίας κατά την Εκστρατεία (φωτογραφία στο κέντρο). Ο Διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας στρατηγός Χατζανέστης δε θα την εγκαταλείψει καθ΄όλη της μάχης στο Αφιόν και αυτών που ακολούθησαν. Στην δεξιά φωτογραφία το στρατηγείο του Α’ΣΣ στο Αφιόν, όπου έδρευε και το στρατηγείο της IVης Μεραρχίας. Καμία από τις δύο διοικήσεις δεν εγκατέλειψε το στρατηγείο της κατά τη διεξαγωγή της μάχης.

Εξαίρεση στον αναφερόμενο κανόνα αποτελεί ο διοικητής της Ιης Μεραρχίας υποστράτηγος Φράγκου, ο οποίος όπως και σε άλλες κρίσιμης σημασίας μάχες (Υψώματος 1799 και Μανγκάλ Νταγ), διευθύνει και αυτή τη μάχη από προωθημένες θέσεις και αντιδρά πρακτικά στις κρίσιμες προκλήσεις, όπως την 1030 ώρα της 13ης Αυγούστου που προωθείται στο ύψωμα Κιλίτς Αρσλάν Μπελ, όπου επιλαμβάνεται ο ίδιος της ανασυγκρότησης του Ι/49 Τάγματος και τηνς οργάνωσης της αντεπίθεσης για την ανακατάληψη του Τιλκί Κιρί Μπελ. Μετά όμως την εκτόξευση της αντεπίθεσης και τη μερική ανακατάληψη του υψώματος, ο διοικητής του Α΄ ΣΣ υποστράτηγος Τρικούπης θα διατάξει τον Φράγκου να επανέλθει στο στρατηγείο του στο Μπαλ Μαχμούτ. Ο Φράγκου θα προωθηθεί και το μεσημέρι της 14ης Αυγούστου στο Τιλκί Κιρί Μπελ σε μια μάταιη προσπάθεια να ανακόψει τη φυγή των «υπερασπιστών» του υψώματος. Δεν θα το κατορθώσει, θα επιστρέψει στον σταθμό διοικήσεώς του στο Μπαλ Μαχμούτ, και στις 1430 θα εκδώσει υπό τη πίεση των πραγμάτων διαταγή συμπτύξεως των μονάδων του στην οποία προσδιορίζονταν οι θέσεις τις οποίες θα καταλάμβαναν τα τμήματα της μεραρχίας του και της VIIης (που έχει τεθεί υπό τις διαταγές του) που υποχωρούσαν σε κατάσταση διάλυσης από την αμυντική τοποθεσία. Όταν ο Φράγκου εκδίδει τη διαταγή του, έχουν περάσει 4,5 ώρες από την ώρα που ο στρατηγός Τρικούπης έχει εκδώσει τη διαταγή συμπτύξεως από την κατεχομένη τοποθεσία της Εξέχουσας, αλλά ο Φράγκου αυτό το αγνοεί επειδή από την 1100 είχε διακοπεί η τηλεφωνική επικοινωνία της Ιης Μεραρχίας με το Α’ ΣΣ, εξ αιτίας της πρόωρης διάλυσης του τηλεφωνικού και τηλεγραφικού κέντρου του Α’ ΣΣ (όπως θα αναφερθεί παρακάτω). Όπως και ο Τρικούπης θα αγνοεί μέχρι το βράδυ τη σύμπτυξη της Ιης Μεραρχίας. Η σημασία του γεγονότος είναι ευνόητη. Ο Τρικούπης έχει εκδώσει διαταγή συμπτύξεως, αλλά μετά 4,5 ώρες η Ι Μεραρχία (με την VIIη) που καλύπτει το δεξιό του και εξασφαλίζει την οδό συγκοινωνιών του Α΄ ΣΣ με το Τουμλού Μπουνάρ, την αγνοεί. Δυστυχώς, και με ευθύνη και των δύο διοικήσεων, ο σύνδεσμός και η επικοινωνία του Α’ ΣΣ με τη Ιη Μεραρχία δεν θα αποκατασταθεί ποτέ ξανά.

Ο Φράγκου προκειμένου να επιτύχει την ανασύνταξη των εν διαλύσει και εν αταξία υποχωρούντων τμημάτων του από το Καγιαντιμπί, το Τιλκί Κιρί Μπελ και το Κιλίτς Αρσλάν Μπελ, πράττει τα αυτονόητα. Αποστέλλει μπροστά τον επιτελάρχη του και αξιωματικούς του επιτελείου του, οι οποίοι επιδίδουν αντίγραφα της διαταγής συμπτύξεως στους επικεφαλής των υποχωρουσών μονάδων που συναντούν καθ’ οδόν και συγχρόνως οδηγούν τις μονάδες στις καθοριζόμενες από τη διαταγή του θέσεις. Παρ’ όλα αυτά, οι μονάδες της Ιης Μεραρχίας δεν θα καταλάβουν τις προβλεπόμενες θέσεις τους και κάποιες δεν θα λάβουν τη διαταγή συμπτύξεως.

Κοινοποίηση της διαταγής συμπτύξεως του Α΄ΣΣ

Ο διευθυντής του ΙΙΙ Γραφείου του Α’ ΣΣ ανέθεσε την ευθύνη κοινοποίησης της διαταγής στις υφιστάμενες και γειτονικές διοικήσεις, στον βοηθό του λοχαγό Μηχανικού Κ. Κανελλόπουλο, ο οποίος μετέβη στο τηλεγραφικό κέντρο, αλλά βρήκε το κέντρο κενό από προσωπικό και μηχανήματα. Ως εκ τούτου απευθύνθηκε στον διευθυντή της τηλεγραφικής υπηρεσίας και τον ρώτησε με τίνος τη διαταγή διαλύθηκε το κέντρο. Αυτός του απάντησε ότι διαλύθηκε με διαταγή του επιτελάρχη. Ο Κανελλόπουλος μετέβη ακολούθως στον επιτελάρχη και τον ρώτησε με ποιον τρόπο θα διαβιβάσει τη διαταγή. Και έλαβε την εξής καταπληκτική απάντηση: «Να ενεργήσεις αυτοβούλως όπως κρίνεις καλύτερο». Η ώρα είχε πάει 12 και ο Κανελλόπουλος έστειλε με ένα έφιππο αξιωματικό του λόχου στρατηγείου τη διαταγή στην Ιη Μεραρχία. Η διαταγή όμως δεν θα φθάσει ποτέ στην Ιη Μεραρχία. Στη συνέχεια ο Κανελλόπουλος μετέβη στο στρατηγείο της IV Μεραρχίας όπου ο διευθυντής του ΙΙΙ Γραφείου τον ενημέρωσε ότι είχαν πάρει τη διαταγή και ότι την έχουν διαβιβάσει στη ΧΙΙη που βρίσκεται στο αριστερό της IVης. Όπως αναφέρθηκε παραπάνω τη διαταγή την είχε παραλάβει ο διοικητής της Μεραρχίας κατά τη μετάβασή του περί το μεσημέρι της 14/8 στο στρατηγείο του Α’ ΣΣ. Ακόμη ο διευθυντής ΙΙΙ Γραφείου της IVης Μεραρχίας συστήνει στον Κανελλόπουλο έναν ταγματάρχη που αναχωρούσε σιδηροδρομικά για το Εσκή Σεχήρ, στον οποίο ο Κανελλόπουλος παρέδωσε αντίτυπο της διαταγής, προκειμένου κατά τη διέλευση του τραίνου από το σταθμό του Καζλί Γκιόλ Χαμάμ να το παραδώσει στο Β’ ΣΣ.

Στη γενική σύγχυση που επικράτησε κατά την εσπευσμένη αποχώρηση από το Αφιόν Καραχισάρ, χάθηκε και ο σταθμός ασυρμάτου του Α΄ ΣΣ. Φορτώθηκε σε κάποιο βαγόνι με σκοπό να τον ξεφορτώσουν στο Καζλή Γκιόλ Χαμάμ, το οποίο είχε οριστεί ως η θέση του στρατηγείου του Α’ ΣΣ μετά την αποχώρησή του από το Αφιόν. Τελικά ο ασύρματος εκφορτώθηκε στο Εσκή Σεχήρ.

Όπως αναφέρει ο ίδιος ο Κανελλόπουλος στο τόμο της ΔΙΣ για τους υποχωρητικούς αγώνες των Α’ και Β’ ΣΣ.

«Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι ουδεμία ελήφθη υπό του Α’ Σώματος Στρατού έγκαιρος πρόνοια δια την μεταβίβασιν της διαταγής συμπτύξεως, γεγονός όπερ έσχεν σοβαρά επακόλουθα επί της εξελίξεως της καταστάσεως».

Στις 1230 ώρα αναχωρεί από το Αφιόν ο Τρικούπης με το Α’ κλιμάκιο του στρατηγείου του. Αναχωρεί χωρίς να γνωρίζει αν η διαταγή του έχει κοινοποιηθεί στους αποδέκτες της. Σταθμεύει σε κάποιο σημείο της σιδηροδρομικής γραμμής και συντάσσει τηλεγράφημα προς τη Στρατιά και τα Β΄ και Γ’ ΣΣ αναφορικά με τη σύμπτυξη του, και στο οποίο αναφέρει ότι ο σταθμός διοικήσεως του θα βρίσκεται στο Αραπλή Τσιφλίκ (στη διαταγή του έγραφε Καζλί Γκιόλ Χαμάμ και στη Στρατιά Αραπλή Τσιφλίκ). Επειδή δεν έχει ασύρματο για να στείλει το τηλεγράφημα, το παραδίδει στον υπασπιστή του προκειμένου να πάει να το παραδώσει στον διοικητή του Β’ ΣΣ. Στη συνέχεια ο Τρικούπης στέλνει στην Ιη Μεραρχία – με την οποία δεν έχει σύνδεσμο και επικοινωνία από τις 1100 και της οποίας αγνοεί τη κατάσταση – τον αρχηγό πυροβολικού του Σώματος με ένα ταγματάρχη προκειμένου να ενημερωθούν για τη κατάσταση της Ιης Μεραρχίας και να επεξηγήσουν στον Φράγκου τις προθέσεις του Τρικούπη για την σε εξέλιξη σύμπτυξη.

Ακολούθως το στρατηγείο του Τρικούπη τέθηκε και πάλι σε κίνηση, αλλά όταν έφθασαν στο Αραπλή Τσιφλίκ ο Τρικούπης θεώρησε ότι ο χώρος δεν προσφερόταν για την ανάπτυξη του στρατηγείου του και μετακινήθηκαν στο Μπαϊράμ Γκιόλ όπου και εγκαταστάθηκαν κατά τις απογευματινές ώρες της 14/8, στερούμενοι όμως μέσων επικοινωνιών για να διευθύνουν τις επιχειρήσεις και να επικοινωνούν με τη Στρατιά και μη γνωρίζοντας πόσοι και ποιοι είχαν παραλάβει τη διαταγή συμπτύξεως.

