Από την Άμυνα στην Επίθεση – Η Τέχνη της Μετάβασης (Μέρος 1ο)

«Πας στρατιωτικός αρχηγός δια να νικήσει οφείλει να επωμισθεί κινδύνους»

Έριχ φον Μάνσταϊν

γράφει ο Τ.Τ.

Πρόλογος

Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις διακρίνονται, κατά κύριο λόγο, σε αμυντικές και επιθετικές. Ο κανονισμός ΕΕ 100-1 «Επιχειρήσεις», εκδόσεως 1996, στην εισαγωγή των αμυντικών επιχειρήσεων αναφέρει: «Οι αμυντικές επιχειρήσεις πρέπει να χαρακτηρίζονται με το στοιχείο της προσωρινότητας αφού η βασική συνθήκη διεξαγωγής των επιχειρήσεων είναι η απόκτηση και διατήρηση της πρωτοβουλίας» και συνεχίζει: «Γενικός σκοπός των αμυντικών επιχειρήσεων είναι η απορρόφηση της επιθετικής ισχύος και η αφαίρεση της πρωτοβουλίας των επιχειρήσεων από τον εχθρό μέχρις ότου ο αμυνόμενος μπορέσει να αναλάβει επιθετικές επιχειρήσεις». Ο πιο πρόσφατος αμερικανικός κανονισμός ADP 3-90 «Offense and Defense», εκδόσεως 2012, γράφει, περισσότερο φιλοσοφικά, ότι ενώ η επίθεση είναι η πιο αποφασιστική μορφή στρατιωτικών επιχειρήσεων, η άμυνα είναι η ισχυρότερη και συμπληρώνει ότι οι διοικητές επιλέγουν να αμυνθούν για να δημιουργήσουν τις συνθήκες επιθετικής επιστροφής που θα επιτρέψουν στις φίλιες δυνάμεις να ανακτήσουν την πρωτοβουλία. Κοινή αντίληψη και στους δύο κανονισμούς είναι ότι η άμυνα αποτελεί προσωρινή κατάσταση που θα πρέπει να εξυπηρετήσει τη δημιουργία συνθηκών ανάληψης επιθετικών επιχειρήσεων, μέσω των οποίων αποκτάται η πρωτοβουλία.

Από το 2012 στο 1832

Ο αμερικανικός κανονισμός, του 2012, κατά την εισαγωγή του στην άμυνα αναφέρεται σε ιδέες που διατυπώθηκαν δύο αιώνες πριν από τον Πρώσο στρατηγό και φιλόσοφο του πολέμου Κλαούζεβιτς. Στο Βιβλίο 6 της διάσημης πραγματείας του εξηγεί ότι η αμυντική μορφή του πολέμου έχει την έννοια της «απόκρουσης του χτυπήματος». Συνεχίζει όμως λέγοντας ότι δε μπορεί να υπάρξει απόλυτη άμυνα στον πραγματικό πόλεμο, γιατί τότε ο πόλεμος θα διεξάγονταν μόνο από τη μία πλευρά. Στην πραγματικότητα ο αμυνόμενος επιδιώκει να ανταποδώσει τα χτυπήματα, συνεπώς η αμυντική μορφή του πολέμου δεν είναι μία απλή υπεράσπιση αλλά μία υπεράσπιση διαμορφωμένη από επιδέξια πλήγματα.

Εικ. 1. Καρλ φον Κλαούζεβιτς

Εικόνα 1. Ο Καρλ φον Κλαούζεβιτς

Κατά τον Κλαούζεβιτς σκοπός της άμυνας είναι η διατήρηση ενώ της επίθεσης η κατάκτηση. Όταν όλα είναι ίσα η διατήρηση είναι ευκολότερη από την απόκτηση, εξ ου προκύπτει και η γνωστή ρήση του ότι η άμυνα αποτελεί την ισχυρότερη μορφή διεξαγωγής του πολέμου. Όμως, αν και η άμυνα είναι ισχυρότερη έχει αρνητικό σκοπό – τη διατήρηση. Γι’ αυτό κάποιος θα πρέπει να καταφεύγει σ’ αυτή μόνο όταν το επιβάλλει η αδυναμία του, και πρέπει να την εγκαταλείψει τη στιγμή που θα αισθανθεί αρκετά ισχυρός ώστε να επιδιώξει τον θετικό σκοπό. Καθώς η σχετική ισχύς αυξάνεται από τις επιτυχίες στην αμυντική μάχη, είναι μόνο φυσικό για τον αμυνόμενο να περάσει στην επίθεση. Για τον Κλαούζεβιτς, ένας πόλεμος όπου οι νίκες δε χρησιμεύουν παρά μόνο για την αποφυγή των πληγμάτων κι όπου δε γίνονται προσπάθειες για ν’ ανταποδοθούν αυτά, είναι τόσο παράλογος όσο και μία μάχη όπου η παθητική άμυνα υπαγορεύει κάθε ενέργεια. Χαρακτηριστικά δηλώνει: «Ακόμη κι αν ο σκοπός του πολέμου είναι η διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης, παραμένει γεγονός ότι η απλή απόκρουση του χτυπήματος αντίκειται στη φύση του πολέμου, ο οποίος σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί μία παθητική κατάσταση αντοχής. Μόλις ο επιτιθέμενος έχει αποκτήσει ένα σημαντικό πλεονέκτημα, η άμυνα, ως τέτοια, έχει επιτελέσει την αποστολή της. Ενώ η επιτυχία είναι ακόμη ζεστή ο αμυνόμενος θα πρέπει να ανταποδώσει ή να ρισκάρει την καταστροφή του από τις επόμενες ενέργειες του επιτιθέμενου … αυτή η μετάβαση στην επίθεση πρέπει να θεωρηθεί ως βασικό χαρακτηριστικό της άμυνας … Όποτε μία αμυντική νίκη περνά αναξιοποίητη ένα σοβαρό σφάλμα διαπράττεται … Η ξαφνική μετάβαση στην επίθεση – το απαστράπτον ξίφος της εκδίκησης – είναι η σημαντικότερη στιγμή για τον αμυνόμενο. Αν δεν είναι στο μυαλό του διοικητή από την αρχή ή καλύτερα αν δεν αποτελεί συστατικό μέρος της ιδέας του για την άμυνα, δε θα κατανοήσει ποτέ την ανωτερότητα της αμυντικής μορφής…»

Συνοψίζοντας τα παραπάνω ο Κλαούζεβιτς θεωρεί ότι ο αμυνόμενος ξεκινά από σχετική θέση αδυναμίας, στη συνέχεια επιδιώκει, μέσω της φθοράς που θα επιφέρει στον επιτιθέμενο κατά τη διάρκεια της αμυντικής μάχης, να βελτιώσει το ισοζύγιο της ισχύος του. Όταν βρεθεί σε πλεονεκτική θέση πρέπει να επιτεθεί· η άμυνα δεν έχει να του προσδώσει άλλα οφέλη πλέον, ενώ αποκρούοντας παθητικά τα χτυπήματα ρισκάρει την ήττα. Η μετάβαση από την άμυνα στην επίθεση πρέπει να αποτελεί συστατικό στοιχείο της άμυνας ώστε ο αμυνόμενος να συγκεντρώνεται στο θετικό σκοπό. Χωρίς θετικό σκοπό, όπως λέει ο Κλαούζεβιτς, η όλη πολεμική προσπάθεια γίνεται παράλογη.

Η μετάβαση από τη μία μορφή επιχειρήσεων στην άλλη έχει ονομαστεί από τους αμερικανούς «operational transition«, το οποίο και μετέφρασα ως «επιχειρησιακή μετάβαση». Αντίστοιχος όρος στα δικά μας εγχειρίδια δεν υπάρχει. Επίσης, οι αμερικανοί ονομάζουν τις τοπικές αντεπιθέσεις «counterattacks» και θα πρέπει να θεωρούνται μέρος της απόκρουσης του χτυπήματος. Η αντεπίθεση στο επιχειρησιακό επίπεδο, που αποσκοπεί στην ανάληψη της πρωτοβουλίας των επιχειρήσεων, ονομάζεται «counteroffensive» ή «counterstroke» και συνιστά αυτό που ο Κλαούζεβιτς ονομάζει ανταπόδοση του χτυπήματος. Επειδή στη δική μας ορολογία δεν υφίσταται διαφορά μεταξύ των δύο ειδών αντεπιθέσεων, θα χρησιμοποιήσω τον όρο «επιθετική επιστροφή» για τη δεύτερη περίπτωση.

Σκοπός του άρθρου είναι να παρουσιάσει τα στοιχεία εκείνα που είναι απαραίτητα για την πραγματοποίηση της επιχειρησιακής μετάβασης και που θα πρέπει να κατευθύνουν τον σχεδιασμό της ενέργειας. Τα στοιχεία αυτά θα αναδειχθούν μέσα από τη μελέτη δύο ιστορικών παραδειγμάτων. Το ένα είναι η επιθετική επιστροφή των Γερμανών στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο-Μάρτιο του 1943. Το άλλο είναι η ενέργεια των Ισραηλινών στο Σινά τον Οκτώβριο του 1973. Στην πρώτη περίπτωση, οι δύο αντίπαλοι επεδίωξαν ο ένας την εξόντωση του άλλου σε ένα αχανές θέατρο επιχειρήσεων και ελεύθεροι από εξωτερικές παρεμβάσεις. Στη δεύτερη περίπτωση, στο περιορισμένο μέτωπο του Σινά, οι αντιμαχόμενες δυνάμεις πολέμησαν κάτω από το άγρυπνο βλέμμα των δύο υπερδυνάμεων.

Ουκρανία: Φεβρουάριος/Μάρτιος 1943

Η εξέλιξη της κατάστασης από το τέλος Νοεμβρίου του ’42 έως τα μέσα Φεβρουαρίου του ‘43

Κατά το θέρος του 1942 ο Χίτλερ επεδίωξε ταυτόχρονα δύο απομακρυσμένους μεταξύ τους στόχους: το Στάλινγκραντ και τις πετρελαιοφόρες περιοχές του Καυκάσου. Δεν τους επέτυχε και οι γερμανικές και συμμαχικές στρατιές του Άξονα στη νότια Ρωσία υπερεκτάθηκαν για να καλύψουν ένα τεράστιο μέτωπο από το Βορόνεζ ως το Μαϊκόπ.

Χάρτης 1: Η νότια πτέρυγα του ανατολικού μετώπου την 18η Νοεμβρίου 1942.

Χάρτης 1: Η νότια πτέρυγα του Ανατολικού Μετώπου την 18η Νοεμβρίου 1942.

Στις 19 Νοεμβρίου ο Κόκκινος Στρατός άρχισε την επιχείρηση «Ουρανός» που οδήγησε στην κύκλωση της 6ης Στρατιάς και μέρους της 4ης Τεθωρακισμένης και στη συντριβή της 3ης Ρουμανικής. Στις 20 Νοεμβρίου ο Μάνσταϊν ορίστηκε διοικητής της νεοσύστατης Ομάδας Στρατιών «Ντον», η οποία αποτελούνταν από την κυκλωθείσα 6η Στρατιά και τα υπολείμματα των: 3η Ρουμανική, 4η Τεθωρακισμένη και 4η Ρουμανική. Η αποστολή που του ανατέθηκε ήταν «να ανασχέσει τις εχθρικές επιθέσεις και να ανακαταλάβει το απολεσθέν έδαφος». Ο Μάνσταϊν στα απομνημονεύματα του γράφει ότι η συγκεκριμένη φρασεολογία ήταν χαρακτηριστική του πολέμου των χαρακωμάτων, με την οποία προφανώς ο Χίτλερ ήταν ιδιαίτερα εξοικειωμένος.

Για τον Χίτλερ στρατηγικός στόχος παρέμενε η συντριβή της Σοβιετικής Ένωσης με στρατιωτικά μέσα. Αντιμετώπιζε την αναστροφή της κατάστασης στον Βόλγα και στον Καύκασο ως πρόσκαιρη ατυχία, γι’ αυτό και απαιτούσε την πάση θυσία διατήρηση των κερδών στο έδαφος έως ότου θα είχε ξανά τη δυνατότητα να επιτεθεί. Ο Μάνσταϊν μετά την επιτόπια εξέταση της κατάστασης και τη διαπίστωση ότι οι δυνάμεις του μειονεκτούσαν σε αναλογία 8:1 έναντι των αντιστοίχων σοβιετικών διαπίστωσε ότι η αγκίστρωση του στο έδαφος θα τον οδηγούσε στην καταστροφή, ενώ η ανακατάληψη των απολεσθέντων εδαφών ήταν εκτός πραγματικότητας. Εκτιμούσε όμως ότι αν συμπτύσσονταν η Ομάδα Στρατιών «Α» από τον Καύκασο και εξάγονταν η 6η Στρατιά από τον θύλακα του Στάλινγκραντ θα μπορούσε να διεξάγει με επιτυχία έναν αγώνα κινήσεων μεταξύ των ποταμών Ντον και Ντόνετς, ο οποίος θα εξαντλούσε τη σοβιετική επιθετική ισχύ. Με άλλα λόγια οι επιχειρησιακές του δυνατότητες δεν του επέτρεπαν να επιτύχει τον στρατηγικό σκοπό του αρχηγού του, θεωρούσε όμως ότι με τον δικό του τρόπο ενεργείας θα μπορούσε να βελτιώσει το ισοζύγιο ισχύος της γερμανικής πλευράς έναντι της σοβιετικής, το οποίο, στις δεδομένες συνθήκες, ήταν και το μέγιστο που μπορούσε να επιτευχθεί. Ο στρατηγικός διοικητής όμως, ο οποίος υπαγόρευε τη δική του επιχειρησιακή μέθοδο, παρέμενε προσηλωμένος στην προσέγγιση «ούτε ένα βήμα πίσω» οπότε ο Μάνσταϊν, με τις δυνάμεις του εκτεταμένες σε ένα μέτωπο που δεν ήταν δυνατό να κρατηθεί, μπορούσε μόνο να αντιμετωπίζει με βραχυπρόθεσμα μέτρα τη μία κρίση μετά την άλλη και να υποβάλλει υπομνήματα με τις προτάσεις του.

Χάρτης 2: Με την επιχείρηση «Μικρός Κρόνος» ο Κόκκινος Στρατός προσπάθησε από βορειοανατολικά και ανατολικά να φτάσει στο Ροστόφ και να αποκόψει την Ομάδα Στρατιών «Α».

Χάρτης 2: Με την επιχείρηση «Μικρός Κρόνος» ο Κόκκινος Στρατός προσπάθησε από βορειοανατολικά και ανατολικά να φτάσει στο Ροστόφ και να αποκόψει την Ομάδα Στρατιών «Α».

