Μετάβαση από την άμυνα στην επίθεση στο Θέατρο Επιχειρήσεων της Θράκης σε περίπτωση Ε-Τ πολέμου

γράφει ο Αρματιστής

Ώρα Μάχης

Το παρόν κείμενο συντάχθηκε με αφορμή το άρθρο του φίλου του ιστολογίου Τ.Τ., «Από την Άμυνα στην Επίθεση – Η Τέχνη της Μετάβασης» (Μέρος 1ο και Μέρος 2ο) και έχει σαν σκοπό να εξετάσει τη δυνατότητα μετάβασης του Ελληνικού Στρατού από την άμυνα στην επίθεση στο Θέατρο Επιχειρήσεων της Θράκης, σε περίπτωση Ε-Τ πολέμου.

Εκφράζοντας αποκλειστικά και μόνο προσωπική άποψη, πιστεύω ότι ο αμυντικός αγώνας που θα διεξαχθεί από τις Ελληνικές δυνάμεις στη περιοχή του Έβρου μπορεί, κάτω από προϋποθέσεις (ευνοϊκές συνθήκες), να επιτρέψει στην Ελληνική διοίκηση να αναλάβει τη διεξαγωγή επιχειρήσεων επιθετικής επιστροφής, μεταφέροντας τον πόλεμο στο έδαφος του αντιπάλου.

Με δεδομένη τη Τουρκική αριθμητική υπεροχή σε προσωπικό, οπλικά συστήματα και μέσα διεξαγωγής του πολέμου, το εύλογο ερώτημα που τίθενται είναι, «ποιες είναι εκείνες οι ευνοϊκές συνθήκες που θα επιτρέψουν στον Ελληνικό στρατό στο θέατρο επιχειρήσεων της Θράκης, να μεταβεί από την άμυνα στη διεξαγωγή επιθετικών επιχειρήσεων και πως μπορούν αυτές οι συνθήκες να δημιουργηθούν;».

Ιστορικό υπόβαθρο

Για να κατανοήσουμε καλύτερα το ζήτημα των «ευνοϊκών συνθηκών», θα ήταν σκόπιμο να φέρουμε σαν παράδειγμα τον Ε-Ι Πόλεμο του 1940 και να περιγράψουμε τις τότε συνθήκες που επέτρεψαν στην ανώτατη Ελληνική ηγεσία να αποφασίσει την ανάληψη από τις 14 Νοεμβρίου 1940 επιθετικών επιχειρήσεων για την εκδίωξη των Ιταλών από την Ελλάδα και τη μεταφορά του αγώνα πέρα των Ελληνικών συνόρων. Όπως είναι γνωστό, η τότε ηγεσία είχε σχεδιάσει να «παραχωρήσει» έδαφος στην Ήπειρο, προκειμένου να δώσει τον αμυντικό αγώνα στην οικονομική και «φύσει» ισχυρή τοποθεσία «Ελαία-Καλαμάς», επί της οποίας η διεξαγωγή της άμυνας από την VIII Μεραρχία (τη μόνη μεγάλη Μονάδα που βρισκόταν στην Ήπειρο) ήταν δυνατή υπό καλύτερους όρους. Βεβαίως, η ηγεσία, είχε αφήσει στο Μέραρχο της VIII Μεραρχίας την πρωτοβουλία, να επιλέξει το αν θα δώσει την αμυντική μάχη στην τοποθεσία «Ελαία-Καλαμάς», ή στην ακόμη οικονομικότερη και ισχυρότερη τοποθεσία του ποταμού Αράχθου, υπενθυμίζοντάς του όμως διαρκώς, ότι η Κύρια Αποστολή του ήταν η ισχυρή κάλυψη του Τμήματος Θεάτρου Επιχειρήσεων της Δυτικής Μακεδονίας και των οδεύσεων που οδηγούν από την Ήπειρο στη Θεσσαλία και την Αιτωλοακαρνανία. Και τούτο, επειδή μόνο έτσι ήταν δυνατή η κάλυψη του βασικού κορμού της χώρας και η ολοκλήρωση της επιστράτευσης και της στρατηγικής συγκέντρωσης του Ελληνικού Στρατού σε συνθήκες ασφάλειας, πράγμα που αποτελούσε και το καταλύτη για τη μετάβαση σε επιθετικές επιχειρήσεις. Επομένως, οι ευνοϊκές συνθήκες για την ανάληψη επιθετικών επιχειρήσεων, ήταν κατ’ αρχάς:

  1. Η διεξαγωγή με επιτυχία του επιβραδυντικού αγώνα από τα σύνορα μέχρι τη τελική τοποθεσία άμυνας («Ελαία-Καλαμάς» ή «Άραχθος»), προς κέρδος χρόνου για την καλύτερη προετοιμασία της άμυνας.
  1. Η ισχυρή κάλυψη του Τμήματος Θεάτρου Επιχειρήσεων Δυτικής Μακεδονίας και των οδεύσεων που οδηγούν από την Ήπειρο στη Θεσσαλία και την Αιτωλοακαρνανία, με τη διεξαγωγή άμυνας για την απόκρουση της Ιταλικής επίθεσης, είτε στην τοποθεσία «ΕλαίαΚαλαμάς», είτε στη τοποθεσία του ποταμού Αράχθου.
  1. Η ομαλή και ταχεία ολοκλήρωση της επιστράτευσης.
  1. Η επιτυχής ολοκλήρωση της στρατηγικής συγκέντρωσης του Ελληνικού Στρατού στους προβλεπόμενους χώρους, πράγμα που θα επέτρεπε και τη μετάβαση από την άμυνα στην επίθεση. Για γίνει αντιληπτό το μέγεθος αυτής της ενέργειας, θα πρέπει να αναφερθεί ότι έπρεπε να προωθηθούν προς το Αλβανικό Θέατρο Επιχειρήσεων οι ακόλουθες δυνάμεις:
  • Το Α’ Σ.Σ. από την Αθήνα (ΙΙ Μεραρχία Αθηνών, ΙΙΙ Μεραρχία Πάτρας, IV Μεραρχία Ναυπλίου)
  • Το Β’ Σ.Σ. από τη Λάρισα (Ι Μεραρχία και V Ταξιαρχία Λάρισας)
  • Το Γ’ Σ.Σ. από τη Θεσσαλονίκη (Χ Μεραρχία Βέροιας, ΧΙ Μεραρχία Θεσσαλονίκης)
  • Η V Μεραρχία Κρήτης
  • Η ΧΙΙΙ Μεραρχία από την Αλεξανδρούπολη
  • Η XVI Ταξιαρχία από τη Λαμία
  • Η XVII Μεραρχία από τη Θεσσαλονίκη
  • Μεγάλος αριθμός μη Μεραρχιακών μονάδων
Διάταξη αντιπάλων στις 27 Οκτωβρίου 1940

Διάταξη αντιπάλων στις 27 Οκτωβρίου 1940

Κατόπιν των παραπάνω, συνάγεται ότι ο καταλύτης για τη δημιουργία των παραπάνω αναφερομένων ευνοϊκών συνθηκών, ήταν η απόφαση της ηγεσίας να «παραχωρήσει» εθνικό έδαφος στην Ήπειρο και να δοθεί ο αμυντικός αγώνας σε ισχυρότερη και οικονομικότερη τοποθεσία από αυτή των συνόρων, με όρους δηλαδή που εγγυόνταν την απόκρουση της εχθρικής επίθεσης και την κάλυψη του κεντρικού κορμού της χώρας, ώστε η επιστράτευση και η στρατηγική συγκέντρωση του Ελληνικού Στρατού να ολοκληρωθούν με ασφάλεια.

Σημαντική επισήμανση

Εδώ θα πρέπει να αναφερθεί ότι οι αποφάσεις για το ΠΟΥ θα πρέπει να διεξαχθεί η άμυνα ήταν πάντοτε δύσκολες, ειδικά αυτές που αφορούσαν την εκκένωση εθνικού εδάφους, ακόμη και κατεχόμενου εδάφους (πχ στη Μικρά Ασία το 1922 και στην Αλβανία τον Απρίλιο του 1941), προκειμένου η μάχη να διεξαχθεί σε πίσω ισχυρότερη και οικονομικότερη τοποθεσία. Τα ιστορικά παραδείγματα είναι πολλά και ενδεικτικά:

  • Τον Μάρτιο του 1941, η Ελληνική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία συνάρτησε από τρεις σημαντικούς όρους την εκκένωση της Ανατολικής Μακεδονίας από τον Ελληνικό Στρατό και τη μεταφορά των 4 Μεραρχιών του Τμήματος Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας στην ισχυρότερη και οικονομικότερη τοποθεσία «Καϊμακτσαλάν-Βέρμιο-Πιέρια-Όλυμπος», όπως ζητούσαν οι Βρετανοί. Τελικά η μάχη για την απόκρουση της Γερμανικής εισβολής δόθηκε στην οχυρωμένη τοποθεσία «Μπέλες-Νέστος».
  • Στον Αραβο-Ισραηλινό πόλεμο του 1973 που παρουσίασε ο Τ.Τ. στο δεύτερο μέρος του άρθρου του, οι Ισραηλινοί δεν είχαν καμιά πρόθεση να παραχωρήσουν έδαφος στο Σίνα και πολύ περισσότερο στα υψώματα του Γκολάν (εδάφη που κατείχαν από το πόλεμο του Ιουνίου του 1967), προκειμένου να κερδίσουν χρόνο για να ολοκληρώσουν την επιστράτευση και την προώθηση των εφεδρικών ΤΘ μεραρχιών τους, ώστε στη συνέχεια να περάσουν στη διεξαγωγή επιθετικών επιχειρήσεων εναντίον των Αιγυπτίων και των Σύριων. Η δυσμενής όμως για αυτούς εξέλιξη των επιχειρήσεων στη διώρυγα του Σουέζ, ήταν αυτή που τους υποχρέωσε να υποχωρήσουν στις διαβάσεις ανατολικά της διώρυγας και να αναμένουν την επίθεση των ΤΘ Μεραρχιών των Αιγυπτίων, ώστε να τις εξουδετερώσουν στο ανοικτό πεδίο σε μάχη αρμάτων, στην οποία διέθεταν ποιοτική ανωτερότητα.

 

Σχετική μαχητική ισχύς Ελλάδας – Τουρκίας σε χερσαίες δυνάμεις και οπλικά συστήματα στη Θράκη

Στο παρακάτω σχεδιάγραμμα, παρουσιάζεται η θέση των κύριων Σχηματισμών της 1ης Τουρκικής Στρατιάς (το σχεδιάγραμμα έχει συνταχθεί με βάση πληροφορίες από ανοικτές πηγές).

Σχεδιάγραμμα 1. Διάταξη Σχηματισμών 1ης Τουρκικής Στρατιάς

Σχεδιάγραμμα 1. Διάταξη Σχηματισμών 1ης Τουρκικής Στρατιάς

Με βάση το βιβλίο «ΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΕΝΟΠΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΙ» του Χρήστου Μηνάγια, την εξαιρετικά λεπτομερειακή παρουσίαση στην ιστοσελίδα E-Αmyna με τίτλο «ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗΣ ΙΣΧΥΟΣ ΕΛΛΑΔΑΣ – ΤΟΥΡΚΙΑΣ», τις πληροφορίες του φίλου Γ.Μ. καθώς και την ετήσια επισκόπηση του περιοδικού «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΜΥΝΑ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ», επιδιώχθηκε να σχηματιστεί κατά προσέγγιση η εικόνα των χερσαίων Σχηματισμών, Συγκροτημάτων, Μονάδων και οπλικών συστημάτων που μπορούν να αντιπαρατάξουν η Ελλάδα και η Τουρκία στη Θράκη, προσέγγιση που παρουσιάζεται στο πίνακα που ακολουθεί. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η ακριβής σύνθεση των Τουρκικών Σχηματισμών, Συγκροτημάτων και Μονάδων δεν είναι απόλυτα σαφής.

 

Υπόμνημα Πίνακα

Υπόμνημα Πίνακα 

1. Υπολογίστηκε και η 28η Μ/Κ Ταξιαρχία του 4ου Σ.Σ. στην Άγκυρα.
2. Οι Μ/Κ και ΤΘ Ταξιαρχίες φέρονται να διαθέτουν από 2 Μ/Κ Τάγματα ΠΖ, 2 Τάγματα Αρμάτων και 2 Α/Κ ΜΜΠ των 4 Πυροβολαρχιών με 6 πυροβόλα εκάστη Πυροβολαρχία. Τα Τάγματα αρμάτων των ΤΘ Ταξιαρχιών, φέρονται να διαθέτουν 54 άρματα.
3. Εκτός από το 5ο ΣΚΔ της Ίμβρου, υπολογίστηκε και η 2η Ταξιαρχία ΚΔ (Μπολού) του 4ου Σώματος Στρατού της Άγκυρας. Θα πρέπει να θεωρείται βέβαιο ότι σε περίπτωση επιχειρήσεων η 1η Τουρκική Στρατιά θα ενισχυθεί με Ταξιαρχίες και Συντάγματα ΚΔ από το εσωτερικό της Μικράς Ασίας.
4. Τα Συντάγματα ΠΒ των 2ου και 5ου ΣΣ, φέρονται να διαθέτουν 3 Α/Κ ΜΜΠ και 1 Μοίρα ΠΕΠ Τ-122, έκαστο.
5. Ο Χρήστος Μηνάγιας αναφέρει ότι οι Λόχοι Α/Τ των Μ/Κ Ταξιαρχιών με την αναδιοργάνωση θα αναπτυχθούν (άγνωστο αν αναπτύχθηκαν) σε Τάγματα Α/Τ.
6. Τα άρματα LEO 2A4 και M 60T SABRA βρίσκονται στη 1η Στρατιά, πλην κάποιων που βρίσκονται στη Σχολή και το Κέντρο Εκπαιδεύσεως ΤΘ στην Άγκυρα.
7. Τα άρματα LEO 2A4 ανέρχονται σε 354, εκ των οποίων 339 εξοπλίζουν τα Τάγματα Αρμάτων της 4ης Μ/Κ Ταξιαρχίας και των 1ης και 3ης ΤΘΤ (σύνολο 298 άρματα). Άλλα περίπου 41 άρματα LEO 2A4, εξοπλίζουν ακόμη 1 Τάγμα Αρμάτων κάποιας Μ/Κ Ταξιαρχίας.
8. Υπολογίστηκαν μόνο τα ΤΟΜΠ – ΤΟΜΑ των Μ/Κ Λόχων ΠΖ [(3Χ4)+1].</sub

Από τα στοιχεία που παρατίθενται στο παραπάνω πίνακα, προκύπτει ότι ο συσχετισμός ισχύος στο Θέατρο Επιχειρήσεων της Θράκης είναι σε βάρος της Ελλάδας. Στη πραγματικότητα όμως, ο συσχετισμός ισχύος σε περίπτωση πολέμου θα διαμορφωθεί ακόμη δυσμενέστερα για τα Ελληνικά όπλα. Η Τουρκική ηγεσία διαθέτει το πλεονέκτημα του πρώτου πλήγματος, το δε εδαφικό ανάγλυφο και το συγκοινωνιακό δίκτυο της Ανατολικής Θράκης της παρέχουν τη δυνατότητα ταχείας μετακίνησης και συγκέντρωσης των δυνάμεών της στη περιοχή που θα επιλέξει. Είναι βέβαιο ότι στη περιοχή που θα εφαρμόσει τη Κυρία της Προσπάθεια, θα συγκεντρώσει συντριπτικά υπέρτερη ισχύ έναντι του Ελληνικού μετώπου και θα διαμορφώσει μια αναλογία δυνάμεων μεγαλύτερη του 3:1. Πέρα από τις γνωστές δυνάμεις της 1ης Τουρκικής Στρατιάς, στις επιχειρήσεις για τη διάσπαση της Ελληνικής αμυντικής τοποθεσίας θα λάβουν μέρος και άλλες δυνάμεις που θα μεταφερθούν από τη Μικρά Ασία και κυρίως δυνάμεις του 4ου ΣΣ της Άγκυρας.

Είναι προφανές, ότι ο Ελληνικός Στρατός δεν έχει άλλη επιλογή από τη διεξαγωγή μιας αποφασιστικής αμυντικής μάχης για την απόκρουση του αντιπάλου και δια της προκλήσεως σε αυτόν σοβαρών απωλειών, να αποκαταστήσει ένα ισοδύναμο επίπεδο ισχύος.

 

Τοποθεσίες Άμυνας στη Θράκη που φράσσουν του άξονες επιθέσεως από ανατολάς προς δυσμάς

Στη Θράκη υπάρχουν οι παρακάτω τρεις (3) κύριες αμυντικές τοποθεσίες με μέτωπο προς ανατολάς από τις οποίες μπορεί να διεξαχθεί άμυνα για την απόκρουση της Τουρκικής επίθεσης για τη κατάληψη της Ελληνικής Θράκης:

Τοποθεσία Βιστωνίδος (Πόρτο Λάγος)

Η μεταφορά της άμυνας στην υπόψη τοποθεσία σημαίνει ότι η Ελλάδα θα έχει χάσει τη μάχη στον Έβρο. Αυτή η υπόθεση δεν ενδιαφέρει το παρόν κείμενο.

Τοποθεσία ορέων Βυρσίνης–Υψώματα Άρη–Ιερό Όρος (Μπουκατέ)–Ορφέας (Κελεμπέκ)–Κεφάλι (Τσομπάν)

Είναι μεγάλου αναπτύγματος αλλά στοιχίζεται κυρίως επί παθητικών εδαφών με αποτέλεσμα να είναι οικονομική. Κατά το μεγαλύτερο μέρος της είναι αντιαρματική και πολύ ισχυρή. Στο νότιο τμήμα της, όπου υπάρχουν και οι διαβάσεις δια των οποίων επικοινωνεί η πεδιάδα της Αλεξανδρούπολης με τη πεδιάδα της Κομοτηνής, υφίστανται σημαντικές αρματικές προσβάσεις.

Χάρτης του νομού Έβρου

Χάρτης του νομού Έβρου

 

Τοποθεσία ποταμού Έβρου

Η τοποθεσία του ποταμού Έβρου στοιχίζεται επί των αναχωμάτων και υψωμάτων στη δυτική όχθη του ποταμού, πλην των Τουρκικών προγεφυρωμάτων του Καρααγάτς και των Φερών, όπου στοιχίζεται στα αμέσως δυτικά των συνόρων χαμηλά υψώματα. Η τοποθεσία είναι εξαιρετικά μεγάλου αναπτύγματος και ως εκ τούτου αντιοικονομική. Βόρεια του χωριού Μάνδρα και νότια του χωριού Λυκόφως, είναι κατά βάση αρματική και επιτρέπει την ανάπτυξη και τη διεξαγωγή επιχειρήσεων από μεγάλες Μ/Κ και ΤΘ δυνάμεις. Παρά το μεγάλο ανάπτυγμα της, η τοποθεσία είναι αρκετά ισχυρή αφ’ ενός λόγω του μεγάλης στρατιωτικής αξίας υδάτινου κωλύματος του ποταμού Έβρου που βρίσκεται προ του μετώπου της και αφ’ ετέρου λόγω του μεγάλου αριθμού αποστραγγιστικών τάφρων που βρίσκονται αμέσως δυτικά του ποταμού και λειτουργούν ως πολλαπλά Α/Τ κωλύματα. Δεσπόζοντα εδάφη τακτικής σημασίας, καθώς και οι κατοικημένοι τόποι, που υπάρχουν σε όλο το πλάτος και βάθος της τοποθεσίας, επαυξάνουν την ισχύ της.

Το κεντρικό τμήμα της τοποθεσίας διατρέχεται από τις ανατολικές απολήξεις του Ορφέα, είναι κατά βάση ορεινό και στερείται σημαντικών εγκάρσιων δρομολογίων, με αποτέλεσμα να είναι δυσχερής η μετάγγιση δυνάμεων κατά τη διεύθυνση βορράς – νότος και αντιστρόφως.

Η τοποθεσία του Έβρου επικοινωνεί με τη πεδιάδα της Κομοτηνής δια των παρακάτω 4 διαβάσεων:

  • Διάβαση Ατάρνης – Μάκρης δια της οποίας διέρχεται η Εγνατία Οδός.
  • Διάβαση Συκοράχης – Κίρκης – Αλεξανδρούπολης που εξυπηρετείται από ασφαλτοστρωμένη οδό διπλής κατεύθυνσης και καλής βατότητας
  • Διάβαση Συκοράχης – Κίρκης – Ποταμών, δια την οποίας διέρχεται η σιδηροδρομική γραμμή Κομοτηνή – Αλεξανδρούπολη
  • Διάβαση Σάπκας – Σίλο (Στρατιωτική Γεωγραφία, Ταξίαρχου Σ. Λουμάκη, έκδοση 1983), ή διάβαση Άρη (υψ. 1044 μ.), δια της οποίας διέρχεται η Ε.Ο. Κομοτηνής – Ν. Σάντας – Μέγα Δέρειο – Μικρό Δέρειο – Μεταξάδες, που αποτελεί ουσιαστικά και τη μόνη οδό επικοινωνίας του βόρειου τμήματος του Έβρου με τη πεδιάδα της Κομοτηνής.
Το κεντρικό και νότιο τμήμα της τοποθεσίας του ποταμού Έβρου και οι διαβάσεις                        στη τοποθεσία Όρη Βυρσίνης – Άρης – Ιερό Όρος – Ορφέας - Κεφάλι

Το κεντρικό και νότιο τμήμα της τοποθεσίας του ποταμού Έβρου και οι διαβάσεις
στη τοποθεσία Όρη Βυρσίνης – Άρης – Ιερό Όρος – Ορφέας – Κεφάλι

Το μεγάλο όμως ανάπτυγμα της τοποθεσίας και οι περιοχές του βόρειου και νότιου Έβρου που προσφέρονται για επιχειρήσεις μεγάλων Μ/Κ και ΤΘ σχηματισμών, επιβάλλουν:

  • Την ύπαρξη από τώρα σοβαρών δυνάμεων στη περιοχή για την απόκρουση μιας Τουρκικής επίθεσης. 
  • Την ισχυροποίησή της τοποθεσίας με έργα μόνιμης οχύρωσης και εκστρατείας. Σίγουρα στον υπόψη τομέα έχουν γίνει πάρα πολλά, αλλά αυτή η δραστηριότητα δεν έχει τέλος. Η τεχνολογική εξέλιξη των οπλικών συστημάτων δημιουργεί διαρκώς και νέες προκλήσεις. Πχ η δυνατότητα των σύγχρονων Γ/Φ αρμάτων να γεφυρώνουν τάφρους πλάτους άνω των 17 μέτρων, επιβάλλει τη κατασκευή τάφρων μεγαλύτερου πλάτους και βάθους.
  • Την ισχυρή κατοχή των διαβάσεων επί της τοποθεσίας Όρη Βυρσίνης – Άρης – Ορφέας – Ιερό Όρος – Κεφάλι, επειδή είναι βέβαιο ότι θα αποτελέσουν ΑΝΣΚ των Τουρκικών Αερομεταφερόμενων δυνάμεων και των Δυνάμεων Ειδικών Επιχειρήσεων του Τουρκικού Γενικού Επιτελείου.

 

Επιλογή αμυντικής τοποθεσίας για την απόκρουση μιας Τουρκικής επίθεσης στη Θράκη

Η «παραχώρηση» εδάφους στον Έβρο και η σύμπτυξη των Ελληνικών δυνάμεων στην ισχυρότερη και οικονομικότερη τοποθεσία «όρη Βυρσίνης – Άρης – Ιερό Όρος – Ορφέας – Κεφάλι», που θα επέτρεπε τη διεξαγωγή της άμυνας υπό ευνοϊκότερες συνθήκες, ώστε να δημιουργήσουμε τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την ανάληψη επιχειρήσεων επιθετικής επιστροφής, είναι απλά ΑΔΙΑΝΟΗΤΗ. Για πολιτικούς λόγους και στρατιωτικούς λόγους, δεν μπορούμε να ενεργήσουμε κατ’ ανάλογο τρόπο με αυτό του Οκτωβρίου-Νοεμβρίου του 1940. Μπορεί η αμυντική τοποθεσία που στοιχίζεται στην οροσειρά δυτικά του ποταμού Έβρου, να είναι οικονομικότερη και κατά πολύ ισχυρότερη από την τοποθεσία του Έβρου και να εγγυάται τη διεξαγωγή της άμυνας με καλύτερους όρους, αλλά οι σημερινές συνθήκες δεν επιτρέπουν την «παραχώρηση» εθνικού εδάφους στη Θράκη για τους εξής λόγους:

  • Στο νομό Έβρου διαβιούν μεγάλοι, συμπαγείς και  ευημερούντες Ελληνικοί πληθυσμοί, κυρίως στα αστικά κέντρα των δήμων Αλεξανδρούπολης (~72.000), Σουφλίου (~18.000), Διδυμότειχου (~23.500) και  Ορεστιάδας (~36.500), οι οποίοι διαχωρίζουν τη Μουσουλμανική μειονότητα των νομών Ροδόπης και Ξάνθης από την Ανατολική Θράκη και τη Τουρκία. Μεταφορά της άμυνας στη τοποθεσία Όρη Βυρσίνης – Ιερό Όρος – Ορφέας – Κεφάλι, θα επέβαλε και την εκκένωση του νομού Έβρου από το μεγαλύτερο μέρος των εκεί Ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων και τη μεταφορά τους δυτικότερα. Αυτό θα είχε σαν αποτέλεσμα και τη σταδιακή διαρροή του Ελληνικού πληθυσμού από την ευαίσθητη εθνικά περιοχή του Έβρου, λόγω της απομείωσης του βαθμού ασφαλείας που παρέχει (στο πληθυσμό) η εκεί παρουσία του Στρατού, πράγμα που εθνικά είναι μη αποδεκτό.
  • Η μάζα του Ελληνικού Στρατού, δεν βρίσκεται πλέον στη Μακεδονία και νοτιότερα όπως το 1940, αλλά στη Θράκη  και ως εκ τούτου δεν απαιτείται να κερδηθεί χρόνος για να περατωθεί η στρατηγική του συγκέντρωση στο Θέατρο των Επιχειρήσεων της Θράκης. Βεβαίως υπάρχει το σοβαρό πρόβλημα της επιστρατευτικής συμπλήρωσης των εμπρός σχηματισμών και μονάδων, που εξ αιτίας της εννεάμηνης θητείας έχει καταστεί ιδιαίτερα κρίσιμο, αλλά ας ελπίζουμε ότι θα υπάρξει έγκαιρη προειδοποίηση.
  • Η τοποθεσία του Έβρου, αν και αντιοικονομική όπως προαναφέρθηκε, είναι αρκετά ισχυρή λόγω του ποταμού Έβρου που αποτελεί ένα σημαντικό κώλυμα μεγάλης στρατιωτικής αξίας, η βιαία διάβαση του οποίου από τις Τουρκικές δυνάμεις απαιτεί τη διεξαγωγή μιας δύσκολης και πολύ απαιτητικής επιχείρησης, της οποίας η επιτυχία με κανένα τρόπο δεν μπορεί να είναι εξασφαλισμένη.
  • Η μέχρι σήμερα ιστορία των πολέμων που διεξήχθησαν μετά το 1945, έχει δείξει ότι όταν οι «σάλπιγγες» του ΣΑ του ΟΗΕ θα σημάνουν την κατάπαυση του πυρός, «ο κατέχων καλώς κατέχει» και η λύση θα δοθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, όπου ο κατέχων διαθέτει το πλεονέκτημα. Αυτό συνεπάγεται ότι δεν μπορούμε να προσφέρουμε έδαφος στον αντίπαλο, από το οποίο ίσως να μη μπορέσουμε να τον απορρίψουμε μέχρι το «παύσατε πυρ» του Σ.Α. του ΟΗΕ.

Συνεπώς, η άμυνα στη Θράκη για την απόκρουση μιας Τουρκικής επίθεσης, θα διεξαχθεί επί της τοποθεσίας του ποταμού Έβρου, «άνευ ιδέας παραχώρησης εδάφους».

 

Δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών για τη μετάβαση από την άμυνα στη διεξαγωγή επιθετικών επιχειρήσεων

Με βάση τα όσα ήδη έχουν αναφερθεί, καθίσταται προφανές ότι στο θέατρο επιχειρήσεων του Έβρου οι ευνοϊκές συνθήκες που θα επιτρέψουν στον Ε.Σ. να μεταβεί από τον αμυντικό αγώνα στη διεξαγωγή επιθετικών επιχειρήσεων, θα πρέπει να δημιουργηθούν – κατά το μέτρο που αφορά τον Ελληνικό Στρατό – με άλλον τρόπο και σε καμιά περίπτωση με τη παραχώρηση εδάφους.

Λαμβάνοντας υπόψη την αριθμητική υπεροχή της 1ης Τουρκικής Στρατιάς στην Ανατολική Θράκη, θεωρώ ότι οι ελάχιστες αναγκαίες συνθήκες που θα πρέπει να ικανοποιούνται για τη μετάβαση από την άμυνα στη διεξαγωγή επιθετικών επιχειρήσεων στη περιοχή του Έβρου, είναι οι ακόλουθες:

  1. Η 1η Τουρκική Στρατιά να έχει εμπλέξει, αν όχι το σύνολο, το μεγαλύτερο μέρος των ΤΘ και Μ/Κ δυνάμεών της στις επιχειρήσεις για τη διάσπαση της τοποθεσίας του ποταμού Έβρου.
  1. Η Τουρκική επίθεση να έχει αποκρουστεί και ο αντίπαλος να έχει καθηλωθεί ανατολικά του ποταμού.
  1. Η εχθρική ισχύς και ειδικά το αρματικό της δυναμικό, να έχουν απομειωθεί σε σημαντικό βαθμό κατά τη διεξαγωγή της επιχείρησης για τη διάσπαση της τοποθεσίας του ποταμού Έβρου.
  1. Οι Ελληνικές στρατηγικές εφεδρείες να έχουν προωθηθεί στη περιοχή της Θράκης.
  1. Ο συσχετισμός ισχύος μεταξύ των δύο αντιπάλων μετά το πέρας της μάχης, να έχει κλίνει υπέρ των Ελληνικών όπλων, ή τουλάχιστο να είναι ισοδύναμος. Ειδικότερα, θα πρέπει οι Μ/Κ και ΤΘ Ταξιαρχίες των Στρατευμάτων της Θράκης να μην έχουν υποστεί σημαντική φθορά από τη συμμετοχή τους στον αγώνα και κυρίως να διατηρούν άθικτο σημαντικό μέρος του αρματικού τους δυναμικού, οι δε στρατηγικές εφεδρείες να μη έχουν εμπλακεί στην αμυντική μάχη.

Σημείωση: Εδώ αναφέρομαι αποκλειστικά και μόνο σε αυτό που μπορεί να σχεδιάσει ή να επιτύχει ο Ελληνικός Στρατός. Ασφαλώς υπάρχουν και άλλα ζητήματα που υπεισέρχονται, όπως αυτό της αεροπορική κυριαρχίας.

Τούτων δοθέντων, καθίσταται προφανές ότι ο καταλύτης για τη δημιουργία ευνοϊκών συνθηκών στον Έβρο, για τη μετάβαση από την άμυνα στην επίθεση, είναι η διεξαγωγή ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΗΣ ΜΑΧΗΣ επί της τοποθεσίας του ποταμού Έβρου με σκοπό την απόκρουση της εχθρικής επίθεσης και τη σημαντική απομείωση της εχθρικής ισχύος δια της πρόκλησης στον αντίπαλο σημαντικών απωλειών, ειδικά στο αρματικό του δυναμικό.

 

Η μορφή της άμυνας που θα διεξαχθεί επί της τοποθεσίας του Έβρου

Επί του Έβρου θα διεξαχθεί άμυνα περιοχής. Αυτό είναι πέρα κάθε αμφισβήτησης, αφού κάθε ιδέα «προσχεδιασμένης παραχώρησης» εδάφους, είτε για τη μεταφορά της άμυνας σε πίσω τοποθεσία, είτε για τη διεξαγωγή κινητής (ή ελαστικής) άμυνας, είναι επικίνδυνη και συνεπώς μη αποδεκτή.

Η επιλογή για τη διεξαγωγή άμυνας περιοχής αποβλέπει στην απόκρουση της εχθρικής επίθεσης και τη διατήρηση της τοποθεσίας του ποταμού Έβρου αρραγούς. Προς τούτο επιβάλλεται ο όγκος των δυνάμεων να αναπτύσσεται στις εμπρός αμυντικές τοποθεσίες και μέρος της αμυνόμενης δύναμης να τηρείται σε εφεδρεία (ΕΕ 100-1, «Επιχειρήσεις Χερσαίων Δυνάμεων», Έκδοση 2008, σελίδα 149).

Στο παραπάνω αναφερόμενο εγχειρίδιο και στη σελίδα 155, εισάγεται ο όρος της «Ενεργητικής Άμυνας», και προσδιορίζεται ότι αυτή δεν αποτελεί μια ιδιαίτερη μορφή άμυνας, αλλά μέθοδο διεξαγωγής στην οποία πρυτανεύει η επιθετική ενέργεια και πρέπει να ενυπάρχει σε όλες τις μορφές της άμυνας. Δηλαδή, είναι η άμυνα (άμυνα περιοχής για τον Έβρο) που στηρίζεται στην ευρεία χρησιμοποίηση της επιθετικής ενέργειας με τη μορφή της αντεπίθεσης, με σκοπό την απόκρουση της εχθρικής επίθεσης, τη διατήρηση της αμυντικής τοποθεσίας και την πρόκληση στον εχθρό όσο το δυνατό περισσότερων απωλειών.

Με βάση τις παραπάνω παραδοχές και λαμβάνοντας υπόψη αφ’ ενός την σημαντικά ανώτερη ισχύ της 1ης Τουρκικής Στρατιάς από αυτήν του Δ’ ΣΣ και αφ’ ετέρου ότι στην τοποθεσία του ποταμού Έβρου θα διεξαχθεί άμυνα περιοχής, θεωρώ ότι για να είναι δυνατή η διεξαγωγή ενεργητικής άμυνας, επιβάλλεται να εξασφαλιστούν τα εξής:

  • Η αμυντική τοποθεσία να κατέχεται δια ισχυρών δυνάμεων (Δυνάμεις Αποκρούσεως) κατάλληλων για τη διεξαγωγή μάχης επί οχυρωμένης τοποθεσίας, προκειμένου να εξασφαλιστεί η απόκρουση της εχθρικής επίθεσης.
  • Ο κύριος όγκος των Μ/Κ και ΤΘ δυνάμεων του Δ’ ΣΣ και των εμπρός Μεραρχιών, να βρίσκεται στην εφεδρεία, επειδή μόνο δι’ αυτών των δυνάμεων είναι δυνατή η διεξαγωγή ενεργητικής άμυνας στις ευρείες αρματικές εκτάσεις του βόρειου και νότιου Έβρου.
  • Οι αριθμός των αρμάτων των Μ/Κ Ταξιαρχιών να είναι σημαντικά μεγαλύτερος της κλασικής σύνθεσης των ΕΜΑ των 41 αρμάτων, επειδή οι Μ/Κ Ταξιαρχίες – στερούμενες ΤΟΜΑ – μόνο δια των αρμάτων μπορούν να ενεργήσουν επιθετικά, ώστε η άμυνα περιοχής να πάρει τη μορφή της ενεργητικής άμυνας. Υπόψη ότι τα ΤΟΜΠ Μ113 των Μ/Κ ΤΠΖ δεν προσθέτουν ουσιαστική ισχύ στις Μ/Κ Ταξιαρχίες, επειδή αφ’ ενός στερούνται ισχυρής θωράκισης ώστε να μπορούν να συνεργάζονται με τα άρματα εκ του σύνεγγυς και αφ’ ετέρου δεν διαθέτουν βαρύ οπλισμό και δυνατότητες μάχης σε συνθήκες περιορισμένης ορατότητας. Κατά τη γνώμη μου, τα ΤΟΜΠ Μ113 είναι κατάλληλα μόνο για τη μετακίνηση του πεζικού υπό προστασία θώρακα εκτός του πεδίου της μάχης, ή ως φορείς βαρέων όπλων ΠΖ, αλλά και για πολλές άλλες χρήσεις (διοικητικά, για τη μεταφορά τραυματιών, τη μεταφορά των ομάδων συντηρήσεως, επικοινωνιών κ.α.).