Πόσο χειρότερη θα μπορούσε να ήταν η κατάσταση;

Περί την 1600 οι αξιωματικοί σύνδεσμοι που απεστάλησαν από το Α’ ΣΣ στην Ιη Μεραρχία, συναντήθηκαν με τον υποστράτηγο Φράγκου σε κάποιο ύψωμα βόρεια του Μπαλ Μαχμούτ. Σε σχετική ερώτησή τους για το αν έλαβε τη διαταγή του Α’ ΣΣ, ο Φράγκου τους είπε ότι δεν την είχε λάβει και αυτοί του ανέπτυξαν προφορικά τη διαταγή, αλλά δεν είχαν μαζί τους αντίτυπο για να του παραδώσουν. Του ανέφεραν ακόμη ότι η IVη Μεραρχία στο αριστερό του θα εγκαθιστούσε προφυλακές στα υψώματα Κιοπρουλού, αλλά επειδή δεν είχαν αντίγραφο της διαταγής δεν μπόρεσαν να του προσδιορίσουν τις εκ της διαταγής απορρέουσες υποχρεώσεις του. Ακόμη του είπαν ότι το στρατηγείο του Α’ ΣΣ θα βρισκόταν στο Αραπλή Τσιφλίκ (ενώ αυτό είχε εγκατασταθεί στο Μπαϊράμ Γκιόλ). Ο Φράγκου τους ανέφερε τη δύσκολη κατάσταση της μεραρχίας του εξ αιτίας των πολύ μεγάλων απωλειών (2.000) και τη πτώσης του ηθικού (πράγμα που έπρεπε ο Τρικούπης να το λάβει σοβαρά υπόψη του για τις μετέπειτα αποφάσεις του).

Η μη λήψη αντιγράφου της διαταγής συμπτύξεως του Α’ ΣΣ από την Ιη Μεραρχία είχε ως αποτέλεσμα να μη μάθει ποτέ η Ιη Μεραρχία ότι είχε υποχρέωση να συνδεθεί με την IVη ώστε να πληροφορηθεί παρ’ αυτής σε ποιο σημείο θα έφθανε το δεξιό της γραμμής των προφυλακών της, προκειμένου να αποκαταστήσει μετ’ αυτών σύνδεσμο. Το αναφερόμενο γεγονός σε συνδυασμό αφ’ ενός με τη μη εγκατάσταση κάλυψης από τον Πλαστήρα στα υψώματα νοτιοδυτικά Κιοπρουλού (όπως καθοριζόταν στη διαταγή της IVης Μεραρχίας) και αφ’ ετέρου την εγκατάσταση του δεξιού της κάλυψης από το 26ο Σύνταγμα ανατολικότερα των προβλεπόμενων από τη διαταγή θέσεων, είχε σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία μεγάλου κενού νότια της στενωπού Κιοπρουλού εντός της οποίας είχε στριμωχτεί η IVη Μεραρχία.

 

Η σύμπτυξη της IVης Μεραρχίας

Ο διοικητής της IVης Μεραρχίας αμέσως μετά την επιστροφή του στο στρατηγείο του και πριν εκδώσει τη δική του διαταγή συμπτύξεως, έστειλε αξιωματικό του επιτελείου του στα 8ο και 11ο Συντάγματα προκειμένου να τα ενημερώσει σχετικά με τα της συμπτύξεως, ώστε να προπαρασκευαστούν αναλόγως. Ανάλογη ενημέρωση προς το Απόσπασμα Πλαστήρα δεν έκανε. Στις 1200 ο Δημαράς εκδίδει τη δική του διαταγή συμπτύξεως:

«Άριθ. Ε.Π. 5157)3. Χάρτης 1:100.000

Διαταγή

Τα τμήματα της Μεραρχίας θα συμπτυχθώσιν εν πλήρη τάξει και λαμβανομένων πάντων των μέτρων ασφάλειας δι’ ισχυρών οπισθοφυλακών, ως κάτωθι:

α) Το 8ον Σύνταγμα …… προς Ακτσίν – Ελπιρέκ. Ώρα ενάρξεως η 14η.

β) Το 11ον Σύνταγμα …… προς Ισμαήλ Κιόϊ. Ώρα ενάρξεως 1430’.

γ) Το 26ον Σύνταγμα μετά …. του Τάγματος 46ου Συντάγματος (XII Μεραρχίας) προς Ινάς και τα δυτικώς τούτου υψώματα, άτινα θέλει καταλάβη. Ώρα ενάρξεως μετά την διάβασιν ποταμού Ακάρ παρά του 11ου Συντάγματος Πεζικού. Η Διοίκησις 35ου Συντάγματος θ’ ακολουθήσει την φάλαγγα ταύτην.

δ) Το Απόσπασμα Πλαστήρα προς νοτίως του Κιουπρουλού υψώματα, άτινα θα τηρήση μετ’ Αντισυνταγματάρχου Καλλιαγκάκη (26ου Συντάγματος) εγκαθιστάμενον ασφαλώς. Ώρα ενάρξεως συμπτύξεως η 18η.

Όριον δύο φαλάγγων (Πλαστήρα, Καλλιαγκάκη) 3 χιλιόμετρα νοτίως Κιουπρουλού, ένθα συνδεθήσονται.

Τα Αποσπάσματα Καλλιαγκάκη και Πλαστήρα θα συνταυτίσωσι τας κινήσεις των Ν. ποταμού, ώστε να εξασφαλίσωσιν εκ παραλλήλου τας κινήσεις των Β. Ακάρ τμημάτων μας.

Να έχωσι υπ’ όψει των ότι η γραμμή Γκεϊτζέ Χαμάμ, υψώματα αμέσως ανατολικώς Μπαλ Μαχμούτ, θα αποτελέση την γραμμήν αντιστάσεως της Μεραρχίας, με τας φάλαγγας 8ου και 11ου εν εφεδρεία εις Κιουπρουλού.

Σ. Διοικήσεως Μεραρχίας εις Κιουπρουλού μετά την εγκατάστασιν προφυλακών. Θα οδεύσω μετά της φάλαγγος του 11ου Συντάγματος.

Ανεφοδιασμός και αναχορηγία εις Κιουπρουλού.

Στρατηγείο της 14η Αυγούστου 1922, ώρα 12η. Δ. Δημαράς Υποστράτηγος»

Η διαταγή διαβιβάζεται αμέσως στα 8ο και 11ο Συντάγματα (οργανικά της IVης Μεραρχίας). Η διαταγή δεν στέλνεται στο Απόσπασμα Πλαστήρα.

Κατά τις 1400 αρχίζει η σύμπτυξη και ο Δημαράς εγκαθίσταται σε ένα ύψωμα βόρεια του Αφιόν για να παρακολουθήσει την εξέλιξη της. Στις 1800 πληροφορείται ότι στο χωριό Έρικμαν έχουν συγκεντρωθεί τα υπολείμματα του Ι/35 Τάγματος (αυτό που αμυνόταν αρχικά στο Καμελάρ) υπό το διοικητή του 35ου Συντάγματος (οργανικό της IVης Μεραρχίας). Ο Δημαράς στέλνει τότε την Ημιλαρχία του για να τεθεί υπό τη διοίκηση του 35ου Συντάγματος και συγχρόνως να μεταφέρει διαταγή του στον διοικητή του Συντάγματος περί αποστολής ενός αξιωματικού του στο Απόσπασμα Πλαστήρα προκειμένου να του επαναλάβει τη διαταγή του περί συμπτύξεως (;). Στις 1800 το Απόσπασμα Πλαστήρα λαμβάνει από τον αξιωματικό σύνδεσμό του στη IVη Μεραρχία τη διαταγή συμπτύξεως (;). Για ποιον λόγο ο Δημαράς αποφασίζει να επαναλάβει μέσω «σπασμένου τηλεφώνου» τη διαταγή συμπτύξεως στον Πλαστήρα και μάλιστα την ώρα που θα έπρεπε να αρχίσει τη σύμπτυξή του; Ότι και να υποθέσει κάποιος επί του ζητήματος, η ουσία δεν αλλάζει. Η καθυστέρηση στη διαβίβαση της διαταγής στο Απόσπασμα Πλαστήρα, είναι αδικαιολόγητη και πιθανόν να δείχνει προς άλλες κατευθύνσεις.

Τα ερωτήματα που αναφύονται είναι εύλογα και πολλά: Για ποιον λόγο υπήρξε αυτή η μεγάλη καθυστέρηση στη διαβίβαση της διαταγής στο Απόσπασμα Πλαστήρα; Για ποιο λόγο ο Δημαράς ανέθεσε στο Απόσπασμα Πλαστήρα που είχε δοκιμαστεί περισσότερο όλων των άλλων κατά τον διήμερο αγώνα, αντιμετωπίζοντας δύο (2) τουρκικές μεραρχίες (+) που υποστηρίζονταν από το μισό τουλάχιστο του βαρέως τουρκικού πυροβολικού, να αποχωρήσει τελευταίο από την τοποθεσία και να πάει να εγκατασταθεί σε μια άλλη τοποθεσία, νύκτα, προκειμένου να σηκώσει και την επομένη ημέρα το βάρος του αγώνα προκαλύπτοντας την IVη Μεραρχία κατά τη σύμπτυξή της; Για ποιον λόγο ο Δημαράς δεν έβαλε ως προκάλυψη της μεραρχίας του στα νοτίως Κιοπρουλού υψώματα ένα (ή και τα δύο) εκ των οργανικών του συνταγμάτων (8ο ή 11ο) τα οποία αφ’ ενός είχαν δοκιμαστεί πολύ λιγότερο από το Απόσπασμα Πλαστήρα αντιμετωπίζοντας από κοινού την 8η τουρκική μεραρχία και αφ’ ετέρου αποχώρησαν από την τοποθεσία την 1400 ώρα και ως εκ τούτου θα μπορούσαν να εγκατασταθούν ασφαλώς και υπό το φως της ημέρας στα υψώματα νότια του Κιουπρουλού; Για ποιο λόγο ο Δημαράς προστάτευε από τη φθορά τα οργανικά του συντάγματα; Για ποιο λόγο ο Δημαράς δεν χρησιμοποίησε αξιωματικούς συνδέσμους και την ημιλαρχία του προκειμένου να εξασφαλίσει ότι οι μονάδες του και ειδικά η κάλυψή του θα οδηγούνταν στις θέσεις που προέβλεπε η διαταγή του;

Σχετικά με το μέγεθος της φθοράς του Αποσπάσματος Πλαστήρα και των Ι/35 και Ι/11 Ταγμάτων που αγωνίστηκαν στο ΚΑ Καμελάρ τάγματος, ενδεικτικός είναι ο αριθμός των 500 Ελλήνων νεκρών που καταμετρήθηκαν μόνο στη ζώνη ενεργείας της 5ης Τουρκικής Μεραρχίας (από Μαύρο Βράχο μέχρι και τη κορυφογραμμή του Υψώματος 1710).

Η συνέχεια των γεγονότων

Η IVη Μεραρχία – πλην των Αποσπασμάτων Πλαστήρα και Καλλιαγκάκη – θα συμπτυχθεί στη στενωπό Κιουπρουλού. Κατά την είσοδό της στη στενωπό, θα συναντηθεί με τμήματα της ΧΙΙης Μεραρχίας που συμπτύσσονται στο ίδιο δρομολόγιο, με αποτέλεσμα διάφορες μονάδες να αναμιχθούν, οι οργανικοί δεσμοί να χαλαρώσουν, η πειθαρχία να κλονιστεί και το ηθικό των τμημάτων που ήδη είχαν δοκιμαστεί από το διήμερο σκληρό αγώνα, να καταρρεύσει. Ο διοικητής του 8ου Συντάγματος θα χάσει την επαφή με 2 από τα τάγματά του.

Το Απόσπασμα Καλλιαγκάκη θα καταλάβει θέσεις 2 χλμ ανατολικότερα των προσδιοριζόμενων από τη διαταγή της IVης Μεραρχίας.