Στις 16 Δεκεμβρίου ο Κόκκινος Στρατός εκτόξευσε νέα επιθετική επιχείρηση («Μικρός Κρόνος»), η  οποία στο βορρά συνέτριψε την 8η Ιταλική Στρατιά, και στον νότο πίεσε την 4η Τεθωρακισμένη. Σκοπός των σοβιετικών ήταν να συγκλίνουν οι επιθετικές αιχμές τους στο Ροστόφ, ώστε να αποκόψουν τις γερμανικές στρατιές στον Καύκασο. Μετά από αλλεπάλληλες εκκλήσεις του Μάνσταϊν ο Χίτλερ ενέκρινε τη σύμπτυξη της 1ης Τεθωρακισμένης διαμέσου του Ροστόφ. Η άλλη στρατιά της Ομάδας Στρατιών «Α», η 17η , παρέμεινε, άσκοπα, στον Καύκασο. Η ενέργεια αυτή οπωσδήποτε ήρθε πολύ αργά για να επηρεάσει άμεσα τις εξελίξεις, καθότι η 1η Τεθωρακισμένη είχε να διανύσει 400 χλμ. χιονισμένων δρόμων μέχρι η παρουσία της να γίνει αισθητή.

Αυτό που συνέβαινε στην κεντρική σκηνή του δράματος ήταν ότι η κατάρρευση των Ιταλών άφησε εκτεθειμένο το βόρειο πλευρό της Ομάδας Στρατιών «Ντον», ενώ στο νότιο πλευρό η 4η Τεθωρακισμένη έδινε αγώνα ζωής και θανάτου ώστε να κρατήσει το διάδρομο του Ροστόφ ανοιχτό για την 1η Τεθωρακισμένη.  Ο στρατάρχης μετακινούσε τις τεθωρακισμένες μεραρχίες που διέθετε συνεχώς και με αριστοτεχνικό τρόπο, από το Βοροσίλοφγκραντ μέχρι τον ποταμό Μάνιχ, ώστε έγκαιρα να αντιμετωπίζει τις σοβιετικές εισχωρήσεις. Με την αναλογία δυνάμεων που υπήρχε όμως, αυτό ήταν ένα σχήμα που δε θα επιβίωνε για πολύ, γι’ αυτό και ο Μάνσταϊν ζητούσε τη σύμπτυξη του μετώπου του σε μία γραμμή που θα ήταν υπερασπίσιμη με τις διαθέσιμες δυνάμεις.

Η κατάσταση για τους Γερμανούς έγινε ακόμη χειρότερη όταν στις 14 Ιανουαρίου άρχισε η σοβιετική επιχείρηση «Καλπασμός» που συνέτριψε τη 2η Ουγγρική Στρατιά. Η διαδοχική εκμηδένιση των Ρουμάνων, Ιταλών και Ούγγρων δημιούργησε ένα τεράστιο χάσμα στη γερμανική διάταξη, από το Βορόνεζ μέχρι το Βοροσίλοφγκραντ, 280 χιλιομέτρων σε ευθεία γραμμή. Το μέτωπο της Ομάδας Στρατιών «Β», που βρισκόταν βορείως της Ομάδας Στρατιών «Ντον» είχε πρακτικά αποσυντεθεί. Η Σοβιετική Ανώτατη Διοίκηση μπορούσε πλέον να σχεδιάζει ένα «υπέρ-Στάλινγκραντ», όπου οι δυνάμεις που θα πέρναγαν μέσα από το χάσμα θα κατευθύνονταν στην Αζοφική Θάλασσα αποκόπτοντας συνολικά τη γερμανική νότια πτέρυγα. Προφανώς μία τέτοια καταστροφή θα σφράγιζε και την τύχη του Ανατολικού Μετώπου.

Χάρτης 3: Με τις επιχειρήσεις «Καλπασμός» και «Αστέρι» οι σοβιετικές δυνάμεις απείλησαν να αποκόψουν συνολικά τη γερμανική νότια πτέρυγα.

Χάρτης 3: Με τις επιχειρήσεις «Καλπασμός» και «Αστέρι» οι σοβιετικές δυνάμεις απείλησαν να αποκόψουν συνολικά τη γερμανική νότια πτέρυγα.

Παρά την έκταση και το βάθος της σοβιετικής εισχώρησης και τη θανάσιμη απειλή για τις γερμανικές δυνάμεις, ο Μάνσταϊν πίστευε ότι όχι μόνο δεν είχαν όλα χαθεί, αλλά και ότι θα μπορούσε να μετατρέψει τη διαφαινόμενη βαριά ήττα σε εντυπωσιακή νίκη, αρκεί να του δίνονταν η αναγκαία ελευθερία ενεργείας.

Ελευθερία Ενεργείας

Μετά την άρνηση του Χίτλερ να εξαγάγει την 6η Στρατιά, την καθυστέρηση του να συμπτύξει την Ομάδα Στρατιών «Α» από τον Καύκασο και τη συντριβή των συμμαχικών στρατιών που συγκροτούσαν το μεγαλύτερο μέρος της διάταξης της Ομάδας Στρατιών «Β», η όποια πιθανότητα για τη διεξαγωγή ενός αγώνα κινήσεων μεταξύ Ντον και Ντόνετς είχε παρέλθει. Στις νέες συνθήκες που είχαν διαμορφωθεί, ο στρατάρχης εκτιμούσε ότι το μέγιστο που μπορούσε να επιτευχθεί ήταν η σύμπτυξη της γερμανικής διάταξης σε μία οικονομικότερη τοποθεσία και εν συνεχεία η αιφνιδιαστική μετάβαση στη διεξαγωγή επιθετικών επιχειρήσεων προς συντριβή του όγκου των σοβιετικών δυνάμεων που βρίσκονταν δυτικά του Ντόνετς. Ο Μάνσταϊν πίστευε ότι η επιτυχής εκτέλεση του σχεδίου του θα επέφερε τα εξής πλεονεκτήματα:

  • Η γερμανική διάταξη στην Ουκρανία θα ήταν ασφαλής.
  • Η συντριβή ενός σημαντικού μέρους των σοβιετικών στρατευμάτων στη νότια Ρωσία θα καθιστούσε αδύνατη τη διεξαγωγή επιθετικών επιχειρήσεων από πλευράς Κόκκινου Στρατού για προβλεπτό χρονικό διάστημα, ενώ στο ίδιο διάστημα η γερμανική πλευρά θα είχε την πρωτοβουλία των επιχειρήσεων.

Για να εφαρμόσει το σχέδιο του, ο Μάνσταϊν  χρειαζόταν ελευθερία ενεργείας. Αυτό απαιτούσε ενέργειες από την Ανώτατη Διοίκηση και από τον ίδιο. Το πρώτο βήμα προς την απόκτηση ελευθερίας ενεργείας ήταν η έγκριση του σχεδίου του από τον στρατηγικό διοικητή. Παρά τις συμφορές του Ιανουαρίου, ο Χίτλερ συνέχιζε να επιθυμεί την αγκίστρωση των δυνάμεων του στο έδαφος που κατείχαν και ανέμενε την επιτυχία μέσα από τον πείσμονα αμυντικό αγώνα όπου όλες οι διαθέσιμες εφεδρείες θα εμπλέκονταν στην εκτόξευση τοπικών αντεπιθέσεων. Η μεγάλης κλίμακας επιθετική επιστροφή που του πρότεινε ο Μάνσταϊν, η οποία όμως προϋπόθετε εξορθολογισμό της γερμανικής διάταξης μέσω της παραχώρησης εδάφους, δεν ταίριαζε με την ιδιοσυγκρασία του. Νέα κρίση στις σχέσεις μεταξύ των δύο ανδρών δημιουργήθηκε αναφορικά με τη χρήση του Τεθωρακισμένου Σώματος των SS το οποίο αφικνούνταν από τη δύση και αποτελούσε τον ισχυρότερο γερμανικό επιθετικό σχηματισμό στο Ανατολικό Μέτωπο. Ο Μάνσταϊν επιθυμούσε να διαφυλαχθεί το Σώμα αυτό ακέραιο ώστε να χρησιμοποιηθεί στη φάση της επιθετικής επιστροφής. Αντιθέτως ο Χίτλερ ήθελε την άμεση εμπλοκή των μονάδων των SS, όπως αυτές κατέφθαναν στους σιδηροδρομικούς σταθμούς. Με εντολή του μάλιστα, η Ανώτατη Διοίκηση του Στρατού διέταξε την Ομάδα Στρατιών «Ντον» να αναλάβει τα τμήματα των SS που είχαν αφιχθεί και να εκτοξεύσει άμεση αντεπίθεση. Ο Μάνσταϊν αρνήθηκε να αναλάβει τον έλεγχο της επιχείρησης, υποστηρίζοντας ότι αυτή θα κατέληγε σε άλλη μία καταστροφή. Η διάσταση στρατηγικού και επιχειρησιακού επιπέδου δε θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη.

Ο Χίτλερ, χωρίς να μεταβάλει τις βασικές του ιδέες, αντιλαμβάνονταν ότι η νότια πτέρυγα του κινδύνευε θανάσιμα. Ένα δεύτερο Στάλινγκραντ, που αυτή τη φορά θα περιέκλειε ένα εκατομμύριο γερμανούς στρατιώτες, πήγαινε πολύ. Στις 6 Φεβρουαρίου ενέκρινε τη σύμπτυξη  της Ομάδας Στρατιών «Ντον» στη γραμμή Μίους-Ντόνετς που είχε προτείνει ο στρατάρχης, χωρίς όμως να λάβει απόφαση για την εκτέλεση της επιθετικής επιστροφής. Την προσοχή του είχε απορροφήσει η πόλη του Χάρκοβο, η διατήρηση της οποίας θεωρούσε ότι είχε μέγιστη συμβολική σημασία, όπως προηγουμένως αυτή του Στάλινγκραντ. Οι σοβιετικές στρατιές όμως συνέχισαν να προελαύνουν και το Χάρκοβο έπεσε στις 14 Φεβρουαρίου. Με έκδηλη την ανησυχία του, και πιθανώς αποφασισμένος να δώσει στον Μάνσταϊν την απόλυση του στο χέρι, ο Χίτλερ επισκέφθηκε το στρατηγείο της Ομάδας Στρατιών στο Ζαπορόζιε στις 17-19 Φεβρουαρίου. Η επι τόπου ενημέρωση περί της καταστάσεως καθώς και η δραματική αναγγελία της είδησης ότι ρωσικά άρματα βρίσκονταν 50 χλμ. μακριά από το στρατηγείο, χωρίς καμία γερμανική μονάδα στο ενδιάμεσο, μετέβαλαν τη διάθεση του επί τω διαλλακτικότερω. Ο Χίτλερ αυτή τη φορά είχε πολύ περισσότερη διάθεση να ακούσει και στο τέλος έδωσε την έγκριση του για την εφαρμογή του σχεδίου. Πέραν τούτου, μερικές ημέρες πριν, είχε καταργήσει την Ομάδα Στρατιών «Β» και μετονομάσει την Ομάδα Στρατιών «Ντον» σε Ομάδα Στρατιών «Νότου», δίδοντας της ταυτόχρονα το μεγαλύτερο μέρος του τομέα και των δυνάμεων της καταργηθείσης Ομάδας Στρατιών. Η πράξη αυτή κατέστησε τον Μάνσταϊν διοικητή ολόκληρου του θεάτρου επιχειρήσεων στην Ουκρανία και διευκόλυνε σημαντικά τον έλεγχο της μελλοντικής επιχείρησης. Επίσης, διέθεσε στον στρατάρχη ορισμένες μεραρχίες πεζικού ως ενισχύσεις και έδωσε προτεραιότητα στον ανεφοδιασμό της Ομάδας Στρατιών «Νότου». Στη συνέχεια έφυγε. Για ένα σύντομο χρονικό διάστημα η αρμονία στρατηγικού σκοπού και επιχειρησιακών δυνατοτήτων είχε επιτευχθεί.

Εικόνα 2: Το στρατηγικό επίπεδο συναντά το επιχειρησιακό. Χίτλερ και Μάνσταϊν στο Ζαπορόζιε.

Εικόνα 2: Το στρατηγικό επίπεδο συναντά το επιχειρησιακό. Χίτλερ και Μάνσταϊν στο Ζαπορόζιε.

Οι ενέργειες της Ανώτατης Διοίκησης αποτέλεσαν για τον Μάνσταϊν το απαραίτητο πρώτο βήμα προς την απόκτηση ελευθερίας ενεργείας. Τώρα θα έπρεπε ο ίδιος να δημιουργήσει συνθήκες στο έδαφος οι οποίες θα του επέτρεπαν να επιδιώξει τον θετικό σκοπό.

Η επιστροφή στις επιθετικές επιχειρήσεις έπεται, και δεν προηγείται, της επιτυχίας στην αμυντική μάχη. Μόνον εφ’ όσον το μέτωπο έχει σταθεροποιηθεί ικανοποιητικά μπορούν να υπάρξουν σκέψεις για επιθετική επιστροφή. Εάν η αμυντική διάταξη τελεί υπό κατάρρευση δεν είναι δυνατόν να συγκεντρωθούν δυνάμεις για την επιθετική ενέργεια διότι αυτές αναλώνονται στην αντιμετώπιση των επιμέρους κρίσεων. Γι’ αυτό και ο Μάνσταϊν ζητούσε διαρκώς τη σύμπτυξη της Ομάδας Στρατιών του σε μία οικονομικότερη τοποθεσία, ώστε αφενός να μπορεί να την υπερασπίσει με τις δυνάμεις που διέθετε, αφ’ ετέρου να εξοικονομήσει δυνάμεις από τη βράχυνση του μετώπου που θα τις χρησιμοποιούσε κατά τη διενέργεια της επιθετικής επιστροφής. Επομένως η επιτυχία στην αμυντική μάχη ήταν το απαραίτητο δεύτερο βήμα προς την απόκτηση ελευθερίας ενεργείας.

