F-35 Η στρατηγική της αντιμετώπισής του – Μέρος A2: Ραδιοδιατομή

lockheed-martins-aff-facility-services-seven-planes-a-month-and-is-expected-to-increase-to-17-jets-by-2020

(Σημείωση: η ανάλυση που ακολουθεί βασίζεται ουσιωδώς αφ’ ενός στο άρθρο Low Observable Principles, Stealth Aircraft and Anti-Stealth Technologies[1] των Επγού (Μ) Ζηκίδη Κωνσταντίνου, Ανθγού (Ι) Αλέξιου Σκόνδρα και Ανθγού (Ι) Χαρίσιου Τόκα, αφ΄ετέρου σε άρθρα του Carlo Copp που δημοσιεύονται στον ιστότοπο http://www.ausairpower.net.)

Το βασικό χαρακτηριστικό του αεροσκάφους F-35 είναι πως είναι αεροσκάφος «stealth», δηλαδή είναι δύσκολο να γίνει αντιληπτό στον αντίπαλο. Η έννοια αυτή αναφέρεται συνολικά σε όλα τα χαρακτηριστικά που επιτρέπουν τον εντοπισμό ενός αεροσκάφους, και πρακτικά συνοψίζονται σε τρία βασικά στοιχεία: στη ραδιοδιατομή του αεροσκάφους, το ίχνος του στο υπέρυθρο φάσμα, και τις ηλεκτρομαγνητικές του εκπομπές, είτε από τους αισθητήρες, είτε από τα τηλεπικοινωνιακά του συστήματα. Στην παρούσα ενότητα θα μας απασχολήσει η ραδιοδιατομή (Radar Cross Section – RCS) του αεροσκάφους, μιας και αυτή αποτελεί το κατ’ εξοχήν χαρακτηριστικό μικρού ίχνους του αεροσκάφους. Ήδη, από το κείμενο που προηγήθηκε, καθίσταται σαφές ότι το αεροσκάφος έχει αξιοσημείωτες επιδόσεις και στον τομέα του περιορισμού των ηλεκτρομαγνητικών εκπομπών του.

Το αεροσκάφος F-35 είναι αναμφισβήτητα αεροσκάφος μικρής ραδιοδιατομής, γεγονός που εξασφαλίζει στους χρήστες του βασικά επιχειρησιακά πλεονεκτήματα. Όμως, ακόμη κι αυτό παραμένει ένα σύνθετο ζήτημα.

Για να συνοψίσουμε με απλό τρόπο τα βασικά του θέματος, ραδιοδιατομή ενός στόχου εξαρτάται από τη γεωμετρία της κατασκευής του του, το υλικό κατασκευής του, το μήκος κύματος της η/μ ακτινοβολίας που προσπίπτει επάνω του καθώς και την κατεύθυνση από την οποία γίνεται η πρόσπτωση αυτή. Σε γενικές γραμμές τα αεροσκάφη έχουν βελτιστοποιημένη, δηλαδή ελάχιστη, ραδιοδιατομή σε μια συγκεκριμένη κατεύθυνση, (δηλαδή για ένα συγκεκριμένο στερεό τόξο), και σε μία συγκεκριμένη περιοχή συχνοτήτων, ενώ το χαμηλό ίχνος μειώνεται (δηλαδή η ραδιοδιατομή αυξάνεται) καθώς μεταβάλλεται η συχνότητα εκπομπής και αλλάζει η γωνία παρατήρησης του στόχου. Επισημαίνεται εδώ ότι σε γενικές γραμμές, τα εν χρήσει στρατιωτικά ραντάρ επιτήρησης εκπέμπουν στις ζώνες συχνοτήτων L και S (0.5 έως 1.5 GHz και 2 έως 4 GHz αντίστοιχα) ενώ τα ραντάρ των μαχητικών αεροσκαφών εκπέμπουν γενικά στην X ζώνη συχνοτήτων (8 έως 12 GHz).