Η κλιμάκωση των δυνάμεων κατά την άμυνα

Κατά την άμυνα περιοχής η γενική κλιμάκωση των δυνάμεων κατά το πλάτος και βάθος της αμυντικής τοποθεσίας, δίνεται από το ακόλουθο σχεδιάγραμμα (ΕΕ 100-1, «Επιχειρήσεις Χερσαίων Δυνάμεων», Έκδοση 2008, σελίδα 167)

Σχεδιάγραμμα 2:                      Σχηματικά η Αμυντική Περιοχή Σώματος Στρατού

Σχεδιάγραμμα 2: Σχηματικά η Αμυντική Περιοχή Σώματος Στρατού

Από το σχεδιάγραμμα γίνεται προφανές ότι στην Αμυντική Περιοχή ενός Σώματος Στρατού υφίστανται 3 κλιμάκια δυνάμεων. Τα κλιμάκια Αποκρούσεως και Εφεδρείας των εμπρός Μεραρχιών και το κλιμάκιο Εφεδρείας του Σώματος Στρατού. Είναι ενδιαφέρον ότι οι σχεδιαστές του σχεδιαγράμματος και αυτοί που το ενέκριναν, προέβλεψαν (σχηματικά βεβαίως) ένα ασθενές κλιμάκιο Δυνάμεων Αποκρούσεως για τις εμπρός 2 Μεραρχίες του Σώματος Στρατού. Για ποιο λόγο, όταν για την Ελληνική πραγματικότητα, η επιλογή είναι η διεξαγωγή άμυνας περιοχής;

Έχω τη γνώμη ότι οι σχεδιαστές των σχεδιαγραμμάτων των εγχειριδίων τακτικής τείνουν να μεταφέρουν – σε κάποιο βαθμό – σε αυτά, τις παραστάσεις που έχουν προσλάβει από την επιχειρησιακή πραγματικότητα, ή από αυτά που διδάχθηκαν στις σχολές επιτελών. Στο παραπάνω σχεδιάγραμμα, παρατηρούμε ότι οι δυνάμεις αποκρούσεως των 2 Μεραρχιών, αποτελούνται από 2 μονάδες επιπέδου Τάγματος ΠΖ [δηλαδή Τάγμα ΠΖ (ΤΠ), ή Μ/Κ ΤΠ, ή Επιλαρχία Αναγνωρίσεως (ΕΑΝ)], που ενεργούν υπό τη διοίκηση των Μεραρχιών. Νομίζω ότι το σχεδιάγραμμα έχει κάποια σχετική αναλογία με την εικόνα των δυνάμεων του Έβρου, αφού οι εκεί Μεραρχίες δεν διαθέτουν Συντάγματα ΠΖ αλλά Μ/Κ Ταξιαρχίες, οι οποίες με βάση ανοικτές πηγές – που ενδεχομένως να μη ανταποκρίνονται απόλυτα με τη πραγματικότητα – διαθέτουν πέραν των Μ/Κ Ταγμάτων και Τάγματα απλού – κλασικού πεζικού1. Συμπληρωματικά, στο Εγχειρίδιο Εκστρατείας ΕΕ 100-1 «Επιχειρήσεις Χερσαίων Δυνάμεων», σελίδα 170, Προφυλακές Μάχης, διαβάζουμε τα εξής ενδιαφέροντα: «Η Μεραρχία συντονίζει τη δράση των προφυλακών μάχης … επί των ορίων των εμπρός Ταξιαρχιών … Οι Διοικητές των εμπρός Ταξιαρχιών καθορίζουν τη θέση, δύναμη και σύνθεση αυτών, όπως και τον χρόνο συμπτύξεως». (Ειρήσθω εν παρόδω ότι οι Δυνάμεις Εφεδρείας δεν διαθέτουν Ζώνη Ενεργείας και όρια). Συνεπώς, στο μεν κείμενο του εγχειριδίου περιγράφεται ότι οι Δυνάμεις Αποκρούσεως στο επίπεδο της Μεραρχίας είναι Ταξιαρχίες (λογικό αφού οι μεραρχίες διοικούν Ταξιαρχίες και όχι Τάγματα), στο δε σχεδιάγραμμα οι Δυνάμεις Αποκρούσεως της Μεραρχίας είναι μονάδες επιπέδου Τάγματος και επομένως οι Ταξιαρχίες της Μεραρχίας θα πρέπει να αποτελούν τις Δυνάμεις Εφεδρείας. Έχω τη γνώμη, ότι οι συγγραφείς του ΕΕ 100-1 έκδοσης 2008, σχεδιάζοντας τη τυπική κλιμάκωση των δυνάμεων κατά την άμυνα, έλαβαν υπόψη τους – κατά κάποιο τρόπο – την Ελληνική πραγματικότητα στον Έβρο(;). Φαίνεται ότι οι ευρισκόμενες στον Έβρο Μ/Κ Ταξιαρχίες είναι κάτι απ’ όλα. Και Δυνάμεις Αποκρούσεως και Εφεδρείας των εμπρός Μεραρχιών. Αλλά ως γνωστό, ποτέ δεν χώρεσαν δύο καρπούζια σε μια μασχάλη.

Ασφαλώς και δεν γνωρίζω ποιες μονάδες αποτελούν τις Δυνάμεις Αποκρούσεως των Μεραρχιών στον Έβρο. Δεν γνωρίζω αν είναι οι Μ/Κ Ταξιαρχίες με τα Τάγματα ΠΖ που φαίνεται ότι διαθέτουν, ή τα Τάγματα ΠΖ μαζί με άλλες δυνάμεις υπό τις Μεραρχίες.

Θεωρώ όμως ότι και οι δύο περιπτώσεις – στην περίπτωση που ισχύει κάποια από τις δύο – είναι λάθος. Οι Μ/Κ Ταξιαρχίες ασφαλώς και μπορούν να αποτελέσουν τις Δυνάμεις Αποκρούσεως των εμπρός Μεραρχιών, αλλά είναι λίγες σε αριθμό και από τη στιγμή που αναλαμβάνουν την αποστολή Δυνάμεων Αποκρούσεως, εξουδετερώνονται ως ταχυκίνητες εφεδρείες. Βεβαίως θα μπορούσαν να αποτελέσουν την εφεδρεία των εμπρός Μεραρχιών οι Ταξιαρχίες της Θράκης, αλλά και αυτές είναι πολύ λίγες για να δοθούν στις εμπρός Μεραρχίες. Από την άλλη πλευρά, βλέπω ως πολύ αφελές να αποτελούν 2 Τάγματα ΠΖ τη Δύναμη Αποκρούσεως μιας Μεραρχίας. Το μέτωπο της κάθε Μεραρχίας στον Έβρο είναι τεράστιο για να μπορεί να καλυφθεί από 2 Τάγματα ΠΖ, η δε Μεραρχία δεν υπάρχει για να κάνει τη δουλειά των Συνταγμάτων ΠΖ.

Τελικά το ερώτημα τίθεται:

Πως και με ποιο τρόπο μπορεί να διεξαχθεί αποφασιστική αμυντική μάχη, ώστε να αποκρουστεί η εχθρική επίθεση, να προκληθούν στον αντίπαλο μεγάλες απώλειες – κυρίως στο αρματικό του δυναμικό – και στο τέλος του αμυντικού αγώνα οι Μ/Κ και ΤΘ Ταξιαρχίες των στρατευμάτων της Θράκης να συνεχίσουν να διατηρούν σημαντικό μέρος της αρχικής τους ισχύος, προκειμένου να συμμετάσχουν – μαζί με τις στρατηγικές εφεδρείες – στις επιχειρήσεις επιθετικής επιστροφής;

Έχω τη πεποίθηση ότι αυτό είναι απόλυτα εφικτό και ο κρίσιμος παράγοντας που θα επιτρέψει την απόκρουση της Τουρκικής επίθεσης αλλά ταυτόχρονα και τη διατήρηση ανέπαφου σημαντικού μέρους της αρχικής ισχύος των Μ/Κ και ΤΘ Ταξιαρχιών της Θράκης στο τέλος της αμυντικής μάχης, είναι το είδος και η ισχύς των μονάδων που θα αποτελέσουν τις Δυνάμεις Αποκρούσεως και Εφεδρείας των εμπρός Μεραρχιών.

Αναλύοντας περισσότερο τη γενική αυτή ιδέα, πιστεύω ότι:

  1. Το κλιμάκιο Αποκρούσεως των εμπρός Μεραρχιών πρέπει να είναι «αρκούντως» ισχυρό και να αποτελείται από δυνάμεις κατάλληλες για τη διεξαγωγή αποφασιστικής αμυντικής μάχης στην οχυρωμένη τοποθεσία του ποταμού Έβρου. Οι υπόψη δυνάμεις θα πρέπει να έχουν την απαιτούμενη ισχύ ώστε να αποτρέψουν τη διάβαση του ποταμού στον αντίπαλο, ή τουλάχιστο να του προκαλέσουν μεγάλες απώλειες, να απορροφήσουν την επιθετική του ορμή, να τον καθυστερήσουν σημαντικά και να δώσουν τον χρόνο στις εφεδρείες να επέμβουν για την εξάλειψη τυχόν προγεφυρωμάτων που θα δημιουργηθούν.
  1. Οι Μ/Κ Ταξιαρχίες θα πρέπει να είναι ισχυρές σε άρματα και – αν όχι όλες, πάντως κάποιες εξ αυτών – επιβάλλεται να αποτελούν μέρος των Δυνάμεων Εφεδρείας των εμπρός μεραρχιών, ώστε με την ισχύ τους να καθιστούν εφικτή τη διεξαγωγή ενεργητικής άμυνας.
  1. Η Τελική Επιθυμητή Κατάσταση μετά το πέρας της αμυντικής μάχης, θα πρέπει να είναι η εξής:
  • Ο αντίπαλος να έχει καθηλωθεί στην ανατολική όχθη του ποταμού και η ισχύς του να έχει απομειωθεί σε σημαντικό βαθμό, ειδικά στο αρματικό του δυναμικό.
  • Οι Μ/Κ και ΤΘ Ταξιαρχίες του Δ’ Σ.Σ. να διατηρούν ανέπαφο σημαντικό μέρος της αρχικής ισχύος τους.

Η πρόταση μου για την υλοποίηση της περιγραφόμενης παραπάνω ιδέας, είναι η εξής:

  • Οι Δυνάμεις  Αποκρούσεως  των  εμπρός  Μεραρχιών  πρέπει να  αποτελούνται από    ενεργά  και  καλά  επανδρωμένα  και  εκπαιδευμένα  Συντάγματα  απλού   Πεζικού  -ενδεχομένως ειδικής σύνθεσης-  και  Επιλαρχίες  Αναγνωρίσεως (ΕΑΝ).  Εναλλακτικά, οι Δυνάμεις Αποκρούσεως μιας Μεραρχίας μπορεί να αποτελούνται από 1 ή 2 Συντάγματα ΠΖ και 1 Μ/Κ Ταξιαρχία, η οποία όμως θα πρέπει να διαθέτει και Τάγματα απλού ΠΖ, για να αμυνθούν στην οχυρωμένη τοποθεσία (σχεδιάγραμμα 4). Σε κάθε περίπτωση ο κορμός των Δυνάμεων που θα διεξαγάγουν την αμυντική μάχη στην  οχυρωμένη τοποθεσία, θα πρέπει να αποτελείται από Τάγματα ΠΖ που θα πλαισιώνονται όπου κρίνεται αναγκαίο από Μ/Κ Τάγματα ΠΖ και ΕΑΝ.
  • Η αμυντική μάχη που θα δοθεί επί της οχυρωμένης τοποθεσίας για την απόκρουση της Τουρκικής επίθεσης, θα διεξαχθεί από τα αναφερόμενα Συντάγματα ΠΖ και τις Επιλαρχίες Αναγνωρίσεως (Σχεδιάγραμμα 2), ή από  Μ/Κ  Ταξιαρχίες,  Συντάγματα ΠΖ  και  ΕΑΝ (Σχεδιάγραμμα 3).
  • Ο αμυντικός αγώνας των Δυνάμεων Αποκρούσεως θα διευθύνεται από τις Μεραρχίες
  • Οι  Μ/Κ Ταξιαρχίες, ή τουλάχιστο κάποιες από αυτές,  πρέπει να αποτελούν μέρος των Δυνάμεων Εφεδρείας των εμπρός Μεραρχιών, που θα επεμβαίνουν στον αγώνα  για την εκτέλεση κυρίων αντεπιθέσεων.
                                                                          Σχεδιάγραμμα 3:                   Σχηματικά η κλιμάκωση των δυνάμεων στο Τομέα μιας Μεραρχίας, με βάση τη πρόταση.    Η Μεραρχία διαθέτει ως  Δυνάμεις Αποκρούσεως το 140ο και το 460ο  Συντάγματα ΠΖ και ως Δυνάμεις Εφεδρείας                          2 Μ/Κ Ταξιαρχίες, που έχουν προωθήσει  στη Περιοχή των Δυνάμεων Αποκρούσεως  1Τακτικό Συγκρότημα Μ/Κ ΤΠΖ και 1 Συγκρότημα Μ/Κ ΛΠΖ

Σχεδιάγραμμα 3: Σχηματικά η κλιμάκωση των δυνάμεων στο Τομέα μιας Μεραρχίας, με βάση τη πρόταση.
Η Μεραρχία διαθέτει ως Δυνάμεις Αποκρούσεως το 140ο και το 460ο Συντάγματα ΠΖ και ως Δυνάμεις Εφεδρείας
2 Μ/Κ Ταξιαρχίες, που έχουν προωθήσει στη Περιοχή των Δυνάμεων Αποκρούσεως
1 Τακτικό Συγκρότημα Μ/Κ ΤΠΖ και 1 Συγκρότημα Μ/Κ ΛΠΖ

  • Συγκροτήματα και Τακτικά Συγκροτήματα των Μ/Κ Ταξιαρχιών ευρισκόμενα σε προωθημένες θέσεις, θα ενεργούν για τη κάλυψη κενών, την αναχαίτιση εισχωρήσεων και την εκτέλεση άμεσων αντεπιθέσεων.
  • Ο αριθμός των αρμάτων των ΕΜΑ των Μ/Κ Ταξιαρχιών θα πρέπει να είναι μεγαλύτερος της κλασσικής σύνθεσης των 41 αρμάτων, ώστε να είναι δυνατή η οργάνωση ισχυρών σε άρματα Τακτικών Συγκροτημάτων. Υπό τις παρούσες συνθήκες, το ελάχιστο που μπορεί να γίνει, είναι οι ΕΜΑ των Μ/Κ Ταξιαρχιών να διαθέτουν και 4η ΙΜΑ, δηλαδή 54 άρματα.
  • Το μεγαλύτερο μέρος των ομαδικών όπλων των Μ/Κ Ταγμάτων των Δυνάμεων της Εφεδρείας (όλμοι 4,2’’ και τα κατευθυνόμενα Α/Τ όπλα), θα πρέπει να διατεθούν για την ενίσχυση των Δυνάμεων Αποκρούσεως (δηλαδή των Συνταγμάτων ΠΖ).

Θεωρώ την παραπάνω πρόταση λογική τακτικά και νομίζω ότι βρισκόταν και στις σκέψεις αυτών που κατά τη δεκαετία του 1990 οργάνωσαν τα Συντάγματα ΠΖ σε Μ/Κ Ταξιαρχίες. Αλλά η υλοποίηση της σκόνταψε σε ένα τεράστιο εμπόδιο. Την τραγική λειψανδρία που μαστίζει τον Ελληνικό Στρατό και έχει οδηγήσει στην υποεπάνδρωση των μονάδων και την ουσιαστική κατάργηση του απλού πεζικού.

Αναλύοντας περισσότερο την παραπάνω σκέψη, πιστεύω ότι σε περίπτωση Ε-Τ πολέμου, οι Δυνάμεις Αποκρούσεως των εμπρός Μεραρχιών θα πρέπει να αποτελούνται – κυρίως – από καλά επανδρωμένα και εξοπλισμένα Τάγματα ΠΖ – ενδεχομένως και Τάγματα Μ/Κ ΠΖ – και μονάδες αναγνωρίσεως αρμάτων, που υπό τη διοίκηση Συνταγμάτων ΠΖ ή Μ/Κ Ταξιαρχιών, θα διεξαγάγουν από ισχυρά οργανωμένες αμυντικές θέσεις αποφασιστική μάχη, χωρίς ιδέα παραχώρησης εδάφους, αποβλέποντας:

  • Στην απόκρουση της εχθρικής επίθεσης.
  • Στην απομείωση της εχθρικής ισχύος με την πρόκληση σοβαρών απωλειών στον αντίπαλο σε προσωπικό και υλικό.
  • Στην παροχή του απαιτούμενου χρόνου για την επιστρατευτική συγκρότηση των Μ/Κ και ΤΘ εφεδρειών και την προώθησή τους στο θέατρο των επιχειρήσεων.
  • Στην εμπλοκή των Μ/Κ και ειδικά των ΤΘ Ταξιαρχιών στον αμυντικό αγώνα, κατά κύριο λόγο για την εκτέλεση Κυρίων Αντεπιθέσεων.
                                                                          Σχεδιάγραμμα 4        Σχηματικά η κλιμάκωση των δυνάμεων στο Τομέα μιας Μεραρχίας. Η Μεραρχία διαθέτει στις  δυνάμεις         αποκρούσεως την 5η Μ/Κ Ταξιαρχία, το 140ο Σύνταγμα  ΠΖ και 1 ΕΑΝ  και στις δυνάμεις εφεδρείας 1 ΤΘ               Ταξιαρχία και 1 Μ/Κ Ταξιαρχία που έχει προωθήσει  στο Τομέα του 140ου Συντάγματος,  1 Τακτικό       Συγκρότημα  Μ/Κ ΤΠΖ.  Η 5η Μ/Κ Ταξιαρχία,  μπορεί να  διαθέτει ως οργανικά,  3 Μ/Κ ΤΠΖ και 1 Τάγμα ΠΖ

Σχεδιάγραμμα 4: Σχηματικά η κλιμάκωση των δυνάμεων στο Τομέα μιας Μεραρχίας. Η Μεραρχία διαθέτει στις δυνάμεις
αποκρούσεως την 5η Μ/Κ Ταξιαρχία, το 140ο Σύνταγμα ΠΖ και 1 ΕΑΝ και στις δυνάμεις εφεδρείας 1 ΤΘ
Ταξιαρχία και 1 Μ/Κ Ταξιαρχία που έχει προωθήσει στο Τομέα του 140ου Συντάγματος, 1 Τακτικό
Συγκρότημα Μ/Κ ΤΠΖ. Η 5η Μ/Κ Ταξιαρχία, μπορεί να διαθέτει ως οργανικά, 3 Μ/Κ ΤΠΖ και 1 Τάγμα ΠΖ

Απαιτήσεις για υλοποίηση των προτάσεων

Η υλοποίηση της παραπάνω πρότασης θα απαιτήσει τη συγκρότηση 2-3 Συνταγμάτων ΠΖ το μέγιστο, καθώς και κάποιων Λόχων ή Διμοιριών για την υποστήριξη τους (Διοίκηση, Διαβιβάσεις, Υγειονομικό, Εφοδιασμός). Το μεγαλύτερο μέρος της υποστήριξης ΔΜ των Συνταγμάτων μπορεί και πρέπει να αναληφθεί από τις Μ/Κ Ταξιαρχίες. Είναι ευνόητο ότι στα προτεινόμενα Συντάγματα θα ενταχθούν ως οργανικά κάποια εκ των Ταγμάτων ΠΖ των Μ/Κ Ταξιαρχιών. Κατά τη γνώμη μου, τα 2-3 Συντάγματα ΠΖ δεν αποτελούν κάποια τεράστια δύναμη που ένα κράτος του μεγέθους της Ελλάδας δεν μπορεί να εξασφαλίσει, αλλά δυστυχώς η προτεινόμενη οργάνωση φαίνεται δύσκολο να αποφασιστεί και να υλοποιηθεί, αφ’ ενός λόγω της απουσίας βούλησης για θεραπεία του προβλήματος της λειψανδρίας και αφ’ ετέρου επειδή οι στρατιωτικές ηγεσίες θεωρούν το απλό πεζικό παρωχημένο Όπλο και το έχουν ξεγράψει. Άλλωστε πουθενά δεν βλέπουμε το απλό πεζικό. Από τα φωτογραφικά στιγμιότυπα και τα βίντεο ασκήσεων που αποδεσμεύει το ΓΕΣ, το απλό πεζικό είναι ο μεγάλος απών. Παρ’ όλα ταύτα, υπάρχουν ακόμη 2 Συντάγματα ΠΖ, το ένα στη Καλαμάτα και το άλλο στο Μεσολόγγι, που διαθέτουν μόνιμο προσωπικό και ασχολούνται με τη διεξαγωγή της βασικής εκπαίδευσης νεοσυλλέκτων, διάρκειας 3 εβδομάδων. Στη πραγματικότητα και με βάση την εμπειρία, οι αναφερόμενες μονάδες εξυπηρετούν τοπικά συμφέροντα και ρουσφέτια. Υπό τις σημερινές συνθήκες, η διατήρηση 2 Συνταγμάτων ΠΖ στα μετόπισθεν των μετόπισθεν για να προετοιμάσουν τους νεοσύλλεκτους για την ορκωμοσία τους και για να εξυπηρετούν τοπικά πελατειακά αλισβερίσια των πολιτικών και άλλων τοπικών παραγόντων, αποτελεί σκανδαλώδη πολυτέλεια. Οι ανάγκες βρίσκονται στη Θράκη. Εκεί υπάρχουν τα προβλήματα.

 

Δικαιολογητικές σκέψεις

  1. Η απόφαση για τη διεξαγωγή άμυνας περιοχής επί της τοποθεσίας του Έβρου ποταμού, σε συνδυασμό με τη φυσική ισχύ που διαθέτει η τοποθεσία και την οχύρωση που έχει δημιουργηθεί επ’ αυτής, επιβάλουν την ισχυρή κατοχή της από δυνάμεις κατάλληλες για τη διεξαγωγή αποφασιστικής αμυντικής μάχης σε οχυρωμένη τοποθεσία.
  1. Η σημαντικά ανώτερη ισχύς της 1ης Τουρκικής Στρατιάς έναντι των Ελληνικών στρατευμάτων της Θράκης και η βεβαιότητα ότι η κρούση της Τουρκικής επίθεσης θα είναι μαζική και βίαιη, επιβάλλει την ύπαρξη ισχυρών Δυνάμεων Αποκρούσεως επί της οχυρωμένης τοποθεσίας.
  1. Το καλά εκπαιδευμένο και εξοπλισμένο κλασικό πεζικό, που διαθέτει υψηλό ηθικό και στιβαρή ηγεσία, είναι ανίκητο στον αμυντικό αγώνα επί «ισχυρά οργανωμένων αμυντικών τοποθεσιών».
  1. Τα γνωστά από τη πρόσφατη πολεμική μας ιστορία Συντάγματα και Τάγματα του απλού ΠΖ, είναι οι πλέον κατάλληλες μονάδες για τη διεξαγωγή της αμυντικής μάχη σε μια ισχυρά οργανωμένη τοποθεσία από ότι τα Τάγματα του Μ/Κ Πεζικού, επειδή όπως πολύ ορθά το θέτει ο Κλεάνθης:

 «τα έργα δένουν τον μαχητή με το έδαφος. Το «μέχρις εσχάτων» είναι πιο δύσκολο να εφαρμοστεί με το πόδι στο γκάζι, ειδικά σήμερα»

Ελληνικό Πεζικό σε οχυρωμένη  τοποθεσία στη Μικρά Ασία. Ίσως από τις πολύ λίγες φωτογραφίες που               δείχνουν  Κέντρα Αντιστάσεως οργανωμένα  σύμφωνα με τους κανόνες της οχυρωτικής τέχνης

Ελληνικό Πεζικό σε οχυρωμένη τοποθεσία στη Μικρά Ασία. Ίσως από τις πολύ λίγες φωτογραφίες που
δείχνουν Κέντρα Αντιστάσεως οργανωμένα σύμφωνα με τους κανόνες της οχυρωτικής τέχνης

  1. Ο αμυντικός αγώνας επί της πλέον προωθημένης γραμμής της τοποθεσίας του ποταμού Έβρου, για την απόκρουση των Τουρκικών δυνάμεων Πεζικού ή Καταδρομών  που θα επιχειρήσουν να διαβούν τον Έβρο και να δημιουργήσουν αρχικά προγεφυρώματα επί της δυτικής όχθης, ώστε στη συνέχεια οι επιτιθέμενες Τουρκικές δυνάμεις να μπορέσουν με σχετική ασφάλεια να κατασκευάσουν σχεδίες και γέφυρες, προκειμένου να διεκπεραιώσουν στη δυτική όχθη  άρματα ΤΟΜΠ και ΤΟΜΑ, θα διεξαχθεί αποκλειστικά από δυνάμεις απλού ή αποβιβασμένου Μ/Κ Πεζικού. (Σημείωση: Κρίνεται σκόπιμο να αναφερθεί ότι η τοποθεσία του ποταμού Έβρου και η παρόχθια περιοχή ανατολικά και δυτικά του ποταμού, ουδεμία μορφολογική σχέση έχουν με τη διώρυγα του Σουέζ).

    Η μορφολογία των παρόχθιων περιοχών του ποταμού Έβρου

    Η μορφολογία των παρόχθιων περιοχών του ποταμού Έβρου

  2. Τα Μ/Κ Τάγματα ΠΖ μπορούν να αποτελούν μέρος των Δυνάμεων Αποκρούσεως, αλλά οι Ομάδες Μάχης και πολλά εκ των ομαδικών όπλων του Μ/Κ Τάγματος (πολυβόλα, Α/Τ όπλα μικρού βεληνεκούς, πολυβομβιδοβόλα), θα αμυνθούν ως αποβιβασμένο πεζικό από τα αμυντικά έργα της τοποθεσίας (μόνιμα – ημιμόνιμα – εκστρατείας), τα δε ΤΟΜΠ των ομάδων μάχης θα ταχθούν σε προκατασκευασμένες θέσεις μάχης ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί το βαρύ πολυβόλο 0,50’’ που φέρουν. Αυτή η τακτική είναι υποχρεωτική, επειδή ο αντίπαλος λόγω της συντριπτικής ισχύος πυροβολικού που διαθέτει (40 ή 48 Α/Κ πυροβόλα κατά Ταξιαρχία και συνολικά για τη 1η Τουρκική Στρατιά 700 περίπου) θα υποστηρίξει την ενέργεια του για τη διάβαση του ποταμού και την δημιουργία προγεφυρωμάτων στη δυτική όχθη, με βίαιο και μαζικό βομβαρδισμό της Ελληνικής τοποθεσίας στην περιοχή που θα εφαρμόσει την κυρία προσπάθεια του. Μόνον ό,τι προστατεύεται κάτω από ισχυρά σκέπαστρα θα μπορέσει να επιβιώσει. Ομαδικά όπλα επί τροχοφόρων ή ερπυστριοφόρων οχημάτων, ακόμη και αν καλύπτονται σε εκσκαφές, κατά το μάλλον ή ήττον θα βληθούν. Τον ίδιο κίνδυνο αντιμετωπίζουν και τα ΤΟΜΠ Μ113 των ομάδων μάχης, λόγω ανεπάρκειας της θωράκισης που φέρουν.
  3. Η σύνθεση των Δυνάμεων Αποκρούσεως, κυρίως από απλό πεζικό, θα επιτρέψει στο Δ’ Σώμα Στρατού και στις Μ/Κ Μεραρχίες να χρησιμοποιήσουν τις Μ/Κ Ταξιαρχίες εκεί που μπορούν να αποδώσουν πολύ περισσότερα, δηλαδή στον αγώνα κινήσεων, ώστε να είναι δυνατή η διεξαγωγή «ενεργητικής άμυνας», αλλά και η αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων ή αιφνιδιαστικών ενεργειών του αντιπάλου σε μη αναμενόμενες κατευθύνσεις.
  4. Το Εγχειρίδιο Εκστρατείας (ΕΕ) 100-1, «Επιχειρήσεις Χερσαίων Δυνάμεων», Έκδοση 2008, στις σελίδες 170 και 173, παράγραφος 2.α., προβλέπει σχετικά με το εξεταζόμενο ζήτημα, ότι: «Κατά την άμυνα περιοχής οι δυνάμεις [αποκρούσεως] αποτελούνται κυρίως από Πεζικό, ενισχυμένο με τον απόλυτα απαραίτητο αριθμό αρμάτων. Η διάθεση όγκου αρμάτων στο κλιμάκιο αποκρούσεως δεν θα επέτρεπε την εκμετάλλευση των κυρίων χαρακτηριστικών αυτών …. . Οι με βάση το Πεζικό δυνάμεις είναι ικανές να διεξάγουν ένα αποτελεσματικό αμυντικό αγώνα, μόνο από προπαρασκευασμένες θέσεις και συνεπώς θα χρησιμοποιηθούν κατ’ αρχή σε ένα περισσότερο στατικό ρόλο».
  5. Οι πόλεμοι των τελευταίων 100 ετών, αλλά και αυτοί που διεξήχθησαν σχετικά πρόσφατα με όπλα της τελευταίας γενιάς, δικοί μας αλλά και άλλων εθνών, έχουν αποδείξει ότι το καλά εκπαιδευμένο και εξοπλισμένο πεζικό που διαθέτει ηθικό και θεληματική ηγεσία, είναι ανίκητο στην αμυντική μάχη.

    Το ύψωμα 731 δεν καταλήφθηκε, παρά τις επανειλημμένες επιθέσεις και τους ανελέητους βομβαρδισμούς.      Αριστερά ο σταυρός που ύψωσαν οι Ιταλοί προς τιμή των νεκρών τους και δεξιά      “οι Θεσσαλικές Αλεπότρυπες οι διατρέχουσες την οφρύν του υψώματος” 2           Φωτογραφίες: Πέτρος Αρτάνης, ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

    Το ύψωμα 731 δεν καταλήφθηκε, παρά τις επανειλημμένες επιθέσεις και τους ανελέητους βομβαρδισμούς.
    Αριστερά ο σταυρός που ύψωσαν οι Ιταλοί προς τιμή των νεκρών τους και δεξιά
    “οι Θεσσαλικές Αλεπότρυπες οι διατρέχουσες την οφρύν του υψώματος” 2
    Φωτογραφίες: Πέτρος Αρτάνης, ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ

  6. Το απλό πεζικό είναι το «φθηνότερο», όπλο. Οι μονάδες του απλού πεζικού είναι πολύ πιο «φθηνές» από αυτές του πυροβολικού και των τεθωρακισμένων, αλλά η αποτελεσματικότητά τους στον αμυντικό αγώνα είναι αντιστρόφως ανάλογη της οικονομικής δαπάνης που απαιτείται για τη συγκρότησή και τη λειτουργία τους. Ο απλός μαχητής του πεζικού θα συνεχίσει να παραμένει βασικός συντελεστής και του μελλοντικού πεδίου μάχης, και θα επιβεβαιώνει στο διηνεκές την αλήθεια του «μέχρις εσχάτων». Και αυτό αποδεικνύεται από τα μεγάλα ποσά που διατίθενται παγκοσμίως στην έρευνα νέων προϊόντων που αποβλέπουν στην αύξηση της μαχητικής ικανότητας και αποτελεσματικότητας του απλού πεζικάριου (ανάπτυξη προϊόντων για τον ψηφιακό στρατιώτη, προγράμματα για προηγμένα συστήματα νυκτερινής όρασης και σκόπευσης, ανάπτυξη μετα-υλικών που θα κάνουν τους στρατιώτες «αόρατους» κ.α. για τα οποία κατά καιρούς διαβάζουμε).
  7. Όταν οι καιροί είναι χαλεποί και οι οικονομικοί πόροι είναι ελάχιστοι και αυτοί θα πρέπει να διατεθούν κατά προτεραιότητα για τα μείζονα και σημαντικότερα (Πολεμική Αεροπορία, Πολεμικό Ναυτικό), τότε ένα σοβαρό κράτος στρέφεται στα παλιά και δοκιμασμένα μέσα. Η Ελλάδα, ή καλύτερα οι Ελληνικές ηγεσίες, θα πρέπει να στραφούν στους Έλληνες πολίτες για να καλύψουν τις αδυναμίες και τα ελλείμματα που δημιούργησε η άφρων διοίκησή τους επί 40 χρόνια τώρα. Να ζητήσουν από τους πολίτες να υπηρετήσουν τη πατρίδα ως απλοί πεζικάριοι μαχητές. Δίνοντας όμως πρώτοι το παράδειγμα οι ίδιοι και οι οικογένειες τους.

Ενίσχυση των Μ/Κ ταξιαρχιών σε άρματα

Τη δεκαετία του 1990 τα 3ο, 7ο, 30ο, και 31ο Συντάγματα ΠΖ, αναπτύχθηκαν σε Μ/Κ Ταξιαρχίες ΠΖ. Τα βασικά στοιχεία της υπόψη μετεξέλιξης ήταν τα ακόλουθα:

  • Ένα εκ των Ταγμάτων των Συνταγμάτων ΠΖ, αναπτύχθηκε σε Μ/Κ (διέθεταν ήδη 1 Μ/Κ).
  • Οι Μονάδες που σε περίοδο επιχειρήσεων ετίθεντο υπό τη διοίκηση ή προς Άμεση Υποστήριξη των Συνταγμάτων ΠΖ, εντάχθηκαν στις Μ/Κ Ταξιαρχίες ως οργανικές (όπως φαίνεται στο πίνακα).
  • Οι Λόχοι Αντιαρματικών των Μεραρχιών αποτέλεσαν οργανικές μονάδες των Ταξιαρχιών.
  • Οι Λόχοι ΕΜ και ΥΓ εντάχθηκαν σε μια νέα Μονάδα της Ταξιαρχίας με το όνομα Τάγμα Υποστηρίξεως, υπό την οποία συγκροτήθηκαν ακόμη, 1 Λόχος ΥΠ, 1 Λόχος ΤΧ και 1 Λόχος Διοικήσεως.
ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΙΝΑΚΑ 1.3 ΙΜΑ των 16 αρμάτων + 2 διοικητικά 2.Η Ίλη Αναγνωρίσεως ήταν οργανική της ΕΜΑ 3.3 ΙΜΑ των 13 αρμάτων + 2 διοικητικά 4.Η Α/Κ ΜΜΠ έχει αποστολή Άμεσης υποστήριξης (ΑΥ) της Ταξιαρχίας, τα πυρά της όμως τελούν υπό τη διοίκηση της Διοικήσεως ΠΒ της Μεραρχίας

ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΙΝΑΚΑ
1. 3 ΙΜΑ των 16 αρμάτων + 2 διοικητικά
2. Η Ίλη Αναγνωρίσεως ήταν οργανική της ΕΜΑ
3. 3 ΙΜΑ των 13 αρμάτων + 2 διοικητικά
4. Η Α/Κ ΜΜΠ έχει αποστολή Άμεσης υποστήριξης (ΑΥ) της Ταξιαρχίας, τα πυρά της όμως τελούν υπό τη διοίκηση της Διοικήσεως ΠΒ της Μεραρχίας

Με βάση τα παραπάνω, είναι προφανές ότι η αναφερόμενη μετεξέλιξη δημιούργησε Σχηματισμούς ισχυρότερους των πρώην «μητρικών» Συνταγμάτων ΠΖ. Οι Μ/Κ Ταξιαρχίες διέθεταν πλέον ως ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ όλες εκείνες τις Μονάδες με τις οποίες διεξάγουν τη μάχη. Αλλά το σημαντικότερο αποτέλεσμα της νέας συγκρότησης ήταν ότι οι Μ/Κ Ταξιαρχίες, διαθέτοντας πλέον Μ/Κ Μονάδες Ελιγμού (Μ/Κ ΤΠΖ, ΕΜΑ, ΛΑΤ) και Υποστήριξης Μάχης (Α/Κ ΜΜΠ 155 χιλ), αποτέλεσαν σχηματισμούς κατάλληλους για τη διεξαγωγή αγώνα κινήσεων, έναντι του στατικού-ημιστατικού αγώνα που μπορούσαν να διεξάγουν τα πρώην Συντάγματα ΠΖ.