Μετά την έγκριση του Χίτλερ της 6ης Φεβρουαρίου ο στρατάρχης, ως διοικητής της Ομάδας Στρατιών «Ντον», μετέφερε το Τμήμα Στρατιάς Χόλλιντ επί του ποταμού Μίους και την 1η Τεθωρακισμένη στη συμβολή των ποταμών Μίους και Ντόνετς, εξασφαλίζοντας έτσι το νότιο ώμο της σοβιετικής εισχώρησης. Στη συνέχεια ως διοικητής της Ομάδας Στρατιών «Νότου» επωμίσθηκε το μεγαλύτερο μέρος του τομέα ευθύνης της Ομάδας Στρατιών «Β», ο οποίος είχε αποσυντεθεί και εντός του είχε εξελιχθεί η βαθειά σοβιετική εισχώρηση. Η δημιουργία νέας αμυντικής διάταξης καθ’ όλο το εύρος της σοβιετικής εισχώρησης από τη μία θα απορροφούσε όλες τις δυνάμεις που ο στρατάρχης προόριζε για την επιθετική επιστροφή και από την άλλη δε συνέβαλε στην ευνοϊκή μεταστροφή της κατάστασης. Ο Μάνσταϊν σκεπτόμενος περισσότερο δημιουργικά πήρε ένα υπολογισμένο ρίσκο. Επέλεξε τα σημεία εκείνα η κατοχή των οποίων εξασφάλιζε τη δυνατότητα του να ανεφοδιάζεται και να μετακινεί δυνάμεις. Τα σημεία αυτά ήταν συγκοινωνιακοί κόμβοι και σημαντικές διαβάσεις στον Δνείπερο. Έτσι η Ομάδα Στρατιών οργάνωσε αμυντικά και υπερασπίστηκε με αποφασιστικότητα το Σταλίνο, το Ζαπορόζιε, το Ντνιπροπετρόβσκ το Κράσνογκραντ και την Πολτάβα. Στον βόρειο τομέα της ζώνης ευθύνης της Ομάδας Στρατιών «Νότου» οι γερμανικές δυνάμεις είχαν απωθηθεί από το Χάρκοβο αλλά δεν είχαν καταστραφεί, ενώ είχαν καταφέρει να εγκατασταθούν αμυντικά επί του ποταμού Ούντα, εξασφαλίζοντας τον βόρειο ώμο της σοβιετικής εισχώρησης. Έτσι, παρά το χάσμα που είχε δημιουργηθεί, οι δύο ώμοι της εισχώρησης κρατούσαν ενώ οι κρίσιμες διαβάσεις πάνω στον Δνείπερο παρέμεναν σε γερμανικά χέρια. Βέβαια, η όποια αμυντική επιτυχία θα είχε πρόσκαιρη διάρκεια. Ο Κόκκινος Στρατός είχε τη δυνατότητα να ενισχυθεί και να συνεχίσει. Ο Μάνσταϊν όμως είχε εκτιμήσει ότι θα ήταν σε θέση να αρχίσει την επιθετική του ενέργεια πριν οι Ρώσοι μπορέσουν να διαβούν τον Δνείπερο. Η απόφαση του οπωσδήποτε ενείχε ρίσκο, ο ίδιος όμως ήταν πεπεισμένος ότι το ρίσκο αυτό ήταν υπολογισμένο. Επίσης πρέπει να επισημανθεί ότι η εκτίμηση περί αμυντικής επιτυχίας και ικανοποιήσεως των συνθηκών που απαιτούνταν για την έναρξη της επιθετικής επιστροφής ήταν τελικά προσωπική απόφαση του ίδιου του Μάνσταϊν. Μία ημέρα μετά την έναρξη της γερμανικής επιθετικής επιστροφής, ο Λαντς ζήτησε απεγνωσμένα από τον στρατάρχη να διακόψει την επίθεση και να παραχωρήσει το Τεθωρακισμένο Σώμα των SS υπό τον έλεγχο του για να αντιμετωπίσει την ισχυρή πίεση που δέχονταν από τις 40η και 69η Σοβιετικές Στρατιές. Το Τμήμα Στρατιάς Λαντς συγκροτούσε τον βόρειο ώμο της γερμανικής διάταξης. Ο στρατάρχης ήρεμα απάντησε ότι το Τμήμα Στρατιάς Λαντς (στη συνέχεια Κεμπφ) έπρεπε να αντιμετωπίσει την κατάσταση με τα μέσα που διέθετε και ότι προείχε η σωτηρία ολόκληρης της νότιας πτέρυγας, η οποία και θα εξασφάλιζε τη σωτηρία των επιμέρους στρατιών. Η επιτυχία στην αμυντική μάχη ήταν το απαραίτητο επόμενο βήμα προς την απόκτηση ελευθερίας ενεργείας, διότι επέτρεψε τη συγκέντρωση των δυνάμεων που απαιτούνταν για την επιθετική επιστροφή.

Η έγκαιρη συγκέντρωση των απαιτούμενων δυνάμεων υπήρξε το τελευταίο βήμα προς την απόκτηση ελευθερίας ενεργείας. Η 4η Τεθωρακισμένη Στρατιά μετά τη σύμπτυξη της από τον κάτω ρου του Ντον και την είσοδο της στην τοποθεσία απέδωσε όποιες μονάδες είχε υπό τον έλεγχο της και το στρατηγείο της κινήθηκε στο Ζαπορόζιε όπου ο Μάνσταϊν ανέθεσε στον διοικητή της, στρατηγό Χοθ, τη διενέργεια της γερμανικής ανταπόδοσης. Ταυτόχρονα δημιούργησε μία νέα 4η Τεθωρακισμένη με υφιστάμενους σχηματισμούς το Τεθωρακισμένο Σώμα των SS και τα ΧΧΧΧVIII και LVII Τεθωρακισμένα Σώματα. Το Τεθωρακισμένο Σώμα των SS ήταν αναμφισβήτητα η ισχυρότερη δύναμη που διέθετε στα χέρια ο Μάνσταϊν, αν και μέρος του είχε εμπλακεί στις αμυντικές μάχες πέριξ του Χάρκοβο και είχε υποστεί απώλειες. Στη συνέχεια, χάρη στην αποτελεσματική άμυνα που αντέταξε το Τμήμα Στρατιάς Λαντς στάθηκε δυνατό οι μονάδες των SS να απαγκιστρωθούν από τους αμυντικούς τομείς που κατείχαν και να συγκεντρωθούν με ασφάλεια στο Κράσνογκραντ. Το ΧΧΧΧVIII Σώμα συγκεντρώθηκε νοτίως του Παύλογκραντ και το LVII Σώμα, που ήταν και το ασθενέστερο, βορειοδυτικά του Ζαπορόζιε. Εδώ παρατηρεί κανείς ότι τα σημεία που επέλεξε ο Μάνσταϊν να υπερασπίσει για να εξασφαλίσει τον ανεφοδιασμό του, όπως  το Κράσνογκραντ, ήταν και τα σημεία πέριξ των οποίων συγκεντρώθηκαν οι δυνάμεις για την επιθετική επιστροφή. Στον τομέα της 1ης Τεθωρακισμένης συγκεντρώθηκαν οι υπάρχουσες τεθωρακισμένες μεραρχίες της Στρατιάς υπό τον έλεγχο του ΧΧΧΧ Τεθωρακισμένου Σώματος, προκειμένου να εκτελέσουν μία επιχείρηση υποβοηθητική της κύριας ενέργειας που θα εκτελούσε η 4η Τεθωρακισμένη, αλλά κρίσιμη για την επιτυχία της.

Η συγκέντρωση των δυνάμεων της επιθετικής επιστροφής δεν έγινε χωρίς την ανάληψη κινδύνου από πλευράς της Ομάδας Στρατιών «Νότου». Ο Μάνσταϊν τράβηξε όλες τις τεθωρακισμένες μεραρχίες από τη γραμμή και τις συγκέντρωσε κάτω από τον έλεγχο τεθωρακισμένων σωμάτων, αφήνοντας τα σώματα πεζικού στην τοποθεσία χωρίς τεθωρακισμένες εφεδρείες. Επιπλέον αποψίλωσε, στο βαθμό που το έκρινε απαραίτητο, τις μεραρχίες πεζικού από μέσα πυροβολικού και μηχανοκίνητα μέσα και προικοδότησε τις τεθωρακισμένες, ενώ και ο όγκος των εφοδίων κατευθύνθηκε στις μονάδες της κύριας προσπάθειας. Οι παραπάνω αποφάσεις δεν υπήρξαν εύκολες. Ο Χίτλερ, αρχικά, είχε αντιταχθεί ζωηρά στην ιδέα, ενώ και ο ίδιος ο Μάνσταϊν στα απομνημονεύματα του γράφει ότι τον κατέτρεχε η αγωνία αν το πεζικό θα κρατούσε. Είχε όμως εμπιστοσύνη στον απλό πεζικάριο ότι θα έκανε το χρέος του και στην πορεία δικαιώθηκε.

Μετά την έγκαιρη και εξασφαλισμένη συγκέντρωση των απαραίτητων δυνάμεων, ο Μάνσταϊν είχε πλέον αποκτήσει την απαραίτητη ελευθερία για να ενεργήσει. Αυτήν την ελευθερία αξιοποίησε κατά έναν από τους πιο εντυπωσιακούς τρόπους στα χρονικά του μηχανοκίνητου πολέμου.

Ο Κόκκινος Στρατός

Οι σοβιετικές δυνάμεις που απειλούσαν να εκμηδενίσουν τη γερμανική νότια πτέρυγα ανήκαν στο Νοτιοδυτικό Μέτωπο και στο Μέτωπο Βορόνεζ. Μετά την κατάληψη του Χάρκοβο η αριστερή πτέρυγα του Μετώπου Βορόνεζ ήταν εμπεπλεγμένη με το Τμήμα Στρατιάς Λαντς (αργότερα Κεμπφ) στην κοιλάδα του ποταμού Ούντα. Νοτιότερα, στον τομέα του Νοτιοδυτικού Μετώπου, η 6η Στρατιά και η 1η Στρατιά της Φρουράς προσέγγιζαν το Κράσνογκραντ, το Ντνέπροπετροφσκ και το Ζαπορόζιε. Την πιο επικίνδυνη αιχμή της σοβιετικής επίθεσης συνιστούσε η Ταχυκίνητη Ομάδα «Ποπόφ», με τέσσερα σώματα αρμάτων, δύο σώματα τυφεκιοφόρων και ένα σώμα ιππικού, η οποία κινούμενη νοτιοδυτικά είχε αποκόψει τη σιδηροδρομική γραμμή Ντνιπροπετρόβσκ–Σταλίνο στο Κρασνοαρμεϊσκόγιε. Η γραμμή αυτή αποτελούσε μία από τις δύο οδούς ανεφοδιασμού της 1ης Τεθωρακισμένης και του Τμήματος Στρατιάς Χόλλιντ και η αποκοπή της δημιούργησε κρίσιμα ζητήματα στη γερμανική πλευρά.

Οι σοβιετικές δυνάμεις είχαν ακολουθήσει τη γραμμή της ήσσονος αντίστασης, συντρίβοντας τις συμμαχικές στρατιές, είχαν καταλάβει χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα εδάφους, αλλά δεν είχαν καταστρέψει τις γερμανικές δυνάμεις. Η επιτυχία όμως ήταν τεράστια και η διάθεση που επικρατούσε τόσο στην Ανώτατη Διοίκηση όσο και στις διοικήσεις των Μετώπων ήταν ο ενθουσιασμός και η αισιοδοξία. Κοινή πεποίθηση ήταν πως οι Γερμανοί στην Ουκρανία είχαν τελειώσει και πως αυτή ήταν η κατάλληλη στιγμή για να τους εκμηδενίσουν οριστικά. Έτσι η νότια πτέρυγα του Μετώπου Βορονέζ διατάχθηκε να συνεχίσει δυτικά προς το Κίεβο και δεν στράφηκε νότια όπως ήταν αρχικά σχεδιασμένο ώστε να συνεπικουρήσει το Νοτιοδυτικό Μέτωπο. Η δε Ταχυκίνητη Ομάδα «Ποπόφ» που συνιστούσε θανάσιμη απειλή για το νότιο πλευρό του Μάνσταϊν αφέθηκε να συνεχίσει χωρίς ενισχύσεις και εφόδια. Η σοβιετική ηγεσία είχε μαγνητιστεί από την προοπτική του «υπέρ-Στάλινγκραντ» και οδήγησε τις στρατιές της δυτικά και όχι νότια. Ο Μάνστάιν χαιρέτησε την παραπάνω εξέλιξη, την οποία άλλωστε και ανέμενε. Μιλώντας στους επιτελείς του είπε ότι αν οι Ρώσοι θέλουν να φτάσουν στο Κίεβο δεν έχουμε παρά να τους ευχηθούμε καλό ταξίδι.

Εικόνα 3: Αριστερά, ο διοικητής του Νοτιοδυτικού Μετώπου, Νικολάι Βατούτιν. Δεξιά, ο διοικητής του Μετώπου Βορονέζ, Φίλλιπ Γκολίκοφ.

Εικόνα 3: Αριστερά, ο διοικητής του Νοτιοδυτικού Μετώπου, Νικολάι Βατούτιν. Δεξιά, ο διοικητής του Μετώπου Βορόνεζ, Φίλιπ Γκολίκοφ.

Οι σοβιετικές στρατιές που προσέγγιζαν τον Δνείπερο στα μέσα προς τέλη Φεβρουαρίου ήταν αποδυναμωμένες. Αυτές που είχαν εμπλακεί στις μάχες γύρω και μέσα στο Χάρκοβο είχαν ματώσει σημαντικά, ενώ και νοτιότερα η επιδέξια σύμπτυξη του Τμήματος Στρατιάς Φρέττερ-Πίκο είχε προκαλέσει απώλειες. Πέραν αυτών, η διαρκής επιμήκυνση των γραμμών ανεφοδιασμού συνετέλεσε σε ελλείψεις σε καύσιμα, πυρομαχικά, ανταλλακτικά και αντικαταστάσεις. Η πλημμυρίδα των αμερικανικών φορτηγών δεν είχε αρχίσει ακόμη να φτάνει στις ρώσικες μονάδες και ο ανεφοδιασμός σε μεγάλο βαθμό εξαρτιόνταν από τα τέρματα των σιδηροδρομικών συγκοινωνιών. Η σοβιετική ηγεσία όμως εκτιμούσε ότι η γερμανική πλευρά ήταν σε πολύ χειρότερη κατάσταση γι’ αυτό και θεωρούσε ότι η ευκαιρία να καταφερθεί ένα θανάσιμο πλήγμα στους Γερμανούς στη νότια Ρωσία άξιζε κάθε θυσία. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ενέργειες της Ομάδας Στρατιών «Νότου» ερμηνεύτηκαν μέσα από το πρίσμα της αντίληψης που κυριαρχούσε και στη συνέχεια η ερμηνεία αυτών των πληροφοριών ενίσχυσε την επικρατούσα αντίληψη. Ο στρατηγός Στεμένκο γράφει στα απομνημονεύματα του ότι το κλίμα αισιοδοξίας που είχαν δημιουργήσει οι επιτυχίες από τις 20 Νοεμβρίου και μετά ήταν τέτοιο που κάθε αντίθετη αναφορά απορριπτόταν. Έτσι θεώρησαν ότι η 1η Τεθωρακισμένη Στρατιά είχε αναπτυχθεί στη συμβολή των ποταμών Μίους–Ντόνετς για να καλύψει τη σύμπτυξη της 4ης Τεθωρακισμένης και του Τμήματος Στρατιάς Χόλλιντ. Η αμυντική εγκατάσταση του Τμήματος Στρατιάς Χόλλιντ επί του Μίους ερμηνεύτηκε ως φάση της υποχωρητικής ενέργειας. Στο ίδιο πλαίσιο ερμηνεύτηκε και η σύμπτυξη του Τμήματος Στρατιάς Λαντς από το Χάρκοβο. Ο διοικητής του Νοτιοδυτικού Μετώπου Νικολάι Βατούτιν συνέχισε να πιστεύει ότι οι Γερμανοί ήταν τελειωμένοι ακόμα και όταν η αεροπορική αναγνώριση αποκάλυψε τις συγκεντρώσεις γερμανικών τεθωρακισμένων στο Κρασνοαρμεϊσκόγιε και στο Κράσνογκραντ. Η συνολική εκτίμηση του Βατούτιν ήταν ότι οι Γερμανοί προετοιμάζονταν για μια γενική υποχώρηση στον Δνείπερο. Δημιουργήθηκε ένας αυτοτροφοδοτούμενος κύκλος. Οι αισιόδοξες αναφορές των δύο Μετώπων οδηγούσαν την Ανώτατη Διοίκηση να απαιτεί ακόμη περισσότερα και τις διοικήσεις των Μετώπων να εναρμονίζουν την πραγματικότητα σύμφωνα με τις απαιτήσεις της Ανώτατης Διοίκησης. Ακόμη κι όταν η γερμανική ανταπόδοση είχε αρχίσει ερμηνεύτηκε ως τοπικής κλίμακας αντεπιθέσεις με σκοπό την κάλυψη της υποχώρησης. Οι διοικητές στο επίπεδο της στρατιάς και του σώματος στρατού είχαν καλύτερη επίγνωση των δικών τους αδυναμιών και των γερμανικών δυνατοτήτων από τους προϊσταμένους τους. Αιτήσεις για μια επιχειρησιακή παύση δύο ή τριών ημερών προς ανασυγκρότηση και ενίσχυση των σχηματισμών τους απορρίφθηκαν μετά βδελυγμίας από τους διοικητές των Μετώπων, ενώ αγωνιώδεις αναφορές ότι αυτό που είχαν ξεκίνησαν οι Γερμανοί δεν έδειχνε να είναι οι ενέργειες μιας οπισθοφυλακής αντιμετωπίσθηκαν με τη φράση «οι Γερμανοί είναι ξοφλημένοι».