(Για τη διευκόλυνση του αναγνώστη, παρατίθεται ο Πίνακας 1 με τους χαρακτηρισμούς των ζωνών Η/Μ ακτινοβολίας)

EM Frequency Bands

Πίνακας 1

Συνεπώς, το πρόβλημα του «πόσο χαμηλού ίχνους» είναι ένα αεροσκάφος χαμηλού ίχνους θα μπορούσε ποιοτικά να διατυπωθεί ως εξής: α) πόσο χαμηλή είναι η ελάχιστη τιμή της ραδιοδιατομής του σε κάθε ζώνη συχνοτήτων και β) πόσο έντονα αυξάνει η ραδιοδιατομή καθώς μεταβάλλεται η γωνία παρατήρησης του στόχου – και πάλι, ανά ζώνη συχνοτήτων.

Διερευνώντας το θέμα της ραδιοδιατομής, θα πρέπει να έχουμε υπ΄όψιν ότι πρακτικά (επιχειρησιακά) σημαντικές μειώσεις της ραδιοδιατομής είναι αυτές που αφορούν τάξεις μεγέθους και όχι οι απλοί υποπολλαπλασιασμοί. Έτσι, πχ, η μείωση ενός ίχνους κατά 50% δεν έχει μεγάλη επιχειρησιακή αξία. Η μείωση αρχίζει να είναι σημαντική όταν μετριέται σε δεκάδες, εκατοντάδες ή χιλιάδες φορές – ή και περισσότερες. Για να αποκτήσουμε μια ποιοτική αίσθηση των μεγεθών, μπορούμε να εξετάσουμε ενδεικτικά πως μειώνεται η ακτίνα αποκάλυψης ενός στόχου με τη μείωση της ραδιοδιατομής του τελευταίου. Έστω ότι σε ένα σύνηθες ραντάρ επιτήρησης (από αυτά που λειτουργούν στις L ή S ζώνες), ένας τυπικός στόχος μαχητικού με (μετωπική) ραδιοδιατομή 1 τ.μ αποκαλύπτεται χοντρικά στα 200 ν.μ. ή στα 370 χλμ. (εννοείται όταν κατευθύνεται μετωπικά προς το ραντάρ). Τότε, ένας στόχος με δέκα φορές μικρότερη ραδιοδιατομή, δηλαδή με 0,1 τ.μ. (ή -10 dBsm) υπό τις ίδιες συνθήκες αποκαλύπτεται στο ίδιο ραντάρ σε απόσταση 112 ν.μ. ή στα 208 χλμ. Ένας στόχος με εκατό φορές μικρότερη ραδιοδιατομή, δηλαδή με 0,01 τ.μ. (ή -20 dBsm) αποκαλύπτεται στα 63 ν.μ. ή στα 117 χλμ. και ένας στόχος με 0,001 τ.μ. (ή -30 dBsm) αποκαλύπτεται στα 36 ν.μ. ή στα 67 χλμ. Τέλος, στο ίδιο ραντάρ και υπό τις ίδιες συνθήκες, ένας στόχος με ραδιοδιατομή 0,0001 τ.μ. (ή -40 dBsm) αποκαλύπτεται στα 20 ν.μ. ή στα 37 χλμ. Επισημαίνεται ότι στο ενδεικτικό αυτό παράδειγμα αναφέρθηκαν ακτίνες αποκάλυψης και όχι ιχνηλάτησης – διαδικασία πιο απαιτητική σε στοιχεία, και ως εκ τούτου με σημαντικά μικρότερες ακτίνες.

Table_2

Πίνακας 2

Το παράδειγμα αυτό δίνεται για να υπάρχει μια ποσοτική αίσθηση του τι σημαίνει «μείωση της ραδιοδιατομής».

Τι εκτίμηση μπορεί να γίνει για τη ραδιοδιατομή του F-35;

Προκαταρκτικά, πρέπει να επισημανθεί ότι οι σχετικές πληροφορίες είναι αυστηρά διαβαθμισμένες. Από την άλλη, ακριβώς επειδή είναι τόσο κρίσιμες, οφείλουν να είναι στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος της Π.Α.. Κι επειδή είναι πρακτικό δύσκολο να υπάρξουν «πληροφορίες» («intelligence») σχετικά με το θέμα, μπορεί κανείς να ελπίζει ότι το ζήτημα είναι αντικείμενο εντατικής μελέτης και προσομοιώσεων από το Γ.Ε.Α. με τους – καθόλου ευκαταφρόνητους – πόρους που έχει στη διάθεσή του.