Το αριστερό της Ιης Μεραρχίας (Απόσπασμα 23ου Συντάγματος) δεν θα λάβει τη διαταγή της Ιης Μεραρχίας που προέβλεπε να ταχθεί νοτιοδυτικά του Μπαλ Μαχμούτ και θα καταλάβει θέσεις στα υψώματα βόρεια του Μπαλ Μαχμούτ.

Το Απόσπασμα Πλαστήρα θα αποχωρήσει από τα υψώματα Βελισαρίου την 1830 ώρα, θα ακολουθήσει ορεινό και δύσκολο δρομολόγιο επειδή δυτικά είχαν εισχωρήσει τουρκικές δυνάμεις που το παρενοχλούσαν δια πυρών, θα φθάσει στις 2200 στις θέσεις που προσδιορίζονταν από τη διαταγή της IVης Μεραρχίας, θα βρει επ’ αυτών εγκατεστημένα τμήματα του 23ου Συντάγματος, θα συνεχίσει τη κίνησή του, θα περάσει το ποταμό Ακάρ και θα σταθμεύσει 3 χλμ δυτικά του σιδηροδρομικού σταθμού του Μπαλ Μαχμούτ. Το Απόσπασμα Πλαστήρα δεν θα καλύψει από νότο την IVη Μεραρχία. Τα τμήματα του 23ου Συντάγματος θα αποχωρήσουν από τα υψώματα νότια του Κιουπρουλού και το κενό στη κάλυψη της IV Μεραρχίας από νότο θα διευρυνθεί.

Τις πταίει για αυτό το χάος;

Πολλά. Όπως η ανωριμότητα του οργανισμού, η απουσία εκπαιδευμένων επιτελών αξιωματικών, ο εγωισμός και η αυταρχικότητα του Χατζανέστη, η απουσία στρατηγικής εφεδρείας πίσω από την «αχίλλειο πτέρνα»  της Στρατιάς πριν την έναρξη της Τουρκικής επίθεσης, το χαμηλό ηθικό, η δυσμενής εξέλιξη της κατάστασης, η λειτουργία κάτω από συνθήκες αφάνταστης πίεσης, η υπερεκτίμηση των ελληνικών δυνατοτήτων, η πεποίθηση ότι το μέτωπο είναι ακλόνητο, ο κλονισμός από το σφυροκόπημα του τουρκικού βαρέως πυροβολικού, η αναποτελεσματική οχύρωση και πάρα πολλά άλλα. Αλλά επί του θέματος, πολύ σύντομα θα υπάρξει ένα ειδικό κείμενο, που αποτελεί συλλογική εργασία των Κλεάνθη, Βελισάριου και Αρματιστή.

Η σύμπτυξη είναι μια δύσκολη και γεμάτη κινδύνους επιχείρηση. Τμήματα που έχουν ηττηθεί μπορούν να «αναρρώσουν» μόνο αν διακόψουν την επαφή με τον εχθρό και συμπτυχθούν πίσω και σε μεγάλο βάθος υπό τη κάλυψη ανέπαφων δυνάμεων. Το Α’ ΣΣ όμως, συμπτύχθηκε μερικά χιλιόμετρα χωρίς να διακόψει την επαφή με τον εχθρό. Επομένως όλα τα κακά ενδεχόμενα ήταν πιθανά.

Για ποιο λόγο δεν εκτέλεσε την αποστολή του ο συνταγματάρχης Πλαστήρας;

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας, Διοικητής του 5/42 ΣΕ και επικεφαλής του Αποσπάσματος Πλαστήρα

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας, Διοικητής του 5/42 ΣΕ και επικεφαλής του Αποσπάσματος Πλαστήρα

Κατ’ αρχήν πρέπει να αναφέρουμε ότι στον πόλεμο δεν υπάρχουν δικαιολογίες για τη μη εκτέλεση της αποστολής, παρά μόνο αντικειμενικές αδυναμίες. Αλλά η προϊσταμένη διοίκηση πρέπει να ενημερώνεται εγκαίρως για τη μη δυνατότητα εκτέλεσης.

Ο συνταγματάρχης Πλαστήρας ισχυρίστηκε στην Ανακριτική Επιτροπή ότι δεν εκτέλεσε την αποστολή του επειδή πάνω στην τοποθεσία στην οποία έπρεπε να ταχθεί, βρήκε τμήματα του 23ου Συντάγματος. Αυτό είναι μεν αληθές, αλλά δεν αποτελεί «αντικειμενική αιτία» μη εκτέλεσης της αποστολής. Θα έπρεπε να παραμείνει όπισθεν και πλησίον της τοποθεσίας μέχρι τη διευκρίνιση της κατάστασης.

Η άποψή μου είναι ότι ο Πλαστήρας δεν σταμάτησε επί των νοτίως Κιουπρουλού υψωμάτων, επειδή αν το έκανε θα έχανε το σύνταγμα του. Το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων ήταν κατακρεουργημένο από τη σκληρή διήμερη μάχη που διεξήγαγε, είχε υποστεί τρομακτικές απώλειες, το ΙΙΙ Τάγμα του που αντεπιτέθηκε το πρωί για την ανακατάληψη του Υψώματος 1710 είχε χάσει τα 2/3 της δύναμης του, το ηθικό των ευζώνων πρέπει να είχε καταρρεύσει, πράγμα που ήταν επόμενο ύστερα από τη διήμερη και πολυαίμακτη μάχη, την υποχώρηση υπό πίεση, τη νυκτερινή πορεία και τη θέα και μόνο των φυγάδων που είχαν εγκαταλείψει τις μονάδες και τα όπλα τους και περιφέρονταν δώθε και κείθε ανεξέλεγκτοι καίγοντας και λεηλατώντας. Ως εκ τούτου η ανεύρεση επί των υψωμάτων νοτίως Κιουπρουλού των τμημάτων του 23ου Συντάγματος, αποτέλεσε «σανίδα σωτηρίας» από την οποία πιάστηκε ο Πλαστήρας προκειμένου να μεταφέρει το σύνταγμά του μακριά από τις συγκινήσεις της μάχης και να προσπαθήσει να το αναδιοργανώσει και να του κάνει ενέσεις ηθικού.

Όπως έγραψα και παραπάνω, το ερώτημα που πρέπει να τεθεί δεν είναι για ποιο λόγο ο Πλαστήρας δεν εξετέλεσε την αποστολή του, αλλά γιατί ο στρατηγός Δημαράς έβαλε στα υψώματα νότια του Κιουπρουλού ένα σύνταγμα που είχε δοκιμαστεί και ματώσει πέρα κάθε ανεκτού ορίου και δεν έβαλε  το 11ο που η συμμετοχή του στη μάχη ήταν μόλις 6 ώρες.

Βεβαίως η μη εκτέλεση από το Απόσπασμα Πλαστήρα της αποστολής που του ανατέθηκε, είχε ως αποτέλεσμα τον αιφνιδιασμό της IVης Μεραρχίας το πρωί της επομένης. Αλλά μια μεραρχία ποτέ δεν διαλύεται επειδή αιφνιδιάστηκε, ή επειδή μια μονάδα δεν εκτέλεσε την αποστολή της. Η διάλυση μιας μεραρχίας είναι αποτέλεσμα άλλων παραγόντων.

Η επομένη ημέρα, 15 Αυγούστου 1922

Η σύμπτυξη των Α' και Β' ΣΣ στις 15 Αυγούστου.

Η σύμπτυξη των Α’ και Β’ ΣΣ στις 15 Αυγούστου.

Τις νυκτερινές ώρες ο Δημαράς θα αποστείλει αξιωματικούς συνδέσμους στην κάλυψή του. Αυτοί θα βρουν το Απόσπασμα Καλλιαγκάκη, αλλά όχι το Απόσπασμα Πλαστήρα. Θα το αναφέρουν στον Δημαρά, αλλά αυτός δεν θα λάβει κάποιο προληπτικό μέτρο. Το αναφέρει και στην έκθεσή του: «… αφ’ ου ούτε παρά του αποσταλέντος επιτελούς μου ανευρέθη εις την δια της διαταγής μου της 14ης ορισθείσαν θέσιν του …». Περί την 0300, αξιωματικός του επιτελείου του Α’ ΣΣ που θα περάσει από το Κιουπρουλού, θα αναφέρει στον διοικητή της IVης Μεραρχίας ότι ο Πλαστήρας με το σύνταγμά του «εθεάθη εις Μπαλ Μαχμούτ», αλλά η ομάδα ιππέων με επικεφαλή αξιωματικό που εστάλη για την ανεύρεση του Αποσπάσματος Πλαστήρα, ουδέποτε θα επιστρέψει. Ούτε αυτό φαίνεται να ενέβαλε σε δεύτερες σκέψεις τον διοικητή της IV Μεραρχίας.

Την 2330 ώρα το Α’ ΣΣ εκδίδει διαταγή επιχειρήσεων για την επομένη. Η IVη Μεραρχία θα λάβει τη διαταγή του Σώματος στις 0315 και μαζί αντίγραφο της διαταγής που έπρεπε να παραδώσει στην Ιη Μεραρχία, επειδή το Α’ ΣΣ δεν διαθέτει σύνδεσμο και επικοινωνία με την Ι Μεραρχία. Όμως ούτε και η IVη Μεραρχία διαθέτει, όπως ήδη έχει αναφερθεί, και ως εκ τούτου η διαταγή του Α’ ΣΣ δεν θα παραδοθεί στη Ιη Μεραρχία. Πόσο πιο δύσκολα μπορούσαν να γίνουν τα πράγματα; Η Ιη Μεραρχία που ήταν αυτή που εξασφάλιζε την οδό κινήσεως των Α’ και Β’ ΣΣ προς το Τουμλού Μπουνάρ, δεν γνωρίζει τι πρέπει να κάνει για την 15/8. Ο στρατηγός Τρικούπης αντί να εγκαταστήσει το στρατηγείο του σε κεντρικό σημείο και τέτοιο μπορούσε να βρίσκεται μόνο επί του άξονα σύμπτυξης, δηλαδή επί της σιδηροδρομικής γραμμής προς το Τουμλού Μπουνάρ, εγκαταστάθηκε μακρύτερα και την επομένη βορειότερα.

Η αποστολή της IVης Μεραρχίας ήταν να κινηθεί την 0530 δια του δρομολογίου Κιουπρουλού – Τσατ Κουγιού – Μασκιμσέ στο Κιουτσούκιοϊ, όπου θα αποτελούσε την εφεδρεία του Α’ ΣΣ.

Η IVη Μεραρχία θα εκδώσει τη δική της διαταγή στις 0400, την οποία άλλοι θα τη παραλάβουν και άλλοι όχι, μεταξύ των οποίων και το Απόσπασμα Πλαστήρα, στο οποίο ανέθεσε την αποστολή «… συμπτυσσόμενον τελευταίον, μετά την 0930 προς την βορείως Κιουπρουλού γέφυραν …..». Δεν έχει καμιά σημασία η συνέχεια της διαταγής. Ο Δημαράς δεν είχε επικοινωνία με τον Πλαστήρα ο οποίος δεν θα παραλάβει τη διαταγή και την επομένη ημέρα θα ενεργήσει αυτοβούλως. Άλλωστε δεν ήταν ο μόνος.