Είχε φτάσει η σοβιετική επίθεση στην Ουκρανία στο σημείο κορύφωσης της πριν οι επιτιθέμενες στρατιές καταφέρουν να ολοκληρώσουν το σκοπό της επιθέσεως τους; Με την εκ των υστέρων γνώση θα μπορούσε κανείς αβίαστα να απαντήσει ναι. Όμως θα παρέβλεπε το γεγονός ότι η σοβιετική επίθεση απέτυχε, κατά κύριο λόγο, εξαιτίας της μεγάλης κλίμακας και αιφνιδιαστικής επιθετικής ενέργειας των γερμανικών δυνάμεων. Ο διοικητής της Ομάδας Στρατιών «Νότου», σε συμφωνία με τις θεωρητικές διδαχές που αναπτύχθηκαν στην αρχή, αντιλαμβάνονταν την επιθετική επιστροφή ως συστατικό μέρος της άμυνας και οι άοκνες προσπάθειες του κατευθύνθηκαν από την πρώτη στιγμή στη δημιουργία των συνθηκών που θα την καθιστούσαν δυνατή. Εάν είχε ακολουθηθεί η σκέψη του Χίτλερ ο οποίος επιθυμούσε την πάση θυσία και κατά προτεραιότητα ανακατάληψη του Χαρκόβου και το μπάλωμα των κενών στη διάταξη με τις διαθέσιμες εφεδρείες, πιθανόν η μαχητική ισχύς που είχε απομείνει στις σοβιετικές στρατιές να ήταν αρκετή ώστε να τους επιτρέψει να φτάσουν στον Δνείπερο και η εξέλιξη των γεγονότων να ήταν διαφορετική.

Ιδέα Ενεργείας

Σύμφωνα με το σχέδιο του ο Μάνσταϊν επιθυμούσε σε πρώτο χρόνο να αντιμετωπίσει τις πλέον επικίνδυνες σοβιετικές αιχμές, αυτές που απειλούσαν να αποκόψουν τον ανεφοδιασμό της Ομάδας Στρατιών «Νότου». Αυτές ήταν δυνάμεις της 6ης Στρατιάς που πλησίαζαν στο Κράσνογκραντ και στο Ντνιπροπετρόβσκ και η Ταχυκίνητη Ομάδα «Ποπόφ» που βρίσκονταν ήδη στο Κρασνοαρμεϊσκόγιε. Σε δεύτερο χρόνο η 4η Τεθωρακισμένη θα κινούνταν από το Παύλογκραντ προς το Χάρκοβο εκμηδενίζοντας όλες τις σοβιετικές δυνάμεις που υπήρχαν δυτικότερα. Τέλος σε τρίτο χρόνο το Τμήμα Στρατιάς Κεμπφ επιτιθέμενο θα καθήλωνε τις σοβιετικές δυνάμεις που υπήρχαν πέριξ του Χαρκόβου, ενώ η 4η Τεθωρακισμένη θα τις κύκλωνε και θα τις εκμηδένιζε. Σκοπός του στρατάρχη ήταν με το πέρας των επιθετικών επιχειρήσεων η διάταξη της Ομάδας Στρατιών «Νότου» να έχει αχθεί στη γραμμή των ποταμών Μίους–Ντόνετς και οι τεθωρακισμένες μεραρχίες να είναι απαλλαγμένες από αμυντικά καθήκοντα ώστε να ανασυγκροτηθούν και να είναι έτοιμες για νέες επιχειρήσεις. Αμφότερα επετεύχθησαν.

Θα εξεταστεί τώρα το θεωρητικό υπόβαθρο της αντίληψης του Μάνσταϊν για το Κέντρο Βάρους, έννοια η οποία σχετικά πρόσφατα υπεισήλθε και στις επιχειρησιακές αντιλήψεις του Ελληνικού Στρατού.

Κέντρο Βάρους

Σύμφωνα με τον οικείο διακλαδικό κανονισμό επιχειρησιακής σχεδίασης «ως Κέντρο Βάρους (ΚΒ) ορίζεται το/α χαρακτηριστικό/ά, η/οι ικανότητα/ες, ή η/οι τοποθεσία/ες, από τα οποία ένα έθνος, μία συμμαχία, μία στρατιωτική δύναμη, στηρίζει την ελευθερία ενεργείας, την ισχύ και τη θέληση να πολεμήσει. Υφίσταται σε πολιτικό αλλά και στρατιωτικό επίπεδο (στρατηγικό, επιχειρησιακό και τακτικό) και σχετίζεται άμεσα με την επίτευξη των ΑΝΣΚ. Στηρίζεται σε αυτό τόσο η αποτελεσματική ισχύς, όσο και η ισορροπία της κίνησης, που είναι οι κύριες συνιστώσες από τις οποίες εξαρτάται η επιχειρησιακή ικανότητα μιας δύναμης να εκτελέσει με επιτυχία μια επιχείρηση. Αν προσδιορισθεί σωστά και εξουδετερωθεί τότε είναι πιθανό να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες που μπορούν να οδηγήσουν τον αντίπαλο σε ήττα, ή σε επιθυμία για συνθηκολόγηση και διαπραγματεύσεις από θέση αδυναμίας». Ας γυρίσουμε στον μεγάλο θεωρητικό του 19ου αιώνα.

Στο κεφάλαιο 27 του Βιβλίου 6 αναφέρεται: «…ένα ΚΒ πάντα βρίσκεται εκεί που η μάζα είναι συγκεντρωμένη πυκνότερα. Παρουσιάζει τον πιο αποτελεσματικό στόχο για ένα χτύπημα, επιπλέον το ισχυρότερο χτύπημα είναι αυτό που εκτοξεύεται από το ΚΒ». Παρακάτω στο κεφ. 28 ο Κλαούζεβιτς γράφει: «Μία μεγάλη μάχη σ΄ ένα θέατρο επιχειρήσεων είναι η σύγκρουση ανάμεσα σε δύο ΚΒ, όσο περισσότερες δυνάμεις μπορούν να συγκεντρωθούν σ΄ ένα ΚΒ τόσο περισσότερο εξασφαλισμένο και ισχυρό είναι το αποτέλεσμα. Συνεπώς, κάθε χρήση δύναμης που κατευθύνεται προς ένα σκοπό ο οποίος δε μπορεί να επιτευχθεί ακόμα και μετά τη νίκη ή δε φέρνει τη νίκη θα πρέπει να καταδικαστεί». Από το Βιβλίο 6 μπορεί κανείς να συνάγει ότι ο Κλαούζεβιτς θεωρεί τους αντίπαλους στρατούς ως ΚΒ. Στο Βιβλίο 8 συμπεριλαμβάνει πέραν αυτών την πρωτεύουσα του κράτους, την ενότητα της συμμαχίας, κ.ά. Στο κεφ. 4 αναφέρει ότι: «Κανείς θα πρέπει να έχει κατά νου τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά των δύο αντιπάλων. Μέσα από αυτά τα χαρακτηριστικά ένα ΚΒ αναφύεται, το κέντρο όλης της δύναμης και κίνησης, πάνω στο οποίο όλα εξαρτούνται. Αυτό είναι το σημείο εναντίον του οποίου όλες οι ενέργειες μας θα πρέπει να κατευθυνθούν». Η τελευταία φράση αποδοσμένη από τους Howard και Paret ως: «…the hub of all power and movement, on which everything depends» αποτελεί τον κυρίαρχο τρόπο με τον οποίο οι νατοϊκοί στρατοί αντιλαμβάνονται το ΚΒ.

Ο Κλαούζεβιτς έβλεπε πάντα την επιρροή του πολιτικού κέντρου ισχύος σε συνδυασμό με το αποτέλεσμα στο πεδίο της μάχης και ποτέ απομονωμένα. Μία παράγραφος από το Βιβλίο 8 θα μας διαφωτίσει αναφορικά με την σκέψη του. «Εάν το Παρίσι είχε καταληφθεί το 1792 ο πόλεμος εναντίον της Επανάστασης θα είχε ολοκληρωθεί… Από την άλλη το 1814 ακόμη και η κατάληψη του Παρισιού δε θα έφερνε το τέλος αν ο Βοναπάρτης συνέχιζε να έχει έναν ευμεγέθη στρατό πίσω του… Ξανά, το 1812, αν ο Βοναπάρτης κατάφερνε να συντρίψει τον ρωσικό στρατό το γεγονός ότι κατείχε την πρωτεύουσα σήμαινε ότι θα μπορούσε να κάνει ειρήνη… Το 1805 το Αούστερλιτς ήταν αποφασιστικό. Πριν το Αούστερλιτς η κατοχή της Βιέννης και των 2/3 της χώρας δεν είχαν αρκέσει για να φέρουν την ειρήνη. Μετά το Αούστερλιτς το γεγονός ότι η Ουγγαρία ήταν ακόμη άθικτη δεν επηρέαζε σε τίποτα…».

Η αντίληψη του Κλαούζεβιτς για το τι συνιστούσε «το κέντρο όλης της δύναμης και κίνησης» γίνεται καλύτερα κατανοητή από την παρακάτω παράγραφο του κεφ. 27 στο Βιβλίο 6. «Οι στρατιωτικές δυνάμεις των αντιμαχόμενων – είτε πρόκειται για ένα κράτος, είτε για συμμαχία κρατών – έχουν ένα βαθμό ενότητας και κάποια συνεκτικότητα. Όπου υπάρχει συνεκτικότητα εμφανίζονται ΚΒ. Άρα αυτές οι δυνάμεις θα έχουν συγκεκριμένα ΚΒ τα οποία με την κίνηση και την κατεύθυνση τους κυβερνούν τα υπόλοιπα. Αυτά τα συγκεκριμένα ΚΒ μπορούν να βρεθούν εκεί που οι δυνάμεις είναι περισσότερο συγκεντρωμένες». Εδώ γίνεται προφανές ότι ως κέντρο όλης της δύναμης και κίνησης θεωρείται το κυρίως σώμα του κάθε στρατού. Για να μην κουράσω παραθέτοντας περισσότερα αποσπάσματα, μπορεί να ειπωθεί ότι ο Κλαούζεβιτς, κατά μείζονα λόγο, θεωρούσε ως ΚΒ τη μάζα της εχθρικής δύναμης, άλλωστε μόνο κάτι που έχει φυσική υπόσταση μπορεί να δέχεται ή να εξαπολύει χτυπήματα. Υπάρχει όμως μια κρίσιμη λεπτομέρεια που χάθηκε στην μετάφραση των Howard και Paret.

Όπως ειπώθηκε παραπάνω, σύμφωνα με τους Howard και Paret στο Βιβλίο 8, κεφ. 4 αναφέρεται ότι: «Κανείς θα πρέπει να έχει κατά νου τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά των δύο αντιπάλων. Μέσα από αυτά τα χαρακτηριστικά ένα συγκεκριμένο ΚΒ αναφύεται…». Ατυχώς η φράση αυτή δεν αποδίδει το πρωτότυπο. Μία παλαιότερη μετάφραση από τον J.J. Graham το αποδίδει καλύτερα: «το σημαντικό σημείο είναι να έχει κανείς μπροστά του τις κυρίαρχες σχέσεις των δύο μερών. Μέσα από αυτές ένα ΚΒ θα διαμορφωθεί». Αυτό που χάθηκε στη μετάφραση των Howard και Paret είναι η αλληλεξαρτώμενη φύση του ΚΒ. Το ΚΒ έχει νόημα μόνο σε σχέση με τον αντίπαλο, δεν υφίσταται ως απομονωμένη ιδέα. Ο Μάνσταϊν αντιλαμβάνονταν πλήρως την Κλαουζεβίτσεια έννοια του ΚΒ γι’ αυτό και επεδίωξε τη συντριβή των εχθρικών δυνάμεων που απειλούσαν να αποκόψουν την Ομάδα Στρατιών του. Κατά τον Κλαούζεβιτς τα ΚΒ δεν είναι χαρακτηριστικά, δυνατότητες ή τοποθεσίες, αλλά φυσικές οντότητες που έχουν χαρακτηριστικά και δυνατότητες και εξαιτίας της θέσης που βρίσκονται μπορούν να εξαπολύσουν τις δυνατότητες τους και να επιφέρουν συντριπτικά χτυπήματα στον αντίπαλο. Ταυτόχρονα η εκμηδένιση τους επιφέρει τη νίκη. Για την περίπτωση μας, οι σοβιετικές στρατιές που βρίσκονταν δυτικά της γραμμής Χάρκοβο–Σλαβυάνσκ αποτελούσαν το εχθρικό ΚΒ, διότι αφ’ ενός μεν απειλούσαν με καταστροφή την Ομάδα Στρατιών «Νότου», αφ’ετέρου η εκμηδένιση τους έφερε τη νίκη και την πρωτοβουλία των επιχειρήσεων σε γερμανικά χέρια. Αντίθετα με όλα αυτά ο Χίτλερ έβλεπε το Χάρκοβο, όπως παλιότερα το Στάλινγκραντ, ως εχθρικό ΚΒ, διότι θεωρούσε ότι είχε αξία αφ’ εαυτού, ανεξάρτητα από τη σχέση του με τις γερμανικές δυνάμεις.