Παρά ταύτα, αν θελήσουμε να δούμε με μια περισσότερη διεισδυτική ματιά τις Μ/Κ Ταξιαρχίες, θα καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι η ισχύς αυτών δεν αυξήθηκε σημαντικά, επειδή:

  • Η αύξηση της ισχύος που προήλθε από την ύπαρξη 2 Μ/Κ ΤΠΖ – έναντι του 1 που διέθεταν τα «μητρικά» Συντάγματα ΠΖ – δε μπόρεσε ούτε κατ’ ελάχιστο να εξισορροπήσει την απώλεια ισχύος από τη μείωση των αρμάτων των ΕΜΑ από 57 σε 41.
  • Οι Ομάδες Μάχης των Μ/Κ ΤΠΖ συνέχισαν και συνεχίζουν να επιχειρούν με τα ΤΟΜΠ Μ 113, τα οποία στερούνται ισχυρού οπλισμού και κυρίως της απαιτούμενης θωράκισης για να μπορούν να διεξάγουν αγώνα κινήσεως. Τα Μ 113 είναι αδύνατο να συνεργαστούν με τα άρματα στο σημερινό πεδίο μάχης όπου κυριαρχούν όπλα και βλήματα που διαθέτουν μεγάλη ακρίβεια βολής και υψηλή καταστροφικότητα (ενδεικτικά, η ακτίνα των μεγάλων θραυσμάτων των βλημάτων 155 χιλ, είναι 360 μέτρα. Τα μεγάλα θραύσματα των βλημάτων των 155 χιλ. κόβουν το Μ 113 στη μέση). Το Ελληνικό Πεζικό οχυρώθηκε πίσω από την απαίτηση προμήθειας ΤΟΜΑ –μια απαίτηση που επαναφέρεται επί 35 χρόνια χωρίς να υλοποιείται – και αδιαφόρησε μέχρι σήμερα να απαιτήσει την προμήθεια ΤΟΜΠ με ισχυρή θωράκιση, ή τουλάχιστο την ενίσχυση της θωράκισης των ΤΟΜΠ Μ113, προγράμματα που ασφαλώς ήταν πολύ ευκολότερο να υλοποιηθούν από πλευράς κόστους.
  • Η ένταξη της Μοίρας ΠΒ που διέθεταν τα μητρικά Συντάγματα ΠΖ προς Άμεση Υποστήριξη στις Μ/Κ Ταξιαρχίες ως οργανικής μονάδας, δεν πρόσθεσε ισχύ αλλά βάρος. Ούτως ή άλλως, μια μονάδα που είναι εμπλεγμένη στη μάχη, θα διαθέτει πάντοτε το σύνολο ή μέρος των πυρών μιας Μοίρας ΠΒ προς ΑΥ. Το ότι η Α/Κ ΜΜΠ είναι οργανική της Ταξιαρχίας δεν προσθέτει τίποτε απολύτως, πέρα από την ευθύνη της διοίκησης μιας Μονάδας Πυροβολικού, ευθύνη που προηγουμένως ανήκε στη Διοίκηση ΠΒ της Μεραρχίας και η οποία συνεχίζει να διοικεί τα πυρά όλων των Μοιρών ΠΒ που υποστηρίζουν τον Τομέα της Μεραρχίας.

Ο στρατός των ΗΠΑ (τη σύνθεση του οποίου ακολουθούμε) μπορεί να διαθέτει Μ/Κ Ταξιαρχίες με 41 άρματα, αλλά τα Μ/Κ ΤΠΖ επιχειρούν με ΤΟΜΑ Bradley, που διαθέτουν ανθεκτική θωράκιση, ισχυρότατο οπλισμό και δυνατότητες μάχης σε συνθήκες περιορισμένης ορατότητας.

Η ενίσχυση των ΕΜΑ των Μ/Κ Ταξιαρχιών με 1 ακόμη ΙΜΑ (13 άρματα) επιβάλλεται να υλοποιηθεί. Άρματα διαθέσιμα υπάρχουν.

Συνθήκες που θα πρέπει να ικανοποιούνται προκειμένου το απλό πεζικό να δύναται να διεξάγει αποφασιστική αμυντική μάχη επί της τοποθεσίας του ποταμού Έβρου

  1. Η ρεαλιστική εκπαίδευση μαχητή και Ομάδας-Διμοιρίας-Λόχου-Τάγματος. Αυτή μπορεί να επιτευχθεί μόνο όταν μια μονάδα διαθέτει ικανή επάνδρωση. Οτιδήποτε άλλο είναι λόγια του αέρα.
  1. Η πειθαρχία, το υψηλό ηθικό και η στιβαρή ηγεσία
  1. Η ισχυρή οργάνωση της αμυντικής τοποθεσίας.

Από τη στιγμή που η απόφαση έχει ληφθεί και είναι η διεξαγωγή άμυνας περιοχής επί της τοποθεσίας του ποταμού Έβρου χωρίς ιδέα παραχώρησης εδάφους, η ισχυροποίηση της τοποθεσίας δια έργων οχυρώσεως αποτελεί μονόδρομο, αλλά και την ικανή και αναγκαία συνθήκη για τη διεξαγωγή αποφασιστικής αμυντικής μάχης. Η οχύρωση θα ενισχύσει κατά αποτελεσματικό τρόπο τον αγώνα για την παρεμπόδιση του εχθρού να δημιουργήσει προγεφυρώματα στη δυτική όχθη του ποταμού, να στήσει γέφυρες και να διεκπεραιώσει ΤΘ και Μ/Κ δυνάμεις εντός των προγεφυρωμάτων, προκειμένου να συνεχίσει την επιθετική του προσπάθεια για τη διάσπαση της τοποθεσίας. Γνωρίζουμε ότι ο αντίπαλος διαθέτει «τεχνογνωσία» για τη διάσπαση αμυντικών τοποθεσιών, τουλάχιστο όσο αφορά τα καθ’ ημάς. Όπως είναι γνωστό, στις 13 Αυγούστου 1922, στο «προς νότο εστραμμένο σκέλος της εξέχουσας του Αφιόν Καραρχισάρ» συγκέντρωσε συντριπτικά υπέρτερη ισχύ πεζικού, ιππικού και πυροβολικού έναντι του μετώπου των I και IV Μεραρχιών, με αποτέλεσμα αρχικά να διαρρήξει την Ελληνική αμυντική τοποθεσία και ακολούθως να τη διασπάσει. Στην επίθεση συμμετείχε το σύνολο του Τουρκικού βαρέως πυροβολικού από εξήντα και πλέον βαρέα πυροβόλα, το πυρ των οποίων συνέτριψε τις οχυρώσεις από ξερολιθιά στα Κέντρα Αντιστάσεως Καμελάρ και Τηλκί Κηρί Μπελ, προκάλεσε συντριπτικές απώλειες στους υπερασπιστές τους και κλόνισε ανεπανόρθωτα το ηθικό τους. Οι εκφράσεις των ιστορικών που έζησαν εκ του σύνεγγυς τα γεγονότα, είναι χαρακτηριστικές:

 «Από της 0500 το καταιγιστικό πυρ του Τουρκικού πυροβολικού, υπολογισθέντος εις 30 βαρέα πυροβόλα και 40 ορειβατικά Σκόντα, συνεκεντρώθη επί του Μαύρου Βράχου, του Σημείου Στηρίγματος Μπέλμα και της θέσεως Μάτι, ως και επί των θέσεων του φιλίου πυροβολικού. Τοιαύτη ήτο η σφοδρότης και η ακρίβεια της βολής ώστε εντός ολιγίστου χρόνου τα χαρακώματα της θέσεως Μάτι ανεσκάφησαν τελείως, ο κατέχων δε ταύτα 1/35 Λόχος απεδεκατίσθη». «Το επί του Τηλκί Κηρί Μπελ αμυνόμενο Ι/49 τάγμα, εντός της πρώτης ώρας από τη Τουρκική επίθεση θα καμφθεί από τη βολή του εχθρικού πυροβολικού, θα εγκαταλείψει εν διαλύσει το ύψωμα και τα επ’ αυτού πυροβόλα και θα υποχωρήσει στην έδρα του συντάγματος με επικεφαλής το διοικητή του τάγματος». «Τα αμυνόμενα στο ανατολικό τμήμα του Τηλκί Κηρί Μπελ 3 τάγματα, κλονισθέντα υποχώρησαν και ανασυντάχθηκαν στις θέσεις του πυροβολικού». «Το Ι/4 τάγμα και τα υπολείμματα του Ι/49 τάγματος που αμύνονταν στο δυτικό τμήμα του Τηλκί Κηρί Μπελ κλονισθέντα ανετράπησαν και ετράπησαν προς τα πίσω εν πλήρη αταξία. Πάσαι αι προσπάθειαι προς συγκράτησιν αυτών από τον διοικητή της Μεραρχίας υποστράτηγο Φράγκου, απέβησαν μάταιαι».

Η οχύρωση στα Κέντρα Αντιστάσεως Τηλκί Κηρί Μπελ και Χασάν Μπελ

Η οχύρωση στα Κέντρα Αντιστάσεως Τηλκί Κηρί Μπελ και Χασάν Μπελ

Μετά τη καταστροφή, θα μάθουμε ότι στην αμυντική τοποθεσία δεν είχε κατασκευαστεί ο απαιτούμενος αριθμός σκεπάστρων βομβαρδισμού για την προστασία του προσωπικού. Από φωτογραφίες θα πληροφορηθούμε ότι τα έργα οχύρωσης στα Κέντρα Αντιστάσεως Τηλκί Κηρί Μπελ και Καμελάρ, όπου επιχειρήθηκε και επετεύχθη η διάρρηξη της τοποθεσίας, αποτελούνταν από μάντρες ξερολιθιάς, που μετατράπησαν σε σωρούς λίθων από τη βολή του Τουρκικού Βαρέως πυροβολικού, με αποτέλεσμα να φονευθούν οι υπερασπιστές τους και οι διασωθέντες να κλονιστούν και να τραπούν σε φυγή. Γνωρίζουμε, όμως, ότι το Κέντρο Αντιστάσεως Χασάν Μπελ όπου αμύνονταν 2 Τάγματα του 5ου Συντάγματος Πεζικού υπό τον Ταγματάρχη Χαράλαμπο Κατσιμήτρο, δεν έπεσε και η αποτυχία της 57ης Τουρκικής Μεραρχίας να το καταλάβει οδήγησε τον μέραρχό της στην αυτοκτονία. Πιθανό αυτό να οφειλόταν στην ικανή ηγεσία του Κατσιμήτρου, ή στο ότι η οχύρωση στο Χασάν Μπελ, της οποίας ακόμη και σήμερα διακρίνεται το ίχνος, ήταν κατασκευασμένη δια εκσκαφής. Ίσως και τα δύο. Και ίσως να μην είναι τυχαίο ότι οι Δυτικοθεσσαλοί του 5ου Συντάγματος ΠΖ, είναι αυτοί που έσκαψαν τις αλεπότρυπες στο ύψωμα 731 και αμύνθηκαν «μέχρις εσχάτων» επ’ αυτού2.

Δυστυχώς, η πρόσφατη τραυματική ιστορία μας δεν φαίνεται να μας φρονημάτισε για την αντιμετώπιση των σημερινών κινδύνων. Πώς να εξηγήσω διαφορετικά ότι το ΕΕ 100-1, «Επιχειρήσεις Χερσαίων Δυνάμεων», Έκδοση 2008, σελίδα 174, τοποθετεί τα έργα για τη προστασία του προσωπικού τελευταία στη προτεραιότητα κατασκευής; Βεβαίως, διευκρινίζει ότι η σειρά προτεραιότητας δεν αποτελεί κανόνα απαράβατο, αλλά η πρώτη εικόνα είναι αυτή που μένει.

Κατά τη δική μου άποψη, η αμυντική τοποθεσία του Έβρου θα πρέπει να διαθέτει κατά σειρά προτεραιότητας τα εξής αμυντικά έργα:

Α. Έργα μόνιμης οχύρωσης από οπλισμένο σκυρόδεμα

Τα υπόψη έργα, αν και ακριβά στη κατασκευή, είναι αυτά που προσδίδουν ισχύ στην τοποθεσία και παρέχουν στον απλό μαχητή τη σιγουριά ότι μπορεί να εκτελέσει την αποστολή του υπό συνθήκες σχετικής προστασίας. Τα μόνιμα έργα αποτελούν τους αρμούς που δένουν και ισχυροποιούν την όλη αμυντική οργάνωση κάθε Κέντρου Αντιστάσεως και κάθε Σημείου Στηρίγματος. Υπόψη ότι τα έργα εκστρατείας, που πρέπει να είναι και τα – πολύ – περισσότερα, για διαφόρους λόγους δεν μπορούν να κατασκευαστούν όλα κατά την ειρηνική περίοδο, στις δε επιχειρήσεις ανασκάπτονται σε περίπτωση εχθρικού βομβαρδισμού. Τα μόνιμα έργα θα πρέπει να περιλαμβάνουν κατά σειρά προτεραιότητας:

  • Ισχυρά παθητικά σκέπαστρα από οπλισμένο σκυρόδεμα ικανού πάχους, που να παρέχουν τη βεβαιότητα προστασίας για το σύνολο του προσωπικού και των ομαδικών όπλων, ειδικά των κατευθυνόμενων Α/Τ (Kornet, Tow, Milan) κατά τη διάρκεια του εχθρικού βομβαρδισμού. Εδώ θεωρώ σκόπιμο να επισημάνω ότι τα σκέπαστρα προστασίας είναι τα έργα που κατά κύριο λόγο εξασφαλίζουν ότι μπορεί να διεξαχθεί άμυνα και ότι αυτή μπορεί να έχει διάρκεια. Και ο πλέον ικανός μαχητής είναι αδύνατο να παραμείνει σε μια αμυντική τοποθεσία όταν δεν μπορεί να καλυφθεί κατά τη διάρκεια του βομβαρδισμού.
 Σκέπαστρο προσωπικού και συνεχές όρυγμα μάχης από οπλισμένο σκυρόδεμα. Βρίσκεται εντός της     Βουλγαρίας, βόρεια του χωριού Πετρωτά του νομού Έβρου, κατάλοιπο του ψυχρού πολέμου.

Σκέπαστρο προσωπικού και συνεχές όρυγμα μάχης από οπλισμένο σκυρόδεμα. Βρίσκεται εντός της
Βουλγαρίας, βόρεια του χωριού Πετρωτά του νομού Έβρου, κατάλοιπο του ψυχρού πολέμου.

  • Θέσεις μάχης «πολλαπλής χρήσης» με σκέπαστρο, κατασκευασμένες από οπλισμένο σκυρόδεμα, που παρέχουν ισχυρή προστασία στο προσωπικό, δεν προβάλλονται στον χώρο αλλά αποκρύπτονται από την εχθρική παρατήρηση και κυρίως δεν προσβάλλονται και δεν καταστρέφονται εύκολα από πυρά όπλων ευθυτενούς και καμπύλης τροχιάς, όπως της παρακάτω εικόνας.
Το υπόψη έργο παρουσιάζει τα εξής πλεονεκτήματα έναντι των περίκλειστων πολυβολείων: Πολύ μικρή επιφάνεια προβολής, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολη η αναγνώριση, η στοχοποίηση και η προσβολή του από όπλα ευθυτενούς τροχιάς. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί από όλα σχεδόν τα όπλα του πεζικού και όχι μόνο από πολυβόλα, όπως τα μεγάλου κόστους περίκλειστα πολυβολεία. Διαθέτει ισχυρά θωρακισμένο σκέπαστρο για τη προστασία του προσωπικού κατά τη διάρκεια τ ου βομβαρδισμού και παρέχει επαρκή μετωπική κάλυψη στο χώρο μάχης. (Το σχέδιο και οι διαστάσεις δεν έχουν καμιά σχέση με υφιστάμενα έργα)

Το υπόψη έργο παρουσιάζει τα εξής πλεονεκτήματα έναντι των περίκλειστων πολυβολείων: Πολύ μικρή επιφάνεια προβολής, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολη η αναγνώριση, η στοχοποίηση και η προσβολή του από όπλα ευθυτενούς τροχιάς. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί από όλα σχεδόν τα όπλα του πεζικού και όχι μόνο από πολυβόλα, όπως τα μεγάλου κόστους περίκλειστα πολυβολεία. Διαθέτει ισχυρά θωρακισμένο σκέπαστρο για τη προστασία του προσωπικού κατά τη διάρκεια τ ου βομβαρδισμού και παρέχει επαρκή μετωπική κάλυψη στο χώρο μάχης.
(Το σχέδιο και οι διαστάσεις δεν έχουν καμιά σχέση με υφιστάμενα έργα)

  • Ορύγματα Συγκοινωνίας και Μάχης από οπλισμένο σκυρόδεμα
Όρυγμα συγκοινωνίας και μάχης από προκατασκευασμένα τμήματα οπλισμένου σκυροδέματος

Όρυγμα συγκοινωνίας και μάχης από προκατασκευασμένα τμήματα οπλισμένου σκυροδέματος

  • Ενεργητικά σκέπαστρα από οπλισμένο σκυρόδεμα μεγάλου πάχους. Πρόκειται κυρίως για πολυβολεία, των οποίων όμως η θέση μπορεί να αναγνωριστεί σχετικά εύκολα και ως εκ τούτου να προσβληθούν ακόμη και από μεγάλες αποστάσεις με κατευθυνόμενα Α/Τ βλήματα ή βλήματα αρμάτων κινητικής και χημικής ενέργειας, που θα βάλλονται στις θυρίδες βολής των έργων, οι οποίες αποτελούν και το ασθενές σημείο τους. Ως γνωστόν, κατά τη Γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδας τον Απρίλιο του 1941, πολλά από τα ενεργητικά σκέπαστρα της γραμμής Μεταξά επί των οχυρών του όρους Μπέλες (Ποποτλίβιτσα, Ιστίμπεη, Κελκαγιά, Αρπαλούκι), καταστράφηκαν ύστερα από συστηματική βολή πυροβόλων κατά των θυρίδων βολής των έργων. Τα αναφερόμενα έργα μπορεί να αποφύγουν τη προσβολή και καταστροφή και να είναι αποτελεσματικά στη διεξαγωγή της μάχης, εφόσον ο τομέας βολής τους πλαγιοβάλλει τις κατευθύνσεις επιθέσεως του εχθρού, δηλαδή οι θυρίδες βολής των έργων δεν είναι παρατηρήσιμες από τον αντίπαλο.
Μόνιμο πολυβολείο από οπλισμένο σκυρόδεμα μεγάλου πάχους σε άγνωστη τοποθεσία. Το έργο αντέχει σε άμεσο πλήγμα βλήματος 155 χιλ. (Η φωτογραφία προέρχεται από το panoramio)

Μόνιμο πολυβολείο από οπλισμένο σκυρόδεμα μεγάλου πάχους σε άγνωστη τοποθεσία. Το έργο
αντέχει σε άμεσο πλήγμα βλήματος 155 χιλ. (Η φωτογραφία προέρχεται από το panoramio)

  • Θέσεις μάχης αρμάτων, ΤΟΜΠ και Ομαδικών όπλων ΠΖ επί τροχοφόρων και ερπυστριοφόρων οχημάτων που έχουν κατασκευαστεί δια εκσκαφής του εδάφους και έχουν επενδυθεί από οπλισμένο σκυρόδεμα, ειδικά στο μετωπιαίο τμήμα τους. Οι αναφερόμενες θέσεις θα πρέπει να παρέχουν πλήρη κάλυψη στο σκάφος, και με εμβάθυνση της εκσκαφής πίσω από τη θέση μάχης θα πρέπει να παρέχεται ολική κάλυψη.
Θέση μάχης άρματος κατασκευασμένη δια εκσκαφής και επενδυμένης από οπλισμένο σκυρόδεμα.                           Βρίσκεται εντός της Βουλγαρίας, βόρεια του χωριού Πετρωτά του νομού Έβρου

Θέση μάχης άρματος κατασκευασμένη δια εκσκαφής και επενδυμένης από οπλισμένο σκυρόδεμα.
Βρίσκεται εντός της Βουλγαρίας, βόρεια του χωριού Πετρωτά του νομού Έβρου

Β’ Έργα ημιμόνιμα και εκστρατείας

Θα πρέπει είναι τα περισσότερα σε αριθμό. Κατασκευάζονται κυρίως δια εκσκαφής του εδάφους, είτε από το προσωπικό με εργαλεία που διαθέτουν ή διατίθενται στις μονάδες, είτε – τα σοβαρότερα και μεγαλύτερα – από το όπλο του Μηχανικού. Πολλά από τα υπόψη έργα μπορεί να είναι επενδυμένα εσωτερικά με ξυλεία, κορμούς δένδρων, ή προκατασκευασμένα τμήματα από οπλισμένο σκυρόδεμα. Περιλαμβάνουν:

  • Θέσεις μάχης ομάδων πεζικού και ομαδικών όπλων πεζικού, κατασκευασμένες δια εκσκαφής ορυγμάτων. Οπωσδήποτε όχι της παρακάτω μορφής:
Μετά από 40 χρόνια οργάνωση μάχης και αμυντικής οργάνωσης, είναι αδιανόητο να πιστεύει κάποιος ότι μπορεί να διεξαχθεί άμυνα από τέτοιες θέσεις μάχης. Και το ακατανόητο του πράγματος είναι ότι οι Σχηματισμοί τις φωτογραφίζουν με ιδιαίτερη περηφάνια και το ΓΕΣ τις παρουσιάζει -σε δημόσια θέα- στην ιστοσελίδα του.

Μετά από 40 χρόνια οργάνωση μάχης και αμυντικής οργάνωσης, είναι αδιανόητο να πιστεύει κάποιος ότι μπορεί να διεξαχθεί άμυνα από τέτοιες θέσεις μάχης. Και το ακατανόητο του πράγματος είναι ότι οι Σχηματισμοί τις φωτογραφίζουν με ιδιαίτερη περηφάνια και το ΓΕΣ τις παρουσιάζει -σε δημόσια θέα- στην ιστοσελίδα του.

 

Από εκπαιδευτική δραστηριότητα μονάδας  Καταδρομών  του  Τουρκικού Στρατού.   Η  εκπαίδευση          διεξάγεται,  μάλλον,  σε  κάποιο πεδίο βολής.  Ακόμη και έτσι όμως,  είναι  σημαντικό  ο μαχητής να          εκπαιδεύεται, κατά το δυνατό, υπό τις ίδιες συνθήκες υπό τις οποίες μπορεί να κληθεί να πολεμήσει.                                                  (Η φωτογραφία είναι από το ON- ALERT)

Από εκπαιδευτική δραστηριότητα μονάδας Καταδρομών του Τουρκικού Στρατού. Η εκπαίδευση
διεξάγεται, μάλλον, σε κάποιο πεδίο βολής. Ακόμη και έτσι όμως, είναι σημαντικό ο μαχητής να
εκπαιδεύεται, κατά το δυνατό, υπό τις ίδιες συνθήκες υπό τις οποίες μπορεί να κληθεί να πολεμήσει.
(Η φωτογραφία είναι από το ON- ALERT)

  • Θέσεις μάχης αρμάτων, ΤΟΜΠ και άλλων όπλων πεζικού επί ερπυστριοφόρων ή τροχοφόρων οχημάτων, που κατασκευάζονται δια εκσκαφής του εδάφους, με βάση τα εγχειρίδια και παρέχουν κάλυψη σκάφους ή ολική κάλυψη.
Θέσεις μάχης αρμάτων. Αριστερά το σωστό από τις συγκρούσεις στην Ανατολική Ουκρανία και δεξιά το απόλυτο λάθος, από άσκηση του Ελληνικού στρατού. Τα Α/Τ βλήματα διαπερνούν πλάκα χάλυβα πάχους άνω των 500 χ.   Το μικρού πάχους ανάχωμα γύρω από το άρμα ΛΕΟ 1Α5, δεν προσφέρει καμιά απολύτως προστασία

Θέσεις μάχης αρμάτων. Αριστερά το σωστό από τις συγκρούσεις στην Ανατολική Ουκρανία και δεξιά το απόλυτο λάθος, από άσκηση του Ελληνικού στρατού. Τα Α/Τ βλήματα διαπερνούν πλάκα χάλυβα πάχους άνω των 500 χ.
Το μικρού πάχους ανάχωμα γύρω από το άρμα ΛΕΟ 1Α5, δεν προσφέρει καμιά απολύτως προστασία

Σχηματική παράσταση προβλεπόμενης από τα εγχειρίδια θέσης μάχης άρματος Κατασκευάζεται από το μηχανικό δια εκσκαφής ενός ορύγματος διαστάσεων 30 (+) Χ 5 μέτρα περίπου        Παρέχει ολόπλευρη προστασία από όπλα ευθυτενούς τροχιάς

Σχηματική παράσταση προβλεπόμενης από τα εγχειρίδια θέσης μάχης άρματος
Κατασκευάζεται από το μηχανικό δια εκσκαφής ενός ορύγματος διαστάσεων 30 (+) Χ 5 μέτρα περίπου
Παρέχει ολόπλευρη προστασία από όπλα ευθυτενούς τροχιάς

  • Κάθε είδους κωλύματα (Α/Τ τάφροι, Α/Τ εμπόδια, αποτμήσεις του εδάφους, ναρκοπέδια, συρματοπλέγματα κ.α.).
 Αριστερά ο ποταμός Έβρος. Στο κέντρο μια αποστραγγιστική τάφρος και αμέσως αριστερά της     φαίνεται το έδαφος που υψώνεται. Δεξιά αρδευτική τάφρος από σκυρόδεμα

Αριστερά ο ποταμός Έβρος. Στο κέντρο μια αποστραγγιστική τάφρος και αμέσως αριστερά της
φαίνεται το έδαφος που υψώνεται. Δεξιά αρδευτική τάφρος από σκυρόδεμα

ΥΠΟΜΝΗΜΑ

  1. http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CF%81%CE%AE%CF%83%CF%84%CE%B7%CF%82:244wiki/%CF%80%CF%81%CF%8C%CF%87%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%BF/%CE%A3%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CF%8C%CF%82
  1. Απόσπασμα από το πόνημα του Αρχηγού του ΓΕΕΘΑ, Στρατηγού Μιχάλη Κωσταράκου, «ΗΡΩΩΝ ΜΝΗΜΕΣ», σελίδα 71

O Έλλην Μαχητής Υπέροχος Σκαπανεύς

«Ο καϋμός των Ελλήνων βαθμοφόρων σχετικώς με την επίλοιπον υπέροχον αξίαν των ανδρών μας, είχε ένα πολύ μελανόν σημείον. Το ότι πήγαιναν χαμένα όλα τα λόγια και όλες οι θεωρίες για να δώσουμε να καταλάβη ο Ρωμηός στρατιώτης ότι έχει υπέρτατον καθήκον να προφυλάξη την ζωήν του, ανασκάπτοντας την γην.


… ‘Οπως λοιπόν κατά τον πόλεμον αυτόν ο ‘Ελλην Μαχητής υπερέβαλεν εαυτόν εις όλας τας επιλοίπους εκδηλώσεις, το ίδιο πράγμα συνέβει και διά την οχύρωσιν, δια την οποίαν ο ‘Ελλην στρατιώτης επεδείξατο όχι μόνον απίστευτον αντοχήν εις το σκάπτειν, αλλά και εφευρετικότητα δια την προσφορωτέραν εγκατάστασιν των ορυγμάτων μάχης, εφευρετικότητα άλλωστε η οποία θα παραμείνει το μεγαλύτερον τεχνικόν δίδαγμα δια το μέλλον.


Τα ζωντανώτερα παραδείγματα προέρχονται από τας εκθέσεις των διοικητών των Μονάδων της Ιης Μεραρχίας, εις τον Τομέα της οποίας, καθ’ ο αναπτυσσομένης εκατέρωθεν της αμαξιτής οδού Βερατίου, και συνεπώς προοριζομένης να δεχθή την πρώτην κρούσιν του εχθρού, ανεπτύχθη η μεγαλυτέρα οχυρωτική δραστηριότης εμφαινομένη εις τας κάτωθι περικοπάς των εκθέσεων :


«Παρά τον σημαντικόν αριθμόν κατασκευασθέντων σκεπάστρων ταύτα δεν επήρκουν δι’ όλα τα αυτόματα όπλα και τους άνδρας (5ου ΣΠ και ΙΙΙ/4 Τάγματος), οίτινες δια τούτο πρωτοτυπήσαντες κατέφυγον διά την κάλυψίν των, εις την ανόρυξιν κρυπτοστοών εις την βάσιν των εσωτερικών πλευρών των χαρακωμάτων ή φυσικών εδαφικών διαβρώσεων, εν αίς εκρύπτοντο κατά τας ώρας του βομβαρδισμού μεμονωμένοι ή ανά δύο ή τρείς άνδρες. Αι ατομικαί δε αύται κρύπται, αι κατ’ απομίμησιν των φωλεών των αγριμίων ενισχυθείσαι, είναι εκείναι αίτινες εκάλυψαν τους άνδρας και τα όργανα πυρός αποτελεσματικώτερον παντός άλλου μέσου και καθ’ ών ο εχθρός ουδέν ηδυνήθη, ως ανέφερον συλληφθέντα ραδιοτηλεγραφήματα αυτού
.» (‘Εκθεσις Επιτελάρχου Κατσιμήτρου).

Περαιτέρω ο Συνταγματάρχης Μπαλής αναφέρει τα εξής :

«Την μόνην σχετικήν προστασίαν παρείχον οπωσδήποτε αι εντός των χαρακωμάτων κατεσκευασμέναι φωλεαί (σπηλιές ασπαλάκων) εις βάθος και αι κατασπαρμέναι όμοιαι τοιαύται εφ’ όλης της ζώνης της τοποθεσίας, από της πρώτης γραμμής μέχρι των Σταθμών Διοικήσεως και των θέσεων των πυροβολαρχιών.


Φωλέαι λοιπόν ατομικαί ή δια 2-3 οπλίτας ήσαν τα μόνα καταφύγια κατά του βομβαρδισμού του πυροβολικού και των αεροπλάνων. Πολλάκις δε εντός αυτών εύρισκον τον θάνατον ατομικώς ή ομαδικώς οι καταφεύγοντες, καταχονόμενοι ή διαμελιζόμενοι. Και όμως αύται ήσαν η μόνη πρόχειρος λύσις
.» (‘Εκθεσις 19ου ΣΠ, Συνταγματάρχου Μπαλή).

Ο δε Συνταγματάρχης Κετσέας προσθέτει:

«Αλλ’ ου μόνον εχρησιμοποίησεν απλώς την σκαπάνην ο έλλην μαχητής, αλλά και υπερέβαλεν εαυτόν εις την χρησιμοποίησίν της. Καθ’ όσον έκαστον τμήμα αφού κατεσκεύαζε το όρυγμα μάχης ή το στέγαστρόν του, είτα έκαστος ανήρ του τμήματος κατεσκεύαζεν ατομικήν στοάν εις την βάσιν της πρόσθεν κλιτύος του χαρακώματος, εντός δε της στοάς αυτής είχε πλήρη ασφάλειαν συμπεριλαμβανομένου και του οπλισμού του.


Κατά τας επιθέσεις του ο Ιταλικός Στρατός εξετέλει πολύωρον προπαρασκευήν πυροβολικού τόσον σφοδράν, ώστε ενόμιζε τις ότι εις τον χώρον εκείνον δεν ήτο δυνατόν να υπάρχει ζωή. ‘Οντως δεν έμενε ζωή επί της επιφανείας της Γής, αλλά με την ευφυά έμπνευσίν των, οι ‘Ελληνες μαχηταί, μόλις ήρχετο η προπαρασκευή πυροβολικού εισήρχοντο εις τας ατομικάς των στοάς, έκαστος χωριστά, αναμένοντες το πέρας του βομβαρδισμού, οπότε ανηγείροντο εκ των χωμάτων αγνώριστοι, ωσάν εξερχόμενοι εκ τάφων και κατελάμβανον τα χαρακώματα, αναμένοντες το εχθρικόν πεζικόν το οποίο απεδεκάτιζον
«. («Εκθεσις 51ου ΣΠ, Συνταγματάρχου Κετσέα).

«Το καταφανές είναι ότι ο ‘Ελλην στρατιώτης δεν προέβαινε εις την ανέγερσιν των στοών του ξέκαρδα και πικρόχολα, όπως συνέβαινε κατά το παρελθόν, οπότε δεν είχε μεν αντιρρήσεις να σκοτωθή, αλλά δεν εννοούσε να πάρη ούτε ένα πετραδάκι για να το πετάξη παρά εκεί. Τουναντίον όλη αυτή η εργασία εγίνετο προθύμως και όχι προς εφαρμογήν οιουδήποτε θεωρητικού ορύγματος μάχης, αλλά με υπέροχον προσαρμογήν εις τας απαιτήσεις του εδάφους«

78 Responses to Μετάβαση από την άμυνα στην επίθεση στο Θέατρο Επιχειρήσεων της Θράκης σε περίπτωση Ε-Τ πολέμου

  1. Ο/Η T.T. λέει:

    Φίλε Αρματιστή! Απίστευτη δουλειά! Τα σέβη μου!

  2. Ο/Η smp λέει:

    Αρματιστή!
    πολυ καλη δουλεια, συγχαρητηρια.

    συμφωνω απολυτα με την αποψη σου για την δημιουργια μεραρχιακων συνταγμτων «»ανασχεσης»», ωστε οι μ/κ (‘η με ενισχυση σε αρματα τεθωρακισμενες) ταξιαρχιες να αποκτησουν κινητικοτητα και δυνατοτητα ενεργητικης αμυνας/αντεπιθεσης,

    Μια παρατηρηση μονο :
    «Ο στρατός των ΗΠΑ (τη σύνθεση του οποίου ακολουθούμε) μπορεί να διαθέτει Μ/Κ Ταξιαρχίες με 41 άρματα, αλλά τα Μ/Κ ΤΠΖ επιχειρούν με ΤΟΜΑ Bradley»»
    οι Αμερικανοι εχουν πια μονο τα combine arms battalions με 2 ιλες/2 μκ λοχους (26 Μ-1/26 Μ-2).

    Υποδειγματα υπαρχουν πολλα:
    αμερικανικα CABs
    Ελβετικα ή Σουηδικα μεικτα ταγματα
    Γερμανικα μεικτα ταγματα στα 80ς .

    Μηπως πρεπει να ακολουθησουμε αυτο το υποδειγμα?