Η IVη Μεραρχία θα τεθεί σε κίνηση την 0500, αλλά την 0700 η κεφαλή της φάλαγγας θα δεχθεί πυρά από νότο, αφού δεν υπήρχε κάλυψη και από εκείνο το σημείο. Από εκείνη την ώρα και ύστερα θα αρχίσει η διάλυση της μεραρχίας. Μολονότι τα πυρά βάλλονται από απόσταση και είναι ασθενή και κάποια τάγματα και πυροβολαρχίες τάσσονται και αντιδρούν αποφασιστικά στη τουρκική επίθεση αναχαιτίζοντας τους επιτιθέμενους, θα επικρατήσει πανικός και αταξία σε πολλές μονάδες, ειδικά των μεταγωγικών, διάφορα τμήματα θα διαλυθούν και θα τραπούν προς τις πλαγιές του Ρεσίλ Τεπέ, άλλα θα εγκαταλείψουν οχήματα και διάφορα άλλα μέσα επί της οδού και τα 2 «χαμένα» τάγματα του 8ου Συντάγματος που τελούσαν σε κατάσταση διάλυσης, υπό τον διοικητή του Συντάγματος, θα κινηθούν προς τα δυτικά κινούμενα κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής. Θα τα ακολουθήσουν και τα υπολείμματα 2 ταγμάτων του 35ου Συντάγματος και 1 του 11ου Συντάγματος. Διαταγές του μεράρχου που στέλνονται με αξιωματικούς στους διοικητές των τμημάτων που έχουν στραφεί προς τα δυτικά θα αγνοηθούν επανειλημμένα και κάποιοι σύνδεσμοί δεν θα επιστρέψουν αλλά θα ακολουθήσουν τη πορεία των κινουμένων προς τα δυτικά. Θα λεχθεί ακόμη σε αγγελιοφόρο αξιωματικό «να του πεις ότι δεν με βρήκες». Ο διοικητής της IVης Μεραρχίας θα μπορέσει να συγκεντρώσει στο Τσατ Κουγιού τα 11ο και 26ο Συντάγματα, αλλά αντί να κινηθεί προς Κιουτσούκιοϊ όπως καθοριζόταν στην αποστολή του, μετακινήθηκε στον αυχένα του Ουλουτζάκ, όπου και στάθμευσε. Αυτό ήταν και το καθοριστικό σημείο που έβαλε βαριά τη σφραγίδα του στη διάσπαση των Α’ και Β’ ΣΣ σε 2 ομάδες. Αν η IV Μεραρχία με τα δύο συντάγματά της συνέχιζε τη κίνησή της προς το Κιουτσούκιοϊ, όπως προέβλεπε η αποστολή της, ίσως άλλη να ήταν η πορεία των πραγμάτων.

Από το μεσημέρι της 15ης Αυγούστου οι υπό τον στρατηγό Τρικούπη δυνάμεις των Α’ και Β’ ΣΣ, θα διασπαστούν σε δύο Ομάδες εκ των οποίων η μία υπό τον διοικητή της Ιης Μεραρχίας στρατηγό Φράγκου αποτελούμενη από τις Ι και VII Μεραρχίες, το Απόσπασμα Πλαστήρα και τα 5 τάγματα της IV Μεραρχίας που στράφηκαν προς τα δυτικά, θα αποτελέσουν την Ομάδα Φράγκου που μέχρι το βράδυ της 15ης Αυγούστου θα συμπτυχθεί στην οχυρωμένη τοποθεσία του Τουμλού Μπουνάρ. Οι άλλες δυνάμεις υπό τον στρατηγό Τρικούπη, θα βραδυπορήσουν βόρεια της σιδηροδρομικής γραμμής επιδιώκοντας να ανοίξουν την οδό προς Τουμλού Μπουνάρ. Θα κυκλωθούν την επομένη στα όρη του Ιλμπουλάκ, θα διασπάσουν τον κλοιό και την μεθεπομένη θα κυκλωθούν και πάλι στο Αλή Βεράν όπου και θα καταστραφούν.

 

Τα επίχειρα: οι Δημαράς (διοικητής της IVης Μεραρχίας), Τρικούπης (διοικητής Α' ΣΣ) και Διγενής (διοικητής Β' ΣΣ) "φιλοξενούμενοι" στο τουρκικό στρατόπεδο αιχμαλώτων του Κισεχίρ.

Τα επίχειρα: οι Δημαράς (διοικητής της IVης Μεραρχίας), Τρικούπης (διοικητής Α’ ΣΣ) και Διγενής (διοικητής Β’ ΣΣ) «φιλοξενούμενοι» στο τουρκικό στρατόπεδο αιχμαλώτων του Κισεχίρ.

 

21 Responses to Μικρασιατική Εκστρατεία: Η Κατάρρευση του Μετώπου στο Αφιόν Καραχισάρ στις 14 Αυγούστου 1922 – Η Αρχή της Καταστροφής

  1. Ο/Η κωστας ιστορικος λέει:

    τα παντα τελειωσαν στης 1 νοεμβριου 1920 με την επικρατηση στις εκλογες των βασιλικων και την εκδιωξη των 1500 εμπειροπολεμων και ικανοτατων βενιζελικων αξιωματικων.
    ενοω οτι τελειωσε το οραμα της μεγαλης ελλαδας ως περιφεριακης καταρχην δυναμης τοτε, και εν συνεχεια παγκοσμιας δυναμης σημερα.
    παραυτα ακομα και οι βασιλικοι ειχαν ελπιδες…ναι επρεπε να πανε προς αγκυρα αλλα επρεπε να νικησουν κιολας…μπορουσαν οι βασιλικοι να νικησουν στο σαγγαριο?
    με λιγη παραπανω προσπαθεια ναι.
    καλος πατριωτης και καλος ανθρωπος ο παπουλας αλλα δεν εκανε για αρχιστρατηγος…αν ηταν ο παγκαλος, ο κορυφαιος επιτελικος που εβγαλε ποτέ η ελλαδα ναι ηταν βεβαιο πως θα μπαιναμε στην αγκυρα.
    και μετα τι?
    η επικρατουσα μαρξιστικη βιβλιογραφια μας λεει οτι ο κεμαλ θα υποχωρουσε προς καισαρεια και σεβαστεια και επρεπε να τον καταδιωξουμε και εκει, και μετα ολο και βαθυτερα αρα δεν ειχε νοημα ο ποεμος και αντε να κανουμε ειρηνες και φιλιες με τον κατακτητη και γενοκτονο δεκαδων εκατομμυριων ελληνων απο το 1050 μεχρι το 22, και υπο την σκεπη της μεγαλης μας πατριδας της σοβιετιας και του αρχηγου μας λενιν να ενταχτουμε ολοι εκει μεσα και να γινουμε σοβιετ….

    κανεις δεν εχει τολμησει να απαντησει στην κυριαρχη μαρξιστικη ιστοριογραφια ουτε καν οι πανιβλακες βασιλικοι, οτι υπηρχε σχεδιο.ναι οσο και αν φαινεται παραξενο ειχαν και οι βασιλικοι σχεδιο!!!!!
    το σχεδιο προεβλεπε εισοδο και απελευθερωση της αγκυρας και καταδιωξη των υπολειματων του κεμαλικου στρατου μεχρι τον αλυ ποταμο.εν συνεχεια επιστροφη, καταστροφη της αγκυρας και των παντων εκει γυρω και καταληψη της γραμμης ποντοηρακλεια (zonguldag)-ατταλεια.
    μια φετα δηλαδη της σημερινης λεγομενης τουρκιας οχυρης απο την φυση της και τελεια για αμυνα.εν συνεχεια ανταλλαγη πληθυσμων οσμανλδων με ελληνες και απελευθερωση της ΠΟΛΗΣ!
    ναι το σχεδιο αυτο ειχε πολυ μεγαλες πιθανοτητες επιτυχιας ακομα και απο τους βασιλικους!

    βεβαια ο βενιζελος ηθελε -με την εγκριση και την απολυτη υποστηριξη της αγγλιας του λουντ τζωρτζ- ολη τη σημερινη λεγομενη τουρκια (τα τρια τεταρτα για την ακριβεια) την γραμμη ριζουντα-αλεξανδρεττα, και στα βαλκανια β.ηπειρο, β, μακεδονια, και α. ρωμυλια.
    αργοτερα ισως παιζαμε και με σικελια και κατω ιταλια (μαγκνα γκρετσια).
    σημερα λοιπον θα ειχαμε περιπου ενα εκατομμυριο τ.χ εκταση και πανω απο 100 εκατομμυρια ελληνικο πληθυσμο και θα ειμασταν μεσα στις 5-6 παγκοσμιες δυναμεις (με πυρηνικα φυσικα…)

    αλλα ας προσγειωθουμε στη σημερινη σκληρη πραγματικοτητα και στην επικειμενη εξαφανιση μας απο τον πλανητη που οφειλεται στην ασυλληπτη και απιστευτη τοτε καταστροφη του 22, στον μπολσεβικοπολεμο, και στην επικρατηση των μισελληνων μαρξιστων και λαθροπεοικιστων κυριως ισλαμιστων του σημερα…

    μια φορα στα 1000 χρονια!

    και ναι ηταν εκπληκτικη και ριψοκινδυνη η κινηση του κεμαλ εκει στο αφιον. με συνολο 104.000 ανδρες (98.000 πεζοι συν 6.000 ιππικο) επιτεθηκε στην πανισχυρη στρατια μικρας ασιας συνολου 240.000 ανδρων υπο τον ημιπαραφρονα χατζηναεστη και την διελυσε!
    αυτο θα πει θαυμα! δεν γινονται αυτα!
    οπως ηταν θαυμα αυτο που εκαναν οι ελληνες το 1821, θαυμα αυτο που εγινε το 40 με το ΟΧΙ θαυμα και η κατακτηση του ευρωπαικου πρωταθληματος το 2004….
    ηταν μια πανευκολη υποθεση η μικρασιατικη εκστρατεια.ηταν αδυνατον να χασουμε στη μ.ασια. μια στο εκατομμυριο να χασουμε….και την πετυχαμε αυτη την περιπτωση και σημερα καθομαστε και λεμε και ξαναλεμε και αναλυουμε και διαφωνουμε και ξορκιζουμε το κακο….

    παλι με χρονια με καιρους…..

  2. Ο/Η GC λέει:

    Επετειακο ναι, ανεπίκαιρο όχι.