Επιστρέφοντας στο θέμα, μπορούμε να κάνουμε τις ακόλουθες εκτιμήσεις:

Ξεκινώντας από την ζώνη συχνοτήτων Χ και διερευνώντας αρχικά τη μετωπική ραδιοδιατομή, η συνήθης τιμή που δινόταν αρχικά για το F-35 είναι «της τάξης» του 0,001 τ.μ. (-30 dBsm). Για την ακρίβεια, δίνεται ένα εύρος τιμών ανάμεσα σε 0,0015 και 0,005 τ.μ. (-28,3 dBsm έως -23 dBsm). Η τιμή αυτή είναι σύμφωνη με το γεγονός ότι το F-35 ανήκει στην κατηγορία αεροσκαφών πολύ χαμηλού ίχνους, καθώς και ότι είναι «λιγότερο» stealth από το μαχητικό F-22, με συνήθως αποδιδόμενη ελάχιστη ραδιοδιατομή -40 dBsm. Επιπλέον, η τιμή αυτή δε δίνεται ρητά για τη ζώνη Χ, αλλά δεδομένου ότι το μαχητικό είναι βελτιστοποιημένο για να αποφεύγει, κατ’ αρχάς, τα αντίπαλα μαχητικά, είναι εύλογο να αποδίδεται εκεί. Με την τιμή αυτή συνηγορούν οι εκτιμήσεις του Carlo Copp, που είναι ο μόνος που μέχρι σήμερα έχει δώσει ποσοτικές εκτιμήσεις για το ίχνος του F-35, βασισμένες σε υπολογιστικά μοντέλα που εφαρμόστηκαν σε πρότυπο του αεροσκάφους αυτό δημιουργήθηκε με βάση φωτογραφικά τεκμήρια. Για την ακρίβεια, η προσομοίωση του Copp έδωσε τιμή RCS<-30 dbsm στο εμπρόσθιο τόξο ±15ο, αν και η τιμή αυτό προκύπτει από ένα σχετικά «ιδανικό» μοντέλο, με την τιμή -25 dBsm να είναι πρακτικά πιο πιθανή. Αυτό αποτελεί και το επικρατέστερο μέχρι σήμερα σενάριο, και το πλέον διαδεδομένο. Με δεδομένη αυτή την τιμή ως «τιμή βάσης», η κατανομή του ίχνους περιμετρικά φαίνεται στο ακόλουθο Σχήμα 1 (από τον ιστότοπο www.ausairpower.net)  και παρουσιάζεται αριθμητικά στον Πίνακα 3

JSF-RCS-Qualitative-A-XLVHF

Σχήμα 1

Υπάρχουν, όμως, διάσπαρτες ενδείξεις ότι το ίχνος του αεροσκάφους, τουλάχιστον για τις εξαγωγικές εκδόσεις του, μπορεί να είναι αισθητά μεγαλύτερο. Κατ’ αρχάς, επισημαίνεται ότι κατά την εξέλιξη οποιουδήποτε αεροσκάφους και εξ αιτίας των – έστω και ήσσονος σημασίας – τροποποιήσεων που γίνονται σε αυτό σταδιακά, το σχήμα του έχει την τάση να γίνεται πιο πολύπλοκο, και άρα αυξάνει αντίστοιχα η ραδιοδιατομή.  Επιπλέον, και κυρίως, υπήρχε εξ αρχής η εύλογη υποψία και διάχυτη φήμη ότι οι ΗΠΑ θα υποβαθμίσουν το χαμηλό ίχνος των αεροσκαφών εξαγωγής – ενδεχομένως με εξαίρεση αυτών της Μεγάλης Βρετανίας. Στη σκέψη αυτή έχει κατά καιρούς αντιταθεί το επιχείρημα ότι διαφορετικό ίχνος θα απαιτούσε (ελαφρώς, τουλάχιστον) διαδικασία παραγωγής, στοιχείο που θα επιβάρυνε το κόστος του μαχητικού, μια παράμετρο ιδιαίτερα λεπτή, όπως έχει εξελιχθεί το πρόβλημα. Το επιχείρημα αυτό στερείται βάσεως. Αφ’ ενός, το πολύ χαμηλό ηλεκτρομαγνητικό ίχνος είναι ευαίσθητο ακόμη και σε πολύ μικρή τροποποίηση του σχήματός του. Αφ’ ετέρου, η συναρμολόγηση ενός μαχητικού αεροσκάφους δεν είναι αποτέλεσμα μιας «φορντιανής» γραμμής παραγωγής αλλά αποτελεί μια εξαιρετικά «εξατομικευμένη» διαδικασία, με αποτέλεσμα να είναι πολύ εύκολες οι περιορισμένες παρεμβάσεις σε μέρος της παραγωγής.