Κάποιος θα μπορούσε να αναρωτηθεί γιατί να επιτεθούμε στο εχθρικό ΚΒ, «εκεί που η μάζα είναι συγκεντρωμένη πυκνότερα»; Άλλωστε η θεωρία του πολέμου ελιγμών δεν διδάσκει να αποφεύγουμε τη δύναμη και να επιτιθέμεθα στην αδυναμία; Σωστά, αλλά όχι έτσι ακριβώς. Τα ΚΒ παρουσιάζουν πάντα κρίσιμες τρωτότητες. Για παράδειγμα, η κρίσιμη τρωτότητα της 6ης γερμανικής Στρατιάς στο Στάλινγκραντ ήταν το γεγονός ότι τα πλευρά της φυλάσσονταν από χαμηλής αξίας ρουμανικές δυνάμεις. Στην περίπτωση που εξετάζουμε, η κρίσιμη τρωτότητα των σοβιετικών στρατιών ήταν η λανθασμένη εκτίμηση των γερμανικών προθέσεων και δυνατοτήτων.

Συνοπτική περιγραφή της διεξαγωγής

Τη νύχτα 19/20 Φεβρουαρίου ο Μάνσταϊν πέρασε στην επίθεση. Το Τεθωρακισμένο Σώμα των SS εκκινώντας από το Κράσνογκραντ και το XXXXVIII Τεθωρακισμένο Σώμα εκκινώντας νοτιοανατολικά από το Ντνιπροπετρόβσκ συναντήθηκαν στο Παύλογκραντ, αποκόπτοντας τα πλέον προωθημένα τμήματα της 6ης Στρατιάς και της 1ης Στρατιάς της Φρουράς. Ανατολικότερα το ΧΧΧΧ Τεθωρακισμένο Σώμα κύκλωσε και εκμηδένισε την Ταχυκίνητη Ομάδα «Ποπόφ», εξασφαλίζοντας έτσι το ανατολικό πλευρό της 4ης Τεθωρακισμένης. Στη συνέχεια επιτέθηκε στον άξονα Σλαβυάνσκ – Ίζιουμ εκκαθαρίζοντας σοβιετικές θέσεις.

Μετά την σύγκλιση τους στο Παύλογκραντ τα δύο Τεθωρακισμένα Σώματα, συμπαρατεταγμένα, κινήθηκαν προς βορά. Στις 23 Φεβρουαρίου η Σοβιετική Ανώτατη Διοίκηση άρχισε να διαπιστώνει ότι κάτι σημαντικό συμβαίνει και πήρε τα ακόλουθα μέτρα: η 69η Στρατιά επιβράδυνε την προέλαση της προς τα δυτικά και άρχισε να στέλνει μεραρχίες τ/φ προς τα νότια, η 40η Στρατιά κατευθύνθηκε να καλύψει το κενό που δημιουργούνταν και η 3η Στρατιά Αρμάτων διατάχθηκε να αλλάξει κατεύθυνση από δυτική σε νότια και να φράξει την προέλαση του Τεθωρακισμένου Σώματος των SS. Ακολούθως, στις 28 Φεβρουαρίου η Ανώτατη Διοίκηση αποφάσισε τη σύμπτυξη της 6ης Στρατιάς και της 1ης Στρατιάς της Φρουράς. Η 3η Στρατιά Αρμάτων θα κάλυπτε τη σύμπτυξη τους. Η τελική μάχη δόθηκε όταν το Τεθωρακισμένο Σώμα των SS συγκρούστηκε με την 3η Στρατιά Αρμάτων του Ρυμπάλκο, ενώ το XXXXVIII Τεθωρακισμένο Σώμα πέρασε από το ανατολικό της πλευρό. Μέχρι τα μεσάνυχτα της 3ης Μαρτίου το μεγαλύτερο μέρος της Στρατιάς του Ρυμπάλκο είχε καταστραφεί.

Το Χάρκοβο έπεσε στις 14 Μαρτίου, ενώ οι επιθετικές επιχειρήσεις ολοκληρώθηκαν στις 18 Μαρτίου με την κατάληψη της ευρύτερης περιοχής του Μπέλγκοροντ. Κατά τη διάρκεια τους η Ομάδα Στρατιών «Νότου» είχε καταστρέψει 567 άρματα, 1.072 πυροβόλα, είχε σκοτώσει 40.000 άνδρες του Κόκκινου Στρατού και είχε αιχμαλωτίσει 12.000. Ο Μάνσταϊν είχε καταφέρει χάρη στην τολμηρή αλλά υπολογισμένη μετάβαση στις επιθετικές επιχειρήσεις να εξάγει μία εντυπωσιακή νίκη από το χείλος της αβύσσου.

Χάρτης 4 : Η γερμανική επιθετική επιστροφή.

Χάρτης 4 : Η γερμανική επιθετική επιστροφή.

 

Βιβλιογραφία 1ου Μέρους

Κανονισμοί

ADP 3-90 “Offense and Defense”, US Army, 2012.

ΔΚ 2-1 «Επιχειρησιακή Σχεδίαση Ενόπλων Δυνάμεων», ΓΕΕΘΑ, 2007

ΕΕ 100-1 «Επιχειρήσεις», ΓΕΣ, 1996.

FM 3-90-1 vol.1 “Offense and Defense”, US Army, 2013.

ΒιβλίαΆρθρα

Carell, Paul. Scorched Earth – The Russian-German War 1943-1944. Schiffer, 1994.

Department of the Army Pamphlet No. 20-233. «German Defense Tactics Against Russian Breakthroughs.» Ιστορική Μελέτη. 1951. Ανατύπωση. US Army Center of Military History, 1984.

Kirchubel, Robert. Hitler’s Panzer Armies on the Eastern Front. Pen & Sword, 2009.

Nipe, Jr., George M. Last Victory in Russia – The SS-Panzerkorps and Manstein’s Kharkov Counteroffensive February – March 1943. Schiffer, 2000.

Sikes, James E., Ταγματάρχης. «Kharkov and Sinai – A Study in Operational Transition.» Μονογραφία, School of Advanced Military Studies, USAC&GSC. Fort Leavenworth, Kansas: 1988

Strange, Joseph, L. και Richard Iron. «Center of Gravity – What Clausewitz Really Meant». Joint Force Quarterly 35 (Οκτώβριος 2004): 20-27.

Van Riper, Paul K. Planning for and Applying Military Force: An Examination of Terms. Strategic Studies Institute, 2006.

von Clausewitz, Carl. On War. Μετάφραση: Michael Howard & Peter Paret, 1976. Ανατύπωση. Oxford University Press, 2007.

von Klausewitz, Karl. Περί του Πολέμου. Μετάφραση: Νατάσα Ξεπουλιά. Βάνιας, 1999.

von Manstein, Στρατάρχης. Νίκαι Απολεσθείσαι. Στρατιωτικά Περιοδικά ΓΕΣ, 1962.

von Mellenthin, F.W. Panzer Battles. University of Oklahoma Press, 1956.

Ziemke, Earl F. Stalingrad to Berlin – The German Defeat in the East. 1968. Ανατύπωση. Washington, DC: Office of the Chief of Military History, U.S. Army, 2002.

30 Responses to Από την Άμυνα στην Επίθεση – Η Τέχνη της Μετάβασης (Μέρος 1ο)

  1. Ο/Η Ευστάθιος Παλαιολόγος λέει:

    Ευχαριστώ για τον χρόνο που διάθεσες γι αυτό το εξαιρετικό άρθρο

  2. Ο/Η T.T. λέει:

    Ευχαριστώ για το σχόλιο Ευστάθιε.

  3. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Συγχαρητήρια Τ.Τ. για την ανάρτηση. Αναρωτιέμαι πόσα στελέχη των ΕΔ έχουν γνώση των επιχειρήσεων στην ΕΣΣΔ την περίοδο εκείνη και των ισραηλινών πολέμων, αλλά βέβαια και των αρχών του πολέμου, ώστε να μπορούν να εκτιμήσουν την συγκεκριμένη παρουσίαση. Όλα αυτά προϋποθέτουν την μελέτη και διδασκαλία, κάτι που δεν είναι αυτονόητο.
    Και πάλι συγχαρητήρια

  4. Ο/Η T.T. λέει:

    Κ/Δ ΚΒ

    Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια.

  5. Ο/Η evmeniskardianos λέει:

    Φίλε Βελισσάριε,

    Το άρθρο του Φίλου ΤΤ του Ιστολογίου είναι πολύ ενδιαφέρον!

    Πράγματι, τότε ο φον Μάνσταϊν, με την βοήθεια του Διοικητή του επίλεκτου Τεθωρακισμένου Σώματος των Waffen* SS (SS = SchutzStaffeln) και της Τεθωρακισμένης Μεραρχίας Γρεναδιέρων Γκροσντόϋτσλαντ Στρατηγού Ηάουσερ, ο οποίος δεν υπάκουσε στην διαταγή του Χίτλερ να παραμείνει στο Χάρκοβο, πέτυχε τόσο να παραλάβει και να εκτονώσει την Σοβιετική επίθεση, όσο και να αναστρέψει την κατάσταση υπέρ των Γερμανικών όπλων με μια αντεπίθεση μη αναμενόμενη από τους Σοβιετικούς.

    Έτσι, με τον συνετό και ψύχραιμο χειρισμό των Γερμανικών ενόπλων δυνάμεων, ο φον Μάνσταϊν κατάφερε να αποφύγει την δημιουργία ενός Υπέρσταλινγκραντ, αλλά και να ανακαταλάβει το Χάρκοβο, αποδεικνύοντας έτσι για άλλη μια φορά ότι οι Γερμανοί εξακολουθούσαν να υπερέχουν των Σοβιετικών στον εν κινήσει πόλεμο ελιγμών.

    Και ο Sir basil Liddel Hart στο βιβλίο του «Strategy» (Ελληνική έκδοση σε μετάφραση του κ. Κωνσταντίνου Γεωργαντά, ανωτέρου αξιωματικού ε.α., από τον εκδοτικό οίκο της Θεσσαλονίκης ΒΑΝΙΑΣ , 1995, με τίτλο «Η Στρατηγική – Της Έμμεσης Προσεγγίσεως»), συνιστούσε αυτού του είδους την διεξαγωγή πολεμικών επιχειρήσεων, ήτοι την ενεργητική άμυνα και μετά την εκτόνωση της επιθετικής ενέργειας του εχθρού, την μετάβαση στην αντεπίθεση, ως τον καλλίτερο κατά την γνώμη του, τρόπο επιτυχίας στον πόλεμο.

    Επ’ αυτού θα ήθελα να αναφέρω όσα μας είπε το 1969 (είμεθα τρείς Έλληνες εξεταζόμενοι και ένας Πέρσης), ο Dr. Eberl, Εντεταλμένος Υφηγητής του Μαθήματος Baugesetzkunde (Στοιχεία Οικοδομικών Κανονισμών) του Πανεπιστημίου Γκρατς Αυστρίας.

    Ο Dr. Eberl, ένα θηρίο εύσωμου άνδρα 1, 90 μ., υπηρέτησε αρχικά ως αλεξιπτωτιστής του Γερμανικού Στρατού και όταν μετά την Κρήτη το Σώμα των Αλεξιπτωτιστών χρησιμοποιήθηκε πλέον ως πεζικό, συμμετείχε στην τρομερή πορεία μέσα από μια σφοδρή χιονοθύελλα και πολύ χαμηλή θερμοκρασία προς το Τιχβίν (σιδηροδρομικός κόμβος που ήλεγχε την επικοινωνία ανάμεσα στο Λένινγκραντ και την Μόσχα) την οποία περιγράφει ο Πάουλ Καρέλ στον πρώτο Τόμο του έργου του στο «Unternehmen Barbarossa – Der Marsch nach Russland».

    Ο Dr. Eberl μας ανέφερε ότι, από τους τρεις αντικειμενικούς στόχους της εκστρατείας, ο ένας το Λένινγκραντ είχε σχεδόν επιτευχθεί. Ο Χίτλερ σταμάτησε την Βέρμαχτ στα προάστια της πόλης για να μην εμπλακεί ο στρατός του σε οδομαχίες και έχει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα διατροφής των κατοίκων της μεγάλης αυτής πόλης. Προτίμησε να πολιορκήσει την πόλη δεσμεύοντας πολύτιμες στρατιωτικές δυνάμεις.

    Τον δεύτερο αντικειμενικό στόχο της εκστρατείας, την παρά λίγο κατάληψη της Μόσχας, ήτοι του διοικητικού και συγκοινωνιακού κέντρου της Σοβιετικής Ένωσης, τον ματαίωσε ο ίδιος όταν έστρεψε την Βέρμαχτ προς το Κίεβο και την Ουκρανία.

    Κατά τον παλαίμαχο στρατιώτη Dr. Eberl, αν οι γερμανοί συνέχιζαν την προέλασή τους και όπως προέβλεπε το αρχικό τους σχέδιο, κατελάμβαναν το Λένινγκραντ τη Μόσχα και το Ροστώβ, θα είχαν επιτύχει όλους τους προβλεπόμενους αντικειμενικούς σκοπούς της εκστρατείας των η οποία θα είχε σχεδόν λήξει επιτυχώς.

    Όλα στράβωσαν κυρίως μετά τις ατυχείς αποφάσεις του Χίτλερ, που ματαίωσε την κατάληψη του Λένινγκραντ και της Μόσχας.

    Κατά τον Dr. Eberl ένας από τους σημαντικούς λόγους που η Γερμανία έχασε τον ΙΙ Π.Π. ήταν η αδιαφορία και η περιφρόνησή της για τις απώλειες σε έμψυχο υλικό.

    Όταν προς τα τέλη Νοεμβρίου 1941 ξανάρχισε την προέλαση προς την Μόσχα, όπως γράφει ο Στρατηγός Χάϊντς Γκουντέριαν (κατά τους Γερμανούς στρατιώτες ο Γρήγορος Χάϊντς – στο βιβλίο του “Erinnerungen eines Soldaten” το οποίο έχει μεταφραστεί στα Ελληνικά) στις 30 Νοεμβρίου 1941 οι Γερμανοί είχαν 700.000 απώλειες σε επίλεκτους στρατιώτες πρώτης γραμμής.

    Άρα, μετά την αποτυχημένη επιχείρηση για την κατάληψη της Μόσχας και τον τρομερό χειμώνα του 1941-1942, οι απώλειες των Γερμανών θα πρέπει να ήσαν τουλάχιστον 1.500.000 εμπειροπόλεμοι και άριστα εκπαιδευμένοι στρατιώτες, τις οποίες απώλειες η ενίσχυση των Γερμανικών δυνάμεων με τους Ιταλούς, Ούγγρους και Ρουμάνους, ουδέποτε στάθηκε ικανή να αναπληρώσει.

    Γενικά η όλη επιχείρηση προς το Βορονές και το Στάλινγκραντ ήταν πλέον υπεράνω των δυνάμεων του Γερμανικού Στρατού.

    Η Τρίτη μάχη του Χάρκοβο σημειώνεται ως το τέλος της δυνατότητας των Γερμανών να διεξάγουν με επιτυχία μεγάλες επιθετικές κινήσεις και η απώλεια πρωτοβουλίας επιχειρήσεων η οποία πέρασε πλέον στους Σοβιετικούς.

    Το βιβλίο του φον Μάνσταϊν με τίτλο «Νίκαι Απωλεσθείσαι» σε μετάφραση στην Ελληνική από τα Γαλλικά του πρωτότυπου “Verlorene Siege” υπάρχει σε έκδοση της Δ/σεως Ιστορίας Στρατού,.