  3. Ο/Η .+- λέει:

    Ο αρματιστής, όπως πάντα, έχει ένα ιδιαίτερο ταλέντο όταν γράφει τα κείμενα του σε ότι αφόρα την πληρότητα πληροφόρησης. Θα μου επιτρέψει όμως να σχολιάσω κάποιες πτυχές του κειμένου του εκφράζοντας και μια διαφορετική άποψη για ορισμένες πτυχές του προβλήματος που αναλύει.
    Η βασική προϋπόθεση για να έχει επιτυχία η πρόταση σου, βασίζεται στην ποσοτική αύξηση των μονάδων. Ο ίδιος έχεις αναφέρει το πρόβλημα της λειψανδρίας, για το οποίο δεν νομίζω ότι η αύξηση των μονάδων που προτείνεις το βελτιώνει. Το συγκεκριμένο πρόβλημα, οφείλεται κυρίως στην εξαιρετικά μεγάλη, ονομαστική αριθμητική δύναμη των μαχίμων μονάδων και σχηματισμών του ΕΣ. Το Δ’ΣΣ και η ΑΣΔΕΝ από μόνα τους ήδη την ειρηνική περίοδο ξεπερνούν σε απαιτήσεις το σύνολο του διαθεσίμου προσωπικού, μόνο και μόνο για να υπάρχουν ικανοποιητικά επίπεδα επάνδρωσης. Και αυτό χωρίς να υπολογίσει κάποιος και τις απαιτήσεις για τους υπόλοιπους σχηματισμούς, ενεργούς και μη. Ίσως ο ΕΣ της δεκαετίας του ’50 μπορούσε να ήταν σε θέση να καλύψει παραπλήσιες απαιτήσεις σε προσωπικό, αλλά, άλλα τα τότε δεδομένα, και άλλα τα σημερινά.
    Δεν νομίζω ότι, χωρίς μια ποσοτική μείωση των ενεργών μονάδων και των σχηματισμών, αυξάνοντας την πληρότητα σε προσωπικό στις μονάδες που θα μείνουν είναι δυνατό να λυθεί το συγκεκριμένο πρόβλημα, είτε πρόκειται μόνο για τον Έβρο, είτε γενικότερα. Διαχρονικά, το ίδιο έντονο πρόβλημα το είχε και έχει ακόμη και σήμερα ο Βρετανικός Στρατός, και οι επιλογές του για την εξεύρεση λύση σε παραπλήσιο πρόβλημα είναι ενδιαφέρουσες, άσχετα εάν πρόκειται αποκλειστικά για προβλήματα με επαγγελματικό προσωπικό.
    Το παραπάνω πρόβλημα είναι άμεσα συνδεδεμένο με τα επίπεδα επάνδρωσης των μονάδων της 1ης Στρατιάς του ΤΣ. Από τα μεγέθη, η παρουσία 100.000 ανδρών στις μονάδες της, δεν μπορεί να υποστηριχτεί ότι έχουν πρόβλημα χαμηλής διαθεσιμότητας. Και αυτό συνδέεται με το παρακάτω σχόλιο σου:
    «…Βεβαίως υπάρχει το σοβαρό πρόβλημα της επιστρατευτικής συμπλήρωσης των εμπρός σχηματισμών και μονάδων, που εξ αιτίας της εννεάμηνης θητείας έχει καταστεί ιδιαίτερα κρίσιμο, αλλά ας ελπίζουμε ότι θα υπάρξει έγκαιρη προειδοποίηση…»
    Αυτή ακριβώς η σημαντική διαφορά, πιστεύω ότι μπορεί να επηρεάσει σε τεράστιο βαθμό την ελληνική αντίληψη σχετικά με τους ελάχιστους χρόνους προειδοποίησης, που μπορούν να υπάρξουν. Επαρκούν για την επιτυχή επιστράτευση εκεί πέρα; Ή όχι;
    Το παραπάνω σκεπτικό με κάνει να μην συμφωνώ με την γνώμη σου ότι:
    «…Η «παραχώρηση» εδάφους στον Έβρο και η σύμπτυξη των Ελληνικών δυνάμεων στην ισχυρότερη και οικονομικότερη τοποθεσία «όρη Βυρσίνης – Άρης – Ιερό Όρος – Ορφέας – Κεφάλι», που θα επέτρεπε τη διεξαγωγή της άμυνας υπό ευνοϊκότερες συνθήκες, ώστε να δημιουργήσουμε τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την ανάληψη επιχειρήσεων επιθετικής επιστροφής, είναι απλά ΑΔΙΑΝΟΗΤΗ. Για πολιτικούς λόγους, δεν μπορούμε να ενεργήσουμε κατ’ ανάλογο τρόπο με αυτό του Οκτωβρίου-Νοεμβρίου του 1940. Μπορεί η αμυντική τοποθεσία που στοιχίζεται στην οροσειρά δυτικά του ποταμού Έβρου, να είναι οικονομικότερη και κατά πολύ ισχυρότερη από την τοποθεσία του Έβρου και να εγγυάται τη διεξαγωγή της άμυνας με καλύτερους όρους, αλλά οι σημερινές συνθήκες δεν επιτρέπουν την «παραχώρηση» εθνικού εδάφους. Και αυτό, επειδή η μέχρι σήμερα ιστορία έχει δείξει, ότι όταν οι «σάλπιγγες» του ΣΑ του ΟΗΕ θα σημάνουν την κατάπαυση του πυρός, «ο κατέχων καλώς κατέχει» και η λύση θα δοθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, όπου ο κατέχων διαθέτει το πλεονέκτημα…»
    Θεωρώ ότι ακόμη και με την παρουσία τους Διεθνούς παράγοντα σε ρόλο ειρηνοποιού, είναι αδιανόητο να υπάρξει η παραμικρή έννοια συζήτησης σε τραπέζι διαπραγματεύσεων, εάν τα πράγματα είναι αρνητικά για την ελληνική πλευρά. Θα θυμίσω, ότι κατά τον Α’ Βαλκανικό πόλεμο, ενώ τα άλλα κράτη σύμμαχοι είχαν ήδη υπογράψει την συνθήκη ειρήνης με την Οθωμανική Τουρκία, η Ελλάδα δεν την υπόγραψε, και οι πολεμικές επιχειρήσεις συνεχίστηκαν μέχρι που καταλείφθηκε το Μπιζάνι και απελευθερώθηκε η πόλη των Ιωαννίνων με αρκετούς μήνες καθυστέρηση. Μετά αυτήν την επιτυχία, υπέγραψαν!
    Το να απαιτείς την προωθημένη άμυνα, μην εγκαταλείποντας έδαφος, για παράδειγμα, όπως έκαναν οι Σοβιετικοί στον Β’ΠΠ, για να μην αμυνθείς εκεί που έχεις τις περισσότερες πιθανότητες να κερδίσεις μια σημαντική μάχη, είναι, προσωπικά, μια λαθεμένη στρατηγική επιλογή. Και αυτό ειδικά όταν είναι ο ΕΣ που υπολείπεται σχεδόν σε όλα, παντού, σε σύγκριση με τον πιθανό αντίπαλο. Δεν υπάρχει ένας τομέας που συγκριτικά σε ότι αφόρα την ισχύ πυρός, την ευκινησία, και την προστασία, βάση της οποίας ο ΕΣ είναι σε θέση να αμυνθεί με την ιδία επιτυχία αλλού, ανατολικότερα. Δυτικότερα σίγουρα, αλλά συγκριτικά με το έδαφος που να τον ευνοεί σε τέτοιο βαθμό, όχι ανατολικά (βλέπε Balyoz), όχι μόνο εξαιτίας της μορφολογίας, αλλά και της στενότητας του μετώπου. Πράγμα που ευνοεί τους «λίγους»! (Θερμοπύλες)
    «….«Ο αντίπαλος να έχει καθηλωθεί στην ανατολική όχθη του ποταμού και η ισχύς του να έχει απομειωθεί σε σημαντικό βαθμό, ειδικά στο αρματικό του δυναμικό….Οι Μ/Κ και ΤΘ Ταξιαρχίες του Δ’ Σ.Σ. να διατηρούν ανέπαφο σημαντικό μέρος της αρχικής ισχύος τους.…»
    Είναι πρακτικά αδύνατο να επιτευχτεί τέτοια επιλογή στο ποτάμι, ακόμη και με τα σημερινά δεδομένα όπως προαναφέρθηκε, και με τέτοια ανάπτυξη δυνάμεων από πλευράς του ΕΣ με τις 12η, 16η ΜΚΜ, 21η, 23η ΤΘΤ, 50η ΜΚΤ, 21η ΤΔΣΠ, και περίπου 5 ή 6 Τγ Πζ (στην ουσία τα Σντ που αναφέρεις), σε ρόλο προκαλύψεως στους τομείς ευθύνης των ΜΚΤ, αφήνοντας στην ουσία μόνο 2 ΤΘΤ (24η, 25η) της 20ης ΤΘΜ και 2 ΜΚΤ της 2ης ΜΚΜ (33η, 34η) σαν εφεδρεία, με την 29η ΤΞΠ και την Α’ ΕΑΝ να καλύπτει «το εσωτερικό μέτωπο» χωρίς παράλληλα να μην αγνοηθεί η τεράστια δεξαμενή δυνάμεων που υπάρχει στην Ασιατική Τουρκία. Το «εμπροσθοβαρές» σχήμα, είτε αρέσει, είτε όχι, μάλλον είναι προτιμότερο να αλλάξει σε κάτι ποιο ισορροπημένο. Για να γίνει αυτό χωρίς την παραμικρή ονομαστική, αριθμητική, αύξηση μονάδων που θα αλλοιώσει ακόμη προς το χειρότερο τα επίπεδα επάνδρωσης, αναγκαστικά είσαι υποχρεωμένος να σταθείς εκεί που σου το επιτρέπει.
    Ο σκοπός, σε μια πολεμική αναμέτρηση, εάν δεν απατώμαι, δεν είναι η «αποκατάσταση του εθνικού εδάφους», αλλά η νίκη επί του αντιπάλου. Η αποκατάσταση, όταν χρειάζεται, συνήθως συμβαίνει σε δεύτερο χρόνο ή είναι σε συνάρτηση με το προηγούμενο. Οι φαινομενικοί «πολιτικοί λόγοι» επακολουθούν της νίκης, και δεν βάζουν εμπόδια, αλλά την διευκολύνουν.
    Τώρα εάν δυτικά, εκεί που εσύ σήμερα το απορρίπτεις, είσαι σε θέση να κάνεις την ίδια δουλειά, με σχετική ησυχία, χωρίς απαραίτητα να ξεκινάς με την προοπτική «μέχρι έσχατων», για παράδειγμα, με το 30% (αυθαίρετο! Τρόπος του λέγειν), λιγότερο των υπαρχουσών δυνάμεων (περίπου 8 ΤΞ/Σντ αντί για 12), με το ίδιο προσωπικό, δεν είναι καλύτερα; ειδικά όταν αυτή η ονομαστική μείωση επιτρέπει την αύξηση της επάνδρωσης κατά 50% και σου δίνει 8 ΤΞ/Σντ για την αντεπίθεση σε σύγκριση με τα 4 ή 5 σημερινά; Ακόμη και η ενίσχυση με οχυρωματικά έργα στον Έβρο, με βάση τα όσα ανέφερα παραπάνω μπορεί να θεωρηθεί σπατάλη χρημάτων γιατί δεν επενδυθήκαν εκεί που χρειάζονται πραγματικά.
    Κάποια σχόλια σχετικά με την δομή των ΕΜΑ και των ΜΚ Τγ Πζ. Ίσως είναι καλύτερα, εξαιτίας της έμπρακτης αδυναμίας των Μ/Κ Τγ Πζ, αυτά να έχουν οργανικά 1 ίλη με 13 ΜΒΤ σε ρόλο παροχής πύρος υποστηρίξεως και αντιαρματικών μέσων στην θέση των ΑΤ εκτοξευτών μέσης εμβέλειας, εξαιτίας της μεγαλύτερης ευελιξίας στην χρήση τους, αλλάζοντας την υπάρχουσα οργάνωση των ΜΚ Τγ Πζ, αφήνοντας την ΕΜΑ της ΤΞ στα 41 ΜΒΤ. Κάθε ΜΚΤ θα έχει έτσι 67 ΜΒΤ συνολικά. Επίσης είναι μονόδρομος η αντικατάσταση των ραβδωτών πυροβόλων των 105χλς με τα λειόκαννα των 120χλς, για αύξηση της ισχύς πυρός των παλιότερων ΜΒΤ, έτσι ώστε να μπορέσουν τουλάχιστον να εξισορροπήσουν την ισχύ πυρός των Τουρκικών Leo2/M60T και μελλοντικά των Altay, καθώς χρήματα για την καθολική αντικατάσταση με μεταχειρισμένα Leo2/Μ1 δεν υπάρχουν, ούτε και φαίνεται στον ορίζοντα μια τέτοια προοπτική με βάση τις προηγούμενες δαπανηρές προθέσεις με τα Μ1 των ΗΠΑ.
    Φιλικά
    .και-

  4. Ο/Η KonTim λέει:

    Εξαιρετική δουλειά Αρματιστή!

    Τρεις ερωτήσεις μόνο:

    1)Στα απλά τάγματα πεζικού που προτείνεις(στην ουσία τάγματα προκαλύψεως τιθέμενα υπό την διοίκηση Συνταγμάτων προκαλύψεως αν καταλαβαίνω σωστά),»χωράνε» υπομονάδες κυνηγών αρμάτων εξοπλισμένων κατά βάση(αλλά όχι μόνο) με Α/Τ Κ/Β επί ελαφρών οχημάτων παντοδαπού εδάφους και Ειδικός Μηχανοκίνητος Λόχος επί ΤΟΜΠ για την εκτόξευση εξαιρετικά τοπικών αντεπιθέσεων τον τομέα ευθύνης του τάγματος;

    2)Μήπως όσον αφορά τα οχυρωματικά έργα θα έπρεπε να προσθέσουμε και πύργους αποσυρμένων αρμάτων και Α/Κ πυροβόλων σε πακτωμένες βάσεις,ενισχυόμενων ίσως από οπλισμένο σκυρόδεμα;

    3)Το μοντέλο άμυνας της Χεζμπολλάχ στον πόλεμο του Λιβάνου το 2006 μήπως θα έπρεπε να μελετηθεί εκτενέστερα όσον αφορά την αμυντική οργάνωση και την δράση από προετοιμασμένες θέσεις;

  5. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    Ἀρματιστή,χαίρομαι που εἶσαι ἀκμαίος και συνεχίζεις να μας χαρίζεις ἑνδιαφέρουσες ἐργασίες.
    Τώρα,σχετικά με τις προϋποθέσεις που θέτεις,εἶμαι ὑποχρεωμένος να παρατηρήσω ὅτι ἡ θεμελιωδέστερη ὅλων,δέν εἶναι δεδομένη,και δέν εἶναι ἄλλη ἀπό την ἀναγνώριση της ἀναγκαιότητος της Ἄμυνας και της προσωπικῆς σε αὐτήν συμμετοχῆς των πολιτῶν.
    Εἴτε εἶναι ἐκτός κλίματος,εἴτε ἐκτός οἱκονομικῆς «πραγματικότητος» (στην πραγματικότητα προτεραιότητος),ἡ σοβαρή και συνεπής φροντίδα για την Ἄμυνα λείπει,και ἡ ἕγκαιρη προειδοποίηση στην ὁποία ἐλπίζεις,μας ἔλλειψε τραγικά την τελευταία φορά που θα ἔκανε την διαφορά,το 1974,και τίποτε δέν πείθει ὅτι σοβαρευτήκαμε ἔκτοτε.(ἄν ὁ Θεός του Κοτζιά ξαναρίξει ἑξάρες,δέν πιστεύω ὅτι θα ἀντιληφθοῦμε ἑγκαίρως για ποιόν τις ἔριξε)
    Χρειάζεται περισσότερο πεζικό,ναί,ἀλλά χρειάζεται και καλύτερο πεζικό,και το πεζικό δέν εἶναι ἀναλώσιμο,θα χρειαστεί ἀρκετό και για την ἐπιθετική ἐπιστροφή,ἄν βροῦμε το σθένος για κάτι τέτοιο.
    Γνώμη μου εἶναι ὅτι οἱ ὀχυρώσεις σήμερα δέν προσφέρουν αὐτό που θα προσέφεραν παλαιότερα,στην πραγματικότητα ἄν δοῦμε τον Β΄ΠΠ,καμμία Μαζινώ,Μεταξᾶ,ἤ τείχος του Ἀτλαντικοῦ δέν ἄντεξε.
    Ἐπίσης,ἕνα ἐρώτημα εἶναι και το τί ὁχυρώσεις χρειάζονται:παθητικά σκέπαστρα;αὐτά εἶναι μόνο για ἐπιβίωση,ὅχι για ἄμυνα.Θα ἐξέλθουν βεβαίως τα τμήματα,ὅταν παύσει το ἐχθρικό πύρ,πώς εἴμαστε ὅμως σε θέση να γνωρίζουμε πότε παύει αὐτό,και πότε ξαναρχίζει;
    Ἑνεργητικά σκέπαστρα;με τί ὁπλισμό,ὅμως;
    Πλήν πολυβόλων,δέν μποροῦν να ἀξιοποιήσουν πολλά πράγματα,και πάντως ὅχι Κ/Β μέσου και μεγάλου βεληνεκοῦς,αὐτά δέν μποροῦν να ἐκτοξευθοῦν ἀπό περιορισμένους χώρους.
    Ἐκτός ἄν ἀρχίσουμε να χτίζουμε κάτι σαν τις ὀχυρώσεις των ἀλπικῶν και σκανδιναυϊκῶν κρατῶν,με σκανδιναυϊκά κόστη και δόγμα προ πολλοῦ ἀποκαθηλωμένο στις χώρες ὅπου ἀναπτύχθηκε.
    Ἐρώτημα:οἱ ΛΑΤ,ὑπό ποιά προστασία θα κάνουν χρήση των Κ/Β;
    Προσωπική μου ἐκτίμηση εἶναι ὅτι το καλύτερο που θα μποροῦσαμε να κάνουμε,εἶναι να τηροῦμε διασπορά των κυρίων μέσων πυροβολικοῦ (PzH-2000,MLRS,τα ὁποία θα πρέπει κατά προτεραιότητα να ἑνισχυθοῦν) προκειμένου να ἀρχίσουμε ἀμέσως τα ἀνταποδοτικά πυρά,και ὅχι στωϊκά να περιμένουμε το «μέχρις ἐσχάτων»,σε σκέπαστρα που ἴσως δέν ἀντέξουν σε κατευθυνόμενα πυρομαχικά,και ἑνδεχομένως με θερμοβαρική γόμωση.
    Ἑννοείται,ὅτι σκεψεις καταθέτω,ὅπως και ἐσύ ἄλλωστε,ἄλλοι εἶναι «ἀρμόδιοι».
    Ἐάν πάντως ὁ Ἔβρος πρέπει να παραμείνει ἄθικτος,ὁ ἀσφαλέστερος τρόπος εἶναι,πιστεύω,να μήν ἐπιτρέψεις στον ἀντίπαλο να τον πλησιάσει.
    Υγ.συμφωνῶ με το σκεπτικό του .+- σχετικά με Σ.Α,Ο.Η.Ε και λοιπά χαμαιτυπεία:ἑμείς πρέπει να κοιτάμε το Μπιζάνι μας,και ὅχι την Γενεύη τους.

  6. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Αγαπητοί φίλοι,

    Αναγνωρίζοντας τον ελαφρώς σουρεαλιστικό χαρακτήρα που έχει η συζήτηση αυτή την παρούσα στιγμή, εμείς συνεχίζουμε – όσο είναι δυνατόν – να ασχολούμαστε με την ανάλυση αμυντικών ζητημάτων. Έτσι κι αλλιώς, οι περισσότερες αναρτήσεις του ιστολογίου δεν ασχολούνται με την τρέχουσα επικαιρότητα.

    Χωρίς να θέλω να ευλογήσω τα γένια του ιστολογίου, να εξάρω κι εγώ το κείμενο του Αρματιστή, που η καταλληλότερη θέση του θα ήταν σε επαγγελματικό περιοδικό των Ενόπλων Δυνάμεων και όχι σε ιστολόγιο. Η μελέτη είναι εξαιρετική και ως προς την πληρότητα και, κυρίως, ως προς την ισχύ των επιχειρημάτων της.

    Στο πλαίσιο του σχολιασμού, ετέθη από φίλους το ερώτημα της επιλογής της Κύριας Αμυντικής Τοποθεσίας στη Θράκη. Παρ΄όλο που ο Αρματιστής ασχολήθηκε ακροθιγώς μόνον με το ζήτημα στο πλαίσιο του κειμένου του, και παρ΄όλο που στο σημείο εκείνο έγινε ήδη μια μικρή προσθήκη που διευκρινίζει τη θέση του, ίσως είναι χρήσιμη μια πιο αναλυτική αναφορά στο θέμα αυτό.

    Στη Δυτική Θράκη υπάρχουν δύο διαδοχικές τοποθεσίες όπου είναι δυνατή η οργάνωση της κύριας αμυντικής προσπάθειας, όπως προκύπτουν από τη διαμόρφωση του εδάφους και τη στρατιωτική γεωγραφία. Πρόκειται για την τοποθεσία του Ποταμού Έβρου και την τοποθεσία Ορέων Βυρσίνης – Υψωμάτων Άρη–Ιερού Όρους – Ορφέα – Κεφάλι (εφεξής τοποθεσία Ορφέας-Κεφάλι).

    Δεδομένης της υπάρξεως δύο τοποθεσιών καθώς και της αναγκαστικής επιλογής μίας εξ αυτών ως κύριας, μπορεί να αναρωτηθεί κανείς ποια είναι η προτιμότερη, και για τα κριτήρια βάσει των οποίων έχει γίνει (προφανώς) η επιλογή της τοποθεσίας του Ποταμού Έβρου.

    Η επιλογή της κύριας αμυντικής τοποθεσίας, ειδικά στην έναρξη ενός πολέμου, είναι χαρακτηριστική περίπτωση της πολιτικής φύσης του πολέμου και περίστασης όπου σε μία στρατιωτική επιλογή σταθμίζονται από κοινού πολιτικά και στρατιωτικά κριτήρια.

    Μεταξύ των δύο τοποθεσιών, η τοποθεσία του Έβρου παρέχει:
    • ένα στρατιωτικό μειονέκτημα: έχει μεγάλο ανάπτυγμα
    • ένα δεύτερο στρατιωτικό μειονέκτημα: μικρότερη εγγενή ισχύ σε σχέση με την τοποθεσία Ορφέας-Κεφάλι, αν και η τοποθεσία είναι αμυντικά ισχυρή
    • ένα τρίτο στρατιωτικό μειονέκτημα: δεν παρέχει χρόνο για επιστράτευση, καθώς η κύρια αμυντική μάχη γίνεται επί των συνόρων, χωρίς τον χρόνο που παρέχει ο επιβραδυντικός αγώνας των τμημάτων προκαλύψεως
    • ένα πολιτικό πλεονέκτημα: προστατεύει το σύνολο του ελληνικού εδάφους, μεταξύ αυτών και σημαντικές θρακικές πόλεις: Αλεξανδρούπολη, Ορεστιάδα, Διδυμότειχο, Σουφλί

    Η τοποθεσία Ορφέας-Κεφάλι παρέχει τα αντίστροφα χαρακτηριστικά:
    • από στρατιωτικής απόψεως είναι οικονομική
    • από στρατιωτικής απόψεως, παρέχει ακόμη μεγαλύτερη αμυντική ισχύ από την τοποθεσία του Έβρου
    • από στρατιωτικής απόψεως παρέχει περισσότερο χρόνο για ολοκλήρωση της επιστρατεύσεως, καθώς δίνει χρόνο για επιβραδυντικό αγώνα από τον Έβρο μέχρι την Κύρια Γραμμή Άμυνας
    • από πολιτικής απόψεως αφήνει εκτεθειμένο σημαντικό μέρος του ελληνικού εδάφους, που περιλαμβάνει σημαντικές θρακικές πόλεις.

    Για την τοποθεσία Ορφέας-Κεφάλι πρέπει να επισημανθεί ότι, από πολιτικής απόψεως, φέρνει τον επιτιθέμενο γεωγραφικά στις παρυφές του πολιτικού του στόχου που είναι οι περιοχές όπου βρίσκονται μειονοτικοί μουσουλμάνοι, αλλά πάντως, τον διατηρεί και πάλι εκτός αυτών. Ταυτόχρονα όμως, φέρνει περιοχές με σημαντική μειονοτική παρουσία στην καρδιά της αμυντικής τοποθεσίας.

    Δύο βασικά πολιτικά στοιχεία που πρέπει να ληφθούν υπ΄όψιν είναι:
    • Οποιαδήποτε τουρκική στρατιωτική ενέργεια στη Θράκη θα έχει ως απαραίτητο πολιτικό πρόσχημα την μουσουλμανική μειονότητα, και ως αντικειμενικό στρατηγικό σκοπό την κατάληψη της μειονοτικής περιοχής, ή έστω μέρους αυτής. Τουρκική ενέργεια που δεν αποβλέπει στη μειονοτική περιοχή – ξεκινώντας από τα ανατολικότερα Πομακοχώρια – δε μπορεί να δικαιολογηθεί πολιτικά, ούτε καν προσχηματικά. Τα ανωτέρω, με τη σειρά τους, σημαίνουν ότι θα είναι δύσκολο να υπάρξει στρατηγικός αιφνιδιασμός, αφού πέραν των προκαταρκτικών στρατιωτικών ενεργειών εκ μέρους του επιτιθεμένου, απαιτούνται και ευδιάκριτες πολιτικές προπαρασκευαστικές ενέργειες.
    • Η γεωπολιτική κατάσταση όπως έχει διαμορφωθεί συνολικά στην περιοχή σήμερα, αλλά και η φύση της πολιτικής επικοινωνίας, όπως έχει διαμορφωθεί στην εποχή μας, ιδίως με την πύκνωση του πολιτικού χρόνου και την έντονη παρεμβατική διάθεση των ισχυρών εμπλεκομένων δυνάμεων (πάσης φύσεως) σημαίνουν ότι, ακόμη κι αν οι παρεμβάσεις είναι κατ΄αρχήν «ουδέτερες» ως προς την εύνοιά τους προς τη μία ή στην άλλη πλευρά, θα είναι ιδιαίτερα έντονες για τον ταχύτερο δυνατό τερματισμό των εχθροπραξιών.

    Με αυτά ως δεδομένα, ποια είναι η ορθή επιλογή αμυντικής τοποθεσίας;

    Είναι προφανές ότι θα ήταν αδύνατον για την ελληνική στρατιωτική ηγεσία – και ακόμη περισσότερο για την πολιτική ηγεσία – να αφήσει απροστάτευτη σε τουρκική κατάληψη μια κρίσιμη περιοχή της Ελλάδας, την περιοχή του Έβρου, που περιλαμβάνει σημαντικά αστικά κέντρα, προκειμένου να αποκτήσει ένα περιορισμένο στρατιωτικό πλεονέκτημα. Το πλεονέκτημα μιας τέτοιας επιλογής θα σήμαινε την εγκατάλειψη μιας ΙΣΧΥΡΗΣ αλλά λιγότερο οικονομικής τοποθεσίας προκειμένου να αντιπαραταχθεί άμυνα σε μια περισσότερο ισχυρή τοποθεσία, προκειμένου να κερδηθεί χρόνος και, κυρίως, κάποια ανάγκη επανδρώσεως. Για την ακρίβεια, αυτό θα σήμαινε ότι, προκειμένου οι κυβερνήσεις να αντισταθμίσουν την έλλειψη προσωπικού που προκάλεσαν αλλεπάλληλες μειώσεις της θητείας, θα άφηναν ακάλυπτες ελληνικές πόλεις μεγάλης στρατηγικής σημασίας – δυσανάλογα μεγάλης προς το μέγεθός τους.

    Θα πρέπει κανείς να λάβει υπ΄όψιν τους εξής βασικούς παράγοντες:

    α) ασχέτως του ότι μπορεί να θεωρείται διαβαθμισμένη πληροφορία, η γενική θέση της βασικής αμυντικής τοποθεσίας είναι γνωστή και εύκολα αντιληπτή στους κατοίκους των περιοχών. Μεταφορά της κύριας αμυντικής τοποθεσίας από τον Ποταμό Έβρο στην τοποθεσίας Ορφέας-Κεφάλι θα γινόταν αμέσως αντιληπτή από τους Εβρίτες, με καταστροφικά αποτελέσματα επί του ηθικού τους, και με έντονη διαρροή πληθυσμού προς τα δυτικά, ήδη από την ειρήνη. Αυτό σημαίνει ότι το πολιτικό «ανάχωμα» του Έβρου θα κατέρρεε ήδη από την ειρηνική περίοδο.

    β) το χρονικό πλεονέκτημα που παρέχει η τοποθεσία Ορφέας-Κεφάλι, και το οποίο παρέχει κάποια προστασία έναντι στρατηγικού αιφνιδιασμού, δεν είναι κρίσιμο. Και αυτό γιατί η οποιαδήποτε ελληνο-τουρκική πολεμική αναμέτρηση στον Έβρο (όχι κατ΄ανάγκην και στο Αιγαίο, όμως) θα πρέπει να προετοιμαστεί πολιτικά, που σημαίνει ότι θα υπάρξει επαρκής προειδοποίηση και χρόνος για επιστράτευση. Εάν σημειωθεί στρατηγικός αιφνιδιασμός, κατά πάσα πιθανότητα θα έχει πολύ πιο επικίνδυνες επιπτώσεις στην ΠΑ και στο ΠΝ, και πάντως μια αιφνιδιασμένη προκάλυψη στο Ποτάμι ελάχιστον επιπλέον χρόνο θα κατορθώσει να παράσχει στις κύριες δυνάμεις άμυνας.

    γ) η υπόθεση ότι η τοποθεσία Ορφέας-Κεφάλι είναι προτιμητέα επειδή ο πολιτικός και στρατηγικός αντικειμενικός στόχος της Τουρκίας είναι η περιοχή στην οποία κατοικεί η μουσουλμανική μειονότητα, και η οποία εξακολουθεί να καλύπτεται από την τοποθεσία αυτή, είναι εύλογη. Όμως η εγκατάλειψη των πόλεων του Έβρου με αυτό το επιχείρημα θα αποτελούσε έναν πολύ επικίνδυνο και απαράδεκτο πολιτικά και στρατηγικά τζόγο. Όσο εύλογη και αν είναι η υπόθεση ότι οι τούρκοι δε εισβάλουν παρά μόνον για να καταλάβουν τους νομούς Ροδόπης και Ξάνθης, τίποτα δε μπορεί να αποκλείσει την πιθανότητα οι τούρκοι να εισβάλουν προκειμένου να καταλάβουν τον νομό Έβρου προκειμένου να τον ανταλλάξουν, ή πάντως να πιέσουν για παραχωρήσεις εθνικής κυριαρχίας στους δύο άλλους νομούς, ακόμη κι αν αυτό δεν είναι το αρχικό σχέδιο αλλά προκύψει από τύχη – είτε από αποτυχία διασπάσεως της τοποθεσίας Ορφέας-Κεφάλι, είτε από αναπάντεχα ισχυρές εξωτερικές παρεμβάσεις που δεν θα τους επιτρέψουν χρονικά την απόπειρα διασπάσεως. Το ενδεχόμενο αυτό ενισχύεται εκθετικά αν οι τούρκοι αντιληφθούν ότι η περιοχή δυτικά του Έβρου αποτελεί (από τακτικής απόψεως) έδαφος προς παραχώρηση. Εάν ο κύριος όγκος των δυνάμεων επιθέσεως της Τουρκίας μπορεί να φτάσει μπροστά από την τοποθεσία Ορφέας-Κεφάλι με μικρές απώλειες, τίποτα δεν την εξαναγκάζει να επιτεθεί στην τοποθεσία. Οι καταληφθείσες περιοχές είναι από μόνες τους επαρκές πολιτικό έπαθλο και διαπραγματευτικό όπλο ώστε οι τουρκικές δυνάμεις να έχουν την άνεση να εγκατασταθούν αμυντικά και να περιμένουν άθικτες και με σημαντική αριθμητική υπεροχή την επίθεση των ελληνικών δυνάμεων, οι οποίες επιπλέον θα πρέπει να εξέλθουν από πολύ συγκεκριμένες θέσεις (τις εξόδους των γνωστών διαβάσεων) προκειμένου να επιτεθούν. Με άλλα λόγια, ενώ η τοποθεσία είναι κατάλληλη ως αμυντική τοποθεσία, μειονεκτεί σημαντικά ως προς την καταλληλότητά της για εκτόξευση αντεπίθεσης, και μάλιστα εναντίον υπέρτερων και άθικτων δυνάμεων. Με άλλα λόγια, ακόμη κι αν σε μια τουρκική ενέργεια δεν επιτευχθεί η κατάληψη μειονοτικών περιοχών (που όπως είπαμε είναι ο αντικειμενικός σκοπός οποιασδήποτε στρατιωτικής επιχείρησης) αλλά επιτευχθεί, για οποιονδήποτε λόγο, μόνον η κατάληψη της δυτικής παρόχθιας περιοχής, στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και πάλι σε ισχυρή θέση θα είναι η Τουρκία, και θα επιδιώκει να ανταλλάξει έδαφος για πολιτικό έλεγχο.

    δ) το μείζον πολιτικό πρόβλημα είναι ότι, σύμφωνα με τις επικρατούσες εκτιμήσεις και μακρά – και πικρή – εμπειρία, σε περιπτώσεις ελληνοτουρκικών αναμετρήσεων, το «διεθνές σύστημα» ασκεί ασφυκτική πίεση για την ταχύτερη λήξη των εχθροπραξιών. Αν υποθέσουμε ότι δεν υφίσταται εκ προοιμίου πρόθεση εύνοιας προς την μία ή την άλλη πλευρά, τότε ο κανόνας (και η εμπειρία) λέει ότι οι πιέσεις κατευθύνονται κυρίως προς την πλευρά που i. έχει καλλιεργήσει, στη μακρά περίοδο, την εντύπωση ότι είναι πιο ευεπίφορη σε πιέσεις, και ii. που φαίνεται να είναι σε δυσμενέστερη θέση. Είναι προφανές σε όλους ποια είναι η υποψήφια χώρα με το κριτήριο (i), ενώ είναι προφανές ποια θα είναι η υποψήφια χώρα στην περίπτωση που έχει καταληφθεί, σχεδόν αμαχητί, η παρόχθια περιοχή του Έβρου. Ούτε και είναι εύκολο να στηρίζει κανείς την πολιτική του στη δυνατότητά του να έχει άπλετο χρόνο στη διάθεσή του προκειμένου να ολοκληρώσει τις στρατιωτικές του επιχειρήσεις, όπως συνέβη στο παρελθόν. Σε αντίθεση με προηγούμενες ιστορικές περιόδους, η Ελλάδα και η Τουρκία είναι σήμερα κεντρικά στοιχεία του διεθνούς συστήματος. Οι πιέσεις που θα ασκηθούν από πολλές πλευρές θα είναι πάρα πολλές, και ενώ το πολιτικώς δέον θα ήταν να αντισταθεί η ελληνική πολιτική ηγεσία σε αυτές όσο η στρατιωτική κατάσταση το επιβάλλει, όλοι γνωρίζουμε ότι αυτό είναι ένα πολύ επισφαλές δέον. Η επιλογή της αμυντικής τοποθεσίας στο Ποτάμι, πέραν του ότι είναι στρατιωτικώς ορθή, προστατεύει τη χώρα και από – όχι εντελώς απρόοπτες – «αμφιταλαντεύσεις» της πολιτικής ηγεσίας κατά τις κρίσιμες στιγμές.

  7. Ο/Η ΚΛΕΙΤΟΣ Ο ΜΕΛΑΣ λέει:

    καλησπέρα και συγχαρητήρια για το άρθρο.Αν και δεν έχω ιδιαίτερες σπουδές πάνω στην τέχνη της πολεμικής τακτικής και κινδυνεύοντας να χαρακτηριστώ τουλάχιστον απροετοίμαστος θα τολμήσω να πω πως αμά την έναρξη των εχθροπραξιών η ελληνική στρατιωτική ηγεσία θα πρέπει να θέσει ξεκάθαρο/ους ΑΝΣΚ και να αποδεσμεύσει το ΔΣΣ απο τις αγκυλώσεις που είδαμε στα Ιμια πχ δινοντας του την πρωτοβουλία των κινήσεων ίσως και χωρίς την προσμονή της θετικής εισήγησης του ΓΕΣ ωστε να εκμεταλλεύεται τα λάθη αλλά και τις ευκαιρίες σε τακτικό επίπεδο,κάτι ανάλογο με την τακτική του πρωσσικού στρατού στη μεταναπολεόντια περίοδο που έδινε ελευθερία κίνησεων στους διοικητές μονάδων.Θεωρώ δλδ πως πρέπει να χαράξει ξεκάθαρη πολιτική και να μην εμπλάκει με το σκεπτικό του βλέποντας και κάνοντας ώστε ακόμα και αν χρειαστεί να παραχωρήσει έδαφος με μια επιβραδυντική κίνηση να το κάνει έχοντας στο ως στόχο τον εγκλωβισμό του εχθρού σε δυο μέτωπα και την καταστροφή του και μετά να έχει έτοιμη την αντεπίθεση με ξεκάθαρο και ρεαλιστικό ΑΝΣΚ πχ αδριανούπολη ανεξαρτήτως από το διπλωματικό πολιτικό σκηνικό.Θα ήθελα να προσθέσω πως αρκετά χρήσιμο είναι το σύγγραμα του συνταγματάρχη κ.Καρασσου σχετικά με την γεωγραφία και το πεδίο …μάχης ..της ανατολικής θράκης με προλογο του στρατηγού κ μαζαράκη αν και λίγι παλαιό….πράγμα που δείχνει πως η τακτική υπάρχει και χρειάζεται εκπαίδευση και θέληση απο τη στρατιωτική ηγεσία…
    ευχαριστώ.

  8. Ο/Η T.T. λέει:

    @ΚΛΕΙΤΟΣ Ο ΜΕΛΑΣ

    Καλησπέρα,

    Πιστεύω ότι είναι χρήσιμο να διευκρινιστούν ορισμένες βασικές έννοιες.
    Το Δ’ ΣΣ διοικείται από τον Α/ΓΕΕΘΑ και όχι από το ΓΕΣ. Η διατύπωση της αποστολής είναι τέτοια που δίνει στον Σωματάρχη το βαθμό ελευθερίας που είναι ανάλογος με το επίπεδο του σχηματισμού που διοικεί. Η σύνταξη της αποστολής είναι ένα τεχνικό θέμα που μάλλον δεν ενδιαφέρει τον γενικό αναγνώστη. Σε κάθε περίπτωση το ΓΕΕΘΑ έχει πλήρη επάρκεια να συντάξει την αποστολή του Δ’ ΣΣ.

    Η ελευθερία ενεργείας όμως δεν είναι μόνο διοικητικό θέμα. Κατά την άποψη μου, και στο επίπεδο του σχηματισμού που συζητάμε, η ελευθερία ενεργείας κατά κύριο λόγο δεν είναι διοικητικό θέμα αλλά πρόβλημα ύπαρξης διαθέσιμων δυνάμεων. Και διαθέσιμες είναι οι δυνάμεις που ΔΕΝ είναι ταγμένες αμυντικά και σε επαφή με των αντίπαλο.

    Και δύο μικρότερες παρατηρήσεις.

    Ο πρωσικός στρατός της μεταναπολεόντιας περιόδου παρείχε ελευθερία ενεργείας στους διοικητές των στρατιών και όχι των μονάδων. Χρειάστηκαν αρκετά χρόνια και οι εμπειρίες ενός παγκόσμιου πολέμου ώστε η πρακτική αυτή να διαχυθεί προς τα κάτω.