Ποιες είναι οι ενδείξεις ότι η ραδιοδιατομή του αεροσκαφών εξαγωγής μπορεί να είναι μεγαλύτερη από αυτή των αμερικανικών; Τα στοιχεία είναι διάσπαρτα, αλλά θα παρατεθούν δύο ενδεικτικά αλλά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

Κατά τη διάρκεια συνέντευξης τύπου που δόθηκε στην Αεροπορική Έκθεση των Παρισίων το καλοκαίρι του 2011 από υπευθύνους του προγράμματος JSF, προερχόμενους τόσο από την κατασκευάστρια εταιρεία Lockheed όσο και από αξιωματούχους του Διακλαδικού Γραφείου Προγράμματος (Joint Program Office – JPO) ετέθη από ιταλό δημοσιογράφο το ερώτημα αν η κατασκευάστρια εταιρεία υποβαθμίζει το χαμηλό ίχνος του F-35 για τους μη αμερικανούς πελάτες της. Αφορμή του ερωτήματος ήταν πληροφορίες που είχαν εμφανιστεί διαδικτυακά και αποδίδονταν σε αυστραλό αξιωματούχο, σύμφωνα με τις οποίες τα μη αμερικανικά F-35 ήταν υποβαθμισμένα ως προς το ίχνος. Οι απαντήσεις[2], τόσο των εκπροσώπων του κατασκευαστή όσο και το γραφείου διαχείρισης υπήρξαν – το λιγότερο – παράξενες. Για την ακρίβεια, όλα τα μέρη απέφυγαν πολύ επιμελώς να απαντήσουν στο ερώτημα αυτό. Η επιμελής αυτή αποφυγή απαντήσεως σε ένα ερώτημα που θα μπορούσε να έχει απαντηθεί με ένα απλό «όχι» και να λήξει το θέμα, είναι τουλάχιστον… ύποπτη.

Η εταιρεία Boeing σε αρχικές της αναφορές στην έκδοση χαμηλού ίχνους Silent Eagle του μαχητικού F-15 διεκήρυξε ότι το ίχνος του είναι «ίδιο με του F-35». Η Boeing έχει έκτοτε ανασκευάσει την αρχική θέση της, ισχυριζόμενη ότι αναφερόταν μόνον «στις εξαγωγικές εκδόσεις του F-35». Φυσικά, οι ισχυρισμοί της Boeing μπορεί να είναι υπερβολικοί για εμπορικούς λόγους, και σίγουρα αποσιωπά το γεγονός ότι είναι αδύνατον να είναι συγκρίσιμο συνολικά, δηλαδή ολόπλευρα, το ίχνος ενός αεροσκάφους που έχει εξ αρχής σχεδιαστεί ως stealth με ενός αεροσκάφους που έχει προέλθει από συμβατική σχεδίαση. Όμως είναι επίσης απίθανο να ήταν και παντελώς αυθαίρετη η δήλωση αυτή. Επίσης, είναι εξαιρετικά απίθανο το F-15SE να έχει ίχνος μικρότερο από -10 dBsm – αφού αυτό είναι το όριο για να διεκδικήσει ένα αφος τον χαρακτηρισμό «χαμηλού ίχνους», αλλά είναι μάλλον αδύνατο να έχει πέσει πιο κάτω μια τόσο παλιά σχεδίαση με όσες μετατροπές κι αν έχει υποστεί. Σε κάθε περίπτωση, και ανεξάρτητα από συγκεκριμένες τιμές, το βασικό είναι ότι υπήρξε μια αναφορά που φαίνεται να διαφοροποιούσε ουσιωδώς τη ραδιοδιατομή μεταξύ των «αμερικανικών» και των εξαγωγικών F-35.