    Ευμένης Καρδιανός

    Υ.Γ. Πως βρήκε το βιβλίο “Panzer Battles” του von Mellenthin σε Paperback ο ΤΤ.

    Έχω την πρωτότυπη Γερμανική έκδοσή του «Panzer Schlachten» kκαι είχα και την Αγγλική του έκδοση σε μετάφραση, αλλά την δάνεισα και την έχασα. Πως και που μπορώ να την παραγγείλω;;;

  6. Ο/Η Πετρος Χ λέει:

    Μπράβο @Τ.Τ.

    Πολύ καλό κείμενο. Η θεωρία έδεσε καλά με το παράδειγμα. Και κάποιες από τις παρατηρήσεις για τα ΚΒ και άλλες είναι αρκετά ενδιαφέρουσες.

    Η βασική θεωρία της «επιθετικής επιστροφής» έχει εφαρμογή από τις στρατιές ως και τις διμοιρίες (δηλ στρατιές – σώματα – ταξιαρχίες – τάγματα – λόχους κτλ) με τις αντίστοιχες αναλογίες. Οπότε είναι χρήσιμη για όλους μας.

    Ελπίζω να αναπτύξεις όλη την σύγχρονη βασική θεωρία για την άμυνα τόσο καλά όσο το παραπάνω κείμενο. Και μετά να πιάσεις όλη την σύγχρονη βασική θεωρία της επίθεσης. : – )

    Σχετικά με το Σουέζ και το 1973 θυμάμαι δυο παραδείγματα. Και τα δυο μου έκαναν εντύπωση γιατί περίμενα να κάνουν επίθεση οι Ισραηλινοί. Ο αρχηγός όμως είχε άλλη άποψη (ελαχιστοποίηση απωλειών και καλύτερες πιθανότητες). Τελικά οργάνωσαν άμυνα πιο πίσω και τους περίμεναν. Το ενδιαφέρον με το Σουέζ παρά τις διαφορές, και με λίγη παραπάνω φαντασία είναι ότι μπορείς να το προβάλεις στον Έβρο και να προβληματιστείς σε μερικά θέματα. Στον Έβρο η «επιθετική επιστροφή» είναι κάτι αναμενόμενο σε ένα αριθμό σεναρίων.

    @ Κ/Δ ΚΒ στην ερώτηση πόσα στελέχη των ΕΔ έχουν γνώση των επιχειρήσεων στην ΕΣΣΔ την περίοδο εκείνη και των ισραηλινών πολέμων, αλλά βέβαια και των αρχών του πολέμου, ώστε να μπορούν να εκτιμήσουν την συγκεκριμένη παρουσίαση η απάντηση είναι: ΟΛΑ! (όσα πρέπει).

    Τα στελέχη των ΕΔ (σε ανώτερο επίπεδο) είναι επαγγελματίες και ενημερώνονται για τις τελευταίες εξελίξεις. Αυτά τα δυο παραδείγματα, για τα στελέχη (όχι μόνο στην Ελλάδα), είναι «ξεπερασμένα» και κλασικά. Ο πόλεμος έχει μπει σε άλλη εποχή.

    Στις τελευταίες εκδόσεις των εγχειριδίων του Αμερικανικού στρατού έχουν μπει νεότερα ιστορικά παραδείγματα. Και στις Ελληνικές σχολές ασκούνται σε αρκετά πιο πολύπλοκα!

  7. Ο/Η T.T. λέει:

    @ evmeniskardianos

    Αγαπητέ Ευμένη με πλήγωσες θανάσιμα… Το «Panzer Battles» που έχω δεν είναι paperback, είναι κανονικό hardcover!!! Το είχα παραγγείλει από το amazon. Απ΄ ότι είδα hardcover πλέον δεν υπάρχουν (καινούρια) μόνο paperback.

    @ ΠέτροςΧ

    Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια.

  8. Ο/Η evmeniskardianos λέει:

    ΠΕΡΙ Graf Erich von Manstein

    Ο Φρειδερίκος Ερρίκος φον Λεβίνσκι (Frizt Erich von Lewinski) γεννήθηκε στις 24 Νοεμβρίου 1887 στο Βερολίνο. O Έριχ φον Λεβινσκι ήταν το δέκατο τέκνο της οικογένειας του Βαρόνου φον Λεβίνσκι (von Lewinski **) και επειδή η οικογένεια είχε ήδη επιβαρυνθεί οικονομικά με πολλά παιδιά, τον υιοθέτησε η θεία του Βαρόνη φον Μάνσταϊν, αδελφή της μητέρας του, που αυτή και ο σύζυγός της φον Μάνσταϊν, Στρατηγός του Αυτοκρατορικού Στρατού, ήσαν άτεκνοι.

    Ο νεαρός Έριχ τίμησε τον θετό του πατέρα λαμβάνοντας το όνομά του. Ο πατριός του και οι κοντινότεροι δεκαέξι άρρενες συγγενείς του είχαν υπηρετήσει στις ένοπλες δυνάμεις τόσο του Αυτοκράτορα όσο και του Τσάρου.

    Η καταγωγή της οικογενείας και η στρατιωτική παράδοση έφθανε μέχρι τους Τεύτονες Ιππότες και είχε ταυτιστεί με την Πρωσσική στρατιωτική ηθική. Ο νεαρός Έριχ ήταν πεπρωμένο να γίνει στρατιώτης και ανετράφη με αυτήν την προοπτική.

    Το 1907 προάγεται σε αξιωματικό της Τρίτης Εφεδρικής Φρουράς, στο Σύνταγμα του Θείου του, του μέλλοντος ήρωα του Α΄ Π.Π. και μελλοντικού Προέδρου της Γερμανίας φον Χίντενμπουργκ …!!

    Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Π.Π. υπηρέτησε τόσο στην πρώτη γραμμή όπου τραυματίστηκε στις 17 Νοεμβρίου 1914 σοβαρά, όσο αργότερα υπό διάφορες επιτελικές αρμοδιότητες.

    Το τέλος του Ι Π.Π. και η κατάρρευση της Γερμανίας τον βρήκε να ασκεί καθήκοντα φρουράς στα σύνορα στην Σιλεσία. Όταν ο Γερμανικός Στρατός των 100.000 αναδημιουργήθηκε, ήταν και αυτός ένας από τους 4.000 αξιωματικούς που επελέγησαν για να προωθήσουν την συνέχιση της ιστορικής παράδοσης του Πρωσικού/γερμανικού Στρατού.

    Ήταν ένας από τους καλλίτερους στρατηγικούς νόες του 2ου Π.Π.. Κατέστρωσε το σχέδιο «Δρεπανοειδούς Τομής» (Sichelschnitt) για την επίθεση κατά του Δυτικού μετώπου το 1940, το οποίο παρουσίασε στον Χίτλερ παραβιάζοντας τη στρατιωτική ιεραρχία του Γερμανικού στρατού που ήθελε να εφαρμόσει το τροποποιημένο σχέδιο του Schliefen. Τιμωρήθηκε γι’ αυτό και βρέθηκε αυτός ο σπουδαίος στρατηγός κατά την διάρκεια της επίθεσης στην Γαλλία …… να είναι διοικητής μιας μεραρχίας πεζικού στην Πολωνία, όπου διεξήγαγε ασκήσεις υπό πραγματικές συνθήκες (χωρίς φωτιές) σε θερμοκρασίες μείον 20 βαθμών Κελσίου. Αργότερα επικεφαλής σώματος στρατού στο Βόρειο Μέτωπο, κατέλαβε τις γέφυρες του ποταμού Ντύνα και οδήγησε τη Βέρμαχτ ταχύτατα προς το Λένινγκραντ. Κατέλαβε, με λιγότερες δυνάμεις από τους Ρώσους, μετά από σκληρότατες μάχες τη χερσόνησο της Κριμαίας και τη Σεβαστούπολη. Είχε τρία παιδιά εκ των οποίων ο ένας γυιός του ο Γκέρο, σκοτώθηκε στο Ανατολικό Μέτωπο όπου υπηρετούσε ως υπολοχαγός.

    Για τον άθλο της κατάληψης της Κριμαίας και της Σεβαστούπολης προβιβάστηκε σε Στρατάρχη με τίτλο Generalfeldmarschal.

    Όταν αυτός συνέστησε μεθ’ επιτάσεως την άμεση υποχώρηση των Γερμανικών στρατιών σε καλλίτερες θέσεις με την ταυτόχρονη σμίκρυνση του πολύ εκτεταμένου Ανατολικού Μετώπου και τη διεξαγωγή ενεργητικής άμυνας με αντεπιθέσεις «αλά Χάρκοβο», με στόχο την σταδιακή καταπόνηση και φθορά του Κόκκινου Στρατού, ο Χίτλερ τον αντικατέστησε.

    Ο Χίτλερ ήθελε, όπως είπε τότε, «Ακίνητους» (Steher) και όχι αυτούς «που Επιχειρούν με Πόλεμο Κινήσεων» (Operierende) όπως ο Manstein.

    Σε άλλο Ιστολόγιο διάβασα πολλά κολακευτικά λόγια για τον Ρόμμελ λες και ήταν κανένα …… «καλό παιδάκι». Εδώ θέλω να τονίσω πως τόσο ο Έρβιν Ρόμμελ όσο και ο Manstein ήσαν «πολύ – μα πολύ – σκληρά καρύδια».

    Φιλικά

    Ευμένης Καρδιανός

    ** Όταν πρωτοδιάβασα το επίθετο Lewinski το μυαλό μου πήγε αμέσως στην Μόνικα Λιουϊνσκι (Lewinski) του Κλίντον, και είπα λες να υπάρχει καμία συγγένεια!!!
    Φαίνεται ότι όλοι οι Πρόεδροι των ΗΠΑ, διαιτώνται και … παίρνουν χαπάκια ώστε να μπορούν να αντεπεξέρχονται στα δύσκολα καθήκοντά τους. Έτσι, είναι τρομερά … σέξυ. Διάβασα πως και μακαρίτης Τζων Κένεντυ πήδαγε τις μάντρες προκειμένου να συνευρεθεί με την σύζυγο ενός βοηθού του!
    Ο Antony Beevor στο βιβλίο του Stalingrad, γράφει πως κατά την διάρκεια του ταξιδιού του με ειδικό τραίνο προκειμένου να αναλάβει την διοίκηση των Στρατιών του Νότου το 1942, ο Manstein δήλωσε πως στο πολύ παλαιό παρελθόν οι πρόγονοί του ήσαν Εβραίοι.

    Φίλε Τ.Τ.

    Ζητώ ταπεινά συγνώμη.

    Δεν πρόσεξα το όνομα του συγγραφέως του αξιόλογου και εξαιρετικού άρθρου Σου, αν και θα έπρεπε διότι το Τ Τ είναι ένα σπουδαίο σπορτίφ αυτοκίνητο με εξαιρετικές επιδόσεις της εταιρείας AUDI, το οποίο καλώς εχόντων των πραγμάτων, ίσως το αποκτήσω στην άλλη ζωή.

    Το βιβλίο Panzer Schlachten το απέκτησα to 1968 όταν σπούδαζα στην Αυστρία, από τον Γερμανικό εκδοτικό οίκο Vowinkel Verlag που εξέδιδε βιβλία για την Scharnhorst Buchkamaradschaft. Μου «κολλάγανε» οι Γερμανοί συμφοιτητές μου λέγοντας μου ότι τι κάναμε εμείς οι Έλληνες στον Β΄Π.Π. που μας σαρώσανε οι Γερμανοί …., διότι ο von Mellenthin βάζει τα πράγματα στην θέση τους και μας επαινεί για τον «ηρωϊκό μας αγώνα»!

    Την αγγλική έκδοση την αγόρασα αργότερα στην Αθήνα, την δάνεισα στον μακαρίτη νομικό σύμβουλο του Πανεπιστημίου Πατρών ο οποίος δυστυχώς ποτέ δεν μου την επέστρεψε.

    Το παρείγγειλα στον Παπασωτηρίου, αλλά με πληροφόρησαν ότι πως έχει εξαντληθή. Δεν έχω δοκιμάσει να παραγγείλω απ’ ευθείας στην Amazon.

    Την ήθελα την Αγγλική έκδοση, επειδή στο πρωτότυπο γερμανικό κείμενο, ο μεν von Mellenthin αναφερόμενος στην εκστρατεία κατά της Ελλάδος του 1941, είναι όλο επαίνους για τον Ελληνικό Στρατό, ενώ στην αγγλική μετάφραση ο Αγγλος μεταφραστής, (σκόπιμα ??), …… παρέλειψε όλους τους επαίνους του Γερμανού Στρατηγού1

    Με τους θερμούς μου χαιρετισμούς και τα Συγχαρητήριά μου για το εξαιρετικό άρθρο Σου

    Φιλικά

    Ευμένης Καρδιανός

  9. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    @ Πέτρο Χ
    Ελπίζω να έχεις δίκιο φίλε -αν και θα μου επιτρέψεις να έχω μια επιφύλαξη.
    Πάντως θα κοιμόμουν καλύτερα αν οι Έλληνες επιτελείς δεν είχαν την (διαχρονικά) κακή συνήθεια να υποτιμούν τον αντίπαλο και συγκεκριμένα τον εξ Ανατολών.

  10. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Kαλωσορίζω και εγώ το εξαίρετο άρθρο του φίλου ΤΤ, ο οποίος από παλαιοτέρα σχόλια είχε δείξει ότι προσεγγίζει τη Στρατιωτική Σκέψη με σοβαρότητα. Tο ιστολόγιο, όπως έχει αναφέρει ο Διαχειριστής του, αποδίδει μεγάλη σημασία στην παρουσίαση συναφών θεμάτων.

    Σχετικά με την στρατιωτική ιστορία: Μαζί με χρήση των τεχνολογικών εξελίξεων, η στρατιωτική ιστορία είναι η πνευματική μήτρα που παράγει τις στρατιωτικές θεωρίες. Με δεδομένη λοιπόν την μεγάλη σπουδαιότητα της, τίθεται και εδώ το – πάντα επίκαιρο – ζήτημα του πώς σπουδάζεται το αντικείμενο.
    Δυστυχώς, δεν έχω πολύ καλή εικόνα για την σπουδή της από τους αξιωματικούς μας (προφανώς πλήν εξαιρέσεων). Για παράδειγμα, το βιβλίο (έκδοσης ΔΙΣ/1995) από το οποίο τουλάχιστον οι σημερινοί ταγματάρχες και άνω διδάχτηκαν στρατιωτική ιστορία στην ΣΣΕ, είναι μέτριο για τον σκοπό που θα έπρεπε να επιτελεί.
    Συνοπτικά: Απουσία αιτιολόγησης της μεγάλης σημασίας του μαθήματος (μόνο γενικολογίες ότι «η μελέτη της ιστορίας έχει μεγάλη παιδευτική δύναμη»), μικροί, ασπρόμαυροι και όχι πρακτικά τοποθετημένοι χάρτες, διαπιστώσεις-συμπεράσματα λίγα (π.χ. μόλις 1 σελίδα για τον σπουδαίο για εμάς πόλεμο του 1973), απουσία συστηματικής παράθεσης εφαρμογής ή μη όλων των αρχών Πολέμου ανά αντίπαλο κλπ.
    Ελπίζω ότι η κατάσταση έχει αλλάξει και μάλιστα ότι θα έχουν ενσωματωθεί οι πρόσφατες επιχειρησιακές αντιλήψεις.