    Το εγχειρίδιο στρατιωτικής γεωγραφίας του ΓΕΣ είναι αδιαβάθμητο και έχω παρατηρήσει ότι κυκλοφορεί και εκτός στρατού.

  9. Ο/Η makis λέει:

    Αγαπητέ Αρματιστή συγχαρητήρια για το άρθρο σου. Νομίζω ότι θα ήταν ενδιαφέρον, αν έγραφες κάτι από την αντίθετη πλευρά: τι θα έκανες ( υπόθεση εργασίας ) για να … διασπάσεις την αμυντική γραμμή του Έβρου.

  10. Ο/Η ΚΛΕΙΤΟΣ Ο ΜΕΛΑΣ λέει:

    @ T.T
    καλημέρα ,
    Ευχαριστώ για τν επισήμανση στη διοίκηση του ΔΣΣ,δε γνώριζα τν λεπτομέρεια αυτή αλλά και πάλι θεωρώ οτι πρέπει να δοθεί στον σωματάρχη η πλήρη ελευθερία στον σχεδιασμό και εκτέλεση των επιχειρήσεων εν ολίγοις δλδ ο ΓΕΕΘΑ να του πει μόνο …υπερασπίσου τη θράκη… και μετά να φροντίσει(το ΓΕΕΘΑ) μόνο για την επιστράτευση , αποστολή εφεδρειών και την υπαγωγή τους υπο διοίκηση στο ΔΣΣ καθώς και την αεροπορική υποστήριξη. Τν παραπάνω συλλογισμό τον στηρίζω και στις εμπειρίες του 40 καθώς το επιτελείο είχε δώσει άλλες δτγες και ο κατσιμήτρος τις αγνόησε επιβλέποντας ο ίδιος τις επιχειρήσεις και αρπάζοντας κάθε επιχειρησιακή ευκαιρία που του δόθηκε.
    για τον Πρωσσικό στρατό αυτό εννοούσα ,εκ παραδρομής έγραψα μονάδων και όχι στρατιών.
    Για το εγχειρίδιο το ξέρω από το νετ το βρήκα,δν προσπαθώ να κάνω επίδειξη γνώσεων απλά λέω οτι απο το 1929 οι εξαίρετοι αξιωματικοί μας ασχολούνται με θέματα τακτικής,Αυτό που ίσως χρειάζεται είναι νοοτροπία και σωστός σχεδιασμός.

  11. Ο/Η manolis λέει:

    Στα οσα σωστα διαβασα στο αρθρο του Αρματιστη και στα σχολια των φιλων (ειδικα στη διευκρινηση του Βελισσαριου) διαφωνω μονο στο σουρεαλιστικό της συζήτησης αυτή την παρούσα στιγμή -ή λιγο μετα- και μακαρι να ειμαι λαθος.
    Μονο θα προσθεσω στα επιχειρηματα για το σημειο κυριως αμυνας επι του ποταμου, οτι καθαρα αστικες (κτισμενες) περιοχες, εχουν αποδειχθει ενιοτε πολυ δυσκολο εδαφος για επιτιθεμενες αρματικες κλπ. θωρακισμενες δυναμεις , εαν υπαρχουν εξοπλισμενοι και αποφασισμενοι μαχητες ως ασυμμετρη απειλη. Βλεπε Σταλιγκραντ και Βερολινο στο Β’ΠΠ, Τσετσενια , Ουκρανια τωρα κλπ. Το εδαφος ακριβως οπισθεν του Εβρου με τα αστικα κεντρα και η μαλλον συντομη αναμενομενη διαρκεια τετοιου πολεμου, ισως υποχρεωσει την κυριως επιτιθεμενη δυναμη εφόσον πετυχει αρχικη διασπαση, να προχωρησει ταχεως δυτικα προς τον αντικειμενικο στοχο της (τη μειονοτητα), αφηνοντας πισω αστικους θυλακες αντιστασης προς εκκαθαριση, οι οποιοι θα απαιτησουν επιπλεον θυσιες εκ μερους τους, ενω και η κατοχη του οποιου καταληφθεντος ελληνικου εδαφους δεν θα ειναι ενιαια. Πιστευω (και ελπιζω) οτι υπαρχει προβλεψη οργανωμενης αντιστασης και εντος των πολεων και χωριων του Εβρου.
    Τελος , στις αξιολογες διατιθεμενες δυναμεις εφεδρειας του Εβρου , μπορουμε να προσθεσουμε και τους Ελληνες πεζοναυτες, οι οποιοι με προσθηκη ισχυρου αυτοκινουμενου ΠΒ, θα μπορουσε να τους παρομοιασει καποιος με τα γερμανικα τακτικα συγκροτηματα kampfgrupen (ε, Αχεροντα?), που μπορει να μεταφερθει οδικως , με ελικοπτερα μερικως ή να αποβιβασθει κανονικα σε φιλιο εδαφος στα μετοπισθεν του Εβρου.

  12. Ο/Η .+- λέει:

    Επειδη το αρθρο και τα σχολια σας εχουν εξαιρετικο ενδιαφερον, προσθετω ορισμενες επιπλεον, χρησιμες ελπιζω, πληροφοριες για σχολιασμο.

    Σχεδιο «Ηγεμων»! ή αλλοιως το γνωστο «Balyoz» επικαιροποιημενο

    http://www.antinews.gr/POLITIKE/tourkiko-senario-gia-dipli-epithesi-stin-ellada/

    Εκεινο που δεν λεει το αρθρο, και που δεν μπορεσα να βρω -πλεον- αλλου, ειναι η επιλογη για αποβαση των Τουρκων ΠΖΝ δυτικα της Αλεξ/ολης οπως επισης και η αεροπαβαση «ελαφρων» κοντα στα μειονοτικα χωρια με σκοπο την πληρη απομονωση των μαχιμων σχηματισμων του ΕΣ που ειναι αναπτυγμενοι κοντα στο ποταμι. και στις δυο περιπτωσεις αυτες οι μοναδες ειναι σχεδον «επανω» στην τοποθεσια «Ορφέας-Κεφάλι», και δεν μπορω, παρα να θημηθω την γνωστη «Market Garden» του Β’ΠΠ.

    https://en.wikipedia.org/wiki/Operation_Market_Garden

    .και-

  13. Ο/Η ΑΓΝΟΣΤΟΣ Χ λέει:

    Μια ερώτησή έχετε εξετάσει το πραγματικό σχέδιο των τούρκων

  14. Ο/Η makis λέει:

    @ Manolis
    Δεν υπάρχει περίπτωση να στείλουν ΠΖΝ στον Έβρο. Η αποστολή τους είναι άλλη, ΄προς ΑΣΔΕΝ μεριά. Άλλωστε, γιατί να διασχίσεις διαγώνια το Αιγαίο, δεσμεύοντας ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις. Είναι και χρονοβόρο.

  15. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @makis
    Ὁ Μανώλης ἔχει ἀποκτήσει νέο φετίχ με τα «παπιά»,και ξέρεις ποιός εἶναι ὁ λόγος;
    Ἄρχισε να φοβᾶται τα ἄλματα!😛

  16. Ο/Η manolis λέει:

    Ακριβως επειδη δεν θα ειναι αναμενομενο φιλε Μακη. Αλλιως, δεν βρισκω επαρκεις λογους να ενισχυθουν με 12 ογκωδη αυτοκινουμενα Μ-109, την ωρα που τα εν λογω πυροβολα εχουν ηδη παει και στην ΑΣΔΕΝ σε μεγαλους αριθμους – βρισκονται ηδη στα νησια δηλαδη. Φυσικα αυτο δε σημαινει οτι δεν θα ειναι διαθεσιμοι για νησια, αντιθετως, αποτελουν δυνατο ασσο στα χερια του αρχιστρατηγου. Α, και δεν ειναι αναγκη να διασχίσεις διαγώνια το Αιγαίο για να πας Θρακη.

  17. Ο/Η makis λέει:

    @Αχέρων
    Έχουν την πλάκα τους τα παπιά, σε ανοικτό χώρο και τεντωμένες ερπύστριες κάνεις παπάδες… Όχι σαν άλμα βέβαια…
    @manolis
    Προσπαθούν να έχουν ένα αυτόνομο σχηματισμό, χωρίς ρυμουλκούμενα. Πολύ βάρος όμως… Αφορά μόνο μεταφορά με αρματαγωγά, χάνοντας έτσι το πλεονέκτιμα της ταχήτητας των Zumbr.
    Σίγουρα υπάρχουν και άλλες ρότες, εκτός της διαγώνιας. Θεωρώ όμως ότι , οτιδήποτε χρειάζετε το μέτωπο του Έβρου, πρέπει να προυπάρχει στην περιοχή. Στην ΑΣΔΕΝ θα είναι πιο χρήσιμοι.

  18. Ο/Η ΚΛΕΙΤΟΣ Ο ΜΕΛΑΣ λέει:

    πάντως όσον αναφορά το ρόλο επίλεκτων μονάδων και τη μετάβαση τους στο θέατρο των επιχειρήσεων οι αμερικανοί στο ιρακ τόσο τους πζναυτες όσο και τους αλεξιπτωτιστές τους επιβίβασαν σε έλαφρα οχήματα και τους μετετρεψαν σε light infantry….όποτε και στη δική μας περίπτωση υπάρχει αυτο σαν σημείο αναφοράς.

  19. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @makis
    Ἐγώ ὡς «παπιά» ἑννοοῦσα τους ΠΖΝ,ἔτσι τους ἀποκαλούσαμε στον καιρό μου.
    Ἄλλωστε,ὁ Μανώλης προτιμᾶ τις ἀγριόπαπιες (ἀπό Μ-113Α3 και πάνω).
    @manolis
    Οἱ ΠΖΝ θεωροῦντο κάποτε «ἐφεδρεία του Ἀρχιστρατήγου».
    Το ζήτημα τώρα,εἶναι τί ἀκριβῶς προσδοκοῦμε ἀπό την δύναμη αὐτήν,και ἄν αὐτή μπορεί να το παλαίψει με ἀξιώσεις.
    Στο Defencenews ὑπάρχει ἀνάρτηση σχετικά,με τον εὔγλωττο τίτλο “Mission impossible”,ἄν και δέν το παραδέχεται εὐθέως στο κείμενο που ἀκολουθεί.
    Ἡ δυσάρεστη πραγματικότητα εἶναι ὅτι ἡ ΧΧΧΙΙ ΤΑΞΠ/Ν «ΜΟΡΑΒΑΣ»(βαρύ ὅνομα),εἶναι πολύ βαρειά για ταχυκίνητη ἐφεδρεία,ἀλλά και πολύ ἐλαφριά για σχηματισμός χερσαίου ἐλιγμοῦ,και ὅλα αὐτά σε ἕνα περιβάλλον ὅπου ὁ ἀμυνόμενος,ἔχει να ἀντιμετωπίσει μία Λερναία Ὕδρα.
    Το πού θα πρέπει να σπεύσει ἡ «τριανταδύο»,δέν θα εἶναι εὔκολο να ἐξαχθεί νωρίς,ἀφοῦ ὁ ἐχθρός ἔχει το στρατηγικό πλεονέκτημα της ὑπερεκθέσεως των νήσων-στόχων,την ἀπέραντη ἑνδοχώρα του,που του δίνει περιθώρια για μασκίροβκες,(καταραμένες συνέπειες της καταραμένης Μικρασιατικῆς Καταστροφῆς),την ἀπαράμιλλη ἰκανότητα ἀεροκινήσεως,και της γενικῆς ἐπάρκειας δυνάμεων κατάλληλων για προσβολή νήσων,ἀλλά και ἀπομονώσεως αὐτῶν.
    Ἡ «τριανταδύο» θα χρειαστεί να περάσει τις συμπληγάδες προκειμένου να φτάσει στους ἀντικειμενικούς της σκοπούς,και το τί θα μπορέσει να προσφέρει με την παρούσα της σύνθεση,εἶναι συζητήσιμο.
    Δέν εἶναι τα 22(;) ἄρματα και τα 12 αὐτοκινούμενα που θα κάνουν την διαφορά,εἶναι ἡ ἀντιαεροπορική ἄμυνα των νήσων,ἡ ἀεροπορική και ναυτική κάλυψη και ὑποστήριξη,και μόνον ὅταν θα ἔχει ἐξασφαλιστεί ἡ προστασία της «τριανταδύο» ἀπό το ὁρμητήριο μέχρι και τους ΑΝΣΚ,θα ἔχει νόημα να συγκροτθηθεί ἡ Ἀρμάδα με την Ἐφεδεία του Ἀρχιστρατήγου.
    Και παρεμπιπτόντως,για να συγκροτηθεί γρήγορα αὐτή ἡ ἀρμάδα,θα πρέπει να ὑπάρχει και κάποια διάταξη δυνάμεων που να την διευκολύνει,και ὅχι ἀλλοῦ ὁ παππᾶς,και ἀλλοῦ τα ράσα του.
    Τώρα,ἄν ἠ Ἐφεδρεία του Ἀρχιστρατήγου ὁνομαστεί kampfgruppe,(ξέρεις να με γαργαλᾶς,πάντως),ἥ ugda,ἤ taskforce,ἤ κατά τα καθιερωμένα τατικό συγκρότημα,ἤ συγκρότημα μάχης,ἤ,ἐπί το ἀρχαιοπρεπέστερον ἄγημα,ἤ ἐπικουρεία,ἔ,ἄς ἐξασφαλίσουμε πρώτα την οὐσία,και μετά,βρίσκουμε και το εὐάρεστον το εὔηχον,μεταξύ τυροῦ και ἀχλαδίου (καλή ὥρα).

  20. Ο/Η makis λέει:

    @ ΑΧΕΡΩΝ
    Προφανέστατα είμαι πολύ-πολύ νεότερος…

    Όταν υπηρετούσα τη θητεία μου, xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx.

  21. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @makis

    Αγαπητέ φίλε, προφανώς δεν υπάρχει λόγος για δημόσια αναφορά σε αυτό.

  22. Ο/Η Dimitrios λέει:

    αγαπητοί φίλοι τα περί της άμυνας τα κατανοήσαμε. Για την επίθεση δεν διάβασα αυτό που περίμενα. Τι, ποιος, που, πότε, πως? με ποιες δυνάμεις και πως θα περάσουμε το νερό και προς τα που θα αναζητήσουμε το τελικό επιθυμητό αποτέλεσμα, το οποίο θα είναι ποιο?

  23. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Ευχαριστώ όλους τους φίλους από καρδιάς για τα καλά τους λόγια

    Τ.Τ..
    Συμφωνώ μαζί σου. Το εγχειρίδιο της Στρατιωτικής Γεωγραφίας, τουλάχιστο της έκδοσης 1983 που διαθέτω, είναι κείμενο αδιαβάθμητο. Το έδαφος είναι πάντοτε το μόνο σχεδόν σταθερό στοιχείο στις εκτιμήσεις καταστάσεως. Τη σημερινή εποχή, την εποχή της πληροφορίας, ο κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να μελετήσει το έδαφος είτε στη γενική του μορφή, είτε σε πλέον περιορισμένη έκταση, από το G.E. και τους χάρτες G.M., οι οποίοι μάλιστα απεικονίζουν το ανάγλυφο του εδάφους με ισοϋψείς καμπύλες με ισοδιάσταση 20 μέτρων. Επιπλέον στους χάρτες G.M., μπορεί κάποιος να κινηθεί στα σημαντικότερα δρομολόγια και να εκτελέσει αναγνώριση της περιοχής ενδιαφέροντος από δεσπόζοντα σημεία. Ακόμη στην ιστοσελίδα http://www.pezoporia.gr/, απεικονίζονται το ανάγλυφο του εδάφους με ισοϋψείς καμπύλες καθώς και οι διάφορες ονομασίες των εδαφικών λεπτομερειών.

    smp.
    Δυστυχώς δεν παρακολουθώ στενά τις εξελίξεις και δεν γνώριζα ότι έχει ολοκληρωθεί ο μετασχηματισμός των Αμερικάνικων Ταξιαρχιών ώστε να διαθέτουν μικτές μονάδες ΤΘ και Μ/Κ ΠΖ. Βεβαίως οι Αμερικάνοι διαθέτοντας μέσα πέρα κάθε φαντασίας και τερατώδη υποστήριξη μάχης και ΔΜ (λόγια του Βελισάριου), μπορούν να πειραματίζονται εκ του ασφαλούς. Η προσωπική μου άποψη είναι ότι στον Ελληνικό Στρατό, οι μικτές μονάδες μπορούν να λειτουργήσουν «φυσιολογικά» μόνο κάτω από το «καπέλο» της Επιλαρχίας Αρμάτων. Μόνο το Όπλο των Τεθωρακισμένων κατέχει τη τεχνογνωσία την εμπειρία και τα μέσα υποστήριξης και λειτουργίας μικτών μονάδων, επειδή εδώ και πάνω από 50 χρόνια διαθέτει Επιλαρχίες και Ίλες Αναγνωρίσεως που έχουν κάτι από όλα. Άρματα, Μ/Κ ΠΖ, αναγνωριστικά οχήματα, όλμους 4,2’’ επί Μ 106 και Α/Τ. Όλως αντιθέτως, το Όπλο του ΠΖ βρίσκεται πολύ μακριά από αυτές τις δυνατότητες. Προσωπικά είμαι θιασώτης των καθαρών Μονάδων.

    .+- :
    Σχετικά με τους λόγους για τους οποίους είμαστε υποχρεωμένοι να διεξάγουμε άμυνα επί της τοποθεσίας του ποταμού Έβρου, απάντησε ο Βελισάριος. Στο κείμενο και κάτω από την επικεφαλίδα «Επιλογή αμυντικής τοποθεσίας για την απόκρουση μιας Τουρκικής επίθεσης στη Θράκη», ανέπτυξα ακόμη περισσότερο τους λόγους που μας υποχρεώνουν να αμυνθούμε επί της τοποθεσίας του ποταμού Έβρου.

    KonTim.
    Στο κείμενο γράφω, ότι τα Τάγματα ΠΖ που προτείνω, ενδεχομένως μπορεί να είναι ειδικής σύνθεσης. Ο σκοπός μου δεν είναι να μπω περισσότερο στα της άμυνας και στη σύνθεση των μονάδων αποκρούσεως. Άλλωστε το Όπλο του ΠΖ είναι το πλέον αρμοδιότερο για τη σύνθεση των μονάδων του. Αυτό που θέλω να γίνει κατανοητό, είναι ότι στο κείμενό μου περιγράφω τη δική μου άποψη (ιδέα αν θέλεις) για το πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε τις κατάλληλες προϋποθέσεις προκειμένου να μπορέσουμε να μεταβούμε από την άμυνα στην επίθεση, στο Θέατρο Επιχειρήσεων της Θράκης. Και ο βασικός πυρήνας αυτής της ιδέας, είναι ότι για να δημιουργηθούν οι ευνοϊκές συνθήκες, θα πρέπει στη τοποθεσία του Έβρου να διεξαχθεί μια αποφασιστική αμυντική μάχη από Μονάδες Πεζικού (Συντάγματα – Τάγματα – Μ/Κ Τάγματα) και ΕΑΝ, προκειμένου να κοντύνουμε τον εχθρό και να τον φέρουμε στα «ίσα μας». Ειδικά στο αρματικό δυναμικό. Δεν υπάρχει καμιά αναφορά στο κείμενο για το πώς πρέπει να διεξαχθεί η άμυνα, για σχέδια άμυνας, δυνάμεις και πολλά άλλα. Όπως βεβαίως δεν μπορούσε να υπάρχει και τίποτε σχετικό για σχέδιο επίθεσης, που ματαίως αναζητεί ο Δημήτριος.

    Αχέρων
    Πάντα είμαι ακμαίος, αν και κατά το τελευταίο πεντάμηνο έπαιξαν πολλοί με τα νεύρα μας και τη ψυχική ισορροπία μας. Σχετικά με το ζήτημα της συμμετοχής των πολιτών στη προς πόλεμο προετοιμασία της χώρας, λίγο – πολύ γνωρίζουμε τι συμβαίνει. Και δεν είναι καθόλου ευχάριστο. Είναι όμως ζήτημα πολιτικό το τι πρέπει να γίνει. Η πολιτεία πρέπει να αναδείξει ότι η ένοπλη υπηρεσία προς τη πατρίδα αποτελεί το υπέρτατο καθήκον κάθε ελεύθερου πολίτη. Και βεβαίως οι πολιτικοί και οι οικογένειες τους, πρέπει να δώσουν το παράδειγμα. Αλλά ας μη το κουράσουμε περισσότερο αυτό το ζήτημα.
    Οι οχυρώσεις, φίλε μου, ποτέ δεν θα ξεπεραστούν. Απλά θα προσαρμόζονται προς τις νέες απειλές. Είναι καλό όταν αναφερόμαστε σε οχύρωση, να μη φέρνουμε στο νου μας τις γραμμές ΜΑΖΙΝΩ και ΜΕΤΑΞΑ, ή το τείχος του Ατλαντικού. Αν το κάνουμε θα οδηγηθούμε σε λάθος συμπεράσματα. Η οχύρωση είναι κάτι πολύ περισσότερο από πολυβολεία και οπλισμένο σκυρόδεμα. Σημαντικότερα είναι τα πολλαπλά Α/Τ κωλύματα, οι θέσεις μάχης πεζικού αρμάτων και πυροβόλων δια εκσκαφής του εδάφους, οι τομές των πρανών δια την προστασία των μέσων στο εσωτερικό της τοποθεσίας, τα ναρκοπέδια και άλλα. Όμως πολλά από αυτά δεν μπορούν να κατασκευαστούν από τώρα και ίσως κάποια να μη δοθεί ο χρόνος όταν θα απαιτηθεί.
    Οι άνδρες που θα ταχθούν στα αναχώματα του Έβρου για να αποτρέψουν τον αντίπαλο να δημιουργήσει τα αρχικά προγεφυρώματα, θα δεχθούν ισχυρό βομβαρδισμό την ώρα που το εχθρικό πεζικό, ή δυνάμεις καταδρομών (όπως έπραξαν οι Ισραηλινοί κατά τη διάβαση του Σουέζ το 1973) θα διέρχεται τον Έβρο ώστε να ασφαλίσει τη δυτική όχθη. Αυτοί οι μαχητές, κάπου θα πρέπει να χωθούν για να προστατευθούν αρχικά και στη συνέχεια για να αντιμετωπίσουν τους αντιπάλους τους. Για τα υπόλοιπα ερωτήματα που θέτεις, ο Κλεάνθης ετοιμάζει κάτι σχετικό, που θα αναρτηθεί «εν καιρώ».

    Μάκη
    Αυτό που ζητάς, αποτελεί σοβαρή πρόκληση

    ΑΓΝΩΣΤΕ Χ
    Και από πού να ξέρουμε το σχέδιο των Τούρκων; Ποιος το ξέρει; Ούτε το ΓΕΕΘΑ. Ισχύει το εξής: «Αν ο εχθρός γνώριζε τι πρόκειται να κάνει ο εχθρός, τότε ο εχθρός θα νικούσε τον εχθρό». Εκτιμήσεις γίνονται στα επιτελεία επί των πιθανών τρόπων ενεργείας του εχθρού. Ένα σχέδιο του εχθρού που πιθανό να περιέλθει στα χέρια μας, μπορεί να έχει διοχετευτεί τεχνηέντως για παραπλάνηση.

    Δημήτριε
    «σκοπός του κειμένου, είναι να εξετάσει τη δυνατότητα μετάβασης του Ελληνικού Στρατού από την άμυνα στην επίθεση στο Θέατρο Επιχειρήσεων της Θράκης, σε περίπτωση Ε-Τ πολέμου» … και απαντά στο ερώτημα:
    «ποιες είναι εκείνες οι ευνοϊκές συνθήκες που θα επιτρέψουν στον Ελληνικό στρατό στο θέατρο επιχειρήσεων της Θράκης, να μεταβεί από την άμυνα στη διεξαγωγή επιθετικών επιχειρήσεων και πως μπορούν αυτές οι συνθήκες να δημιουργηθούν;».
    Δεν έθεσα ως σκοπό του κειμένου να γράψω για το σχέδιο επίθεσης προς την Αν. Θράκη.

  24. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @Αρματιστής
    Εὐχαριστῶ για την περιεκτική,διευκρινιστική ἀπάντηση.
    Ἐπειδή δέν διαφωνῶ ἐπί της ἀρχῆς με τις θέσεις σου,ὀφείλω κάποιες ἐπί μέρους διευκρινήσεις.
    Την Μαζινώ,Μεταξᾶ,και Τείχος του Ἀτλαντικοῦ τα ἀνέφερα με την ἕννοια της ἱστορικῆς ἑμπειρίας,που ὅπως γνωρίζεις,ἔχει την σημασία της.
    Συμπληρώνω ἐδῶ και το Τσεχοσλοβακικό Τείχος,που ἑγκαταλείφθηκε το 1938 χωρίς τουφεκιά,για να δώσω και την διάσταση της πολιτικῆς βουλήσεως.
    Και κάτι που δέν πρέπει να διαφεύγει ὅταν μιλοῦμε περί ὀχυρώσεων,εἶναι το κόστος.
    Και βεβαίως,ἐξελίσσονται οἱ ὁχυρώσεις,ἐξελίσσεται ὅμως και ἡ ὁπλική τεχνολογία.
    Δέν διαφωνῶ με τις προετοιμασμένες θέσεις,ἀντιθέτως τις ἐπικροτῶ,ὅπως και τα κωλύμματα,ἀλλά στέκομαι και στο ὅτι ὅπως ἐπισημαίνεις,δέν εἶναι ποτέ διαθέσιμες στο σύνολο τους,ἑνῶ ἡ ἐργώδης ἐνασχόληση προσωπικοῦ στην προετοιμασία ἤ ὁλοκλήρωση τους λίγο πρίν την άναμενόμενη σύρραξη,ἴσως ἐκθέσει και το ἑνασχολούμενο προσωπικό σέ αἰφνίδια πυρά,με εὐνόητα ἀποτελέσματα.
    Ἐπίσης,θα ἐπανέλθω και στην ἀγωνία μου σχετικά με τα θερμοβαρικά ὅπλα,που καθστοῦν ἀναποτελεσματικές ἕως ἄχρηστες τις κλασσικές κατασκευές προφυλάξεως προσωπικοῦ (ἀμπρί).
    Ὅταν διατίθενται Κορνέτ με θερμοβαρική κεφαλή,σε ἑμᾶς,ὅπως και στους ἀπέναντι,δικαιοῦμαι νομίζω να ἀγωνιῶ και για την ὕπαρξη βαρύτερων ὅπλων της κατηγορίας.
    Για τις μικτές μονάδες ΤΘ/ΠΖ,συμφωνῶ με τις θέσεις σου μέχρι τελείας.
    Ἀναμένω με ἀδημονία και την ἀνάρτηση του Κλεάνθη.(τα ὅπλα,ὑλικά και ἐπάνδρωση,καθώς και την ἀντίληψη Ἐθνικῆς Ἄμυνας που ἀπαιτοῦνται,τα ἀναμένω ἐπίσης με ἀδημονία…)

  25. Ο/Η makis λέει:

    @Βελισάριος
    Έχεις απόλυτο δίκιο. Λάθος μου.

  26. Ο/Η .+- λέει:

    Βελισαριε και Αρματιστη,
    κατανοω απολυτα την αποψη που υποστηριζετε με το κειμενο και το σχολιο σας.
    Συμφωνω με τον Αχερωντα. Απο το 1950 τουλαχιστον ο ΤΣ διαθετει βαρυ πυροβολικο των 203χλς, αρχικα μονο ρυμουλκουμενο και μετεπειτα και Α/Κ, πραγμα που σε μεγαλο βαθμο βαζει σε κριση την επιλογη της οχυρωσης σαν κυριο μεσο αντιμετωπισης μιας εχθρικης Μχ/ΤΘ δυναμης. Οχι οτι δεν ειναι απαραιτητο να υπαρξουν προστατευτικα για τα μεσα και τους ανδρες, αλλα η επεκταση σε κατι ανωτερο ποιοτικα, οπως για παραδειγμα, η γραμμη «Μεταξα» του 1940 με βρισκει αντιθετο.
    Δεν μπορει να αγνωηθει οτι η περιπτωση των δυνατοτητων αντιπυροβολικου του ΕΣ, μειωνονται απο την αλλαγη ρολου στα MLRS, καθως «χανονται» τα υποπυρομαχικα, και εμφανιζονται τα ΗΕ, απο προσφατες δημοσιογραφικες πηγες.
    Τα πρωτα ηταν, πλεον, τα πλεον καταλλληλα με τους ATACMS για την «αποψιλωση». Μονα τους, τα λιγα PzH2000 και το περιορισμενο αποθεμα «εξυπων» αντιαρματικων μεγιστης εμβελειας 40χλς περιπου, νομιζω οτι δεν επαρκει απεναντι σε σημαντικο αριθμο απο Firtina και των ρουκετων αυξημενης εμβελειας της roketsan (yildirim και βαλε), που με πυρομαχικα ΗΕ τυπου ERBB ειναι σε θεση να τα αντιμετωπισουν σε βολες αντιπυροβολικου.
    τα αλλα πυροβολα (Μ101, Μ114) που εξακολουθουν να διατηρουνται παρα τον περιορισμενο αριθμο τους, οπως και τα RM70 εξαιτιας της συγκρητικης περιορισμενης εμβελειας, αμφιβαλω εαν θα μπορεσουν να εξισορροπησουν το μειονεκτημα ακομη και υπο την προστασια θωρακα. Τα Μ109, υστερα, αν δεν κανω λαθος, ποτε δεν αποχτησαν τα βληματα υποπυρομαχικων της ΠΥΡΚΑΛ, νυν ΕΑΣ στην εκδοση ERBB, καθως εδω και 10 ή και περισσοτερα χρονια ειναι στο «περιμενε» με την συμβαση. Ενω δεν ειναι γνωστο ποτε και εαν θα αποχτησουν επιπλεον βληματα ΗΕ τυπου ERBB. Η παρουσια ρανταρ αντιπυροβολικου, και uav και ucav σε δυκτιο επικοινωνιων περιπλεκει ακομη περισσοτερο τα πραγματα σε συγκρηση με πριν απο 20 και πλεον χρονια.
    Θα με συγχωρεσετε που εξακολουθω να επιμενω σε καποιες πτυχες με το σχολιο μου.
    ειχα την ευκαιρια να βρω το παρακατω κειμενο:
    http://www.dimokratianews.gr/content/25817/%CF%80%CF%8E%CF%82-%CE%B8%CE%B1-%CE%AD%CF%83%CF%80%CE%B1%CE%B3%CE%B1%CE%BD-%CF%84%CE%B1-%CF%83%CF%8D%CE%BD%CE%BF%CF%81%CE%B1-%CF%84%CE%B1-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B5%CF%8D%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B5%CF%81%CE%BD%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%AC%CE%BD-%CF%84%CE%BF-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%BF-%CE%B5%CF%80%CE%B5%CE%B9%CF%83%CF%8C%CE%B4%CE%B9%CE%BF-%CE%BC%CE%B5
    εκεινο εχει σημασια, ειναι οτι για καποιες επιλογες που δειχνουν οτι, ο σκοπος σε μια πολεμικη αναμετρηση δεν ειναι η γεογραφικη κατακτηση εδαφους, αλλα η φυσικη καταστροφη του Δ’ΣΣ σε διαστημα 3 με 4 ημερων.
    Εαν ειναι κατι το ρεαλιστικο ή οχι, ειναι μια αλλη ιστορια.
    Ετσι οπως, εμφανιζεται στο κειμενο, η διαταξη δυναμεων του ΕΣ δειχνει να ευνοει μια τουρκικη επιθεση παρα να την αποτρεπει. Ο Αρματιστης, οπως πολυ ευστοχα εχει, απο το παρελθον παρατηρησει, σε περισσοτερα απο ενα κειμενα του και σχολια, το προηγουμενο με την μαχη της «εξεχουσας» και την «ομαδα Τρικουπη» τον αυγουστο του 1922, δεν ειναι καθολου ενθαρρηντικο, καθως εξακολουθει να διδεται μεγαλο βαρος «μπροστα» αφηνοντας «πισω» λιγους. Η Γεωγραφια, δε μπορει να υποστηριχτει οτι ευνοει στο ποταμι, αντιθετα απο οτι συμβαινει δυτικοτερα. Η αναπτυξη, υστερα των μεραρχιων κανει τα πραγματα περισσοτερο δυσκολα, καθως εχει γινει η επιλογη για «γραμμικη» διαταξη κατα μηκος των συνορων , καθετα στον αξονα Α-Δ, εχοντας ελαχιστη αναπτυξη «εις βαθος», με μολις 2 ή 3 ΤΞ συνολικα δυτικα της Αλεξ/ολης και αλλες τοσες δυτικα του Νεστου για να καλυφτει ολη η βορεια ελλαδα μεχρι την Θεσ/ικη. Δεν νομιζω οτι αποτελει ιδαιτερα ευνοικη διαταξη, με τους «απεναντι» να διαλεγουν χρονο και τοπο. Αμφιβαλω εαν θα «τηλεφωνησουν» που και ποτε θα «ερθουν».
    το σωστο υστερα, νομιζω οτι θα συμφωνησετε οτι ειναι για λογους πληροτητας, οτι ειναι ανγκαιο να προστεθουν και οι δυνατοτητες των ναυτικων και αεροποριων των δυο χωρων, καθως η θαλασσια και αερ/νη «παραμετρος» δεν φαινεται να εχει δοθει μεγαλη σημασια, κυριως για τις πουποθεσης επιτυχιας μιας αποβατικης ενεργειας απο θαλασσα και αερα, τους χρονους μεταφορας και τις δυνατοτητες (αερ/νοι, ΠΖΝ) αυτων που μπορουν να βρεθουν στις «πλατες» του αμυνομενου και να τον απομονοσουν (πχ. περιοχή Αβας – Αισίμη, ή κατάληψη των διαβάσεων Μάκρης και Κίρκης, ή ακομη και αλλου) για ενα περιορισμενο χρονικο διαστημα.
    Ευχαριστω για την κατανοηση σας
    .και-

  27. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε +-,
    Ένα συμπληρωματικό κείμενο για την αμυντική οργάνωση θα «ανέβει» στο προσεχές μέλλον. Δεν προτείνουμε φυσικά μια νέα «γραμμή Μεταξά». Προκαταβολικά επίσης να πώ: για την παθητική προστασία των έργων, δεν είναι ρεαλιστικό να αναμένουμε την αντιμετώπιση όλων των ειδών των απειλών, δεν είναι αυτός ο βασικός στόχος των οχυρώσεων. Δεν υπάρχει το απόλυτο έργο, όπως δεν υπάρχει το απόλυτο όπλο.

  28. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @makis 07/04/2015

    🙂

    Να έχουμε τον νου μας, απλώς.

  29. Ο/Η ΑΓΝΩΣΤΟΣ Χ λέει:

    Ερώτηση: Δηλαδή δεν μπορούν στην Θράκη οι Τούρκοι να μας επιτεθούν παραπλανητικά στο νότιο τμήμα του ποταμού Έβρου παραπλανητικά και μετά στο βόρειο τμήμα. τσι θα νομίσουμε πως η κύρια επίθεση είναι προς βοράν και θα στραφούν οι περισσότερες μας μονάδες θα στραφούν προς βοράν για να αντιμετωπίσουν την κύρια επίθεση . Αν μετά μας χτυπήσουν οι Τούρκοι στα χωριά Μάντρα- Λάβαρα προελάσουν και καταλάβουν της δυο κάθετες διαβάσεις μέχρι τα Ελληνοβουλγαρικά σύνορα δεν θα μας αποκόψουν;
    Για αυτό το σχέδιο αναφερόμουν το έχω διαβάσει παλιά και εντυπωσιάστηκα!

  30. Ο/Η ΑΓΝΩΣΤΟΣ Χ λέει:

    Οχυρωματικά έργα
    Αφού δεν εκπαιδεύουμε τον Έλληνα πεζικάριο ούτε να σκάβει τι να πει κανείς; Αν και είναι πολύ δύσκολο να σκάψεις με το φτυάρι εκστρατείας στο σκληρό χώμα.
    Δεν ξέρουν ούτε την χρήση γεώσακων ούτε έχουν μάθει να κατασκευάζουν χαρακώματα με σκέπαστρο στην άκρη και πολυβολεία χαμηλού ύψους.
    Παλιά κατασκεύαζαν με τσιμέντο και πέτρες με προσωπική εργασία των στρατιωτών αυτά που ανέφερα αλλά και παρατηρητήρια και θέσεις βολής ΑΤ όπλων και όλμων..
    Ναι δεν έχουν μεγάλη αντοχή αλλά και βλήμα των 155 χιλιοστών στα 15 μέτρα.