Από όλα τα παραπάνω συνάγεται ότι είναι ένα υπαρκτό ενδεχόμενο, τα αεροσκάφη εξαγωγής να έχουν ίχνος μεγαλύτερο από τα αυτά που προορίζονται για τις Αμ. Ε.Δ. Πόσο μπορεί να είναι το ίχνος αυτό; Μία ρεαλιστική εκτίμηση είναι ότι για να υπάρχει τεχνική κι επιχειρησιακή μείωση του ίχνους αλλά ταυτόχρονα το αεροσκάφος να διατηρεί τον χαρακτήρα του μαχητικού χαμηλού ίχνους, η αύξηση της ραδιοδιατομής θα πρέπει να είναι της τάξης της δεκάδας, δηλαδή θα ανεβάζει τη (μετωπική) ραδιοδιατομή στα -20dBsm (0,01 τ.μ.) στη ζώνη Χ.  Μια τέτοια τιμή εξακολουθεί να κατατάσσει το αεροσκάφος στα χαμηλού ίχνους, όμως σε ότι αφορά τις επιδόσεις του αεροσκάφους έναντι των πλέον προηγμένων συστημάτων (ραντάρ), η διαφορά μπορεί να είναι σημαντική. Στην περίπτωση αυτή, η κατανομή των τιμών της ραδιοδιατομής περιφερειακά δεν ακολουθεί κατ’ ανάγκην την αρχική (κατά Copp) κατανομή, αφού προφανώς εξαρτάται από τον συγκεκριμένο τρόπο με τον οποίον έχει προκύψει. Όμως, δεδομένου ότι αφ’ ενός ένα μέρος της μείωσης είναι πιθανόν να έχει προκύψει από λιγότερο αποτελεσματικά απορροφητικά υλικά – και άρα η αύξηση του ίχνους είναι εξ αυτού λίγο ή πολύ, ομοιόμορφη – αφ’ ετέρου επειδή και κατά το «μηχανικό» μέρος της, η εικαζόμενη αύξηση είναι απίθανο να προέλθει από μία συγκεκριμένη διαφοροποίηση (που άλλωστε θα γινόταν σχετικά εύκολα αντιληπτή από τους διεθνείς αγοραστές) αλλά πιθανότερο είναι να προέλθει από μια συνολική υποβάθμιση σε όλο το σκάφος (πχ, στην επιφάνειά του), μπορεί να γίνει η υπόθεση ότι η κατανομή των τιμών ραδιοδιατομής στις υπόλοιπες κατευθύνσεις θα είναι αναλογική με αυτή της κατανομής του Copp. Τονίζεται ότι η υπόθεση αυτή είναι από τεχνικής απόψεως επισφαλής και θα εξεταστεί ενδεικτικά και μόνον. Η υπόθεση αυτή αποτελεί ένα ευνοϊκό σενάριο που δεν είναι το πλέον πιθανό, αλλά υπάρχουν ενδείξεις ότι δεν είναι απίθανο. Για το σενάριο αυτό, οι τιμές συνοψίζονται στον Πίνακα 3.