  3. Ο/Η K/Δ ΚΒ λέει:

    Κ/Δ ΚΒ
    Συγχαρητήρια για άλλη μια φορά.
    Η κατάσταση στο Α΄ ΣΣ και ειδικώς στην IV ΜΠ αντικατοπτρίζουν την γενικότερη κατάπτωση του ΕΣ εκείνη την περίοδο.
    Διοικητές μεγάλων μονάδων κατά κανόνα απόστρατοι από το 1917 (αλλά και από το 1912), που είχαν χάσει την επαφή με το αντικείμενο (και φυσικά είχαν πάρει αναδρομικά βαθμούς χωρίς πολύ σκέψη). Σημειώνεται, ότι τότε όχι μόνο επανήλθαν στις τάξεις του ΕΣ αξιωματικοί που είχαν απομακρυνθεί για πολιτικούς λόγους, αλλά και άλλοι που είχαν κριθεί μη ικανοί για σταδιοδρομία και βρήκαν ευκαιρία επιστροφής (φυσικά με αναδρομική προαγωγή βαθμού). Χωρίς υπερβολή, το 1920 όσον αφορά τα στελέχη, έγινε ό,τι και το 1917, από την ανάποδη όμως.
    Πέραν της έλλειψης επαφής όμως, υπήρχε και η ανικανότητα που τους χαρακτήριζε για τις θέσεις που κατέλαβαν. Έτσι ο Φράγκου ήταν άριστος για διοικητής συντάγματος, αλλά όχι και μεραρχίας. Ο δε Δημαράς εντελώς άσχετος με τα στρατιωτικά καθήκοντα. Ήταν του Μηχανικού, άριστος για τεχνητά έργα, αλλά ακατάλληλος ως στρατιώτης. Εξαιτίας της μεγάλης ηλικίας δεν είχε επισκεφθεί καν όλο το διάστημα που ήταν στο Αφιόν την πρώτη γραμμή που κατελάμβανε η μονάδα του. Αν και του Μηχανικού είναι υπεύθυνος για την μειονεκτική γραμμή άμυνας που κατέλαβε η μεραρχία του τον Σεπτέμβριο του 1921, όπως έχει εξηγήσει εξαντλητικά ο Αρματιστής. Σημειώνεται ότι και οι 3 διοικητές των συνταγμάτων της μεραρχίας ήταν ή κατέστησαν ανίκανοι, και οι μονάδες τους τελούσαν εν διαλύσει.
    Πέραν αυτών, η έλλειψη ικανότητας και αντίληψης καταδεικνύεται από το γεγονός της επιλογής του Αφιόν Καρά Χισάρ ως έδρα της ΙV MΠ και του Α΄ΣΣ, μια πόλη σε απόσταση βολής από πυροβόλα όπλα του αντιπάλου. Είναι πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η επιλογή ως έδρα, έγινε για λόγους εγγύτητας των μονάδων σε ένα αστικό κέντρο, με όποιες ευκολίες παρέχει αυτό. Όπως έχει ειπωθεί από τον Αρματιστή, όσο πιο κοντά ήταν η πρώτη γραμμή στην πόλη, τόσο πιο βολικό για τους αξιωματικούς και οπλίτες της IV MΠ. Έτσι αφέθηκαν νοτιότερα καλύτερες θέσεις άμυνας, αφού ήσαν μακρύτερα της πόλης.
    Η κατάσταση αποσύνθεσης που γνωρίζουμε σήμερα ότι γνώρισε η ελληνική στρατιά, δεν οφείλεται μόνο στην προπαγάνδα των κομμουνιστών, την εχθρική προπαγάνδα και την νοσταλγία του στρατιώτη για επιστροφή, αλλά και σε άγνωστες παραμέτρους όπως το γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος των αξιωματικών της IV MΠ το είχε ρίξει στην συστηματική χαρτοπαιξία με ανοχή της διοίκησης, πράγμα που σημαίνει αυτομάτως ότι παραμελούν τα καθήκοντά τους, και μία από τις συνέπειες ήταν πλήθος στρατιωτών να αναπτύξει επαγγελματικές δραστηριότητες στην πόλη του Αφιόν Καρά Χισάρ (μικροπωλητές, ψιλικατζίδικα κ.λπ.) πράγμα πρωτάκουστο για περίοδο εκστρατείας. Αποτέλεσμα η γενική παράλυση κάθε παραγωγικής σκέψης στα επιτελεία και στις κεφαλές των μονάδων, ως φυσιολογικό αποτέλεσμα της έλλειψης στιβαρής (και σοβαρής) διοίκησης.
    Σε γενικές γραμμές η χαλάρωση της διοίκησης που επέδειξε ο ΕΣ την εποχή μετά τον Σαγγάριο, άρμοζε μόνο σε ειρηνική περίοδο και όχι για μια στρατιά χωμένη βαθιά στην εχθρική ενδοχώρα. Τόσο η πολιτική ηγεσία που άκριτα πήγε και προήγαγε αλλά το χειρότερο ανέθεσε την διοίκηση σε ανίκανα άτομα, όσο και η ίδια η στρατιωτική ηγεσία, ήσαν υπεύθυνες για την κατάντια αυτή.

  4. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    «Με βάση όμως τα όσα μέχρι τώρα έχουν αναφερθεί, είναι φανερό ότι:
    1.Ο διοικητής του Α’ ΣΣ, για κάποιους άγνωστους λόγους, δεν είχε διαρκή επικοινωνία με το διοικητή της IVης Μεραρχίας, μολονότι τα στρατηγεία των δύο σχηματισμών βρίσκονταν εντός της ίδιας πόλης. Ο Τρικούπης δεν μιλούσε με τον μέραρχο της IVης για τα μεγάλα ζητήματα, αλλά με τους επιτελείς της Μεραρχίας (βαθμού λοχαγού).
    2.Ο στρατηγός Τρικούπης εξέδωσε στις 1030 διαταγή γενικής υποχώρησης χωρίς να γνωρίζει την πραγματική κατάσταση στον τομέα της IVης Μεραρχίας, χωρίς γραπτή ή προφορική ενημέρωση για τη δύσκολη κατάσταση από τον υπεύθυνο διοικητή της IVης Μεραρχίας, αλλά στηριζόμενος σε πληροφορίες που έλαβε από επιτελείς της μεραρχίας.
    3.Στο στρατηγείο της IVης Μεραρχίας σίγουρα και για λόγους που παραμένουν άγνωστοι, αφού οι ανακριτικές επιτροπές ουδέποτε ολοκλήρωσαν το έργο τους, είχε χαθεί ο έλεγχος και οι επιτελείς της μεραρχίας ενεργούσαν μάλλον αυτόνομα. Υπόψη ότι ο ένας εκ των επιτελών φονεύθηκε την επομένη ημέρα.
    4.Οι επιτελείς της IVης Μεραρχίας που ενημέρωσαν τον Τρικούπη δεν γνώριζαν την πραγματική κατάσταση που επικρατούσε στο μέτωπο της μεραρχίας.
    5.Κάποιοι λένε ψέματα.»

    Το σημείο 5 ρίχνει την σκιά του πάνω σε ὅλα τα ὑπόλοιπα…

  5. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Καλημέρα σε όλους,
    Φίλε ΑΧΕΡΩΝΤΑ τα πράγματα είναι απλά πιστεύω. Όλοι λένε ψέμματα αφού όλοι έκαναν λάθη.
    Γενική ήταν η ανικανότητα της ανώτατης ηγεσίας στην ΣΜΑ. Ο Δημαράς πρέπει να ήταν από τους πλέον άχρηστους, ενώ ήταν και ηλικιωμένος. Το ότι δεν υπήρχε επικοινωνία μεταξύ Σωματάρχη και Μεράρχου μπορεί να οφείλεται σε προσωπικούς/εγωιστικούς λόγους ή και πολιτικούς. Καθώς ο Τρικούπης ήταν σε υπηρεσία επί Βενιζέλου, μπορεί ο μέραρχος (ο κατώτερος) να είχε αναπτύξει περιφρονητική στάση απέναντι του προϊσταμένου για τα πολιτικά τους πιστεύω (ανάλογο σκηνικό περιγράφει και ο Πρίγκηπας Ανδρέας για τον Πλαστήρα). Ίσως να υπήρχε και θέμα αρχαιότητας μεταξύ τους. Από την άλλη αν ο Δημαράς ήταν καραμπινάτα άχρηστος, δεν μου κάνει εντύπωση ο Σωματάρχης να μιλά με τους επιτελείς του.
    Σημειωτέον ότι ενώ υποτίθεται η υποχώρηση των μονάδων της IV ΜΠ σύμφωνα με την διαταγή θα άρχιζε στις 14.00 από το 8ο ΣΠ, αυτό πρέπει να είχε αποχωρήσει τουλάχιστον 1 με ½ ώρα νωρίτερα. Αυτό μπορεί να οφείλεται στην γενική σύγχυση που επικρατούσε σε όλη την μεραρχία, το επιτελείο και τις μονάδες της. Σημειωτέον επίσης, ότι ο διοικητής του 8ου ΣΠ ήταν κι αυτός από τους πλέον ανίκανους.
    Ο Δημαράς στην ανακριτική επιτροπή εκτοξεύει κεραυνούς για τον Πλαστήρα που άφησε ακάλυπτη την μεραρχία. Μπορεί να ήταν αντιπερισπασμός για τις δικές τους ευθύνες.
    Γενικώς, μην ξεχνάμε ότι οι εκθέσεις των μονάδων συνετάχθησαν εκ των υστέρων, με σκοπό να καλύψουν και τις ευθύνες των ηγετών.
    Το ότι οι επιτελείς της IV ΜΠ δεν είχαν εικόνα της κατάστασης που επικρατούσε στο μέτωπο και πάλι μπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός της γενικότερης παραλυσίας που είχε επικρατήσει και της ανικανότητας αμφοτέρων επιτελών και διοικητών πρώτης γραμμής.
    Ο Τρικούπης που είχε εμπειρία και σε καμμία περίπτωση δεν ήταν σαν τον Δημαρά, πολύ απλά έπαθε νευρικό κλονισμό κατά την διάρκεια της μάχης. Έτσι υπάρχουν μαρτυρίες ότι δεν άκουγε καμμία εισήγηση των επιτελών του (εδώ οι επιτελείς εισηγούνταν ορθές προτάσεις) και φαίνεται μια παραλυσία τον είχε κυριεύσει, καθώς είχε επηρεαστεί υπέρμετρα από την «αυταρχική» παρουσία του Χατζηανέστη που επέβαλλε πεισματική άμυνα. Φυσικά δεν υπάρχει περίπτωση να καταθέσει κάτι τέτοιο ο ίδιος.

  6. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    Kαλό μεσημέρι (δύσκολη ὥρα για ἐπικοινωνία)
    Φίλε Κ/Δ ΚΒ.
    Το ὅτι λένε ψέμματα για να καλύψουν εαὐτούς ἤ ἀλλήλους μπορεί να συνάγεται σχετικά εὔκολα,ἀλλά κάνει την προσέγγιση των γεγονότων δυσκολώτερη.
    Ἐπειδή ὅμως σε καμμία φάση της Μ.Ἐ δέν φανήκαμε ἱκανοί να ἀξιοποιήσουμε εὐκαιρίες,και πάντα τα κάναμε ὅλα δυσκολώτερα ἀπ΄ὅσο ἤδη ἦσαν,μου δημιουργείται ἡ ὑποψία ὅτι ψέμματα μας εἴπαν και για ἄλλες,νικηφόρες φάσεις της ἐκστρατείας,και αὐτό που μένει εἶναι ἡ πικρή γεύση της ἀπογοητεύσεως,και της ὀδυνηρᾶς διαπιστώσεως ὅτι ὁ στρατιωτικός μας ὀργανισμός δέν ἦταν καλύτερος ἀπό το τραγελαφικό μας «κράτος».
    Πέρα ἀπό τα ὅσα διαβἀσαμε και ἀκούσαμε για την ποιότητα των ἠγητόρων μας,ἦταν σάν ὁ κάθε ἕνας ἀπό συνταγματάρχη και πάνω να διεξήγαγε τον δικό του,ἰδιωτικό πόλεμο.
    Θυμᾶμαι ἀπό μικρός ἀκουγα -και ἀγανακτοῦσα τότε-που κάποιοι Μικρασιάτες συγγενείς ἔλεγαν «Ἕλληνες στρατιώτες,και Τούρκοι ἀξιωματικοί» για να ἐκφράσουν την ὑψηλή τους ἐκτίμηση στους Ἕλληνες στρατιώτες,ἀλλά και την χαμηλή τους ἐκτίμηση στην ἠγεσία,τουλάχιστον στα ἀνώτερα κλιμάκια,ἀντίθετα με την τουρκική ἠγεσία,που κατόρθωσε να ἀξιοποιήσει στρατιώτες που δέν μποροῦσαν να σταθοῦν στα ἴσια ἀπέναντι στους δικούς μας,ἀκόμη και ἐκείνους τους κουρασμένους του Αὐγούστου 1922.
    Βέβαια,ἀκόμη και ἡ ἐπίτομη ἀναφέρει κάπου,μᾶλλον για τον Σαγγάριο,ὅτι «για ἄλλη μία φορά,ὁ Ἕλλην στρατιώτης ἀποδείχθηκε καλύτερος της ἠγεσίας του»(ἀνακαλῶ ἀπό μνήμης μετά ἀπό τριάντα και πλέον χρόνια).
    Και το χειρότερο,ἡ Καταστροφή του ΄22 στοίχειωνε τον Στρατό μας και το ΄40.