    Ακόμα σημαντικότερο θέμα είναι ότι η στρατιωτική σκέψη δια μέσου της στρατιωτικής ιστορίας, θα έπρεπε να σπουδάζεται και μετά τον βαθμό του λοχαγού, όταν πια οι αξιωματικοί έχουν ευρύτερες αντιλήψεις για την «επιχειρησιακή τέχνη» απ’ ότι ως Ευέλπιδες. Ας ελπίσουμε λοιπόν ότι στη Σχολή Επιτελών ή στην Σχολή Πολέμου σπουδάζονται οι συνθήκες βάσει των οποίων διαμορφώθηκαν οι Κανονισμοί, δηλαδή το πώς η μελέτη της στρατιωτικής ιστορίας και η εξέλιξη της τεχνολογίας «γράφουν» τον κανονισμό των Επιχειρήσεων. Ο επαγγελματίας δεν σπουδάζει στρ. ιστορία απλώς για να καταλάβει τι έγινε τότε αλλά για να ξανασπουδάσει – και μάλιστα κριτικά – την πολεμική τέχνη και τους κανονισμούς μέσω εφαρμογών.

  11. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    Φίλε Τ.Τ,σου είμαι εὐγνώμων για την ἑνδιαφέρουσα ἀλλά και εὔληπτη ἀνάρτηση (την ἔβγαλα επιτέλους).
    Εὔχομαι καλή συνέχεια με ενδιαφέρουσες ἀναρτήσεις.
    Θυμᾶμαι ἤδη ἀπό τον σχολιασμό σου στο «εν κρυπτώ» ὅτι εἴχες κάνει λόγο για τις ἐκτός περιοχῆς αντεπιθέσεις των Γερμανῶν στο Ἀνατολικό Μέτωπο,το ἔθιξες και ἐδῶ στου Βελισάριου,θα ἤθελα να μας το αναπτύξεις,μιᾶς και φαίνεται ὅτι το κατέχεις το θέμα.
    Και ἐπίσης (τώρα που πήρα φόρα),κάποια πράγματα για την ἐπιχείρηση Seydlitz.
    Ἑν πάση περιπτώσει,εἶμαι βέβαιος ὅτι ἡ ἑνισχυμένη πλέον ὁμάδα του ἰστολογίου δεν θα μας ἀφήσει να πλήξουμε.

    Ἔς ἄμεινον.

  12. Ο/Η T.T. λέει:

    Φίλε Αχέροντα ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια, θα προσπαθήσω να φανώ αντάξιος των προσδοκιών!

  13. Ο/Η thanos814 λέει:

    αγαπητέ ΤΤ, εξαιρετικό άρθρο!!μόλις το διάβασα!!βλέπω η χρονιά ξεκινά εντυπωσιακά!!!
    για εμένα, που δεν έχω τέτοιες γνώσεις, το άρθρο σου είναι απίστευτο!!απλό, κατανοητό και πολύ επιμορφωτικό!!
    εξίσου ενδιαφέροντα ήταν και τα σχόλια ορισμένων φίλων, που εμπλούτισαν τις λιγοστές μου γνώσεις!!

    καλή χρονιά να έχουμε!!

    υγ: αυτός ο μανσταιν, τι στρατηγάρα ο τύπος!!!!

  14. Ο/Η T.T. λέει:

    Αγαπητέ thanos814 καλή χρονιά κι ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια!

    Έχεις δίκιο για το υστερόγραφο σου:)
    Οι προκλήσεις της διοίκησης στον πόλεμο σ’ αυτό το υψηλό επίπεδο δε γίνονται επαρκώς κατανοητές από πολλούς επαγγελματίες και μη που αναμασούν κοινοτυπίες περί «σύγχρονου πολέμου».
    Φυσικά δεν ξεχνώ ότι πριν πολλούς μήνες είχες εντοπίσει σ’ ένα μακροσκελές σχόλιο μου τη διαδικασία παραγωγής των επιτελικών αξιωματικών του γερμανικού στρατού. Ο Μάνσταϊν ήταν το κορυφαίο προϊόν μιας κορυφαίας διαδικασίας.

    Να είσαι καλά!

  15. Ο/Η excoubitor λέει:

    Φίλε ΤΤ, Πολύ εύστοχο παράδειγμα για «επιθετική επιστροφή», καθώς και για την σχέση Επίθεσης – Άμυνας ή «ενεργητικής άμυνας» όπως γράφουν και οι πιο παλιοί κανονισμοί του ΕΣ.
    Η ανάλυση σου για το Κ.Β. είναι ανώτερη και από πολλές Αμερικανικές (ο U.S. Army εχει ψύχωση , με τον Clausevic). Με την ευκαιρία αυτού του εκπληκτικού άρθρου θα ήθελα να σου ζητήσω :
    1. Να αναλύσεις την μέθοδο την οποία ο Claussevic προτείνει να ακολουθήσουμε για να επιλέξουμε το Κ.Β.
    2. Να αναλύσεις παραδείγματα και από επιχειρήσεις με διδάγματα τα οποία έχουν εφαρμογή και αξία για την Ελλάδα (π.χ. άμυνα νήσων – Ιαπωνία vs ΗΠΑ…)

  16. Ο/Η T.T. λέει:

    Φίλε excoubitor σ’ ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια.

  17. Ο/Η ΚΩΣΤΑΣ ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ λέει:

    Συγχαρητήρια για το άρθρο. Θέλω να προσθέσω ότι ο Μανστάιν ανέλαβε και μεταπολεμικά πόστο στον Γερμανικό στρατό ( επιθεωρητής😉 αλλά και στο ΝΑΤΟ.

  18. Ο/Η evmeniskardianos λέει:

    Γνωρίζω ότι στο τέλος του πολέμου τον von Manstein τον εδίκασαν ως εγκληματία πολέμου για την τακτική της «Καμμένης Γης» κατά την υποχώρηση του Γερμανικού Στρατού που είχε ακολουθήσει, όπου αθωώθηκε. Αν θυμάμαι καλά, πήγε μάρτυρας υπερασπίσεώς του ή ο θρυλικός κατάσκοπος των Άγγλων White Rabbit ή ο ίδιος ο Churchill.

    Δεν γνωρίζω άν ο von Manstein έγινε Επιθεωρητής του νέου Γερμανικού Στρατού, της Bundesheer. Ο Χάϊντς Γκουντέριαν νομίζω ότι είχε προταθεί για δ/τής ή υπ/τής του ΝΑΤΟ αλλά δεν ανέλαβε, ίσως λόγω επισφαλούς υγείας (υπέφερε από την καρδιά του). Ο Σπάϊντελ έγινε ο νέος διοικητής της Bundesheer.

    Ευμένης Καρδιανός.

  19. Ο/Η Indirect λέει:

    Καλησπέρα σας,

    Ευχαριστούμε τον ΤΤ για το εξαιρετικό άρθρο, που θα μου άρεσε να το διάβαζα στη στρατιωτική επιθεώρηση (αντί για τους βίους αγίων και τα άλλα γλαφυρά που κατά καιρούς αναπαράγει).
    Ερώτημα για το ΚΒ: »Καλύτερη μονάδα /καλύτερος διοικητής» ισχύει ιστορικά ως ΚΒ ή όχι?

    Indirect

  20. Ο/Η ΚΩΣΤΑΣ ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ λέει:

    Διορθώνω προηγούμενη ανάρτηση: ο Μανστάιν έγινε σύμβουλος του Αντενάουερ για την οργάνωση της Bundesheer.

  21. Ο/Η ΜΙΚΡΟΣ ΗΡΩΑΣ ΔΙΚΑΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ λέει:

    Αυτό είναι και το λάθος που μας καταδίκασε στην Μικρά Ασία δεν ξέραμε ούτε να αμυνθούμε ούτε να επιτεθούμε! Πληρώσαμε τα λάθη μας και δεν μάθαμε ποτέ!

  22. Ο/Η manolis λέει:

    Πολυ ενδιαφερον αρθρο που σχετικα αργα ανακαλυψα και διαβασα με μεγαλο ενδιαφερον. Ως μη επαγγελματιας και οπωσδηποτε περιστασιακος αναγνωστης θεματων στρατηγικης, δεν θα σχολιασω τις καθαρα στρατιωτικες παραμετρους που αναπτυχθηκαν . Θα τολμησω ομως να πω μεσω παραδειγματος κατι για τα ευλογα παραπονα σχολιαστων περι ανεπαρκειας της παρεχομενης στρατιωτικης εκπαιδευσης και της αναγκης συνεχομενης (δια -επαγγελματικου- βιου) ενημερωσης των επαγγελματιων στρατιωτικων μετα τη σχολη ευελπιδων κ.α.
    Ο συνταγματάρχης Ζόλταν Ντάνι (Zoltán Dani), ως επικεφαλής σερβικής μονάδας S-125 Νeva (SA-3 κατά ΝΑΤΟ) , ειναι ο μοναδικος εως σημερα διοικητης αεράμυνας που κατέρριψε στη μαχη μαχητικο στελθ. Αρχικα ο Ντανι, μετα την αποφοιτηση του απο την σχτικη παραγωγικη σχολη, μελετησε τα διδαγματα αεραμυνας της 1ης μαχης του Κολπου. Θυμιζω οτι η Γιουγκοσλαβια και επειτα η Σερβια ηταν και ειναι εκτος ΝΑΤΟ ενω και το ιντερνετ βρισκοταν στα σπαργανα. Λεγεται οτι ειχε και απευθειας συζητησεις με Ιρακινους βετερανους του εν λογω πολεμου , οι οποιοι του μετεφεραν τις εμπειριες τους απο πρωτο χερι (η γιουγκοσλαβικη και επειτα σερβικη αμυντικη βιομηχανια , συντηρουσε Ιρακινα πρωην σοβιετικα οπλα, ρανταρ και μαχητικα). Οταν αναλαβε τη διοικηση της μοναδας του, εχοντας ηδη εμβαθυνει με δικη του πρωτοβουλία οπως ειδαμε στη θεωρια εντοπισμου αεροσκαφων με ρανταρ και εμπνεόμενος από τον συμπατριώτη του ιδιοφυή επιστήμονα Νίκολα Τέσλα, τροποποιησε το παλαιο σύστημα ρανταρ VHF (!) που επιχειρούσε , με αποτέλεσμα αυτο να εκπέμπει και σε μήκη κύματος που μπορουσαν να εντοπίσουν τα F-117 σε ικανη απόσταση, κατι που δεν γνώριζε η πανισχυρη αντίπαλη συμμαχια. Δεν εμεινε σε αυτο και εχοντας αντιληφθει τα μαθηματα των Ιρακινων, τροποποιησε τη δομη της μοναδας του SA-3 ωστε αφ’ενος να μπορει να φορτωθει ολοκληρη στα φορτηγα πολυ γρηγοροτερα απο τη σοβιετικη πρακτικη , αφέτερου το προσωπικο εκπαιδευτηκε ωστε να θετει παλι σε ταξη πολυ γρηγορα τα υποσυστηματα της πυροβολαρχιας και να ειναι ετοιμη ταχυτατα για βολη. Έτσι, η πυροβολαρχία δυνοταν να άλλαζει συνεχώς θέση βολης , ακομα και 3 φορες σε μια μερα με συντομες διαδρομες ! Επιπλεον μαχοταν ανοίγοντας το ραντάρ εντοπισμου για λιγα μόνο δευτερόλεπτα ωστε να μην εντοπιστεί η εκπομπη και εξουδετερωθεί απο συνοδευοντα μαχητικα καταστολης αεραμυνας, στοχος που επιτευχθηκε μεχρι και τη ληξη του πολεμου στη Σερβια.
    Η καταρριψη ενος F117 (και μια ακομη πιθανη), οσο και αν προβληθηκε απο το καθεστως Μιλοσεβιτς για λογους προπαγανδας, φυσικα δεν ανεστειλε την αεροπορικη εκστρατεια του ΝΑΤΟ στη Σερβία. Δεν προσβληθηκε το ΚΒ της συμμαχιας, συμφωνα και με οσα καταλαβα απο το πολυ καλο αρθρο του ΤΤ. Θορυβησε ομως αρκετα τους νατοικους επιτελεις και προκαλεσε αρκετες αλλαγες στο σχεδιασμο των αποστολων. Δεν γνωριζουμε τι θα συνεβαινε, αν οι απωλειες μαχητικων ηταν -πολυ- περισσοτερες. Εαν ελθουμε στα δικα μας, με δεδομενο την εισοδο σε υπηρεσια τουρκικων αεροσκαφων στελθ F-35 σε 5 ή 6 χρονια, αναρωτιεμαι πόσες αραγε ολικες απωλειες (εντος της ελληνικης επικρατειας λογω αποστολης) ακριβα εκπαιδευμενων πιλότων και μαχητικων αξίας 160+ εκατ. δολλαριων έκαστο ειναι διατεθειμενοι οι γειτονες μας να θυσιασουν μεχρι να αναστειλουν τις επιχειρησεις αυτων? 3 ? 4 ? 5? Παντως όχι πολλά , διοτι η τουρκικη οικονομικη επενδυση στα F-35 ειναι τετοιου μεγεθους , που ξεπερνα το στενο οριο ενος Ε/Τ πολεμου και εκτεινεται στα ορια της τουρκικης φιλοδοξιας για εξουσια τοπικης υπερδυναμης στην ανατ. Μεσογειο και Μεση Ανατολη. Αντιθετα, με τα παλαιοτερα συμβατικα μαχητικα , η ΤΗΚ θα εξακολουθουσε να επιχειρει ακομη και με απωλεια 1 ή και 2 ολοκληρων μοιρων F-16 .
    Ιδου ενα λαμπρο πεδιο μελετης των ελληνων ειδικων αεραμυνας , το οποιο γνωριζω οτι τους απασχολει σφοδρα: Η ευρεση του -εκαστοτε- ΚΒ της τουρκικης αεροπορικης δυναμης , του κατ’εξοχην κλαδου προβολης ισχυος των τουρκικων ΕΔ και η καταδειξη του οικονομικοτερου τροπου ισχυρου χτυπηματος αυτής.
    Οσον αφορα στη σχολη Ευελπιδων -και Ικαρων και ΣΝΔ – αλλιμονο εαν οι επιδοξοι νεοι πολεμιστες περιμενουν να τα μαθουν ολα εκει. Αυτο ομως που σιγουρα οφειλουν να μαθουν στα στρατιωτικα πανεπιστημια , οπως καθε νεος που θελει να γινει καλος επαγγελματιας , ειναι να κατανοουν , να ξεχωριζουν (και να αξιοποιουν) μεσα απο τον ορυμαγδο των παρεχομενων γνωσεων της ειδικοτητας τους, εκεινες που θα τους κανουν να ξεχωρισουν στο ειδος που διαλεξε εκαστος. Η επισημανση , αναφορά και αναλυση του λαθους μεταφρασης του Κλαουζεβιτς στα αγγλικα , που ισως και να οδηγησε τον αγαπητο ΤΤ στη συγγραφή του παροντος αρθρου , καταδεικνυει ακριβως αυτο.
    Τελος, στους σπουδαστες σε στρατιωτικες σχολες εν γενει, πρεπει να γινεται σαφες χωρις καμμια αμφιβολια, οτι ειναι πολυ πιθανο καποια στιγμη της θητειας τους να εφαρμοσουν στην πραξη οσα μαθαινουν.