  31. Ο/Η .+- λέει:

    Το πρόβλημα της σωστής ανάπτυξης και διάταξης των δυνάμεων του ΕΣ είναι παλαιό, τουλάχιστον από την εποχή της Μικρασιατικής καταστροφής. Επειδή, από τότε είχε δημιουργηθεί ένα πολύ άσχημο προηγούμενο σχετικά με την σωστή διάταξη και ανάπτυξη των μαχίμων σχηματισμών του ΕΣ, αν και όσοι πίστευαν ότι αυτό δεν θα επαναλαμβάνονταν στην συνέχεια, και κατά την διάρκεια του πολέμου του ’40 δεν αποφεύχθηκαν κάποια σημαντικά λάθη επίσης. Καθώς φαίνεται μέχρι σήμερα αυτή η συνήθεια καλά κρατεί.

    Σχετικά με την περίπτωση του αλβανικού μετώπου του 1940 θα είχα να παρατηρήσω και να εκφράσω ορισμένα εκτενή σχόλια:
    Το έτος 1914 στην Ήπειρο υπήρχαν ανεπτυγμένες οι 2 ΜΠ του Ε’ΣΣ. Η 9η ΜΠ στα Ιωάννινα των 3 σντ Πζ και η 8η ΜΠ στην Πρεβεζα με 2 σντ Πζ στον χερσαίο κορμό και 1 σντ Πζ στην Κέρκυρα. Το 1934, επί Καθενιώτη, σε περίπτωση εμπόλεμης αναμέτρησης είχε υποτεθεί ότι η Ήπειρος θα καλύπτονταν από 2 ΜΠ, η δυτική Μακεδονία από άλλες 2 ΜΠ ενώ στο κέντρο σαν συνδετικός κρίκος θα υπήρχε 1 ΜΠ. Επί Παπάγου τα σχέδια μεταβλήθηκαν, μέχρι το 1938 ο «συνδετικός κρίκος» είχε υποβαθμιστεί σε ΤΞΠ, ενώ όπως είναι γνωστό στα διάφορα «ΙΒ», ύστερα υποβαθμίστηκε ακόμη περισσότερο, σε απόσπασμα Σντ Πζ, αλλά μέχρι τις παραμονές του πολέμου προσπάθησε το ίδιο να ζητήσει την προεπιστράτευση ενός συμπληρωματικού Σντ Πζ για να ενισχύσει το απόσπασμα «Δαβάκη», χωρίς να έχει την έγκριση του Μεταξά.

    Δεν μπορεί να παραγνωριστεί ότι, εάν στην θέση του Ιταλού Στρατηγού υπήρχε ένας νεότερος, ποιο αποφασισμένος, και να έχει μελετήσει την τέχνη του μηχανοκίνητου πολέμου, ίσως θα είχε αποφασίσει παραπλήσιες επιλογές όπως αναφέρονται στην συνέχεια με σκοπό να απομονώσει την 8η ΜΠ του Στρατ. Κατσιμήτρου από οποιαδήποτε «πηγή» ανεφοδιασμού (βάση ανεφοδιασμού Καλαμπάκας διαμέσου οδικού άξονα από Μέτσοβο, Βάση ανεφοδιασμού σε λιμάνι Πρέβεζας, Μεσολόγγι, Αγρίνιο), υποχρεώνοντας τον να υποχωρήσει το γρηγορότερο δυνατό σε ποιο ασφαλή τοποθεσία ανατολικά του Μετσόβου, για να μην απομονωθεί από τον κύριο όγκο των Ελληνικών δυνάμεων ή/και νότια στο ύψος του Μεσολογγίου τουλάχιστον εγκαταλείποντας όλη την βόρειο δυτική Ελλάδα στα χέρια του αντιπάλου.
    Ο Ιταλός στρατηγός δεν ήταν υποχρεωμένος να αντιπαραταχτεί μετωπικά, όπως έγινε στην μάχη της Ελαίας-Καλαμά, αλλά απλά να ενισχύσει την προσπάθεια του με την υπερκέραση από δυτικά και ανατολικά των γραμμών του Κατσιμήτρου, καθώς τα «άκρα» της 8ης ΜΠ φυλάσσονταν από αδύναμες μονάδες πεζικού (2 ΤγΠ και στις δυο περιπτώσεις με λίγα μέσα υποστήριξης: 3ης ΤΞΠ, απόσπασμα «Δαβάκη») και για αυτό ήταν πολύ πιθανή η εύκολη διάσπαση και περικύκλωση του «κέντρου».
    Είναι λογικό να υποστηριχτεί ότι απέναντι στα 2 ΤγΠ στον παραλιακό τομέα υπό την διοίκηση της 3ης ΤΞΠ, τα οποία ήταν τα συνολικά ανεπτυγμένα την 28η Οκτώβριου του 1940, και 1 ακόμη ΤγΠ στην Πρέβεζα σε ρόλο παράκτιας άμυνας και προστασίας του λιμανιού από αποβατική ενέργεια, δεν μπορεί να μην υποστηριχτεί ότι απέναντι σε σημαντική δύναμη αποτελούμενη από μια ΤΘΜ πλήρους συνθέσεως και άλλο ένα συγκρότημα ταχυκίνητης μεραρχίας μειχτής συνθέσεως όπως εκείνες που διέθεταν οι Ιταλοί στην Αλβανία από το 1939, με την υποστήριξη της αεροπορίας, θα ήταν σε θέση να την εμποδίσουν να διεισδύσει, όπως ήδη είχε αποδειχτεί σε άλλες περιπτώσεις, ακόμη και εξαιτίας των περιορισμένων μέσων πυροβολικού σε ρόλο υποστηρίξεως και αντιαρματικής άμυνας.
    Το 39ο Ευζώνων, σε φάση μετακίνησης προς το μέτωπο από το Μεσολόγγι, ήταν ακόμη σε χειρότερη μοίρα, καθώς πέρα από τα 2 ορειβατικά των 65χλς και 4 όλμους των 81χλς δεν διέθετε άλλα οργανικά μέσα σε θέση αν αντιμετωπίσουν την συνδυασμένη απειλή ιππικού, ΤΘ, αυτοκινουμένου και πεζοπόρου πεζικού με μέσα υποστηρίξεως και πυροβολικό. Τουλάχιστον ρίχνοντας μια ματιά στον παρακάτω χάρτη ένας αυτό διαπιστώνει.
    Το άσχημο της όλης υπόθεσης, εάν η αντίπαλη πλευρά αποφάσιζε να χρησιμοποιήσει την γνωστή γερμανική μεθοδολογία της αποφυγής της μετωπικής αντιπαράθεσης και συγκέντρωσης του κύριου και σημαντικότερου ποιοτικά όγκου των δυνάμεων για υπερκέραση από τα «άκρα» θα ήταν η δυνατότητα κατάκτησης με σχετική ευκολία του λιμανιού της Πρέβεζας, επιτρέποντας ήταν ενίσχυση με επιπλέον μονάδες μεταφερμένες με πλοία όπως για παράδειγμα της μεραρχίας «Bari» και η διείσδυση μονάδων ιππικού μέχρι την Ιτέα και την ορεινή διάβαση του Μπάλου, φτάνοντας στην ουσία στις πλάτες των περισσότερων μεγάλων μονάδων του Κατσιμήτρου στην ήπειρο και στα νώτα της Στρατιάς, πριν το Α’ΣΣ μπορέσει να ολοκληρώσει την επιστράτευση του, και να προλάβει να καταλάβει τα σημαντικότερα σημεία, όπως το στενό Ρίου-Αντιρρίου, την διάβαση του Μπράλου, προστατεύοντας παράλληλα την πόλη των Αθηνών από οποιαδήποτε εχθρική επιβουλή. Αυτό βεβαία δεν σημαίνει ότι ο ψυχολογικός παράγοντας δεν θα είχε επηρεάσει αρνητικά την Κυβέρνηση. Και μόνο στο άκουσμα ότι η Ιτέα θα ήταν υπό εχθρική κατοχή σήμαινε ότι θα πλήττονταν ο Ι. Μεταξάς και το καθεστώς σε μεγάλο βαθμό. Ίσως τελικά, δεν ήταν ούτε καν απαραίτητο, να καταληφτεί η Αθήνα καθώς η παρουσία Ιταλικών μονάδων στους Δελφούς θα επέδραζε σε τεράστιο βαθμό. Είναι σίγουρο ότι η οποιαδήποτε αντίδραση του ΕΣ, δεν μπορούσε να περιοριστεί στα λίγα επιστρατευμένα σντ Πζ της Στερεάς Ελλάδας και της Πελοποννήσου, τα οποία αποτελούσαν τις μοναδικές μάχιμες μονάδες του ΕΣ, αλλά ήταν απαραίτητο μια αναδιάταξη των δυνάμεων, που το μεγαλύτερο μέρος τους είχε αναπτυχτεί στην Μακεδονία, μετακινώντας νότια για την κάλυψη του συντομότερου δυνατού των «νώτων» και του βασικού άξονα ροής εφοδίων Αθήνας – Λαμίας- Λάρισας με προορισμό κυρίως προς Καλαμπάκα και Θες/νίκη. Θα προλάβαιναν; Ή οι ιταλικές ταχυκίνητες μονάδες ιππικού θα διέκοπταν το ομφάλιο λώρο με την Αθήνα; Τελικά όπως είναι γνωστό η μη άμεση διάθεση μονάδας μηχανικού γεφυροποιών για την άμεση διάβαση του ποταμού Καλαμά, και ο κακός καιρός βοήθησαν και η επιθετική διείσδυση στον παραλιακό τομέα, έγινε με μειωμένες δυνάμεις και σημαντική χρονική καθυστέρηση.

    Παραπλήσια είναι και η περίπτωση των αλπινιστών της “Julia”. απέναντι σε 5 Τγ ο Δαβάκης με 2 μόνο Τγ ήταν πρακτικά αδύνατο να προβλέψει και να αμυνθεί με επιτυχία έτσι όπως τα γεγονότα απέδειξαν. Εάν, ύστερα, η Ιταλική μεραρχία αλπινιστών είχε ενισχυθεί με επιπλέον Τγ και αποκτούσε ενισχυμένη σύνθεση πριν από την επίθεση, πχ των 9 Τγ, τα πράγματα θα ήταν πολύ ποιο δύσκολα κατά την διάρκεια της. Το Ελληνικό Γενικό επιτελείο, στην ουσία, για να καλύψει το μεγάλο λάθος της ειρηνικής περιόδου, μετακίνησε ότι είχε άμεσα διαθέσιμο και κυρίως για να ελαχιστοποιήσει τους νεκρούς χρόνους το πολύτιμο ιππικό του ΕΣ. Όπως απέδειξαν τα γεγονότα και τα 4 σντ του Ιππικού χρησιμοποιήθηκαν για κλείσει η «τρύπα» εξαιτίας της ιταλικής διείσδυσης μαζί με σημαντικό αριθμό από ΤγΠ προερχόμενα από διαφορετικά Σντ έχοντας χαθεί κάθε έννοια οργανικής ενότητας μεταξύ των μονάδων. Λίγο ήθελε και θα τους έστελναν σαν «μπουλούκι». Η τύχη και ο κακός καιρός βοήθησε και η “Julia” παρά την σημαντική αποστολή που είχε, τα logistics είχαν περιοριστεί σε 5 ήμερες αυτονομία, μεταφέροντας μόνο με ημιόνους τα ελάχιστα απαραίτητα για να μην επιβραδυνθεί η πορεία των μονάδων της. Σε κάθε άλλη περίπτωση όσο και να θέλουν να δικαιολογηθούν το Μέτσοβο, μπορεί να θεωρηθεί ότι θα ήταν σχεδόν δεδομένο, ότι θα είχε κατακτηθεί και η 8η ΜΠ θα είχε αποκοπεί από την Καλαμπάκα!

    .και-

    ΥΓ. Συγχωρεστε με για τα ασχημα graffics

  32. Ο/Η ChristosΧ λέει:

    @ +-
    το πρόβλημα της διεξαγωγής των επιχειρήσεων της Ηπείρου από πλευράς Ιταλίας δεν ήταν η έλλειψη ενός στρατηγού “νεότερου, πιο αποφασισμένου, [που] να έχει μελετήσει την τέχνη του μηχανοκίνητου πολέμου” αλλά η έλλειψη των ΜΕΣΩΝ και του δόγματος. Η Σιένα (αν θυμάμαι καλά) που διέβη βιαίως τον Καλαμά ήταν μια τυπική ιταλική μεραρχία πεζικού με μόλις μερικές δεκάδες μηχανοκίνητα οχήματα. Επιπλέον ο άξονας που επιλέχτηκε δεν είχε δρόμους. Σ’αυτά, και επισημάνω ότι γράφω αποκλειστικά από μνήμης οπότε μπορεί να κάνω λάθη, πρέπει να προσθέσω ότι ο Κατσιμήτρος διατηρούσε την μισή μεραρχία του (των 15 ταγμάτων!) σε εφεδρεία, οπότε οποιαδήποτε απόπειρα βαθιάς διείσδυσης από μέρους των Ιταλών έπρεπε να λαμβάνει υπόψη την ύπαρξη αυτής της εφεδρείας στο πλευρό της. Αναφορικά με τις ικανότητες των ταχυκίνητων ιταλικών τμημάτων νομίζω ότι τα γεγονότα μιλούν από μόνα τους. Νομίζω δύο συντάγματα ιππικού των Ιταλών φτάσαν στον Άραχθο, αλλά επί της ουσίας δεν ήταν παρά ιπποκίνητα τάγματα πεζικού με τις ανάλογες δυνατότητες.
    Αναφορικά με την μεραρχία Julia η προσωπική μου αντίληψη είναι ότι ο σχεδιαστής της αποστολής της Julia όφειλε να έχει περάσει τελικά στρατοδικείο. Η Julia είχε να διανύσει 80 χλμ σε ευθεία γραμμή, δηλαδή τα διπλάσια σε πραγματική απόσταση αφού μιλάμε για ορεινό έδαφος, κι έφερε εφόδια για 5 ημέρες. Δεν διέθετε ούτε την δύναμη να φτάσει μέχρι το Μέτσοβο αλλά και δεν διέθετε ούτε την δύναμη να προστατεύει γραμμές εφοδιασμού με την Αλβανία. 5 μέρες εφοδίων μόνο σε συνθήκες ανύπαρκτης αντίστασης μπορούσαν να επαρκέσουν για την αποστολή. Ακόμα κι αν είχε 9 τάγματα δεν θα μπορούσε να εκτελέσει και τις δύο αποστολές ταυτόχρονα, δηλαδή της διατήρησης της πίεσης προς Μέτσοβο και της παράλληλης προστασίας του τεράστιου πλευρού προς ανατολάς ώστε να κρατά ανοιχτές τις γραμμές ανεφοδιασμού. Και το κερασάκι νομίζω είναι, και πάντα μιλάω για προσωπική παρατήρηση οπότε μπορεί να κάνω κάποιο λάθος, ότι το ελληνικό πυροβολικό του Β Σώματος συγκεντρωνόταν στα υψώματα βορείως της διάβασης του Μετσόβου πολύ ταχύτερα απ’ότι προήλαυνε η Julia. Η Julia δεν έφτασε ποτέ σε απόσταση τέτοια που να βληθεί από τις συγκεντρώσεις πυροβολικού στο Μέτσοβο (νομίζω πάνω από 100 πυροβόλα τελικά). Αν το έκανε απλά θα γινόταν κιμάς. Να το πω απλά, η αποστολή και ο ρόλος της Julia ήταν καθαρά επικουρικοί στον ρόλο της Φεράρα και της Τσεντάουρο και στηρίζονταν σε αυτές. Η Julia δεν είχε στα αλήθεια την δυνατότητα να ορίσει την έκβαση των επιχειρήσεων.
    Ας είμαστε πιο μετρημένοι στην κριτική γενικά. Όχι μόνο γιατί κατ’εμέ αποδεικνύεται η ορθόττα των αποφάσεων που λήφθηκαν τότε από το ΓΕΣ αναφορικά με την διάταξη των δυνάμεων αλλά και γιατί πολλές φορές η πολιτική περιορίζει τις κινήσεις του στρατού. Ο ΕΣ δεν μπορούσε να ιδρύσει φερ’ ειπείν Σώμα απέναντι στην ιταλική Αλβανία το 1939 ή 1940 χωρίς να θεωρηθεί αυτό πρόκληση. Στην πράξη δηλαδή η 8η μεραρχία από μια νυσταλέα μεραρχία χαμηλής επάνδρωσης και κανονικής σύνθεσης, έγινε μια ενισχυμένη μεραρχία δύναμης ανάλογης σχεδόν προς δύο, και πλήρως επιστρατευμένη, χωρίς ΤΥΠΙΚΑ να έχει αλλάξει τίποτα. Επίσημα στην Ήπειρο η 8η μεραρχία υπήρχε ανέκαθεν, η 8η μεραρχία έμενε μέχρι και τον Οκτώβρη του ’40.

  33. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η ChristosΧ λέει: 07/16/2015 στο 03:18

    Σεβαστή η γνώμη σου, αλλά δεν την συμμερίζομαι.

    Θα εξηγήσω γιατί:

    Οι αλπινιστές δεν τα κατάφεραν γιατί κυρίως ήταν «λίγοι», είχαν προγραμματίσει ότι θα έφταναν στο Μέτσοβο σε 4 (τέσσερεις) ήμερες. Λάθος του στρατηγού που δεν τους είχε ενισχύσει. Η “julia” δεν έφτασε για μια σειρά από παράγοντες που όπως και εσύ σχολίασες ξεπέρασαν τις τότε δυνατότητες της. Κάποιος άλλος Στρατηγός στην Θέση του Πράσκα, για τον ίδιο σκοπό, μάλλον θα την είχε προικοδοτήσει με τα επιπλέον Τγ. Τώρα το ίδιο είναι να έχεις 5 Τγ αντί περισσότερα απέναντι σου;

    Ύστερα στην δυτ. Μακεδονία (Δεξί του αποσπάσματος «Δαβάκη») πρόσεχαν περισσότερο τι υπήρχε μπροστά τους, γιαti υπήρχε ο φόβος της ιταλικής καθόδου προς Θεσς/νίκη, και σχεδόν αδιαφόρησαν για την ανεπάρκεια του αποσπάσματος. Από τα 24 Τγ αναπτυγμένα στην δυτ. Μακεδονία, υπό την διοίκηση του Β΄ΣΣ στον Δαβάκη δόθηκαν μόλις 2, ενώ για να ενισχυθεί αυτός με ένα τρίτο, περίμενε για ολόκληρες ήμερες την επιστράτευση του, και διάμεσου πεζοπορίας να φτάσει μέχρι σε αυτόν. Εντωμεταξύ χάθηκαν και στον δρόμο και έφτασαν καθυστερημένα. «Ζήσε Μάη μου» που λένε.
    Χρησιμοποιήθηκε μαζικά το ιππικό ακριβώς γιατί δεν υπήρχε άμεσα διαθέσιμο το απαραίτητο Πζ σε επάρκεια. Εάν βασιστούμε σε πρότερες υποθέσεις, ο Δαβάκης θα έπρεπε να είχε υπό την διοίκηση του το λιγότερο 6 Τγ, ομάδα αναγνωρίσεως, και μρ Ορειβατικού πυροβολικού των 75χλς.
    Τώρα χωρίς υπερβολές, με 2 τγ και 6 ορειβατικά πας να τους αντιμετωπίσεις; Intel δεν υπήρχε τότε;

    Αναφέρεσαι στο Β’ΣΣ και το πυροβολικό του, σαν να ήταν άμεσα διαθέσιμα πλήρως επανδρωμένα από την πρώτη στιγμή, ενώ είναι γνωστό ότι για την ολοκλήρωση της επιστράτευσης όλων των μονάδων και σχηματισμών χρειάστηκαν περίπου 2 εβδομάδες μέχρι την έναρξη της αντεπίθεσης. Μέχρι εκείνη την στιγμή, για το πρόβλημα που υπήρξε με την πιθανή απώλεια του Μετσόβου, (και το ανακάλυψαν τότε!) έγινε η προσπάθεια να λυθεί με τις βραχυπρόθεσμα διαθέσιμες μονάδες. Εάν παρατηρήσεις, όλες οι μονάδες (Τγ Πζ/Ιππ) που χρησιμοποιήθηκαν για αυτόν τον σκοπό, προέρχονταν από επιστράτευση, δηλαδή δεν ήταν άμεσα διαθέσιμες, έφταναν στο μέτωπο αποσπασματικά, συγκρότησαν «αποσπάσματα» που συνήθως αποτελούνταν από 2 ή περισσότερα Τγ προερχόμενα από διαφορετική διοικητική αρχή. Δεν ήταν απλά ημιτελής, ήταν «πρόχειρα».

    Σχετικά με τον παραλιακό τομέα, την προσοχή μου δεν τράβηξε η «Σιένα», ή κάποια άλλη ΜΠ, άλλα η ταχυκίνητη (ιππικό) τους. Υπόψη ότι εκτός από τα 2 Σντ Ιππικού, διέθεταν και άλλα 4 ΤγΠ με ορειβατικά των 65/75χλς. Ακριβώς από πίσω υπήρχε η 131η ΤΘΜ, με 5 Τγ καθώς 2 Τγ αρμάτων L3/CV33 είχαν δοθεί αλλού.
    Τι υπήρχε εκεί από ελληνικής πλευράς; Στην ουσία μόνο 2 ΤγΠ υπό την διοίκηση της 3ης ΤΞΠ. Βλέπεις να υπάρχει τίποτα σοβαρότερο και ισχυρότερο; Ο Μέραρχος είχε κρατήσει τους περισσότερους για την προστασία των Ιωαννίνων. Δεν είχε άλλους! Η Μάχη της ελαίας ήταν εκείνο που περίμενε. Εσύ πας να τους αντιμετωπίσεις εκεί που σε περιμένουν ή κοιτάς αλλού να κάνεις μεγαλύτερη ζημιά και να τους «στριμώξεις» πολύ άσχημα;
    Τώρα εσύ, με την γνώση του σήμερα, και την επίγνωση των ιστορικών γεγονότων της Πολωνίας του 1939, της δυτικής Ευρώπης της άνοιξης του 1940, και το γεγονός ότι ήδη από το καλοκαίρι του 1940, στην Λιβύη υπήρχε η πολεμική εμπειρία από την αντιπαράθεση ΤΘ με τους άγγλους, τι πιστεύεις ότι θα ήταν σε θέση να κάνουν;
    Εγώ βλέπω ότι η Πρέβεζα δεν είχε ιταλική σημαία να κυματίζει από καθαρή τύχη!
    Για την παρουσία των μαχίμων σχηματισμών στην Ήπειρο και πως μεταβλήθηκε στην ιστορία υπάρχουν συμπληρωματικές πληροφορίες. Η ίδια η σύνθεση της 8ης ΜΠ ήταν ενισχυμένης μορφής σε σύγκριση με τις υπόλοιπες.

    Φιλικά

    .και-

    ΥΓ. Συγνωμη, καθυστερημενα, για τα ορθογραφικα λαθη στους χαρτες που παρεθεσα.

  34. Ο/Η makis λέει:

    Ένα σενάριο που ανατρέπει τη βεβαιότητα της τουρκικής επίθεσης και της ελληνικής άμυνας : τετελεσμένο γεγονός σε άλλο σημείο ( Αιγαίο ή Κύπρο ) και απο μέρους της τουρκίας παθητική άμυνα ( ίσως με τακτική υποχώρηση). Απο ελληνικής πλευράς ( μετά απο πιέσεις της πολιτικής ηγεσίας και της κοινής γνώμης) προσπάθεια για αντίστοιχο τετελεσμένο στο τομέα του Έβρου: Αποτέλεσμα: ξεταμπούρωμα του ΕΣ και επίθεση εναντίον της τουρκικής στρατιάς;

  35. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @makis
    Το 1974 ἐπιβεβαιώθηκε το πρώτο σενάριο,ὅταν οἱ Τούρκοι τραβήχτηκαν 20-30 χιλιόμετρα ἀπό το ποτάμι,ἀφήνοντας στην ἑλληνική πλευρά το μήνυμα «δέν σε ἀπειλῶ,ἄς περιορίσουμε το παιχνίδι στην Κύπρο,ἐκτός κι᾿ἄν θέλεις να περάσεις το ποτάμι,και να ἔλθεις ἐπάνω μου ἐκεί που σε θέλω».
    Ἔτσι,ἀνάλογα με την προδιάθεση,κάποιος θα μποροῦσε να το ἐρμηνεύσει με ἐκείνο το χυδαίο «οἱ Τούρκοι χτυποῦν την Κύπρο.Ἑμείς εἴμαστε Ἑλλάς.»

  36. Ο/Η manolis λέει:

    Στα σχολια για την Ιταλικη επιθεση διαφαινεται παντου η ανεπαρκεια δυναμεων , παραδοξως εκ μερους των Ιταλων κυριως. Οι ελληνικες δυναμεις ειχαν πραγματι τον σοβαρο (πολιτικο) περιορισμο να μην ευρισκονται σε πληρη επιστρατευση (πλην 8ης μεραρχιας κεκκαλυμενα) εως οτου εκδηλωθει εισβολη , οποτε ειναι λογικο οι επιστρετευομενες μοναδες να μπαινουν στη μαχη με καθυστερηση και βιασυνη αμα τη αφιξη τους στα μετωπα.
    Οι Ιταλοι ομως? Οχι μονο ειχαν την πολυτελεια να ειναι απολυτως ετοιμοι , ηδη μετα την προσαρτηση της Αλβανιας το 1939, αλλα διατηρουσαν και το πλεονεκτημα επιλογης χρονου και εν μερει τοπου εναρξης των εχθροπραξιων. Στην πραξη ομως , επελεξαν να πολεμησουν συγχρονως σε 2 υπερποντια (!) μετωπα χωρις να εχουν ναυτικη υπεροπλια , αφου ηδη το Σεπτεμβρη του 1940 ειχαν ξεκινησει για Καιρο, ενω η εισβολη στην Ελλαδα καθυστερησε εως το τελος Οκτωβρη (η 28η Οκτωβριου ηταν ημερα γιορτης του φασιστικου καθεστωτος του Μουσολινι) και οπως και στη Ρωσια τους προλαβε ο ιδιαιτερα σκληρος χειμωνας του ’40. Ολο το Ιταλικο επιτελειο επρεπε να περασει στρατοδικειο, αλλα μαλλον επειδη σε αυτο προηδρευε ο ντουτσε και ο γαμπρος του, δεν τεθηκε σε σκεψη. Πως το ειπες Αχεροντα? Παληάτσο Βενέτσια, ε?

  37. Ο/Η manolis λέει:

    Διορθωση: «οπως και ΤΟΥΣ ΓΕΡΜΑΝΟΥΣ στη Ρωσια»

  38. Ο/Η Γεώργιος Τσιλιακός λέει:

    Επιτρέψτε μου, να μην έχω την καλά θεμελιωμένη γνώση, όπως αρκετοί από τους προηγούμενους σχολιαστές έχουν, σχετικώς με την πιο ενδεδειγμένη σχολή Τακτικής(Οργάνωση εδάφους ισχυρά ΣΠ ή εξαρχής ελιγμός με Μ/Κ-Τ/Θ ΤΑΞ.) που θα ακολουθηθεί στον αμυντικό αγώνα μίας ενδεχόμενης Ελληνοτουρκικής αναμετρήσεως στον Έβρο.
    Άντι της προβολής απόψεως μου λοιπόν, μιας που δεν διαθέτω την επάρκεια για αυτό, ρωτώ απευθείας τον καλά καταρτισμένο «Αρματιστή» και τον διαχειριστή του Ιστολογίου, ποια Τακτική κατά το μάλλον ή ήττον ακολουθείται στις ΤΑΜΣ του ΕΣ στον Έβρο? Πόσο κοντά η μακριά είναισ το μοντέλο αμύνης που προτείνει ο «Αρματιστής»? Και το κυριότερο: Αυτή η προσομοιώμενη τακτική στις ΤΑΜΣ του Δ’ ΣΣ θεωρείτε (προς διαχειριστές Ιστολογιου) πως έχει ρεαλιστικές πιθανότητες επιτυχούς αμύνης και ίσως επιθετικής επιστροφής?

  39. Ο/Η makis λέει:

    @ΑΧΕΡΩΝ
    Δεν το γνώριζα, ευχαριστώ για την πληροφορία. Γενικά μιλώντας, θεωρώ ότι ασκούμαστε στα σενάρια που μας βολεύουν και όχι στα σενάρια που θα έπρεπε. Σίγουρα τα σχέδια θα έχουν και δυσμενή σενάρια.

  40. Ο/Η T.T. λέει:

    @ Γεώργιος Τσιλιακός

    Με αφορμή το ερώτημα σου και επειδή αυτό τον καιρό προσπαθώ να γράψω κάτι σχετικά με δόγμα αναρωτήθηκα το εξής, αν ένας εξωτερικός παρατηρητής προσπαθούσε να καταλάβει ποιο είναι το δόγμα του Ελληνικού Στρατού ή καλύτερα ποιες στρατιωτικές ιδέες υπάρχουν μέσα στο κεφάλι των Ελλήνων αξιωματικών που θα έπρεπε να ψάξει και που θα κατέληγε.

    Οι κανονισμοί θα ήταν το πρώτο μέρος για να ψάξει κανείς, αλλά είναι μεταφρασμένοι αμερικανικοί και δε μπορείς να γνωρίζεις κατά πόσο αυτό που γράφεται έχει πραγματικά υιοθετηθεί. Ακόμη κι αν κάτι υπάρχει ή δεν υπάρχει στον κανονισμό δεν μπορείς να είσαι σίγουρος αν αυτό συμβαίνει για ιδεολογικούς λόγους ή γιατί θα το μεταφράσουν αργότερα…

    Τα σχέδια επιχειρήσεων θα παρείχαν μια καλή εικόνα, αλλά είναι απόρρητα και δε θα μπορούσαν να συζητηθούν δημόσια.

    Οι ασκήσεις και τα διαγωνίσματα στις σχολές των Όπλων και ιδιαίτερα στη ΣΔΙΕΠ, που είναι το ανώτερο κλαδικό σχολείο, είναι ένας ακόμη καλύτερος χώρος, γιατί στα σχέδια μπορεί σήμερα να ισχύει το α΄ και αύριο το β΄ αλλά στις σχολές διαμορφώνονται αντιλήψεις. Όμως όλα αυτά είναι απόρρητα και δε θα μπορούσαν να συζητηθούν δημόσια.

    Οι ΤΑΜΣ (και οι ΤΑΑΣ), ιδιαίτερα των σχηματισμών, είναι άλλος ένας πολύ σημαντικός χώρος. Σε όλες τις ΤΑΜΣ υπάρχει μία Διαταγή Εκτελέσεως της Άσκησης (ΔΕΑ) που περιέχει το σενάριο της άσκησης και τα επεισόδια. Από τις ΔΕΑ μπορούν να αντληθούν πολύτιμα συμπεράσματα, αλλά οι ΔΕΑ είναι απόρρητες και δε θα μπορούσαν να συζητηθούν δημόσια.

    Και φτάνουμε σε αυτό που φαίνεται. Αυτό που φαίνεται μπορεί να διαιρεθεί σε δύο μεγάλες κατηγορίες. Ασκήσεις επάνδρωσης της τοποθεσίας. Σ’ αυτές οι Μονάδες καταλαμβάνουν χώρους που μπορεί να είναι Εγγύς Χώροι Διασποράς (ΕΧΔ), Χώροι Τελικού Προορισμού (ΧΤΠ) θέσεις πάνω στην αμυντική τοποθεσία, κλπ. Από αυτές τις ασκήσεις ένας παρατηρητής θα μπορούσε να βγάλει συμπεράσματα σε ότι αφορά τη διάταξη και από τη διάταξη θα μπορούσε να εκτιμήσει ένα μέρος του αμυντικού δόγματος.

    Η άλλη κατηγορία είναι οι ασκήσεις που περιλαμβάνουν κίνηση, βολές, τελική φάση κλπ. Σ’ αυτές τις ασκήσεις μέρος του σεναρίου της ΔΕΑ εκφωνείται δημόσια στο παρατηρητήριο οπότε μπορεί και να σχολιαστεί. Αυτό που εκφωνείται κάθε χρόνο είναι καρμπόν: ο εχθρός πέτυχε το τάδε-τάδε προγεφύρωμα και το Τακτικό Συγκρότημα τάδε θα εκτελέσει αντεπίθεση προς καταστροφή του εχθρού και αποκατάσταση του εθνικού εδάφους. Και φυσικά υπάρχει και η ίδια η κίνηση και οι ενέργειες των τμημάτων. Δεν ξέρω τι συμπεράσματα μπορούν να βγουν για το δόγμα από 10 άρματα που βγαίνουν από το «Κανδηλάπτη» ανεβαίνουν στον «Αετό» και κάνουν βολές στα απέναντι βαρέλια. Άποψη μου βέβαια. Άλλοι από την κίνηση αυτή καταλήγουν στο αν ο Ελληνικός Στρατός έχει περάσει στην εποχή του πολέμου των ελιγμών και της αεροχερσαίας μάχης.

    Ένας άλλος χώρος άντλησης συμπερασμάτων που περνά απαρατήρητος, αν και είναι ιδιαίτερα σημαντικός, είναι η ύπαρξη ή η μη ύπαρξη δημοσίου διαλόγου από τους επαγγελματίες σε έντυπα όπως η Στρατιωτική Επιθεώρηση και αλλού, η ύπαρξη άλλων ανάλογων εντύπων, οι δημοσιευμένες εργασίες σε επίσημους ιστότοπους, κλπ.

    Ξέρω ότι δεν απάντησα στην ερώτηση σου, ελπίζω να σου έδωσα μία οπτική γωνία πάνω στο θέμα.

  41. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @makis
    Αὐτό με την μερική τουρκική σύμπτυξη,ἦταν μόνο ἕνα μέρος της στάσεως των ἀπέναντι ἐκείνον τον Ἰούλιο.
    Σε ὅτι ἀφορᾶ ἀποκλειστικά στον Ἔβρο,ἡ στάση τους μποροῦσε να ἐρμηνευθεί και ὡς προσπάθεια ἐφελκυσμοῦ του Ε.Σ στην Α.Θράκη,ὥστε να περάσει το ποτάμι,και να χρειαστεί κατόπιν να ἀντιμετωπίσει τις τουρκικές ἀντεπιθέσεις με το ὑδάτινο κώλυμμα στην πλάτη.
    Ὅπως ὅμως μαρτυρεί ὁ ἀείμνηστος πρώην Ἀρχηγός Τακτικῆς Ἀεροπορίας Ἰωάννης Μαρινάκης,ἀεροπορικός ἀκόλουθος στην Ἄγκυρα τότε,οἱ Τούρκοι εἴχαν ἐπιβάλει συσκότιση στην ἴδια τους την πρωτεύουσα,και ἔδειχναν ἕντονη νευρικότητα,ἰδίως την 22/7/74,μέχρι που τους δώσαμε την πολύ βολική ἐκείνη ἐκεχειρία,στην διάρκεια της ὁποίας οὐσιαστικά χάθηκε ὁ ἀγώνας και το μεγαλύτερο μέρος των Κατεχομένων.
    Για τον λόγο αὐτόν,διεκρίνησα ὅτι μπορεί κάποιος να ἐρμηνεύσει ἀναλόγως της προδιαθέσεως,ἐπειδή ἡ τουρκική στάση ἐπέτρεπε πολλές ἀναγνώσεις,που δέν μποροῦν βεβαίως να ἀναπτυχθοῦν σε ἕνα σχόλιο.
    Χαρακτηριστικά πάντως,οἱ Τούρκοι παρεβίαζαν ἐπιδεικτικά τον ἑναέριο χώρο της Χίου,και βάσει μαρτυρίας του ἄλλου ἀείμνηστου Γιώργου Χριστογιαννάκη,κάποιοι χειριστές Μπόφορς ἄνοιγαν πύρ ἑναντίον των τουρκικῶν F-100.
    Οἱ μαγκιές ἐκείνες κόπηκαν με το μαχαίρι μετά το γνωστό ἐπεισόδιο του Ἄη Στράτη (Δινόπουλος-Σκαμπαρδώνης με F-5 ἐναντίον τουρκικῶν F-102.