Περνώντας στις ζώνες συχνοτήτων L και S (0.5 έως 1.5 GHz και 2 έως 4 GHz αντίστοιχα), όπου λειτουργούν τα ραντάρ επιτήρησης, επισημαίνεται εξ αρχής ότι οι μόνες διαθέσιμες από ανοικτές πηγές τιμές προέρχονται από την προσομοίωση του Copp, χωρίς να υπάρχει καμία άλλη γνωστή ένδειξη σχετικά με αυτές. Οι τιμές αυτές συνοψίζονται στον Πίνακα 3, ενώ οι αντίστοιχες κατανομές φαίνονται στο σχήμα 2. Εκτιμάται ότι στις περιοχές S και L, δεν πρόκειται να υπάρξει μείωση της ραδιοδιατομής εξ αιτίας σκόπιμης υποβάθμισης του εξαγωγικού μοντέλου ή, εάν υπάρξει, θα είναι πολύ μικρότερη έως οριακή. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται στα εξής δύο βασικά στοιχεία: Αφ’ ενός, η ραδιοδιατομή στις χαμηλές ζώνες είναι ήδη – συγκριτικά – μεγάλη για αεροσκάφος χαμηλού ίχνους, και η υποβάθμισή της θα οδηγούσε σε μη αποδεκτές τιμές ακόμη και για τα εξαγωγικά μοντέλα, αφ’ ετέρου η ενίσχυση του ίχνους στις χαμηλές συχνότητες με «γεωμετρικό» τρόπο θα ήταν εξ ανάγκης πιο εμφανής σε σχέση με την αντίστοιχη απαιτούμενη για υψηλές συχνότητες. Όπως είναι εμφανές από τον πίνακα, η επίδοση χαμηλού ίχνους είναι εμφανώς υποδεέστερη στις ζώνες χαμηλών συχνοτήτων, αν και πρέπει να τονιστεί ότι παραμένουν επιδόσεις αεροσκάφους χαμηλού ίχνους. Οι τιμές αυτές είναι χρήσιμη κατά την εξέταση των εξοπλιστικών και επιχειρησιακών μέτρων αντιμετώπισης του F-35 που θα ακολουθήσουν στη συνέχεια.

 

 

JSF-RCS-S-L

Σχήμα 2

 

RCS_data

Πίνακας 3

[1] Journal of Computations & Modelling, vol.4, no.1, 2014, 129-165

[2] http://www.defensetech.org/2011/06/23/how-stealthy-is-your-f-35/

 

43 Responses to F-35 Η στρατηγική της αντιμετώπισής του – Μέρος A2: Ραδιοδιατομή

  1. Ο/Η .+- λέει:

    Εξαισιο!!!!

    θα ηθελα να σχολιασω οτι η «υποβαθμηση», εαν και οταν, αυτο αποδειχτει οτι γινει πραγματικοτητα για τα εξαγωγικα αεροσκαφη, μαλλον θα αφορα, την παρουσια μια διαφορετικης βαφης τυπου RAM, με υποδεεστερα χαρακτηριστικα απορροφητικοτητας ηλεκτρομαγνητικης ακτινοβολιας. Ειναι μαλλον η μοναδικη περιπτωση που μποριε να γινει μια δαφοροποιηση σε οτι αφορα τις επιδοσεις stealth αεροσκαφων που προοριζονται για διαφορετικους πελατες. Υστερα, ισως, μια τετοια διαφοροποιηση, να οφειλεται και σε λογους που δεν εχουννα κανουν αποκλειστικα με επιχειρησιακα κριτηρια.
    Οι διαφορετικες επιδοσεις απορροφησης ηλεκτρομαγνητικης ακτινοβολιας, δεν ειναι ανεξαρτητες και απο καποια πιθανα διαφοροποιημενα χρηματοοικονομικα κοστη που τις συνοδευουν.
    Δεν μπορει λοιπον να αποκλειστει εκ των προτερων, για παραδειγμα, οτι για λογους μειωσης του κοστους συντηρησης και αποκαταστασης της φθορας της βαφης, καποιοι απο τους συμμετεχοντες να επιλεξουν, οτι η «μειωμενης» αποδοση, και μαλλον και χαμηλοτερου κοστους βαφη, να επαρκει για την ειρηνικη περιοδο, και η πολυτιμη «πληρης» αποδοσης βαφη, να περαστει μονο σε οσα απο αυτα θα χρησιμοποιηθουν λιγο πριν συμμετασχουν σε επιχειρησεις.

    .και-

  2. Ο/Η Almanac λέει:

    Έχουμε χρωματική απεικόνιση της ράδιο τομής ανάλογα με το ύψος? γιατί μια στρατηγική αντιμετώπισης ειναι με ΑΑ και η άλλη ειναι πετώντας υψηλότερα και μάλλον ταχύτερα.