  7. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Δυστυχώς ο τόπος αυτός από την περίοδο της Επανάστασης παρουσιάζει μόνιμα έλλειμμα ηγεσίας. Αν υποθέσουμε ότι οι ηγέτες διαμορφώνονται (και δεν το ρίχνουμε στην τύχη, μήπως και εμφανιστεί ένας προικισμένος και χαρισματικός ηγέτης), τότε πρέπει να δώσουμε έμφαση στον παράγοντα Παιδεία. Ατυχώς δεν δώσαμε ποτέ έμφαση σε αυτόν, ενώ εκ «γενετής» το πολιτικό σκηνικό της χώρας χαρακτηρίζονταν και από την εξάρτηση προς τους ξένους προστάτες (αγγλικό, γαλλικό, ρωσσικό κόμμα). Από την άλλη ποτέ δεν δώσαμε έμφαση στην πολεμική μηχανή αν και υποτίθεται είχαμε όραμα κατ’ εξοχήν επεκτακτικό/απελευθερωτικό (η Μεγάλη Ιδέα δεν θα υλοποιούνταν χωρίς εδαφική επέκταση, η οποία φυσικά δεν θα μας χαρίζονταν). Έτσι αφού δεν δώσαμε έμφαση στον στρατιωτικό τομέα, δεν δόθηκε έμφαση και στην παραγωγή στελεχών.
    Ως εκ τούτου, στην περίοδο 1912-1922 την κατεξοχήν ρευστή, η οποία προσφέρονταν για υλοποίηση της Μεγάλης Ιδέας, βρεθήκαμε με έλλειμμα πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας. Το έλλειμμα στο πολιτικό επίπεδο φάνηκε αφού αν και είχε εμφανιστεί ο χαρισματικός Βενιζέλος, εν τούτοις υποτασσόμενος στην πολιτική (και μικροπολιτική) παρασύρθηκε ή παρέσυρε και συνέβαλλε στον Διχασμό, ο οποίος αμέσως-αμέσως υπονόμευε την μοναδική του παρουσία στο ελληνικό πολιτικό σκηνικό. Από την άλλη σε περίοδο εθνικών αγώνων ακόμα και ο προοριζόμενος να στεφθεί στην Κωνσταντινούπολη, βασιλιάς Κωνσταντίνος, επέτρεψε στον εαυτό του να ασχοληθεί με τα πολιτικά πράγματα της χώρας, εμπλεκόμενος άμεσα στην διακυβέρνηση αυτής. Αντί να έχει ως πρωτεύοντα στόχο την Κωνσταντινούπολη και μια μεγάλη Ελλάδα, είχε την φιλοδοξία να κυβερνήσει μια μικρή Ελλάδα.
    Παρ’ όλο το πολιτικό έλλειμμα ηγεσίας, ούτε σε στρατιωτικό επίπεδο, εμφανίσαμε κάτι μοναδικό (θαύματα δεν γίνονται). Ίσως η επιβλητικότερη στρατιωτική μορφή στο πεδίο της μάχης, ήταν ο Ναύαρχος Κουντουριώτης (όχι εξαιτίας κατάρτισης, αλλά αποφασιστικότητας), ενώ σε ανώτατο επίπεδο Στρατού, δεν παρουσιάστηκε κάποια πραγματική ηγετική και εξαιρετική μορφή (ίσως ο Πάγκαλος αλλά πολύ αργά, προς το τέλος της παραπάνω χρονικής περιόδου). Οι στρατιωτικές επιτυχίες ήλθαν κατά κανόνα, έναντι υποδεέστερων αριθμητικά αντιπάλων. Η έλλειψη ηγεσίας αντικατοπτρίζεται σε επιτελικό επίπεδο, όπου ο σχεδιασμός (για την περίπτωση της Μικρασιατικής Εκστρατείας και συγκεκριμένα το κρίσιμο έτος 1921) απεδείχθη κατά κανόνα ανεπιτυχής. Στην θεωρία όλα φαίνονταν καλά, αλλά στην πράξη είτε ο επιτελικός σχεδιασμός δεν τηρείτο, είτε ήταν εσφαλμένος εξ αρχής.
    Τώρα αφού δεν αξιωθήκαμε να παράγουμε «επιστημονικές» στρατιωτικές μορφές (και τις οποίες να τοποθετήσουμε σε καίριες θέσεις) τι να πούμε για τον απλό στρατιώτη; Εκείνη την εποχή και μέσα στα ελληνικά πλαίσια, δεν υπήρχαν ιδιαίτερες ανάγκες/απαιτήσεις εκπαίδευσης για τον απλό μαχητή, ο οποίος ανταποκρίθηκε γενικά. Πάντα όμως χαρακτηρίζονταν από την έλλειψη υπομονής, παρ’ όλο που διέθετε μεγάλο ενθουσιασμό. Ατίθασος λαός όπως είμαστε απογοητεύονταν γρήγορα κάτι το καταστροφικό εφ’ όσον δεν υπήρχε και στιβαρή διοίκηση για να αναστρέψει την κατάσταση. Πάντως πρέπει να παραδεχθούμε ότι με άλλον ενθουσιασμό μπήκε ο ελληνικός λαός στο καμίνι των Βαλκανικών Πολέμων και με άλλο στον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο και βέβαια στην Μικρασιατική Εκστρατεία. Εξαιρετικά παράξενο, αλλά στην αρχή του αγώνα το ηθικό ήταν υψηλότερο, σε σχέση με την τελευταία φάση του αγώνα, που έδειχνε ότι έφθανε σε ένα ευτυχές τέλος. Και για το τελευταίο, φυσικά έχουμε τις ευθύνες της πολιτικής ηγεσίας που κυριολεκτικά δηλητηρίασε και υπονόμευσε τον μεγάλο αυτό αγώνα για το ωραίο μεγάλο εθνικό όραμα.

  8. Μπορεί με καλύτερη ηγεσία να είχε αποκρουσθεί η τουρκική επίθεση του 1922, όμως η παραμονή μας μακροπρόθεσμα ήταν καταδικασμένη από πολλούς παράγοντες ,τους οποίους ευκρινέστατα είχε αναλύσει ο Μεταξάς.Δυστυχώς για την Ελλάδα δικαιώθηκε.

  9. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Συγχαρητήρια στον Αρματιστή για την νέα σημαντική ανάρτηση.

    Αγαπητοί φίλοι,

    Ας βάλουμε τη συζήτηση για τα ελληνικά λάθη σε ένα γενικότερο πλαίσιο. Κατ΄ αρχήν, λάθη κάνει κάθε στρατός που πολεμά, ακόμα και οι καλύτεροι στον κόσμο (Βέρμαχτ, ΙDF κλπ). Όταν τα λάθη αφορούν στην ηγεσία, οι συνέπειες είναι βαρειές, ανάλογα με την ικανότητα του αντιπάλου να τα εκμεταλλευτεί.

    Στη μάχη του Αφιόν σοβαρά λάθη έκαναν και οι τούρκοι (σαφώς λιγότερα βέβαια). Αυτά θα τα δούμε αργότερα, στην εξιστόρηση της μάχης του Αφιόν. Ωποσδήποτε είναι αξιοσημείωτη και θλιβερή η ανωτερότητα της τουρκικής στρατιωτικής ηγεσίας συνολικά στη Μικρασιατική Εκστρατεία. Αυτό όμως αφορά συγκεκριμμένα πρόσωπα της ηγεσίας και πολιτικές πρακτικές, και όχι γενικά «τους Έλληνες αξιωματικούς». Οι στρατιώτες δεν πολεμούν καλά χωρίς καλούς αξιωματικούς κοντά τους και οι στρατιώτες μας έδειξαν υψηλή μαχητική αξία. Όπου το ηθικό και η επίδοση δεν ήταν καλά, δεν ήταν δικό τους «λάθος».

    Τέλος, συχνά η σχετική συζήτηση καταλήγει στη γνωστή θέση «οι αξιωματικοί της βενιζελικής εποχής ήταν καλύτεροι από την φιλοβασιλική περίοδο». Αν και αυτό σε γενικές γραμμές ισχύει, υπάρχουν βαθύτερες διεργασίες που καθόρισαν την ανεπάρκεια της ελληνικής στρατιωτικής ηγεσίας. Θα το δούμε και σε μια ειδική ανάρτηση αυτό το σημαντικό ζήτημα.

    Προς το παρόν, ας σημειώσουμε ότι ο στρατηγός Τρικούπης, που βαρύνεται με σοβαρά σφάλματα στη μάχη του Αφιόν, ήταν ένας «επίλεκτος» στρατιωτικός ηγήτορας της βενιζελικής περιόδου. Αξιωματικός μεγάλης στρατιωτικής μόρφωσης και εμπειρίας, από τους ελάχιστους αποφοίτους ανωτέρων Ακαδημιών Πολέμου (Παρισίων), ήταν μέραρχος με σημαντική δράση στο Μακεδονικό Μέτωπο το 1918. Ο τομέας, λοιπόν, του Αφιόν διοικείτο από έναν διακεκριμμένο αξιωματικό της «βενιζελικής περιόδου». Τα λάθη του είχαν βαρειές συνέπειες.

  10. Ο/Η K/Δ ΚΒ λέει:

    Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι υπήρχαν πιθανότητες για γενικότερη επιτυχία του ελληνικού εγχειρήματος στην Μικρά Ασία.
    Απλά οι πιθανότητες μετά το 1920 ήταν σαφώς υπέρ των Τούρκων γιατί από την στιγμή που κατάφεραν να δημιουργήσουν τακτικό στρατό, είχαν με το μέρος τους τις περισσότερες πιθανότητες. Μακροπρόθεσμα φάνηκε ποιά χώρα είχε “επενδύσει” στα στρατιωτικά πράγματα με μεγαλύτερη συνέπεια και επιμονή και ποιά όχι. Και δυστυχώς εμείς είμασταν αυτοί που ΔΕΝ είχαμε “επενδύσει” σοβαρά.
    Όταν μιλάω για την στρατιωτική ηγεσία σε επιτελικό επίπεδο κυρίως αναφέρομαι. Και δυστυχώς συνέπεσε να έλθουν στα πράγματα οι έχοντες έλλειψη πείρας (ακόμα και σε επίπεδο τάγματος, συντάγματος) και προβιβαζόμενοι άνευ πραγματικών προσόντων, την περίοδο που άρχισαν οι σοβαρές στρατιωτικές επιχειρήσεις του 1921 (γιατί δεν νομίζω κανείς να αμφιβάλλει ότι αυτές δεν είχαν καμμία σχέση με τα προηγούμενα 2 έτη). To 1917 όταν οι βενιζελικοί έκαναν τις εκκαθαρίσεις, είχαν περιλάβει και άξια στελέχη. Το 1920 οι άλλοι πήραν την ρεβάνς. Όμως πως να βασιστείς πάνω τους για μια σοβαρή στρατιωτική πολιτική, όταν επιχειρείς την πλέον σοβαρή προσπάθεια που έχει έως τότε επιχειρήσει το ελληνικό κράτος;

  11. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Αφού κι εγώ, με τη σειρά μου, δώσω θερμά συγχαρητήρια για την εργασία στον Αρματιστή, να κάνω μια γενικότερη παρατήρηση για το πνεύμα της συνολικής ενασχόλησης μας με τη Μικρασιατική Εκστρατεία.