    @manolis
    Ναί,ἔτσι.Παληάτσο Βενέτσια.
    Ἔτσι βγάζω το ἄχτι μου τόσο ἀπέναντι στον παληάτσο,ὅσο και ἀπέναντι στην «Γαληνοτάτη».
    Να διευκρινήσουμε ὅμως ὅτι ἡ συζήτηση αὐτή ἔλαβε χώρα στο ἄλλο μας στέκι,στην φιλόξενη «Προέλαση» του Δούκα Γαϊτατζή,ἐδῶ:

    https://limitofadvance.wordpress.com/2015/07/23/%CF%84%CE%B1-10-%CE%AC%CE%BA%CF%81%CF%89%CF%82-%CE%B1%CF%80%CF%8C%CF%81%CF%81%CE%B7%CF%84%CE%B1-%CF%8C%CF%80%CE%BB%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BD%CE%B1%CE%B6%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82/#comments

  42. Ο/Η .+- λέει:

    Ο/Η manolis λέει: 07/25/2015 στο 11:31

    Θα συμφωνησω μονο εν μερη με το σχολιο σου περι «ανεπαρκειας δυναμεων» και απο τις δυο πλευρες το φθινοπορο του 1940. Εαν παρατηρησεις, απο τα προηγουμενα σχολια μου, και απο τα ιστορικα κειμενα, και οι δυο πλευρες ειχαν καποια γνωση για την «αλλη πλευρα του λοφου», αγνωστο ομως, σε ποια εκταση. Παρα ολα αυτα, νομιζω μια διαφορετικη διαταξη των ιταλικων δυναμεων, ενισχυοντας τους Αλπινιστες και το Συγκροτημα Ιππικου θα τους εδεινε μεγαλυτερες δυνατοτητες να επικρατησουν. Απο αυτην την πτυχη δεν μπορει παρα να θεωρηθει ενα σημαντικο λαθος, το γεγονος οτι στις «πλατες» της 8ης ΜΠ μεχρι το Ριο-Αντιριο, δεν υπηρχε τιποτα αλλο παρα το 39ο Ευζωνων, επισης σημαντικο λαθος που ο Δαβακης δεν ειχε περισσοτερα ΤγΠ στην διαθεση του απο την πρωτη στιγμη. Ειναι λογικο οτι μια ποιο «προσεκτικη» διαταξη στην ΒΔ Ελλαδα τουλαχιστον, θα ηταν δυνατον να γινει με την 3η ΜΠ του Α’ΣΣ ολοκληρη ανεπτυγμενη στην Δ Στερεά απο το καλοκαιρι του 1939. Αυτη η Μεραρχια, προδρομος ολοκληρου του Α’ΣΣ απο την εναρξη των εχθροπραξιων την 7η νοεμβριου του 1940 ηταν καθ’οδο προς Αρτα, δηλαδη 10 ημερες μετα την εναρξη του πολεμου.

    .και-

  43. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Μια οφειλόμενη απάντηση στον φίλο + – σχετικά με τα πρώτα σχόλια του για την διάταξη δυνάμεων του 1940.

    Σε ότι αφορά στο θέμα της ιστορικής κρίσης για την στρατιωτική ηγεσία του 1940, τα γεγονότα λένε ότι αφού η Ελλάδα νίκησε την Ιταλία, προφανώς η ηγεσία της νικήτριας χώρας δικαιούται μερίδιο από την τιμή. Τα «what if» δεν είναι ιστορία αλλά θεωρητική συζήτηση, όμως οι ηγεσίες κρίνονται για συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα.

    Γενικά, το να κρατήσουμε σε μια ιστορική περίοδο όλα τα ιστορικά στοιχεία σταθερά και να αλλάξουμε μόνο ένα, δεν έχει νόημα εκτός αν αυτό το «ένα» ήταν τυχαίο γεγονός. Αλλά οι στρατιωτικοί ελιγμοί μόνο τέτοιοι δεν είναι, καθώς αποτελούν την «επωφελή χρησιµοποίηση των µέσων, προς επίτευξη του επιδιωκόµενου σκοπού«. Με άλλα λόγια οι ελιγμοί αποτελούν γενική σύνθεση της διανοητικής και υλικής ικανότητας ενός στρατού. Αν τους φανταστούμε αλλιώς χάριν ενός «what if», θα έχουμε ένα τελείως άλλο πόλεμο. Ας θυμηθούμε για παράδειγμα ότι ο γερμανικός ελιγμός στο Σεντάν δεν πέτυχε γιατί απλώς κατευθύνθηκε αιφνιδιαστικά στο γαλλικό πλευρό αλλά πέτυχε χάρη σε ένα ευρύτερο σύνολο δεξιοτήτων της Βέρμαχτ που π.χ. οι Γάλλοι και Ιταλοί απλώς δεν είχαν. Ο αιφνιδιασμός είναι μόνο μία από τις δέκα Αρχές του Πολέμου.

    Για την Πίνδο, να θυμήσω ότι η ελληνική στρ. ηγεσία είχε εγκαίρως ζητήσει την επιστράτευση και όλης της 1ης Μεραρχίας που θα ενίσχυε την Πίνδο, αλλά ο Μεταξάς δεν το ενέκρινε καθώς έκρινε ότι είχε εξαντλήσει τα περιθώρια συγκαλυμμένης επιστράτευσης. Για τους ίδιους λόγους (αποφυγή πρόκλησης) δεν προωθούνταν οι επιστρατευθείσες δυνάμεις κοντά στα σύνορα. Πρέπει πρώτα να γίνει κατανοητή η στρατηγική θέση και αντίληψη της χώρας το 1940 και μετά να αναλυθεί το τακτικό πλαίσιο.

    Η ιταλική πάντως διείσδυση στην Πίνδο, είναι ένα καλό παράδειγμα του γιατί μια επίθεση στο πλευρό δεν είναι μια απλή επιλογή, ακριβώς γιατί δεν είναι ο αμυνόμενος ο μοναδικός παράγοντας. Με βάση τη σχεδίαση του, ο ιταλικός ελιγμός στην Πίνδο ήταν περισσότερο μια ισχυρή καταδρομή, καθώς προέτασσε την τόλμη και ταχύτητα σε βάρος της ισχύος και της ασφάλειας, πάντα με βάση την εσφαλμένη στρατηγική εκτίμηση των Ιταλών για τις ελληνικές δυνατότητες. Για να φέρει όμως αποφασιστικό αποτέλεσμα, θα έπρεπε οι Ιταλοί να μετατρέψουν την διείσδυση στην Πίνδο σε κύριο ελιγμό διάσπασης, καθώς θα έπρεπε να διέθεταν εκεί κάτι σε ορεινό Σώμα Στρατού με μεγάλους ορεινούς εφοδιαστικούς σχηματισμούς, ώστε να εγκατασταθεί ρεύμα εφοδιασμού και όχι απλώς τήρηση εφοδίων μερικών ημερών. Μόνο έτσι θα υπήρχε η απαιτούμενη Ισχύς για την προστασία των εκτεταμένων ιταλικών πλευρών και συγκοινωνιών, καθώς και για τη διεξαγωγή σοβαρών επιχειρήσεων στο Μέτσοβο έναντι των ελληνικών συγκεντρώσεων. Αν δεν υπάρχει αρκετή ισχύς, ο επιτιθέμενος μετατρέπεται γρήγορα σε πολιορκούμενο, αυτό η Τζούλια το κατάλαβε καλά. Αν λοιπόν συμμετείχαν στην Πίνδο πολύ ισχυρότερες ιταλικές δυνάμεις, ο πόλεμος του 1940 θα ήταν ένας άλλος πόλεμος και, ακόμα και αν αυθαιρέτως υποθέσουμε ότι οι Έλληνες δεν είχαν σχετική πληροφόρηση, παραμένει το ερώτημα αν οι Ιταλοί είχαν τέτοιες δυνατότητες. Μπορούμε για παράδειγμα κατ΄αρχάς να φανταστούμε τα τεράστια προβλήματα εφοδιασμού από τα ορεινά περάσματα των τυχόν ισχυρών ιταλικών δυνάμεων στο Μέτσοβο, όταν οι συγκριτικά μικρές δυνάμεις της Τζούλια στερήθηκαν εφοδιασμού χωρίς καν να φτάσουν εκεί. Η δυνατότητα εφοδιαστικής υποστήριξης καθορίζει μάχες και πολέμους, δεν υπάρχουν ελιγμοί ερήμην της.

    Συνοψίζοντας, στον πόλεμο του 1940 η ελληνική ηγεσία κατάστρωσε το αμυντικό της σχέδιο με βάση πληροφορίες και εκτιμήσεις που στην πράξη (και όχι στο χαρτί) αποδείχτηκαν σωστές. Οι πληροφορίες έλεγαν (ΔΙΣ), ότι οι επιτιθέμενοι σχηματισμοί στην προσπάθεια των Ιταλών στην Ήπειρο θα ήταν βασικά πεδινής σύνθεσης, επομένως χρειάζονταν δρόμους για την υποστήριξή τους. Δρόμοι όμως δεν υπήρχαν στον παραλιακό τομέα και πολύ περισσότερο στην Πίνδο.

    Ορθά λοιπόν η ελληνική ηγεσία, με βάση και τις ιταλικές διατάξεις, εκτίμησε τον πιθανότερο τρόπο ενεργείας του εχθρού και συγκέντρωσε στους βασικούς διεισδύοντες δρόμους της περιοχής που οδηγούσαν στα Γιάννενα, μια δύναμη ικανή να αποκρούσει την κύρια Ιταλική επίθεση. Εφόσον ο ΕΣ υστερούσε αριθμητικά και βρίσκονταν σε στρατηγική άμυνα, ορθά δεν διαμοίρασε δυνάμεις παντού, κινδυνεύοντας να μην είναι πουθενά επαρκώς ισχυρός. Η συγκέντρωση αυτή σε τόπο και χρόνο ονομάζεται «κύρια αμυντική προσπάθεια» και το τυχόν ρίσκο της είναι το αντίτιμο που καταβάλει ο αμυνόμενος στην πρωτοβουλία που απολαμβάνει ο επιτιθέμενος. Στην ελληνική περίπτωση η συγκέντρωση υπέφερε και από τη στρατηγική ανάγκη να μην προκληθεί η επιθετική Ιταλία, αφού χωρίς αυτόν τον περιορισμό θα υπήρχαν και άλλες μονάδες εκεί που έπρεπε.

    Αν τελικά οι ιταλικές συγκεντρώσεις, σχέδια και εφοδιασμοί ήταν άλλοι, μάλλον άλλοι θα ήταν και οι ελληνικοί. Δεν γίνεται να συζητάμε μια ειδική παραλλαγή της ιστορίας, αλλάζοντας ή κρατώντας σταθερούς όσους παράγοντες θέλουμε.

  44. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @ΚΛΕΑΝΘΗΣ
    Ἀφοῦ ἐπιλαμβάνεσαι του Ε/Ι Πολέμου,ἐπίτρεψε μου μία ἐρώτηση σχετικά με το πρώτο 731 (του Μαρτίου,διότι ὑπήρξε και δεύτερο τον Ἀπρίλιο του 1941).
    Ἡ ἐρώτηση εἶναι ἡ ἐξῆς:ἦταν σοφό ἐκ μέρους της ἑλληνικῆς ἠγεσίας,να μήν τηρείται οὐσιαστικά ἐφεδρεία πέραν του ὑψώματος;

  45. Ο/Η manolis λέει:

    Αγαπητε .+- ,
    Νομιζω οτι το ενδελεχες σχολιο του φιλου Κλεανθη με καλυπτει ως απαντηση προς εσενα. Υπηρχαν πολιτικοι περιορισμοι στις επιστρατευσεις μεγαλων μοναδων πριν την 28η Οκτωβριου , οπως αλλωστε αναφερα και στο σχολιο μου. Εκτος της 8ης ΜΠ, αν δεν κανω λαθος ειχαν ηδη γινει επιστρατευσεις ορισμενων κρισιμων ειδικοτητων και απο αλλες μοναδες , οχι ομως σε μεγαλη εκταση. Θα μπορουσαμε να κρινουμε θεωρητικα τους πολιτικους περιορισμους που εθεσε ο Μεταξας προ της Ιταλικης εισβολης. Το θεωρω ασκοπο ομως για τον Μεταξα, που συμφωνα με επισημα καταγεγραμμενα πρακτικα, ηδη απο το 1936 οχι μονο προεβλεπε τον επερχομενο πολεμο, αλλα και οτι η Ελλαδα οσο και αν ηθελε να μεινει εκτος, τελικα δεν θα τον αποφευγε. Ως γνωστον προεβλεψε -ορθα- και την τελικη εκβαση του πολεμου. Δυσκολα μπορω να σκεφθω Ελληνα πολιτικο μετα το Βενιζελο να εχει παρουσιασει στην πραξη τοσο οξυδερκεις και ακριβεις εκτιμησεις και προβλεψεις για την πορεια της χωρα μας….

  46. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει: 07/28/2015 στο 17:33 + Ο/Η manolis λέει: 07/29/2015 στο 14:37

    Αγαπητοί Κλεάνθη και Manolis σας ευχαριστώ για τα σχόλια σας. Δεν νομίζω ότι τίθεται υπό αμφισβήτηση ότι έτσι όπως εξελίχθησαν τα γεγονότα η συγκριμένη διάταξη και επιλογές αποδείχτηκαν σωστές. «Ο νικητής δεν κάνει λάθη» (ή περίπου), «…και ο ηττημένος κάνει», κάπου το διάβασα, δεν θυμάμαι που και ποτέ. Ο προβληματισμός μου όμως, έτσι όπως εκφράστηκα με τα προηγούμενα σχόλια μου, δεν βασίζεται σε ένα απλό “what if”, που όπως σωστά ο Κλεάνθης, πέρα από κάποιες διαπιστώσεις, δεν αντιπροσωπεύει μια κριτική για τα τότε δρώμενα.

    Ενδεικτικά, παραθέτω μόνο ένα μικρό μέρος από το σχόλιο του:
    «…Γενικά, το να κρατήσουμε σε μια ιστορική περίοδο όλα τα ιστορικά στοιχεία σταθερά και να αλλάξουμε μόνο ένα, δεν έχει νόημα εκτός αν αυτό το «ένα» ήταν τυχαίο γεγονός….
    ..Αν τελικά οι ιταλικές συγκεντρώσεις, σχέδια και εφοδιασμοί ήταν άλλοι, μάλλον άλλοι θα ήταν και οι ελληνικοί. Δεν γίνεται να συζητάμε μια ειδική παραλλαγή της ιστορίας, αλλάζοντας ή κρατώντας σταθερούς όσους παράγοντες θέλουμε…»

    Εκείνο που έχω παρατηρήσει, και που απλά διαπίστωσα, τι ήταν;
    Ότι χωρίς καμία επιπλέον σημαντική ενίσχυση των ιταλικών δυνάμεων, αλλά απλά με μια διαφορετική επιλογή σε αυτό που μπορεί να θεωρηθεί σαν «πρωτεύοντας σκοπός» πολλά μπορούσαν να πάνε στραβά.

    Και θυμήθηκα την έκφραση του Μουσολίνι για μια «περιορισμένη διείσδυση στην δυτική Ελλάδα» με σκοπό (στην ουσία) την πτώση της Κυβέρνησης του Ι. Μεταξά και την συνθηκολόγηση.

    Συμφωνώ απόλυτα με εσάς, και το τόνισα, ότι η διείσδυση στην Πίνδο χρειάζονταν κάτι περισσότερο από τα 5 Τγ αλπινιστών της «Τζούλια», αλλά αυτό δεν νομίζω ότι από μόνο του μπορεί να καλύψει την εξαιρετικά περιορισμένη –και ανεπαρκή από τα γεγονότα- δύναμη που είχε στην διάθεση του ο Σντ. Δαβάκης άμεσα για να την αντιμετωπίσει με επιτυχία και να προστατεύσει την οδική διάβαση που περνάει από το Μέτσοβο και που αποτελούσε την μια από τις δυο οδούς για την απρόσκοπτη ροη ενισχύσεων και εφοδίων για την μάχιμες μονάδες της Ηπείρου.

    Η άλλη σημαντική οδός ανεφοδιασμού ήταν η οδός από Άρτα & Πρέβεζα προς Ιωάννινα και όπως είναι γνωστό ο ανεφοδιασμός βασίζονταν στις μεταφορικές δυνατότητες υποδοχής του λιμανιού της Πρέβεζας.

    Βλέποντας έναν ιστορικό χάρτη της εποχής, οι δυο αυτές οδοί ανεφοδιασμού αποτελούσαν τον «ομφάλιο λώρο ζωής» για την 8η ΜΠ. Δεν υπήρχαν άλλες συγκρίσιμες και άξιες λόγου.
    Αναρωτήθηκα λοιπόν ένα πολύ απλό πράγμα. Εάν αποκόπτονταν έστω και για περιορισμένο χρονικό διάστημα, ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα; Άσχημο πιστεύω.

    Σίγουρα κινούμαι με την τοποθέτηση μου στο εξωπραγματικό επίπεδο του “what if”, αλλά με την δημόσια πληροφόρηση που υπάρχει για τα ιστορικά γεγονότα της εποχής και με βάση αυτά, είμαστε ακόμη σίγουροι ότι τότε έγιναν όλα σωστά;

    Δεν μπορούν να παραγνωριστούν ότι ήταν και τα λάθη της απέναντι πλευράς που βοήθησαν στην επιτυχία του Κατσιμήτρου.

    Όπως είναι γνωστό, «όποιος κάνει τα λιγότερα λάθη .. κερδίζει» σε έναν πόλεμο, και όπως σχολιάστηκε, ενδεικτικά η «Τζούλια» κινδύνεψε από τα λάθη της, αυτό όμως δεν αποκλείει και την παρουσία λαθών και από την ελληνική πλευρά, όσο και άσχημα και εάν ακούγεται.

    Φιλικά
    .και-

  47. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε + –,

    Κατ΄αρχάς δεν είπα ότι η ελληνική ηγεσία τα έκανε όλα τέλεια, π.χ. αν μπορούσε, υποθετικά, να ξαναστήσει τη διάταξη των ελλ. δυνάμεων την παραμονή του πολέμου, έχοντας τη γνώση του τι συνέβη που έχουν οι κατοπινοί επικριτές της, μάλλον θα τοποθετούσε 1-2 τάγματα επιπλέον στη Β. Πίνδο. Σε κανένα στρατηγό δεν αρέσει μια διείσδυση στη διάταξή του.

    Όμως ο πραγματικός κίνδυνος από την «απόκρημνη» κατευθυνση της Β. Πίνδου προς το Μέτσοβο είναι υπερεκτιμημένος. Αν οι Ιταλοί ήθελαν να κάνουν κάτι ουσιαστικό από εκεί, θα έπρεπε όχι απλά να δώσουν κάτι παραπάνω στην Τζούλια, αλλά να μεταβάλουν ουσιωδώς τη σχεδίασή τους στέλνοντας εκεί ένα Σώμα Στρατού με αντίστοιχη υποστήριξη. Τέτοιου μεγέθους δύναμη θα απαιτούσε η εκπλήρωση όσων δεν πέτυχε η Τζούλια: κατάληψη Μετσόβου, απόκρουση εκεί των ελληνικών αντεπιθέσεων (να προσθέσω εδώ ότι η προστασία του Μετσόβου δεν ήταν αποστολή του Δαβάκη) και ταυτόχρονα προστασία των τεράστιων ιταλικών πλευρών (απόσταση στο έδαφος συνόρων-Μετσόβου 100 χιλιόμετρα!).

    Οι Ιταλοί όμως δεν είχαν τις δυνατότητες να φέρουν σε πέρας ελιγμό τέτοιας έκτασης γιατί τους έλειπαν 4 πράγματα που έπρεπε να συμβούν μαζί:

    • Πρώτον, η επιχειρησιακή αναγκαιότητα τέτοιου ελιγμού, αφού πίστευαν στην υπεροχή τους στον τομέα της πιο ασφαλούς κατεύθυνσης στην Ελαία-Καλαμά.
    • Δεύτερον, οι επιχειρησιακές αντιλήψεις για «κεραυνοβόλο» υπερκερωτικό ελιγμό τέτοιου βάθους και ισχύος – ούτε καν η γερμανική ηγεσία δεν καταλάβαινε καλά τον Γκουντέριαν.
    • Τρίτον οι υλικές δυνατότητες, αφού θα έπρεπε να βρούν τουλάχιστον άλλη μία ορεινή μεραρχία πλήν μιας επιπλέον ΠΖ, και κυρίως να αναπτύξουν πολλαπλάσιους ορεινούς εφοδιαστικούς σχηματισμούς στην δύσβατη περιοχή.
    • Τέταρτον να αποκρύψουν τις μεγάλες αυτές διατάξεις από την αρκετά καλή ελληνική πληροφόρηση, αφού αλλιώς θα έβρισκαν μπροστά τους κάτι πολύ μεγαλύτερο από το απόσπασμα Πίνδου.

    Δεν βλέπω πως θα μπορούσαν να συντρέξουν συνδυαστικά αυτές οι 4 προϋποθέσεις, ώστε να πούμε ότι η Β. Πίνδος υπήρξε μια αχίλλειος πτέρνα από την οποία ο ΕΣ μπορούσε να κινδυνεύσει. Κατά τα άλλα, όπως είπα στην αρχή, με την εκ των υστέρων γνώση ο καθένας θα ‘δινε κάτι παραπάνω στο απόσπασμα Πίνδου. Αλλά μικροαλλαγές στις διατάξεις θα έκαναν αν μπορούσαν όλοι οι στρατηγοί του κόσμου. «‘Ολα τέλεια» δεν υπάρχει.

  48. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε Αχέροντα, δεν είμαι βέβαιος ότι κατάλαβα την ερώτησή σου. Πίσω από το II/5 τάγμα του Κασλά στο υψ. 731, ήταν το I/5, αμυντικά ωργανωμένο, σε μια ενδιαφέρουσα διάταξη αμύνης σε βάθος. Το τάγμα αυτό ενίσχυσε μάλιστα με τμήματά του τον αγώνα στο 731 από την πρώτη μέρα. Λίγο πιο πίσω ήταν ως εφεδρεία της Μεραρχίας το Ι/51 τάγμα το οποίο διατέθηκε ώς άμεση εφεδρεία στο συγκρότημα που ανήκε και το 731 (Συγκρότημα Σχη Γεωργούλα). Από την δεύτερη μέρα της μάχης διετέθη στην περιοχή του 731 και τάγμα του 19 Συντάγματος το οποίο κατέλαβε θέσεις για να στηρίξει την άμυνα στο ύψωμα αυτό, ενώ από την τέταρτη μέρα τάγμα του 19 Συντάγματος έχει αντικαταστήσει το τάγμα του Κασλά στο 731. (στο υψ. 731 λοιπόν και άλλοι διοικητές, πλήν του Κασλά, διέπρεψαν). Η Ι Μεραρχία είχε βέβαια και άλλες εφεδρείες, με την συνδρομή του Β΄ ΣΣ.
    Υπάρχει κάποια πηγή που δείχνει την άμυνα στο 731 χωρίς άλλη βοήθεια;

  49. Ο/Η .+- λέει:

    Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει: 07/30/2015 στο 19:32

    Αποδεχομαι τα οσα αναφερεις στο σχολιο σου, δεν τα αμφισβητω καθολου, το αντιθετο θα ελεγα. Συμφωνω απολυτα για πολλες πτυχες τους.

    Με τα παραπανω σχολια δεν εχω προθεση να προκαλεσω πονοκεφαλο, αλλα βλεπω διαφορετικα μια «εικονα».

    Εκεινο ομως που ηθελα να επιστησω την προσοχη ειναι οτι στην πραγματικοτητα η κυρια αποστολη της «Τζουλια» ηταν ακριβως αυτη!
    Αυτο λενε οι ιταλικες πηγες.

    Ακριβως επειδη ειχα την ευκαιρια να εχω προσβαση και σε καποιες ιταλικες πηγες, μου δημιουργηθηκε σκεπτικισμος και αμφιβολιες, για αυτο εχω εκφρασει τα σχολια παραπανω.

    Σε Τελικη αναλυση, η αποστολη της «Τζουλια» ηταν να κατακτησει το Μετσοβο με το 9ο Σντ και μρ ορειβατικου πυροβολικου, να αποκοψει δηλαδη τις Ελληνικες δυναμεις της Ηπειρου απο την δυτικη μακεδονια, και να αμυνθει στο Μετσοβο! Το ετερο Σντ, το 8ο, ειχε χρεωθει τον βασικο ρολο να προστατεχει τα πλευρα ελεγχοντας σημανικα σημεια οπως η διαβαση της Φουρκας με το 5ο Αλβανικο Τγ, και την Σαμαρινα. Ειχαν μελετησει τα βουνα της ηπειρου και αποδειχτηκε οτι το απροσβατο τους ειχε επιτρεψει να μεταβαλουν τον τροπο διεισδυσης. Επροκειτο για ορεινο αγωνα πανω σε κακατραχαλα βραχια, δυσκολα αν οχι ακατορθωτο να τα ανεβεις ιδιως οταν εβρεχε και οχι για πεδινο εδαφος που αν βρεις ενα εμποδια απλα το παρακαμπτεις.

    Σιγουρα ηταν λιγοι για τετοια αποστολη και επελεξαν επισης απο μονοι τους να κινουνται «ελαφροι» και να αφησουν πισω οτι δεν μπορουσαν να μεταφερουν τα μουλαρια για να μην καθυστερησουν στον σκοπο τους. Ειχαν δωσει μεγαλη σημασια να καταφερουν να φτασουν στο Μετσοβο μεσα σε τεσσερεις ημερες! 1η νοεμβριου το Μετσοβο θα επρεπε να εχει Ιταλικη σημαια να κυματιζει!!!!

    Βασικα ο Στρατηγος Πρασκα, προσπαθωντας να τον κατανοησω, ετσι οπως τα ειχε σχεδιασει, εκτος απο το να κατακτησει την ηπειρο σαν ενα πρωτο βημα, ηθελε να καταστρεψει και τις ελληνικες δυναμεις εκει (8η ΜΠ). Ηθελε να τα κανει με λιγοτερο απο 6 μεραρχιες συνολικα, εαν σκεφτεις οτι η ΤΘ δεν χρησιμοποιηθηκε στην αρχικη φαση του πολεμου και παρεμεινε εφεδρεια. Το δευτερο βημα, με βαση τις προθεσεις του ηταν να αποβιβασει επιπλεον 3 ΜΠ σε μια νυχτα στο λιμανι της κατακτημενης πολης της Πρεβεζας.

    Τωρα απο τα γεγονοτα, αποδειχτηκε οτι αυτο που ειχε στον νου του ηταν ακατορθωτο. Γιατι εκανε πολλα και σημαντικα λαθη.

    Δεν μπορει ομως να θεωρηθει σαν συλληψη ιδεας οτι ηταν λαθος. Καποιος αλλος, οπως ηδη προανεφερα (δεν θελω να γινω κουραστικος και να επαναλαμβανομαι) θα ειχε δρασει ελαφρα διαφορετικα (δες ενδεικτικα τα προηγουμα σχολια μου).

    Θεωρω οτι ηταν ακατορθωτο για την «τζουλια» γιατι το 9ο Σντ της «Τζουλια» μεχρι τις 2 νοεμβριου το σταματησε ο ποταμος Αως που ειχε υπερχηλησει και ηταν αδιαβατος και οι κακες καιρικες συνθηκες, και οχι γιατι ειχε απεναντι του υπερτερες δυναμεις στην αρχη των αναμετρησεων που να το εμποδισουν.

    Ο Κατσιμητρος ειχε συγκεντρωσει την προσοχη του να αντιμετωπησει στην αμυντικη τοποθεσια της Ελαιας-Καλπακι τις ΜΠ που ειχε απεναντι του, και οχι στην διεισδυση της «Τζουλια» στο δεξι πλευρο του και την απειλη που αυτη δημιουργησε στις επικοινωνιες του. Θα μου επιτρεψεις να παρατηρησω οτι δεν ηταν αυτη η δουλεια του. Το πλευρο του το καλυπτε ο Δαβακης και το Β’ΣΣ.
    Ηταν η δικη τους δουλεια να μην βρεθει ξαφνικα αποκομενος.

    Το Β’ΣΣ (ΤΣΔΜ) ειχε τον νου τι συνεβαινε μπροστα του, και φοβονταν την καθοδο προς την Θεσσ/ικη και δεν μετακινησε ουτε ενα ανδρα απο τους διαθεσημους για αυτον τον σκοπο. 22 Ελληνικα Τγ απεναντι σε περιπου 16 ιταλικα, και ουτε 1 δεν δοθηκε για να ενισχησει τον Δαβακη. Ολες οι ενισυσχυσεις προηθλαν, καθυστερημενα, απο μοναδες του εσωτερικου (Θεσσαλια) που ειχαν επιστρατευφθει και απο το Ιππικο.

    Οι αλπινιστες αποσυρθηκαν γιατι μετα απο λιγες ημερες οι ελληνικες εφεδρειες που εμφανηστηκαν διαδοχικα στο μετωπο απεναντι τους εγιναν πολλαπλασιες απο οτι ηταν σε θεση να αντιμετωπισουν. 6 Ιταλικα Τγ εναντι τουλαχιστον 15 Ελληνικων! και χωρις να εχουν φτασει στο Μετσοβο. ανεπαρκεια ιταλικων δυναμεων, και λαθη. γνωστο! Ποτε ομως οι Ελληνικες δυναμεις απεκτησαν «κρισιμη» μαζα και ποσοτικη υπεροχη και μπορεσαν αν αντιεπιτεθουν με επιτυχια; οχι αμεσως αλλα σχεδον 10 ημερες αργοτερα. Γιατι χρειαστηκε χρονος για να επιστρατευφτουν και να συγκεκτρωθουν! Για μια ολοκληρη εβδομαδα περιπου η «τζουλια» ειχε το πλεονεκτημα.

    Παραπλησιο προβληματισμο, ανεπτυξα και για τον παραλιακο τομεα. Κακες καιρικες συνθηκες, ανεπαρκες οδικο δυκτιο (οχι οτι δεν υπηρχε καθολου, ειναι λιγο διαφορετικο), και ενα βασικο λαθος, δεν υπηρχε αμεσα διαθεσημο το μηχανικο με υλικο γεφυρωσεως. Ο καλάμας επαψε να ειναι εμποδιο περιπου στις 7 νοεμβριου αντι να μπορει να ειναι προσπελασημος απο την 31η οκτοβριου.

    Τι υπηρχε εκει που να τους εμποδισει να κατεβουν μεχρι την Πρεβεζα; Σχεδον τιποτα, μονο 2 ΤγΠ και λιγα πυροβολα. Μιλαμε για μια επιθετικη δυναμη που ισοδυναμει σε 7-8 ΤγΠ, χωρις την 131η ΤΘΜ! Απο αυτα, τα 2 Σντ Ιππικου δεν καταλαβεναν απο προβλημα καθυστερημενης προωθησης εξαιτιας ελλειψεων οδικου δικτυου. Το ιδιο ειχε συμβει και για το Ελληνικο ιππικο στα βουνα. Δεν τους εμποδισαν να προοθηθουν. Τα υπολοιπα ηταν ολα απλα πεζοπορα ΤγΠ με ελαχιστη μηχανοποιηση, κυριως για την επιμελητεια. Οι Βερσαλιεροι (Μχ Πζ) ειχαν μηνει πισω με την ΤΘΜ και δεν συμμετειχαν απο την αρχη.

    Δεν νομιζω οτι μπορει καποιος να υποστηριξει οτι δεν ειχε υποτιμηθει το προβλημα σε σημαντικο βαθμο.

    Ετσι οπως τα βλεπω, δεν μπορει να υποστηριχτει οτι απλα «δεν ηταν τέλεια», αλλα αυτα που θεωρω σαν λαθη, γιατι δεν ειναι απαραιτητο να υπαρξει ταυτηση αποψεων, θεωρω οτι ηταν σημαντικα.

    Ελπιζω να μην σας κουρασα

    Φιλικα

    .και-

  50. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    Κλεάνθη φίλτατε,εὐχαριστῶ για την ἀπάντηση.
    Ἡ δική μου εἰκόνα εἶναι ὅτι στο 731 ἡ ὁπτική μας περιορίστηκε στο περιμάχητο ὕψωμα και την εὐρύτερη τοποθεσία του,και δέν ἔλαβε πρόνοια για το πάρα-πίσω,δηλαδή ἄν τα ἑλληνικά τάγματα ἐξουδετερωνόταν ἀπό ἐπιτυχή δράση πυροβολικοῦ ἤ ἀεροπορίας,και ὁ ἐχθρός πετύχαινε μία διείσδυση,δέν ὑπήρχαν ἐφεδρείες πέραν των ἐπί τόπου,και θα ἔπρεπε να σπεύσουν ἀπό την Ἀνατολική Μακεδονία.
    Περί τα μέσα Μαρτίου,ἀφανής διείσδυση ἰταλικῶν τμημάτων (Arditti),μέσα στην ὀμίχλη,ἑντοπίστηκε μᾶλλον τυχαία,ὅπως περιγράφει ὁ ἐπιλοχίας τότε Θεόδωρος Ζήκος.
    Ἄν ἡ διείσδυση πετύχαινε να φτάσει μερικές ἑκατοντάδες μέτρα πιό πίσω,ἴσως οἱ ὑπερασπιστές του 731 να ἕνοιωθαν ὑπερφαλαγγισμένοι,και να ἐπικρατοῦσε σύγχυση που θα μποροῦσε να μεταδοθεί και στην ἠγεσία.
    Ἐπειδή δυστυχῶς λίγο μόνον καιρό,κἄπου ἕναν μήνα μετά την ἐποποιΐα στο 731,ἀποδείχθηκε ὅτι ὁ Ε.Σ δέν στάθηκε ὅταν διαδόθηκε ἡ αἴσθηση της ἀπειλῆς ἐκ των νώτων,πλευρῶν και ἐσωτερικό,δέν ξέρω ἄν θα μποροῦσε και τον Μάρτιο να προκύψει μία παρόμοια κατάσταση.
    Ἵσως βέβαια και να το παρατραβάω το πράγμα,ἀλλά ἔχοντας ὑπόψιν τί προηγήθηκε τον Αὔγουστο του 1922,ἀλλά και τί ἐπακολούθησε τον Ἀπρίλιο του 1941,ἔ,ὅποιος κάηκε στο γάλα,φυσάει και το γιαούρτι.
    Και πάλι εὐχαριστῶ για την ἀπάντηση.

  51. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε Αχέροντα, όπως συνοπτικά εξήγησα στο προηγούμενο σχόλιό μου, σαφώς υπήρχαν εφεδρικές δυνάμεις πίσω από το υψ. 731, τάγματα, συντάγματα και μεραρχίες ακόμα (VI, IV) και κλιμακωμένες σε βάθος ώστε να αναχαιτιστεί τυχόν Ιταλική επιτυχία. Άλλωστε κατά την διάρκεια της ιταλικής επίθεσης οι ελληνικές μονάδες της πρώτης γραμμής και οι σχηματισμοί τους αντικαθίσταντο σταδιακά από πιο φρέσκιες εφεδρικές.

    Αν η ιταλική διείσδυση που αναφέρθηκες ήταν αυτή της 11 Μαρτίου διαμέσου της χαράδρας Προιμάδ, αυτή ήταν μια ωραία ελληνική ενέδρα που κατέστρεψε την ιταλική προσπάθεια και στην Ιη μεραρχία ονομάστηκε παραστατικά «νέα Δερβενάκια».

    Ο ΕΣ του 1940-1941 ήταν πολύ καλύτερος της μικρασιατικής περιόδου γιατί πολλά στοιχεία του οργανισμού του είχαν ωριμάσει.

    Η πτώση του ηθικού στις συμπτύξεις του 1922 και 1941, δεν oφείλεται σε πανικό από τη διείσδυση εχθρών στα μετόπισθεν, δεν ήταν επιχειρησιακό θέμα (π.χ. η βαθιά διείσδυση της Τζούλια τον Οκτ 1940 δεν έριξε γενικά το ηθικό, η σύμπτυξη του στρατού από τον Σαγγάριο το 1921 έγινε χωρίς πρόβλημα). Το πρόβλημα στο ηθικό των μαχητών έγκειτο στο στρατηγικό επίπεδο: η βεβαιότητα στους μαχητές ότι καλούνται σε θυσίες (π.χ αιχμαλωσία) για ένα πόλεμο οριστικά χαμένο για άλλους λόγους και υπό μια ηγεσία που εμφανώς δεν ελέγχει τις εξελίξεις και που ηθελημένα ή αθέλητα θα τους θυσιάσει επί ματαίω. Αυτή η αίσθηση μιας μάταιης πλέον θυσίας πλήττει περισσότερο το ηθικό του πιο συναισθηματικού (συγκριτικά με άλλους) Έλληνα μαχητή που έχει και μια ιδιαίτερη σχέση με το «κράτος» του που τον στέλνει στον πόλεμο. Γενικότερα πάντως, όπως ο Λίντελλ Χάρτ έχει επισημάνει, «ούτε ο φόβος του θανάτου δεν ρίχνει το ηθικό όσο η οριστική απώλεια της ελπίδας». Ακόμα και οι γερμανοί στρατιώτες είχαν ανάγκη να πιστεύουν στα μυστικά όπλα του Χίτλερ προς το τέλος του πολέμου.