  23. Ο/Η T.T. λέει:

    Φίλε manolis σ’ ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια.

  24. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η manolis λέει: 04/23/2015 στο 12:25

    Σχετικα με τα stealth F117/F35. Ποσες εξοδους «μετρησαν τα F117 και ποσα χαθηκαν συνολικα; Χωρις να σε κουρασω, 1 στις «τοσες». Ποσες φορες απετυχαν στην αποστολη τους; Δεν θυμαμαι να γνωριζω οτι υπηρξε ποτε τετοια περιπτωση με εξαιρεση την μοναδικη καταριψη.
    Τα F35 σε σχεση με τα F117 τα χωριζουν περιπου 25 με 30 χρονια σχεδιαστικης εξελιξης στην αεροναυπηγικη και γενικα στην τεχνολογια. Θεωρεις οτι, ενα αεροπλανο που απο το σχεδιαστηριο βγηκε με κυριο χαρακτηριστικο την δυνατοτητα μειωσης στο ελαχιστο της αντανακλασης ρανταρ, ειναι ευκολο στοχος απο οποιαδηποτε επιγειο και εναεριο συστημα αμυνας που βασιζεται σε αυτα (μαχητικα, IADS). Θεωρω οτι η υποτιμηση των ιδιαιτερων χαρακτηριστικων των αεροσκαφων τεχνολογιας stealth μπορει να αποτελεσει ενα απο τα σοβαροτερα λαθη που μπορουν να γινουν.

    .και-

  25. Ο/Η manolis λέει:

    Κοιταξε +-,
    το σχολιο μου δεν αναφερεται στα αεροπλανα (F117/F35) αλλα στον επαγγελματια στρατιωτικο (Ζολταν) ο οποιος απο προσωπικο ενδιαφερον -και οχι απο τη σχολη ή τα εγχειριδια- εψαξε, μελετησε και εφαρμοσε τετοιες τακτικες χρησης της Α/Α πυροβολαρχιας του που οχι μονο την εσωσαν απο καταστροφη σε ολη τη διαρκεια της νατοικης εκστρατειας (ο κυρίως στοχος του…) , αλλα επετυχε και αυτο που θεωρουταν ακατορθωτο ως τοτε, να εντοπισει και να καταρριψει 1 (εστω και ασυνοδευτο) μαχητικο στελθ. Αυτο, οπως αναφερα, δεν επηρεασε την αεροπορικη εκστρατεια στη Σερβια . Δεν γνωριζουμε ομως τι θα συνεβαινε εαν ΟΛΕΣ οι σερβικες πυροβολαρχιες εφαρμοζαν το συνολο των τακτικων του Ζολταν. Ειναι πιθανο οτι μετα απο 4,5,6, ή Χ καταρριψεις , η USAF να αποσυρε τα F-117 (μονον) απο τη μαχη διοτι (οπως θεωρω και για τους τουρκους), η αμερικανικη επενδυση στα μαχητικα στελθ ξεφευγει απο τη χρηση τους σε μια και μονη εκστρατεια. Ειναι ενα απο τα ατου τους για παγκοσμια επιβολη και δεν θελουν να το «καψουν».
    Ευτυχως , η ελληνικη αεραμυνα ειναι ετη φωτος μπροστα απο την σερβικη και σιγουρα δεν μας λειπουν φωτισμενα μυαλα, ενω εχουμε εδω και χρονια ως αρχιστρατηγο εναν αξιωματικο αεραμυνας.
    Αλλα να σου κανω και εγω μια ερωτηση : Η ισχυς και η τεχνολογια των F-22/F-35 πραγματι ειναι δεκαετιες μπροστα απο τα πρωτολεια στελθ και ειμαι ο τελευταιος που θα τα υποτιμουσε, οταν αλλου διαβαζω για «ιπταμενους κουμπαραδες» και αλλα φαιδρα – ειναι ομως το F-35 ειδικα, περισσοτερο στελθ απο το F-117?

  26. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η manolis λέει:04/24/2015 στο 09:31

    Οτι η USAF στην συγκεκριμενη περιπτωση, με το F117, στην χρηση του ειχε κανει ενα λαθος, ειναι γνωστο, και ο Σερβος πολυ εξυπνα το εκμεταλευτηκε. Τωρα το ενα λαθος να γενικευθει στο συνολο του στολου, στο ιδιο θεατρο των επιχειρησεων ή και σε αλλο αργοτερα, ειναι λιγο δυσκολο να γινει. Ιδιαιτερα οταν οι Αμερικανοι ειναι απο εκεινους που σαν νοοτροπια εχουν να ψαχνουν το «λαθος», για να το διορθωσουν και να μην επαναληφτει.
    Οσον αφορα τον «κουμπαρα» ( F-35 ) εγω θα διαφωνησω σχετικα με την εννοια αυτη καθε αυτη που του αποδηδεται. Σε οτι αφορα τις κινηματικες επιδοσεις (επιτταχυνση, λογο Ω/Β, κλπ) το αεροσκαφος ειναι συγκρησιμο με τα υπαρχοντα F16/F18 σε χρηση. Εαν καποιος επιθημει μπορει απο μονος του να κοιταξει τα συγκρητικα τεχνικα χαρακτηριστικα, και να σχηματισει μια συγκεκρημενη εικονα για το αν υπολειπεται ή οχι σε επιδοσεις σε συγκρηση με τα Legacy Fighters που καλειται να αντικαταστησει. Βασικη διαφορα, σε σχεση με το «Τερας» που ακουει στο ονομα «F22 Raptor», ειναι οτι δεν βελτιωσαν σημαντικα τις κινηματικες επιδοσεις των αεροσκαφων F-35, αλλα τις διατηρησαν περιπου στο ιδιο επιπεδο με τα F16/F18, γιατι θεωρηθηκε οτι αυτες ηταν και ειναι υπεραρκετες για τα σημερινα και μελλοντικα δεδομενα. Σε τελικη αναλυση, με βαση την προτερη εμπειρια του παρελθοντος, η μονη βασικη διαφορα -δημοσια γνωστη- που το χαρακτηριζει ειναι η υπερηχητικη ταχυτητα χωρις την χρηση μετακαυσης («Supercruise»), πραγμα που επηρεαζει θετικα την καταναλωση καυσιμου σε συγκρηση με τους «παλιους». Απο εκει και περα στα ηλεκτρονικα εχει γινει το μεγαλο αλμα, αλλα εκει και οι «παλιοι» μπορουν να ευνοηθουν μεχρι ενα σημειο (εξαρταται παντα ποσα διαθετει κανεις και ποσα ειναι αποφασησμενος να ξοδεψει). Η μεγαλη διαφορα ειναι στα στεαλθ χαρακτηριστικα, δηλάδη στην μειωση της αντανακλασης ενος ηλεκτρομαγνητικου παλμου, σαν εκεινων που εκπεμπουν τα αντιπαλα ρανταρ. Σαν σχεδιαση εγινε μια σημαντικη βελτιωση στο σχημα του αεροσκαφους σε συγκρηση με το παρελθον (η σχεδιαση επηρεαστικε και ευνοηθηκε απο τις προτερες μελετες της LM με τα F22), αλλα και εντωμεταξυ η επιστημη της Χημειας με τα συνθετικα υλικα μπορεσε και δημιουργησε αυτο που ειναι γνωστο σαν υλικο RAM (Radar Absorb Material, ελπιζω να το εγραψα σωστα), και που η δουλεια αυτου ου υλικου ειναι, να λειτουργει σαν ενας «σπογγος» και να απορροφα ηλεκτρομαγνητικη ακτινοβολια, απο οποιαδηποτε πηγη και να προερχεται. Αυτος ο συνδιασμος εχει ηδη αποδειξει την αξια του, καθως τα μεγαλυτερα F22 οταν μετακινουνται απο μια βαση στην αλλη στον αερα ειναι υποχρεωμενα να διατηρουν ανοικτο ενα πομπο (Becon) που τα χαρακτηριζει και τα διακρινει, γιατι απλα χωρις αυτον δεν τα βλεπει κανενα ρανταρ πολιτικης αεροποριας ή αεραμυνας. Αυτο εγινε κατανοητο μετα το τελευταιο γνωστο ατυχημα με F22 , οταν οι διασωστες δεν ηξεραν συγκεκρημενα που να ψαξουν για τον πιλοτο.
    Τωρα ποσο αποτελεσματικα ειναι σαν αεροσκαφη στεαλθ!; Ειναι το μεγαλο ερωτημα για την ΠΑ και για οσους δεν ειναι σε θεση να τα αποχτησουν. Εαν δεν ξερεις συγκεκρημενα, με απτες αποδειξεις (διαβαζε μετρησεις ηλεκτρομαγνητικης ακτινοβολιας), τι και τι οχι, μπορει ή και δεν μπορει να τα δει, δεν ειναι κανενας σε θεση να συγκροτησει καμια τεχνικη μελετη για την αγορα ενος αλφα ή βητα συστηματος ρανταρ ή αλλου ειδους (και εδω «σκαει» το σοβαρο προβλημα με τον εκσυγχρονισμο των αεροσκαφων 3ης γενιας της ΠΑ). Η ΠΑ μεχρι σημερα εκτος απο Μπροσουρες ή και κατι παραπανω, δεν εχει προσβαση στα πληρη δεδομενα των αεροσκαφων αυτων. Μπορεις να καταλαβεις λοιπον το προβλημα που υπαρχει και που δεν εχει γινει κατανοητο απο πολλους οταν γινονται συζητησεις για τα στεαλθ. Ακομη και οι ενλλακτικες τεχνολογιες που διαφημιζονται, ολες βασιζονται στην εκπομπη ενος σηματος *οποιο κια να ειναι) απο το συγκεκρημενο αερισκαφος για να το εντοπισουν. Αλλα ολοι ξεχνουν οτι τα αεροσκαφη αυτα εχουν σχεδιαστει για να λειτουργουν και να ενεργουν και «σιωπηλα», μειωνοντας σχεδον στο μηδεν τις εκπομπες ηλεκτρομαγνητικων σηματων. «Silent Kiilers», ονομα και πραγμα.

    .και-

  27. Ο/Η evmeniskardianos λέει:

    Ο συνταγματάρχης Ζόλταν Ντάνι (Zoltán Dani), ως επικεφαλής σερβικής μονάδας S-125 Νeva (SA-3 κατά ΝΑΤΟ) , ειναι ο μοναδικος εως σημερα διοικητης αεράμυνας που κατέρριψε στη μαχη μαχητικο στελθ. Αρχικα ο Ντανι, μετα την αποφοιτηση του απο την σχτικη παραγωγικη σχολη, μελετησε τα διδαγματα αεραμυνας της 1ης μαχης του Κολπου.

    Εκείνη την εποχή είχε δημοσιευθεί στις εφημερίδες, ότι οι Κινέζοι είχαν δώσει στους Σέρβους κάποια στοιχεία με την βοήθεια των οποίων αυτοί κατάφεραν να καταρρίψουν το Stealth.

    Μάλιστα οι Αμερικανοί για να τιμωρήσουν τους Κινέζους βομβάρδισαν την πρεσβεία τους στο Βελιγράδι!

    Αναφέρω τα ανωτέρω χωρίς να θέλω να αμφισβητήσω όσα γράφει ο Μανώλης!

    Φιλικά

    Ευμένης Καρδιανός

  28. Ο/Η manolis λέει:

    Aγαπητε +-,
    Νομιζω οτι βγαινουμε εντελως εκτος θεματος του καλου αρθρου και αυτο δεν τιμα τον Τ.Τ. που το εγραψε. Ξαναλεω οτι το αρχικο σχολιο μου δεν αναφερεται στα αεροπλανα αλλα στον Ντανι Ζολταν. Δυο λογια μονο προς απαντηση και δεν επανερχομαι. Φυσικα η ΠΑ δεν εχει προσβαση στα πληρη δεδομενα των αεροσκαφων F-35 αφου (ευτυχως) δεν ειναι πελατης του προγραμματος. Αυτο ομως δε σημαινει οτι η ενημερωση μεχρι σημερα ειναι μονο απο μπροσουρες. Υπαρχει σοβαρη σπουδη στην ΠΑ για τα χαρακτηριστικα των στελθ αεροσκαφων, εξαλλου σε λιγα χρονια θα γινουν διαθεσιμα σε βορειοευρωπαιους συμμαχους μας (και το Ισραηλ) και νομοτελειακα θα συμμετασχουμε σε κοινες ασκησεις. Παντως σχετικα με τις μεγαλες δυνατοτητες των στελθ αεροσκαφων, ειναι βεβαιο οτι για να διατηρουνται αυτες, θα υπαρχουν καποιοι περιορισμοι στην τακτικη τους χρηση, οπως π.χ. ηταν λαθος να στειλουν στον … Ζολταν F-117 μη συνοδευμομενα απο μαχητικα καταστολης αεραμυνας.
    Οσον αφορα ειδικα στη βαφη με υλικα RAM, εχει περασει και στα συμβατικα μαχητικα, ακομα και της ΠΑ. Τελος, το F-22 ειναι σιγουρα ανωτερο σε ικανοτητες στελθ και εναεριας μαχης απο το F-35, δεν μου απαντησες ομως αν το F-35 ειναι περισσοτερο στελθ απο το F-117.

  29. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Παιδιά,

    Να υπενθυμίσω ότι το άρθρο αφορά την τακτική χερσαίων δυνάμεων μεγάλης κλίμακας. Υπάρχουν αρκετές αναρτήσεις για το F-35 – μπορεί οποιοσδήποτε σχετικός διάλογος να συνεχιστεί σε ένα από αυτά.

  30. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η Βελισαριος λέει:04/27/2015 στο 15:06

    λυπαμαι για την εκτος θεματος τοποθετηση σχετικα με τα αεροσακφη στεαλθ.

    Ελπιζω να μου επιτρεψεις μια ολιγολογη απαντηση στο σχολιο του Ο/Η manolis λέει:04/27/2015 στο 15:04, χωρις να επεκταθω περαιτερω:

    Σε ευχαριστω

    Προσωπικα θεωρω οτι τα F-35 ειναι ανωτερα απο τα F-117, τουλαχιστον οι λιγοστες δημοσιες πληροφοριες σε οδηγουν. (@manolis εαν δεν σε καλυπτει η απαντηση και επιθημεις συνεχιζουμε σε αλλο ποστ του μπλογκ)

    .και-

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s