    Η Μικρασιατική Εκστρατεία δεν ήταν ένα απλό γεγονός, αλλά ένας σχετικά μακροχρόνιος πόλεμος. Αν λάβουμε ως αρχή του τον Ιανουάριο του ’19 και λήξη του τον Σεπτέμβριο του ’22 (και αγνοήσουμε τα της Ανατολικής Θράκης), τότε έχουμε μια υπόθεση περισσοτέρων από τρία και μισό χρόνια. Κατά τη διάρκεια τους εξελίσσονταν πολεμικές επιχειρήσεις, διπλωματικές ζυμώσεις, διαπραγματεύσεις, εσωτερικές κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις, διεθνείς πολιτικές εξελίξεις (ακόμη και σε απίθανα μέρη, που όμως επηρέαζαν εντονότατα την εξέλιξη της ΜΕ) οικονομικές εξελίξεις, ένα πολυσύνθετο ψηφιδωτό εξελίξεων και χειρισμών.

    Είναι εύλογο να αναζητά κανείς κάποια γενικότερα συμπεράσματα από αυτή την υπόθεση αυτή. Αλλά αυτό είναι, επίσης, και παγίδα για απλοϊκές απαντήσεις και εύκολες λύσεις. Σε συνδυασμό με τη μνήμη του Διχασμού που δεν έχει πεθάνει ακόμη, προβάλλονται πανταχόθεν ανακριβείς αλλά έντονα διαδεδομένοι μύθοι: Η «προδοσία» ή η «ανυπακοή» του Πλαστήρα, τα «πετρέλαια της Μοσούλης», οι κομμουνιστές, οι «καλοί βενιζελικοί και οι κακοί αντιβενιζελικοί», ο «ιδιοφυής» Πάγκαλος, το Yπόμνημα Μεταξά «Περί Μικράς Ασίας – Δυνατότητες Διανομής», οι «αγγλογάλλοι» αποτελούν εύπεπτες, ευσύνοπτες απαντήσεις στο πρόβλημα, κι επιπλέον έχουν σαφώς διεσταλμένους τους «καλούς» από τους «κακούς» ώστε να δίνουν σύντομες και σαφείς απαντήσεις.

    Τα πράγματα γίνονται αρκετά πιο πολύπλοκα αλλά και διαφωτιστικά, όταν τα κοιτάζει κανείς προσεκτικά και αναλυτικά. Για να σχηματίσει κανείς συνολική άποψη, πρέπει να ανασυνθέσει με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ακρίβεια και να κατανοήσει όσο το δυνατόν καλύτερα τα επιμέρους. Αυτό ακριβώς κάνει ο Αρματιστής με τις εργασίες του, και αυτό προσπαθούμε να κάνουμε συνολικά στο πλαίσιο της εργασίας. Πρώτα να καταλάβουμε αναλυτικά τα επί μέρους, και μετά να βγάλουμε γενικά συμπεράσματα. Η λεπτομερής εξέταση των επί μέρους συνήθως οδηγεί σε απόρριψη των σχηματικών συμπερασμάτων. Κι επιπλέον, είναι πολύ πιο διδακτική από ιστορίες με «καλούς» και «κακούς» – χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν και «καλοί» ή «κακοί», λιγότερο ή περισσότερο.

  12. Ο/Η Πάτε καλά; λέει:

    Εχω ενα ερωτημα προς το συγγραφεα του αξιολογοτατου πονηματος:
    Θα ειχε νοημα μια ασκηση ΤΑΜΣ στη μακεδονια απο τις ενοπλες δυναμεις οπου θα εξεταζοταν το σεναριο της καταρρευσης και της αναγκαιας συμπτυξης μετωπου;

    Η μηπως δεν μπορουν να εξαχθουν χρησιμα συμπερασματα για το επιτελειο και το προσωπικο μεσω ασκησης και ειναι καθαρα ασκηση επιτελειου;

  13. Ο/Η T.T. λέει:

    Έχω δει πάρα πολλές ΤΑΜΣ σύμπτυξης. Δεν βολεύει να έχουν τελική φάση με πυρά και γι αυτό δεν αποκτούν δημοσιότητα, αλλά όχι ότι είναι κάτι άγνωστο ή ότι δε γίνεται. Θυμάμαι χαρακτηριστικά μια άσκηση της ΧΧV που η σύμπτυξη άρχισε από τη διάβαση του Κοπτερού και τέλειωσε στο Νέστο. (Αυτό είναι άσκηση!)

  14. Ο/Η Πάτε καλά; λέει:

    Ευχαριστώ γα την απαντηση.Ρωτω ωστε να βγει ενα επι του πρακτεου συμπερασμα απο αυτη την επιπονη(τοσο λογω του κοπου του συγγραφεα οσο και για τους αναγνωστες και τα συναισθηματα τους) ανασκοπηση.

    Εμαθε κατι απο αυτη τη νιλλα ο ΕΣ; Κανει περιοδικα ασκησεις συμπτυξης ετσι ωστε να αποφευχθουν τουλαχιστον καποια απο τα ιδια λαθη; Και αν κανει ασκησεις, αραγε αυτες πρεπει να γινονται μονο σε τακτικο επιπεδο για τους επιτελεις ή συμμετεχουν και φανταροι(και στελεχοι με το βαθμο του δεκανεα) ωστε να ξερουν πως ενεργουμε κατα τη διαρκεια μιας συμπτυξης, απο το σωμα του πεζικου εως το σωμα των τεθωρακισμενων;

    Ωραιες οι αναλυσεις ολων μας στο διαδικτυο αλλα αν δεν μετουσιωθουν σε τουλαχιστον καποιες ΤΑΜΣ σε βαθος χρονου, τζαμπα καιει η λαμπα.

  15. Ο/Η T.T. λέει:

    ΤΑΜΣ=Τακτική Άσκηση Μετά Στρατευμάτων

  16. Ο/Η Πάτε καλά; λέει:

    To γνωριζω για αυτο επισημανα ξανα πως εφοσον μου λες πως γινονται ασκησεις μεχρι και σε κατωτερο επιπεδο-δηλαδη το επιτελειο θεωρει πως ειναι χρησιμο να γινονται οχι μονο σε επιτελικο επιπεδο, τοτε καλο ειναι αυτες οι ΤΑΜΣ να γινονται περιοδικα ωστε να αποφευγονται παρομοια λαθη.

    Και η περιοδικη αυτη ασκηση των στρατευματων πρεπει να γινεται επισης οχι μονο για επιλυση του εν λογω προβληματος αλλα κυριως ως αποδειξη υιοθετησης σωστης νοοτροπιας, δλδ να μαθαινει το στρατευμα (απο την κεφαλη μεχρι κατω) πως ανα περιοδικα ζητηματα πρεπει να εξεταζουμε ολα τα δυνατα σεναρια.

  17. Ο/Η xmmm λέει:

    Καπου εχει ειπωθει οτι ο Ελληνικος Στρατος εχει πολύ κακες εμπειρίες σύμπτυξης. Δυστυχώς ίσως είναι στα γονίδια της φυλής… Αρκει να δείτε προσπάθεια Ελληνων να επιβιβαστουν σε πύλη αεροπλάνου σε αεροδρομιο του εξωτερικου. Αντι για μια ουρα σχηματιζεται ενα χαος… Ισως καπως πρεπει να πειθαρχησουμε σε αυτο….

  18. Ο/Η Πάτε καλά; λέει:

    Το ειχε γραψει ο Αρματιστης αυτο.Επειδη ομως εγω δεν πιστευω στη ζωολογια-γονιδια και λοιπες μεταφυσικες αηδιες για να δικαιολογησουν την απονια,την οκνηρια και την απαιδευσια, θεωρω πως αν γινονται ανα περιοδικα χρονικα διαστηματα ασκησεις συμπτυξης, το προβλημα περιοριζεται εως λυνεται.
    Θες να δεις χαος σε γραμμη αεροπλανου; Τραβα Γαλλια να δεις τι μπαχαλο γινεται.Και ομως αυτοι οι ανθρωποι κανανε ισως μια απο τις πιο πετυχημενες συμπτηξεις στη συχρονη πολεμικη ιστορια στην κοιλαδα του Μαρνη.Δεν υπαρχουν γονιδια, υπαρχει ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΟΥΛΕΙΑ.

  19. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Το κειμενο ειναι στα γνωστα υψηλα στανταρ του Αρματιστη.
    Θα ειμαι συντομος.Σχετικα με τα του 5/42,ταχω γραψει στον Αρματιστη και αλλου
    τα πραγματα συνεβησαν περιπου ετσι.Δυστυχως αν δεν »τυρβαζαμε περι αλλων»,την δεκαετια του 1970 αντε και λιγο του 1980,αν εβγαινα με ενα μαγνητοφωνακι στην πλατεια του χωριου μου(ορεινο χωριο της Βοιωτιας)τωρα θα κατειχα ωρες ηχογραφημενες και διασταυρωμενες αφηγησεις περι των ημερων εκεινων του 5/42.Τωρα τα »πουλακια»πεταξαν και γιναν αστεροσκονη.
    Τωρα ειμαι περηφανος που εχω τετοιους προγονους,τοτε τους ελεγα γεροκολημενους.
    Για την μικρασιατικη εκστρατεια.
    Προσωπικα εχω καταληξει στο συμπερασμα πως υπηρξε ενα εγχειρημα βασισμενο σε λαθος δεδομενα.Και το βασικωτερο λαθος δεδομενο-εκτιμηση ηταν πως οι τουρκικες ελιτ και διαμορφωτες πολιτικης σκεψης και πραξης θα ειχαν αποδεχθει την ελληνικη κατοχη και αργοτερα ενσωματωση στο ελληνικο κρατος,σχετικα ευκολα αρκει να φερομασταν στην Ιωνια »σωστα,πολιτισμενα και με δικαιοσυνη »εναντι ολων των λαων που ζουσαν τοτε εκει.
    Αυτο φυσικα με τιποτα δεν ισχυε,οι Τουρκοι με τιποτα δεν θα αποδεχονταν την παρουσια μας εκει και αυτο επρεπε να υπολογισθει.
    Απο αυτο το βασικο λαθος δεδομενο ξεκινησαν ολα τα επακολουθα λαθη και με αυτο εξηγουνται πολλα «παραξενα,περιεργα και μυθιστορηματικα» γεγονοτα οπως η πολιτικη Στεργιαδη,η απραξια των πρωτων μηνων,το οτι η Αθηνα και η Ελλαδα την ιδια εποχη ηταν στο »περα βρεχει» κλπ.
    ΚΧΡ.