  52. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @ΚΛΕΑΝΘΗΣ
    Προφανῶς εἴχα ἀνακριβή εἰκόνα, τόσο για την διάταξη ,ὅσο και για την διείσδυση της 11ης Μαρτίου.
    Εὐχαριστῶ για την ἀπάντηση και τις τοποθετήσεις.

  53. Ο/Η .+- λέει:

    Θα ηθελα να με συχγωρεσετε αλλα μολις τωρα ειδα ενα λαθος σε ενα μερος του προηγουμενου σχολιου:

    Ο/Η .+- λέει: 07/31/2015 στο 16:30

    «…Το Β’ΣΣ (ΤΣΔΜ) ειχε τον νου τι συνεβαινε μπροστα του, και φοβονταν την καθοδο προς την Θεσσ/ικη και δεν μετακινησε ουτε ενα ανδρα απο τους διαθεσημους για αυτον τον σκοπο. 22 Ελληνικα Τγ απεναντι σε περιπου 16 ιταλικα, και ουτε 1 δεν δοθηκε για να ενισχησει τον Δαβακη. Ολες οι ενισυσχυσεις προηθλαν, καθυστερημενα, απο μοναδες του εσωτερικου (Θεσσαλια) που ειχαν επιστρατευφθει και απο το Ιππικο…»

    Θα μου επιτρεψετε μια διορθωση στο παραπανω σχολιο μου που εγινε απο απροσεξια μου:

    «..Το Β’ΣΣ (ΤΣΔΜ) ειχε τον νου τι συνεβαινε μπροστα του, και φοβονταν την καθοδο προς την Θεσσ/ικη και δεν μετακινησε ουτε ενα ανδρα απο τους διαθεσημους για αυτον τον σκοπο. 13 Ελληνικα Τγ (9η ΜΠ, 4η ΤΞΠ) απεναντι σε περιπου 10 ιταλικα (+6 καθ’οδον), και ουτε 1 δεν δοθηκε για να ενισχησει τον Δαβακη. Ολες οι ενισχυσεις (1η ΜΠ, 9 Τγ) προηθλαν, καθυστερημενα, απο μοναδες του εσωτερικου (Θεσσαλια) που ειχαν επιστρατευφθει και απο το Ιππικο… »

    Σας ευχαριστω

    .και-

  54. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Θα ήθελα να σημειώσω, ότι υπήρχε μια βασική διαφορά αντίληψης μεταξύ ΤΣΔΜ και Β΄ ΣΣ για την αντιμετώπιση της απειλής. Το ΤΣΔΜ σχεδίαζε όντως την 29η Οκτωβρίου την δημιουργία Αποσπάσματος με τάγματα που ευρίσκοντο σε Νεστόριο και Αμύνταιο (αρκετά μακριά). Το Β΄ΣΣ που ακόμα επιστρατεύετο, όμως, αντελήφθη ότι έπρεπε να γίνει χρήση αυτοκινήτων για την εσπευσμένη μεταφορά στο Επταχώρι δυνάμεων και αφού διαπιστωθεί αν η πρόθεση του εχθρού ήταν η προώθηση προς Καστοριά ή προς Ιωάννινα να κινηθούν για την επαφή με αυτόν. Στις 29 Οκτωβρίου είχε λάβει εντολή για ανάληψη της ευθύνης του αγώνα στην Πίνδο, ακριβώς γιατί παρενέβη στο Γενικό Στρατηγείο. Το πρώτο μέλημά του ήταν λοιπόν η μεταφορά από Δυτική Μακεδονία και Θεσσαλία στην περιοχή Μόρφη – Επταχώρι και Γρεβενά, όλων των διαθέσιμων μονάδων. Διέταξε έτσι το Σύνταγμα Ιππικού Λάρισας να κινηθεί μόνο με τους ίππους, ενώ ταυτόχρονα οι 2 μοίρες αυτοκινήτων που διέθετε το Β΄ ΣΣ έπαυσαν να εκτελούν μεταφορές πυρομαχικών και εφοδίων και να δέχονται επί των οχημάτων τους όσα πεζοπόρα τμήματα κινούντο προς τα σημεία που προαναφέρθηκαν. Έτσι σε 3 ημέρες έγινε δυνατή η συγκέντρωση 5 ταγμάτων στην περιοχή Μόρφης. Με αυτές τις κινήσεις σχηματίστηκε η κρίσιμη μάζα που απαιτείτο για να επέμβουν νέες δυνάμεις στην Πίνδο.

  55. Ο/Η manolis λέει:

    Aπολογουμαι για το ασχετο του σχολιου με το ποστ. Το παρακατω βίντεο – επιλογος της Μικρασιατικης εκστρατειας, προερχεται απο αμερικανικα αρχεια. Φερεται να προβλήθηκε προσφατα για πρώτη φορά σε τουρκικά ΜΜΕ και δείχνει την είσοδο του τουρκικού στρατού στη Σμύρνη με επικεφαλής τον Κεμαλ Ατατούρκ, μία ημέρα μετά από την μεγάλη πυρκαγιά που ισοπέδωσε την πόλη:
    https://www.youtube.com/embed/uuqLhuD4jcw?version=3&rel=1&fs=1&showsearch=0&showinfo=1&iv_load_policy=1&wmode=transparent

  56. Ο/Η Ilias λέει:

    Για την αμυνα στη Θρακη μας εχει προβληματισει η αμυνα σε πολεις, χωρια;
    Ο αμυντικος αστικος αγωνας μας παρεχει πλεονεκτηματα.
    Το Κομπανι περσι και το Γκροζνι παλαιοτερα εδειξαν τι μπορει κανεις να καταφερει με τα λιγα…
    Μηπως πρεπει να παρασυρουμε τους τουρκους σε οργανωμενο αστικο αγωνα στη θρακη αφου εχουμε και πολεις επι των συνορων;
    Το 1922 αν ο τρικουπης αφηνε μεσα στο Αφιον καραχισαρ υποχωρωντας 1-2 συνταγματα για αμυνα δεν θα πιεζε-ανεκοπτε πολυ τον Κεμαλ και την επιθεση του;

  57. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @Ilias
    Δέν νομίζω ὅτι οἱ Τούρκοι θα διακινδυνεύσουν να ἑμπλακοῦν σε ἀστικό ἀγώνα,ἐκτός ἄν το ἐπιβάλει κάποια ἐυρύτερη ἀναγκαιότητα.
    Ἡ πρώτη ἐπιδίωξη των Τούρκων λογικά θα εἶναι να ἀποκόψουν τον Βόρειο Ἔβρο ἀπό τον Νότιο,καθώς και να ἐξασφαλίσουν τις διαβάσεις που θα τους ἐπιτρέψουν να ὑπερκεράσουν τον (τέως) νομό Ἔβρου και τις ἐκεί συγκεντρωμένες ἑλληνικές δυνάμεις,ἤ να ἀπαγορεύσουν την ἑνίσχυση τους,ἄν ἡ περίσταση το ἐπιτρέψει,και δέν ἀρκεστοῦν στο εὔκολο κέρδος του να ἔχουν ἕστω και κάποια ἐπισφαλή προγεφυρώματα ἐπί του ἑλληνικοῦ ἐδάφους,ἐξαργυρώσιμα πολιτικῶς.
    Παρομοίως,το 1922 δέν ἦταν το Ἀφιόν ὁ ἀντικειμενικός τους σκοπός,ἀλλά ἡ διάσπαση της ἑλληνικῆς διατάξεως,ὁ διαχωρισμός των ἑλληνικῶν δυνάμεων και ἡ εἰσχώρηση σε ὅσο το δυνατόν μεγαλύτερο βάθος,με στόχο την Σμύρνη.
    Ἀφήνοντας το Ἀφιόν για ἀργώτερα,τα ἕνα-δύο ΣΠ θα ἔπεφταν σάν ὥριμο φρούτο.
    Πολύ περισσότερα θα προσέφεραν τα ἕνα-δύο ΣΠ ἄν εἶχαν διατεθεί στο κενό μεταξύ των δύο ἑλληνικῶν μεραρχιῶν της ἐξέχουσας.
    Και πολύ περισσότερα θα εἴχαν περισωθεί ἄν ἡ ΣΜΑ εἴχε φροντίσει να καταλάβει την γραμμή Μιχαήλ τον Σεπτέμβριο του 1921.

  58. Ο/Η Ilias λέει:

    Μηπως ομως η υπαρξη δυναμης στο Αφιον εκανε τον Κεμαλ πιο διστακτικο στην επιθεςη και εδινε χρονο για καλυτερη οργανωση στον ΕΣ πχ στο Αλη Βεραν ή στο τουμλου Μπουναρ;
    Αλλωστε και οι γερμανοι το 1942 μπορουσαν να παρακαμψουν το Σταλινγκραντ αλλα τελικα αποφασισαν να εμπλακουν μεςα σε αυτο.

  59. Ο/Η ΚΩΣΤΑΣ ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ λέει:

    Εκ των υστέρων κρίνοντας, μάλλον ήταν στρατηγικό σφάλμα η εμπλοκή στο Στάλινγκραντ και μάλλον είχε να κάνει με το όνομα της πόλης. Η 6η στρατιά ίσως είχε φτάσει στην Κασπία αν συνέχιζε .

  60. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    Στο Ἀφιόν ἔχανε ἡ μάνα το παιδί και ὁ σκύλος τον ἀφέντη,χωρίς να προσβληθεί ἀκόμη ἡ πόλη ἀπό τον Κεμάλ,μᾶλλον δύο ΣΠ ἐκεί μέσα θα ἐπέτειναν την σύγχυση,παρά θα ἐτοιμαζόταν για μάχη.
    Ἄλλωστε,δέν ἦταν το Ἀφιόν,ἀλλά το Τουμλοῦ Μπουνάρ και το Οὐσάκ που ἑνδιέφεραν πρωτίστως τους Τούρκους,και μᾶλλον ἔχασαν και ἐκείνοι την μπάλλα με την ταχύτητα και ἔκταση της ἡμετέρας καταρρεύσεως.
    Διαπιστώνοντας την ὅμως ἀρκετά νωρίς,το ἀργώτερο ἀπό τις 15 Αὐγούστου (π.η),ἦταν λίαν ἀπίθανο ὅτι θα ἄφηναν τον γάμο,την ἀπηνή δηλαδή καταδίωξη των ἑλληνικῶν δυνάμεων,για να τρέξουν στο Ἀφιόν,που οὔτως ἤ ἄλλως ἀνέμενε την ὥρα του,ἐκκενούμενο μάλιστα κακήν-κακῶς.
    Ἡ τύχη της Μικρασίας κρίθηκε στο Ἀλή Βεράν,και ὅχι στο Ἀφιόν.
    Ὅπως καταδείχθηκε στην συνέχεια,ἡ καλπάζουσα κατάρρευση δέν ἐπέτρεψε ἄμυνα οὔτε στην περίμετρο της Σμύρνης,ἀσυγκρίτως προνομιούχο χώρο σε σύγκριση με την «ἐξέχουσα που εἴχε τον θάνατο μέσα της».

  61. Ο/Η Ilias λέει:

    Το Αφιον Καραχισαρ ηταν ο σπουδαιοτερος σιδηροδρομικος κομβος στη Μ. Ασια.
    Χωρις το Αφιον τα τουρκικα τρενα πως θα φταναν Ουσακ, Εςκι Σεχιρ και Σμυρνη;
    Δε νομιζω οτι ηταν τοσο απελπιστικα τα πραγματα μεσα στο Αφιον τις πρωτες μερες.
    2 σωματα στρατου του ΕΣ υπηρχαν γυρω απο Αφιον.
    Η διαλυση προκληθηκε μετα την εκκενωση του Αφιον οπου ομως υπηρχε πληθωρα εφοδιων, υπηρχε τουρκικος πληθυσμος που σιγουρα θα απετρεπε τον Κεμαλ να το βομβαρδισει, αλλωστε το αποθεμα οβιδων του ηταν περιορισμενο!
    Ετσι το 1945 στη Μπαστον που ηταν κομβος οι Αμερικανοι καταφεραν να καθυστερησουν τη Γερμανικη αντεπιθεση.

  62. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    Ἡ κατοχή,ἐπί ἕνα και πλέον ἔτος,του Ἀφιόν,δέν ἑμπόδισε τον Κεμάλ να συγκεντρώσει τις δυνάμεις του και να ἐξαπολύσει την μεγάλη έπίθεση του Αὐγούστου,οὔτε χρειάστηκε τους σιδηροδρόμους για να φτάσει στο Ἀλή Βεράν.
    Ἡ κατοχή ἑνός κόμβου ἀπό μόνη της δέν ἐξασφαλίζει τον κατέχοντα,ὅταν αὐτός περιορίζεται στην κατοχή και δέν ἀναλαμβάνει δράσεις ἑγκαίρως και ἐκεί που πρέπει.
    Ἡ Μπαστόν ἦταν ἕνας τομέας πολύ εὐρύτερου μετώπου,με θάλασσα ἐφεδρειῶν πολύ κοντά της,και με τον ἀεροπορικό πόλεμο χαμένο για την Γερμανία,ἦταν μία παρένθεση,ζωηρή και ἐπική,ἀλλά παρένθεση.
    Το Ἀφιόν ἦταν το ἐπίκεντρο μίας ἀναμετρήσεως,ὅπου ὅμως ἐκτός ἀπό το θεωρητικό πλεονέκτημα της κατοχῆς του,ἡ ΣΜΑ εἴχε παραχωρήσει ὅλα τα πλεονεκτήματα στον ἀντίπαλο.
    Και ὅσο για τι τί ἀτμόσφαιρα ἐπικρατοῦσε στο Ἀφιόν,εἶναι πολύ ἐνδιαφέρον το τί γινόταν ἐκεί στις 14 Αὐγούστου.
    Δές ἐδῶ:

    https://belisarius21.wordpress.com/2014/08/26/%CE%B7-%CF%83%CF%8D%CE%BC%CF%80%CF%84%CF%85%CE%BE%CE%B7-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B1-%CF%83%CF%8E%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82-%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%8D-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84/

  63. Ο/Η Ilias λέει:

    Ο κεμαλ χωρις τρενα δε μπορουσε να κατεβασει ικανες δυναμεις μεχρι τη σμυρνη αν αποφαςιζαμε να αμυνθουμε. Μην κοιτας που εμεις του καναμε τη χαρη και βουτηξαμε στη θαλασσα.

    Το αλη βεραν δεν ηταν πολυ μακρια απο το Αφιον, δεν χρειαζονταν τρενα για να μας φτασουν οι τουρκοι. Ειχαν Ιππικο που πετουσε, ιδιως με το ανυπαρκτο δικο μας…

    Την Μπαστον ομως οι Γερμανοι που ηταν μετρ της παρακαμψης δεν την παρεκαμψαν γιατι απλα δεν παρακαμπτονται ολα (ιδιως οι κομβοι).

    Το Ελληνικο επιτελειο εκανε πολλα λαθη στο Αφιον αλλα ο Τρικουπης επρεπε να κανει κατι ( να αφησει μια δυναμη να το υπερασπιστει) για να κερδισει εστω λιγο χρονο και να υποχωρησει με λιγοτερη πιεση.
    Βεβαια αν εμενε μια ισχυρη δυναμη (ΜΠ) εντος του Αφιον, ο δε Τρικουπης υποχωρουσε προς Βορρα, ενισχυοταν απο ΓΣΣ και ανεξαρτητη μεραρχια τοτε μπορουσε να επανελθει δριμυτερος (λεμε τωρα) και να εγκλωβισει τον κεμαλ (αν τσιμπουσε βεβαια και εμπαινε στη φακα). Δυστυχως ο Τρικουπης τοσο μπορουσε τοσο εκανε και φυσικα δυστυχως ο απλος στρατιωτης το χε καταλαβει γι αυτο και τον επιασε πανικος…
    Ακομα χειροτερος βεβαια ηταν ο Σωματαρχης ΓΣΣ που απλα διελυσε το σωμα του με μια απλη επαφη με μια ελαφρα δυναμη τουρκων.

  64. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    Οἱ προκοπές της ἠγεσίας μας στην Μικρασία εἶναι πλέον προφανείς,ἀλλά εἰδικά για το Ἀφιόν και το πόση σημασία του ἔδωσαν οἱ Τούρκοι,δέν πρέπει να διαφεύγει της προσοχῆς ὅτι το κεντρικό σημείο του σχεδίου τους ἦταν ἡ διείσδυση μέσω του Τσάϋ Ντερέ,με το V ΣΣ Ἱππικοῦ,ὥστε να βγοῦν στα νώτα της ἑλληνικῆς διατάξεως.
    Ἐπιτυγχάνοντας την διείσδυση,ὅπως ὅντως συνέβη,δέν εἴχαν λόγο να ἀγκιστρωθοῦν στο Ἀφιόν,ἀλλά να ἐκμεταλλευτοῦν την διείσδυση με κάθε διαθέσιμη δύναμη,και να διαχωρίσουν το βόρειο ἀπό το νότιο συγκρότημα,ὅπως ὅντως πέτυχαν.
    Το ἄν θα μποροῦσε να ἀντιταχθεί μία ἀποτελεσματικώτερη ἄμυνα στο Ἀφιόν,ὑπό την προϋπόθεση ὅτι θα εἴχαν καταληφθεί οἱ προσφορώτερες θέσεις,θα εἴχε γίνει ἡ ἀρτιώτερη προετοιμασία,θα εἴχε γίνει κατάληψη της ἑγκατελειμένης πλέον ἰταλικῆς ζώνης ὥστε να μειωθεί το εὔρος του μετώπου.κ.ο.κ,εἶναι μεγάλη και ἑνδιαφέρουσα συζήτηση,και ὁμολογῶ ὅτι ἑμένα προσωπικά μέ … ἀφιονίζει.
    Για να ἀποφύγω την ἀπεραντολογία,ἀλλά να δώσω πάντως και το προσωπικό μου στίγμα,θα ἀναφέρω ἕνα σημείο ἀπό την ἀπολογία του Γ.Χατζανέστη στην δίκη των ἕξη (ἀπό το βιβλίο του Στάθη Πρωταίου «Ἡ δίκη των Ἕξ»,ὁ Χατζανέστης προέκρινε την γραμμή Φιλαδελφείας,και εἴχε ἀναλάβει την ἀρχιστρατηγεία ὑπό τον ὅρο της συμπτύξεως ἀπό το Ἀφιόν-Καραχισάρ,Ἐσκή-Σεχήρ,Κιουτάχεια,ἀλλά «πείσθηκε» στην πορεία για το βιώσιμο της δεύτερης τοποθεσίας)
    «Ἡ ἀπαισία ἐκείνη ἐξέχουσα …..ὡς να ἦτο ἐκείνη ὁ μόνος λόγος δια τον ὁποίον εὐρισκόμεθα εἰς την Μικράν Ἀσίαν.»

  65. Ο/Η Ilias λέει:

    Σαφως μοιραιος ο Χατζηανεστης αλλα για μενα οι 3 σωματαρχες μας δεν ηταν ουτε για κοινοταρχες… Εκει χαθηκε ο αγωνας

    Το αφιον μπορουσε να γινει και μια θανασιμη παγιδα για τους τουρκους! Το περιφημο τους ιππικο μεγαλουργησε στα νωτα μας γιατι απλα ο τρικουπης κινηθηκε δυτικα αντι βορεια.
    Τα 2 συγκροτηματα (βορειο και νοτιο) χωρισαν εξαιτιας του Τρικουπη και οχι των Τουρκων

    Γενικα οι εξεχουσες ειναι η ελπιδα των αμυνομενων και ο φοβος των επιτιθεμενων αλλα εμεις καταφεραμε και το αντιστρεψαμε….

    Ας κοιταξουμε στον Εβρο ακομα και τα νησια τον Αστικο Αγωνα στις πολεις και τα χωρια.
    Ας θυμηθουμε το Πυροι το 1974 επιπλεον την αντισταση του Λενινγκραντ στο ΒΠΠ.
    Στο ανοικτο πεδιο δεν εχουμε πολλες ελπιδες ιδιως μ αυτους τους τουρκους….

  66. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    @Ilias
    Αν στο ανοικτό πεδίο δεν έχουμε ελπίδες το παρόν άρθρο δεν έχει κανένα απολύτως νόημα.

  67. Ο/Η ΚΛΕΑΝΘΗΣ λέει:

    Φίλε ilias,
    Για την άμυνα επί κατοικημένων τόπων: Ο επιτιθέμενος που υπερέχει σε μηχανοκίνητα, θα προσπαθήσει να αποφύγει την έφοδο σε πόλεις-κωμωπόλεις όπου χάνει τα πλεονεκτήματα του. Δεν αποκλείεται να κάνει το λάθος αλλά η ημετέρα σχεδίαση δεν μπορεί να στηριχθεί σε αυτό. Ο αγώνας λοιπόν σε ανοικτό πεδίο είναι το βασικό σενάριο στον Έβρο. Παρεπιπτόντως στο ανοικτό πεδίο κρίθηκε ο αγώνας στο Ανατολικό Μέτωπο, όχι στο Λένινγκραντ και Στάλινγκαντ που αποτέλεσαν γερμανικά λάθη πολιτικής φύσεως.
    Ειδικότερα για τον αγώνα στο Αφιόν. Το βάρος της τουρκικής επίθεσης έπεσε δυτικότερα της πόλεως (η πόλη ήταν στο ανατολικό άκρο) και έτσι, όταν η ελληνική άμυντική γραμμή ‘έσπασε την δεύτερη μέρα (14 Αυγ.) οι Τούρκοι βρέθηκαν σχεδόν πάνω στην κύρια ελληνική γραμμή υποχώρησης δυτικά προς Τομλού Μπουνάρ. Με το έπαθλο της κύκλωσης σοβαρών δυνάμεων του ΕΣ μπροστά τους, γιατί να επιτεθούν ανατολικότερα στο Αφιόν; Η πόλη θα έπεφτε στους τούρκους ασφαλώς μετά την ελληνική συντριβή και όσον αφορά τις σιδηροδρομικές γραμμές, οι Τούρκοι ήξεραν ότι δεν θα αφήνονταν ‘άθικτες από τους Έλληνες. Δεν χρειαζόταν ο Κεμάλ να χρειαστεί να επιτεθεί στην πόλη, τυχόν ελληνικά συντάγματα εκεί θα αφήνονταν ΄΄να βράσουν στο ζουμί τους΄΄.
    Γενικότερα ο βασικός στρατιωτικός σκοπός είναι η συντριβή του εχθρικού στρατού (περιλαμβάνεται το ηθικό του) και στην περίπτωσή του Αυγ 1922 η απειλή στα ελληνικά μετόπισθεν ήταν πολύ απειλητικότερος παράγοντας.

  68. Ο/Η Ilias λέει:

    Η αμυνα σε ανοικτο πεδιο προεχει αλλα η αμυνα επι κατοικημενων περιοχων μας δινει την ευκαιρια με λιγα να κανουμε πολλα.
    Αληθεια οι αμαχοι των χωριων και των πολεων τι θα γινουν; Θα εχουν την τυχη των γεζιντι ή των Ιωνων του 1922;
    Ας δουμε λιγο τι τραβηξαν οι Αμερικανοι πεζοναυτες στη Φαλουτζα.
    Στο Αφιον ο ΕΣ ειχε τεραστιες αποθηκες υλικου αλλος ενας λογος που επρεπε να το υπερασπιστει εστω για να μην πεσουν στα χερια του εχθρου που τα χρειαζονταν διακαως αφου ηταν ξυπολητος κυριολεκτικα. Επιπλεον μπορουσε να αφησει και το βαρυ πυροβολικο του εκει το οποιο και τον καθυστερησε στην υποχωρηση του.
    Η παραμονη συνταγματων ή και μεραρχιας εντος του Αφιον μπορει να μπερδευε το τουρκικο επιτελειο για τις προθεσεις του ΕΣ και να το αφηνε για λιγο αναποφασιστο κατι που εχει γινει τοσες φορες στην ιστορια και ετσι ο ΕΣ να χε λιγες ανασες πχ στο Αλη Βεραν!
    Δυστυχως καναμε τα πραγματα πολυ απλα και ξεκαθαρα για το τουρκικο επιτελειο στο Αφιον το 1922. Αν πχ στο Αφιον εμενε μεςα ενας μεραρχος τυπου Κατσιμητρος τοτε το αποτελεσμα θα ταν ιδιο; Αν ο Τρικουπης προλαβαινε τον Φραγκου στο Τουμλου Μπουναρ και οχυρωνονταν εκει τοτε οι τουρκοι χωρις σιδηδρομικο ανεφοδιασμο μεσω Αφιον τι θα εκαναν; (Πολλα τα ΑΝ, λεμε τωρα). Η ηττα αυτη δε χωνευεται…

  69. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Αγαπητοί, Αρματιστή και Βελισάριε, έχω υπηρετήσει επί 13 χρόνια στο Βόρειο και το Νότιο Έβρο και μάλιστα η ενασχόληση μου είχε άμεση σχέση με το ποταμό Έβρο και την εδαφική προστασία της εγγύς περιοχής. Δεν θέλω να σας κουράσω. Θα ήθελα τη γνώμη σας για ένα και μόνο πράγμα.
    Αν μέσα από την υπεύθυνη θέση σας ως Αξιωματικός, δείχνατε ζήλο για αυτό που κάνατε και είχατε μια καινοτόμα ιδέα που την αναπτύσσατε και γινότανε παγκόσμια ευρεσιτεχνία αμυντικού όπλου, για την οποία ο Δκτης σας δεν σας επέτρεπε να δείτε την ηγεσία του στρατού και σας περιέπαιζε. Η Δνση σας όχι μόνο δεν σας άφηνε να δείτε τον Α/ΓΕΣ αλλά για ευχαριστώ σας έδινε παράνομα και μετάθεση (για την οποία αργότερα δικαιώθηκα). Εσείς καταφέρνατε με τέχνασμα να επικοινωνήσετε με τον Α/ΓΕΣ να κάνετε μετά από 3 ημέρες παρουσίαση στο ΚΕΠΙΧ του ΓΕΣ παρουσία όλης της ηγεσίας, και τελικά μετά από λίγους μήνες να μην πραγματοποιείται προγραμματισμένη επίδειξη λόγω του ότι την ίδια εβδομάδα αποστρατεύουν τον Α/ΓΕΣ, και η όλη προσπάθεια ακυρώνεται;
    Όλα όσα γράφεται και οι δύο σας είναι πολύ ενδιαφέροντα και χρήζουν προσοχής, λείπει όμως από την όλη ανάλυση σας το οπλικό σύστημα που σας αναφέρω και το οποίο όπου αναπτύσσεται δημιουργεί ελεγχόμενη περιοχή που ουσιαστικά γίνεται ¨αόρατο¨κώλυμα. Τα πλεονεκτήματα του αναρίθμητα, έχω εκπονήσει επιχειρησιακή μελέτη 130 σελίδων με κάθε λεπτομέρεια. Τέλος να αναφέρω ότι πληροί όλες τις προϋποθέσεις ενός απαραίτητου οπλικού συστήματος για κάθε στρατό. Είναι εφικτό, είναι νέο, είναι εφαρμόσιμο, είναι και ωφέλιμο και φυσικά είναι αλήθεια, το έχω συζητήσει με αρκετούς Αξκους όλων των όπλων. Ήδη κάνω προσπάθειες να έρθω σε επαφή με διάφορους παράγοντες μήπως και καταφέρουν να το υλοποιήσουν, είναι δύσκολο πολύ, γιατί αν κατάφερνα να φτάσω σε εταιρεία ή ακόμη και στο ΥΕΘΑ δεν ξέρω κατά πόσο θα έδειχναν ενδιαφέρον.
    Παρακαλώ πείτε μου την γνώμη σας.
    Με τιμή Κ. Δ.
    Λγος ε.α.

  70. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Κύριε Κ.Δ.

    Όπως αντιλαμβάνεστε, ό,τι περιγράφετε είναι τόσο αόριστο που δε μπορεί κανείς να εκφέρει άποψη.

    Αν θέλετε – τώρα που είστε πλέον απόστρατος – δώστε κάποια περισσότερα στοιχεία, μια γενική περιγραφή του κωλύματος. Κάποιος εδώ είναι του ΜΧ και κάτι θα καταλάβουμε – χωρίς να χρειάζεται να μας στείλετε τη μελέτη σας.

  71. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Αγαπητέ κύριε Βελισάριε, Δεν είναι ένα απλό κώλυμα αυτό που σας αναφέρω, αλλά ένα οπλικό σύστημα το οποίο με ελεγχόμενη ασύρματη ή ενσύρματη πυροδότηση ελέγχει δια παρατήρησης μια περιοχή πλάτους 150μ και βάθους 40μ ή αντίστοιχα 450Χ10. Εγκαθίσταται σε οποιοδήποτε έδαφος, λαμβάνοντας οποιαδήποτε διάταξη σύμφωνα με τη μορφολογία του εδάφους και τη τακτική χρησιμοποίηση. Προσβάλει τα ερπυστριοφόρα και τροχοφόρα οχήματα με μεγάλη ακρίβεια, αλλά και τα πεζοπόρα τμήματα του εχθρού. Συνεργάζεται άμεσα ή έμμεσα με το ΚΔΠ του Πυροβολικού και τα επίγεια ραντάρ τύπου BOR-A 550. Επιτρέπει την ασφαλή διέλευση των φίλιων τμημάτων μέσα από την ελεγχόμενη περιοχή. Επαναφέρει τις Κ/Π νάρκες μετά την απαγόρευση της συνθήκης της Οττάβα, με νόμιμο τρόπο διότι δεν είναι πλέον νάρκες με πυροδοτικό μηχανισμό, αλλά ελεγχόμενες Ε.Υ. Κύριο πλεονέκτημα του οπλικού συστήματος είναι ο αιφνιδιασμός, διότι η ελεγχόμενη περιοχή στρώνεται με Ε.Υ τυποποιημένης ή αυτοσχέδιας μεθόδου σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα και άνευ σήμανσης. Κάνει μεγάλη οικονομία σε προσωπικό, μέσα και υλικά. Ενισχύει τα κωλύματα αλλά ταυτόχρονα είναι και το ίδιο ένα ¨αόρατο κώλυμα¨ το οποίο ελέγχεται από παρατηρητή ενσύρματα/ασύρματα από μικρές, μέσες ή μεγάλες αποστάσεις. Η απαιτήσεις του είναι η εκπαίδευση του παρατηρητή-χειριστής του όπλου, η καλή πληροφόρηση των εχθρικών κινήσεων στη Ζ.Ε του, η επικοινωνία με τους ΠΑΠ ή Α.Σ των Μονάδων-Σχηματισμών κ.α.λ. Αξιοποιεί τα ναρκοφόρα βλήματα και από παθητικά αυτοκαταστρεφόμενα, γίνονται ελεγχόμενα με ασύρματη πυροδότηση. Είναι ένα οπλικό σύστημα που εφαρμόζεται κυρίως στο Μηχανικό αλλά όχι μόνο, λόγω του ότι τα προστατευτικά Ν/Π τα στρώνουν όπλα, σώματα και υπηρεσίες του στρατεύματος. Το σύστημα δύναται να ενταχθεί σε επίπεδο ομάδας ή Δριας ΠΖ και να χρησιμοποιηθεί σε κάθε μορφή του αγώνα (ανταρτοπόλεμος, σε κατοικημένες περιοχές, επί οχημάτων σε καταδίωξη κ.α.λ.) Ο παρατηρητής δύναται να τίθεται Π.Υ σε τμήματα-Μονάδες που δεν προβλέπεται να υπάρχει στη οργάνωση τους το οπλικό σύστημα.
    Στη μελέτη αναφέρονται όλα με κάθε λεπτομέρεια. Το κόστος του με πολύ πρόχειρους υπολογισμούς είναι περίπου 15.000 ευρώ, όταν η απόκτηση 1 και μόνο άρματος κοστίζει κάποια εκατομμύρια.
    Αυτά για αρχή, ώστε να διεξαχθεί η συζήτηση, να σας λυθούν απορίες και να έχω και εγώ μια επιπλέον άποψη.

  72. Ο/Η T.T. λέει:

    @Κ.Δ.
    Τελικά μιλάμε για ναρκοπέδιο με την διαφορά ότι πυροδοτείται με την εντολή κάποιου χειριστή από απόσταση και η “αορατότητα” του έγκειται στο ότι δεν υπάρχει περίφραξη;

  73. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Κύριε Τ.Τ. Το οπλικό σύστημα δεν αφορά μόνο τα υπάρχοντα στρωμένα ναρκοπέδια, τα οποία αναβαθμίζει ως ελεγχόμενες περιοχές, αλλά και τα μελλοντικής στρώσης τα οποία θα στρώνονται ταχέως πριν την επαφή με τον εχθρό (άνευ περίφραξης και σήμανσης).
    Επιπλέον προσαρμόζεται σε οποιοδήποτε κώλυμα και το αναβαθμίζει ως ελεγχόμενη περιοχή, ενώ είναι και το ίδιο ένα κώλυμα. Η περιγραφή ως ¨αόρατο κώλυμα¨ έχει να κάνει στο ότι στρώνεται γρήγορα σε περιοχές που δεν δύναται να εντοπίσει ο εχθρός εύκολα, λόγω του ότι τα περίπολα αναγνωρίσεως και οι ανιχνευτές δεν θα έχουν την πληροφορία στρώσεως διότι πιθανόν αυτό ακόμη δεν θα έχει στρωθεί, αλλά και να έχουν στρωθεί δεν θα το διαπιστώσουν εύκολα, διότι δεν έχουν σήμανση και θα πρέπει τυχαία να βρεθούν στην περιοχή και να εντοπίσουν τα καλώδια πυροδότησης και τις στρωμένες Ε.Υ ή τις νάρκες. Επίσης σύμφωνα με τις διαταγές που θα έχουν οι παρατηρητές του συστήματος δύναται να προσβάλουν το προσωπικό και τα μέσα που προσεγγίζουν ή εισχωρούν στην περιοχή. Ουσιαστικά προετοιμάζεται μια περιοχή με Ε.Υ ή και νάρκες, οι οποίες πυροδοτούνται ελεγχόμενα από παρατηρητή που βρίσκεται σε απόσταση, ενσύρματα/ασύρματα προσβάλλοντας τα εχθρικά τμήματα που κινούνται εντός των ελεγχόμενων περιοχών, οι οποίες μπορεί να είναι οπουδήποτε.

  74. Ο/Η Προβοκάτωρ λέει:

    @Κ.Δ
    Αυτή η δυνατότητα υπάρχει εδώ και χρόνια με τη χρήση ειδικών μηχανισμών (έστω και αναξιόπιστων πολλές φορές..) και με τη χρήση διαφόρων “παραλλαγών”.
    Εκτός και αν εννοείτε κάποιο σύστημα στρώσεως..

  75. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Προβοκάτωρ, γίνε περισσότερο συγκεκριμένος, τι ακριβώς εννοείς, ποιοι είναι αυτοί οι ειδικοί μηχανισμοί, που πιθανόν είναι αναξιοποίητοι, ποιος στρατός τους έχει και γιατί δεν τους χρησιμοποιεί;
    Και ποιες είναι αυτές οι παραλλαγές της μεθόδου ή των μηχανισμών; συγκεκριμένα πράγματα και με ονοματεπώνυμο μπορούμε να έχουμε;

  76. Ο/Η Προβοκάτωρ λέει:

    @Κ.Δ.
    Ως στέλεχος του Ε.Σ. γνωρίζετε ασφαλώς ότι τέτοιου είδους υλικά έχουν χαρακτηρισμό και απαιτούν χειρισμό, και για ευνόητους λόγους δεν θα γίνει αναφορά στο διαδίκτυο.
    Ως έννοια είναι πολύ απλή και η υλοποίηση τους εξίσου το ίδιο.Η τεχνολογία τους είναι του περασμένου αιώνα όπως και η χρήση τους από εμάς.Αν είναι και κατάλοιπα των εποχών των παχέων αγελάδων..
    Κάλλιστα, αποτελεί θέμα πτυχιακής για τελειόφοιτους Τ.Ε.Ι. ηλεκτρονικής άντε Ηλεκτρονικών Μηχανικών που όμως πλέον μπορούν να κάνουν πολύ περισσότερα.
    Σας ξαναρωτάω εάν εννοείτε κάποιο σύστημα στρώσεως..

  77. Ο/Η ΣΚ λέει:

    Ωραία ανάλυση αλλά καλόν θα ήταν να αναλύσουμε αν η Βουλγαρία θα έπαιζε η μπορεί να παίξει κάποιο ρόλο σε μια εισβολή της Τουρκίας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s