  20. Ο/Η ΑΝΤΙΟΧΟΣ 4 λέει:

    ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΑΞΙΟΛΟΓΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ, ΜΕ ΛΥΠΗ ΜΟΥ ΒΛΕΠΩ ΣΧΟΛΙΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΩΝ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΙΧΝΟΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ-ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑΣ.ΝΑΙ Η ΕΛΛΑΣ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΟΥΒΕΛΗ ΜΕ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ ΜΟΙΡΑΙΑ…ΟΜΩΣ ΚΑΙ Ο ΚΕΜΑΛ ΗΤΑΝ ΕΤΟΙΜΟΣ ΝΑ ΥΠΟΧΩΡΗΣΕΙ…Η ΕΠΙΜΟΝΗ ΤΟΥ ΦΕΒΖΗ ΠΑΣΑ ΕΣΩΣΕ ΤΗΝ ΑΓΚΥΡΑ…ΟΝΤΩΣ Ο ΠΑΠΟΥΛΑΣ ΗΤΑΝ ΛΙΓΟΣ ΟΜΩΣ Ο ΧΑΤΖΗΤΡΟΜΑΡΑΣ ΤΙ ΗΤΑΝ?Ο ΚΕΜΑΛ ΚΥΡΙΕ ΚΩΣΤΑ ΔΕΝ ΕΠΙΤΕΘΗΚΕ ΜΕ ΑΝΑΛΟΓΙΑ 1-2 (104000 VS 240000) OYΤΕ ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΔΕΝ ΤΑ ΛΕΝΕ ΕΤΣΙ… ΑΛΛΑ ΜΕ ΥΠΕΡ ΤΟΥ ΑΝΑΛΟΓΙΑ 12-2 (ΜΕΡΑΡΧΙΕΣ) ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗ ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΟΥΣ ΕΙΧΑΝ ΤΟ ΥΠΕΡ ΤΟΥΣ 3-1 ΣΕ ΑΡΙΘΜΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΩΝ-ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ…ΕΙΧΑΝ ΜΑΖΙ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΑΟΠΛΟΥΣ ΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΘΙΣΤΟΥΣΑΝ ΝΕΚΡΟΥΣ Η ΕΠΑΙΡΝΑΝ ΟΠΛΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΝΕΚΡΩΝ-ΠΟΛΛΕΣ ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΩΝ -ΙΣΩΣ ΕΝΑ 20-30% ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΠΟΥ ΕΤΟΙΜΑΖΕ ΕΠΙ ΕΝΑ ΕΤΟΣ ΜΕΘΟΔΙΚΑ Ο ΚΕΜΑΛ ΚΑΙ ΠΟΥ ΕΦΤΑΣΕ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΝΩ ΤΩΝ 280000 ΠΛΗΡΩΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΕΝΩΝ…-ΚΑΙ ΜΕ ΛΑΦΥΡΑ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΜΕ ΡΩΣΟ ΙΤΑΛΟ ΓΑΛΛΙΚΑ ΟΠΛΑ…Ο ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ ΔΕΝ ΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΛΥΣΗ ΤΗΣ 4ΗΣ ΟΤΑΝ ΑΥΤΗ ΣΕΡΝΟΝΤΑΝ ΠΑΝΙΚΟΒΛΗΤΗ …Η ΗΓΕΣΙΑ ΤΗΣ ΟΜΩΣ?Ο ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ ΣΤΑΘΗΚΕ ΠΑΝΤΟΥ ΩΣ ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΑΚΗ ΕΣΩΣΕ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΦΡΑΓΚΟΥ ΣΤΟ ΣΑΛΙΧΛΗ…ΖΗΤΗΣΕ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΝΑ ΣΩΣΕΙ ΤΗ ΣΜΥΡΝΗ… ΟΙ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΑΣΙΑΣΑΝ ΣΤΑ ΠΛΟΙΑ…ΤΟ ΒΟΡΕΙΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΜΟΝΟ ΤΗΝ ΥΠΟΧΩΡΗΣΗ ΣΚΕΦΤΗΚΕ…ΚΑΙ ΕΚΕΙ ΕΙΧΕ ΑΠΩΛΕΙΕΣ -ΚΛΑΔΑΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΣΤΑ ΜΟΥΔΑΝΙΑ…ΔΕΝ ΕΦΤΑΝΕ Η ΗΤΤΑ ΕΙΧΑΜΕ ΚΑΙ ΤΙΣ ΦΩΤΙΕΣ ΣΤΑ ΤΟΥΡΚΟΧΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΙΣ ΟΠΩΣ Η ΜΑΓΝΗΣΙΑ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΗ ΠΥΡΠΟΛΗΣΗ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΣΕΤΕΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΞΟΔΟ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΟ ΑΓΡΙΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ…ΧΑΟΣ ΒΑΛΤΕ ΚΑΙ ΤΗ ΦΩΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΑΡΑ ΜΕ ΤΟΝ ΙΝΟΝΟΥ ΣΤΟ ΟΥΣΑΚ ,ΑΓΚΑΛΙΤΣΕΣ ΚΑΙ ΦΙΛΑΚΙΑ ΘΥΜΙΖΕΙ….ΕΝΩ ΤΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΑΚΙΑ ΜΑΣ ΥΠΕΦΕΡΑΝ ΣΤΗΝ ΑΙΧΜΑΛΩΣΙΑ -ΑΠΟ 30000 ΓΥΡΙΣΑΝ ΜΟΛΙΣ 10000.ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΨΕΜΜΑ ΟΤΙ ΥΠΗΡΞΑΝ ΠΟΛΛΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΠΟΥ ΗΘΕΛΑΝ ΑΛΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ Η ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΨΥΧΑΚΙΑ ΣΤΕΡΓΙΑΔΗ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΦΕΡΕ ΣΤΟΡΓΗ.Ο ΕΤΕΜ ΑΡΧΗΓΟΣ ΤΩΝ ΑΤΑΚΤΩΝ ΗΡΘΕ ΣΤΗ ΔΙΚΗ ΜΑΣ ΠΛΕΥΡΑ…ΥΠΗΡΞΑΝ ΕΝΟΠΛΟΙ ΚΙΡΚΑΣΙΟΙ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΠΟΥ ΣΥΝΕΔΡΑΜΑΝ ΤΟ ΣΤΡΑΤΟ ΜΑΣ ,ΗΡΘΑΝ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΘΗΚΑΝ ΣΕ 2 ΧΩΡΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ…Ο ΙΔΙΟΣ Ο ΚΕΜΑΛ ΣΚΕΦΤΟΤΑΝ ΝΑ ΣΥΜΒΙΒΑΣΤΕΙ ΜΕ ΤΟ ΒΕΝΙΖΕΛΟ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΕΚΛΟΓΕΣ…Ο ΜΕΤΑΞΑΣ ΗΤΑΝ ΠΟΛΥ ΕΑΥΤΟΥΛΗΣ ΔΕΝ ΔΕΧΘΗΚΕ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΥΠΟ ΤΟΝ ΠΑΠΟΥΛΑ…ΗΘΕΛΕ ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ Η ΤΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟΥ-ΚΑΛΑ ΤΟΥ ΤΑ ΕΓΡΑΨΕ Ο ΧΟΛΕΡΙΚΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΤΙ ΘΑ ΤΟΥ ΕΛΕΓΕ Η ΕΛΛΑΣ ΑΝ ΕΣΤΡΕΦΕ ΠΡΟΣ ΑΥΤΟΝ ΤΟ ΒΛΕΜΜΑ ΤΗΣ… ΚΑΙ ΟΜΩΣ Ο ΙΔΙΟΣ ΚΑΤΕΛΑΒΕ ΤΗΝ ΑΓΚΥΡΑ ΜΕ ΤΟ…ΝΑΥΤΙΚΟ ΜΑΣ-ΔΕΝ ΚΑΝΩ ΠΛΑΚΑ ΕΣΤΕΙΛΕ ΑΓΗΜΑ ΝΑΥΤΩΝ ΣΤΗ ΚΗΔΕΙΑ ΚΕΜΑΛ-ΕΙΝΑΙ ΟΛΟΦΑΝΕΡΗ Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΣΤΑ ΤΟΥΡΚΙΚΑ ΝΤΟΚΥΜΑΝΤΕΡ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΗΔΕΙΑ ΤΟΥ ΚΕΜΑΛ..

  21. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Ο Πλαστήρας είχε κατηγορηθεί για ανυπακοή και σε άλλες περιτώσεις. Π.χ. στην μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ (1921) :

    (Εκδόσεις Γνώμων [πρώην Περισκόπιο], Στρατιωτική Ιστορία, τεύχος 29 , ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ: ΜΑΧΗ ΤΣΑΟΥΣ ΤΣΙΦΛΙΚ ΚΑΙ ΥΨ. 1799 , σελ. 34 , Κωνσταντίνος Κανακάρης, Υποστράτηγος ε.α.τ. καθηγητής Στρατιωτικής Ιστορίας ΣΣΕ )

    Αντιστράτηγος Παπούλας, Διοικητής Στρατιάς Μικράς Ασίας : «(…) Η ενέργεια της ΧΙΙΙης Μεραρχίας κατά την ημέραν της 2ας Ιουλίου δεν υπήρξε σύντονος και συγχρονισμένη με την δράσιν της Vης τοιαύτης, προκαλέσασα τοιουτορόπως την παράτασιν του αγώνος και συνάμα την εκδηλωθείσαν ισχυρότατην πίεσιν του εχθρού κατά της Vης Μεραρχίας, η οποία εκλονίσθη , ευτυχώς όμως χωρίς να καμφθή. Ο διοικητής της ΧΙΙΙης Μεραρχίας ανέθεσε την επιχείρησιν προς το Ακτσάλ Νταγ εις το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων διότι είχε την γνώμην ότι τούτο θα διεξήγαγε αυτήν ευχερέστερον και ασφαλώς. Παραδόξως όμως ο διοικητής του 5/42 ηρνήθη να εκτελέση ταύτην απαντήσας «Κύριε μέραρχε εγώ δεν εννοώ να κάψω τους ευζώνους μου.»

    Λοχαγός Πεζικού Πολύζος Δημήτριος, Διευθυντής 3ου Γραφείου ΧΙΙΙ Μεραρχίας εκθέτων τα συμβάντα της 1ης-2ας και 3ης Ιουλίου 1921 : (…) Ο συνταγματάρχης Πλαστήρας , διοικητής του 5/42 Ευζώνων κατείχετο από την έμμονον σκέψιν ότι ελιγμός σημαίνει υπερκέρασις και ουδέν άλλο, επί πλέον δε διασαλπίζων το σύνθημα ότε έπρεπε να φειδόμεθα του αίματος των μαχητών, κατέληγε εις το συμπέρασμα ότι αφού δια της κυκλώσεως παρά του Α΄Σώματος στρατού θα έπιπτεν η τοποθεσία του Ακτσάλ Νταγ, διατί να θυσιάσωμεν ευζώνους δι’ επίθεσιν κατά μέτωπον. Ήτο τόση «η γοητεία» , θα είπομεν, που ήσκει ιδία επί του όντως στρατιώτου, καλού και πολεμιστού αντισυνταγματάρχου Καλλιαγκάνη – επιτελάρχου της ΧΙΙΙης Μεραρχίας – και εν μέρει επί του μεράρχου Κ. Διγενή, ώστε τους αφήρει πάσαν δυνατότητα σκέψεως…»,

    Υποστρατήγου Ν. Σπυρόπουλου «Η Μάχη της Κιουτάχειας 2-3 Ιουλίου 1921» . Σελ.29 : » (…) Η αδρανής στάσις της ΧΙΙΙης Μεραρχίας παρέσχε την ευκαιρίαν εις τους Τούρκους να ενισχύσωσι μεταφέροντες δυνάμεις εις την έναντι του μετώπου αμυντικήν τοποθεσίαν περί το Τσαούς Τσιφλίκ και να ασκήσωσιν ισχυρότατην επ’αυτής πίεσιν.»

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s