  3. Ο/Η Προβοκάτωρ λέει:

    Εξαιρετική παρουσίαση και με σαφήνεια.
    Καταδεικνύει την επιτακτική ανάγκη για την αναβάθμιση και επέκταση του δικτύου κάλυψης των επίγειων ραντάρ (σταθερών και κινητών…) ενδεχομένως και των εναέριων και την κατάλληλη προσαρμογή των τομέων των α/α συστοιχιών και κατ επέκταση των εκσυγχρονισμό (;;) ή αγορά νέων (και ποιών;;) α/α συστημάτων.
    Ούτως ή άλλως, τα α/α συστήματα μας είναι κάτι από χωριάτικη σαλάτα δίχως τη νοστιμιά της όμως…
    Ίσως, να πρέπει να δούμε άμεσα την αναβάθμιση του δικτύου της Υ.Π.Α. (με το κακό Ε.Σ.Π.Α. ,το κόστος θα είναι πολύ χαμηλό) και πως μπορεί να συνεισφέρει περαιτέρω στην επιτήρηση του εναέριου χώρου.

  4. Ο/Η .+- λέει:

    νομιζω οτι τα συγκεκρημενα στοιχεια στο παρακατω λινκ, μπορουν να θεωρηθουν χρησιμα, σαν σημειο αναφορας για τις δυνατοτητες αντιμετωπισης του F-35:

    https://en.wikipedia.org/wiki/AN/APG-68

    .και-

  5. Ο/Η Πάτε Καλά; λέει:

    Να αφήσω εγώ εδώ το πρωτότυπο paper που αναφέρεται στο κείμενο, γιατι το research gate ζητά εγγραφή:

    http://www.scienpress.com/Upload/JCM/Vol%204_1_9.pdf

    Κατά τα άλλα οι απόψεις μου για το F35 γνωστές, ήμουν ο 1ος που το ονόμαστε white elephant project στο τότε strategy reports, βάζω στοίχημα πως αυτό το μαραφέτι θα έχει τεράστιο IR ίχνος (απλά και μόνο επειδή είναι stealth) και θα επανέλθω με μια τελείως out of the box solution.

  6. Ο/Η Konstantinos Zikidis λέει:

    Το γεγονός ότι η εργασία μας αποτέλεσε το έναυσμα για ένα τόσο εμπεριστατωμένο άρθρο και για ανάλογες συζητήσεις μας γεμίζει ικανοποίηση! Διαβάζοντας το άρθρο και ιδίως την εκτίμηση για τη μετωπική ραδιοδιατομή της τάξης των 0,01 m² στην X-Band, θα ήθελα να σημειώσω ότι κι εμείς έχουμε καταλήξει σε ανάλογο συμπέρασμα, με μία προσέγγιση συνολικής μοντελοποίησης του αεροσκάφους και υπολογισμού του RCS (και όχι μόνο της ατράκτου, όπως ο Carlo Kopp), σε μία νέα εργασία η οποία έχει υποβληθεί για δημοσίευση. Επομένως, η αναφορά της USAF το 2005 σχετικά με το RCS του F-35, ως ένα “μεταλλικό μπαλάκι του γκολφ”, είτε αφορά μόνο τα Α/Φ της, είτε αφορά κάποια παλαιότερη διαμόρφωση του Α/Φ (πλησιέστερη στο Χ-35), η οποία ενδεχομένως να μην υφίσταται πλέον. Ή, απλά, ήταν μία υπερβολή…

  7. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Ευχαριστώ για τα καλά λόγια.

    @ .+-
    Δεν υπάρχει περίπτωση να αποδεχτούν πελάτες από μόνοι τους υποβάθμιση του χαμηλού ίχνους για λόγους μείωσης του κόστους, ούτε υπάρχει απολύτως καμία τέτοια πρόβλεψη για διαφοροποίηση του αεροσκάφους ως προς τη ραδιοδιατομή και, αντίστοιχα, ως προς την τιμή. Φυσικά, καθώς θα είναι με ακρίβεια γνωστό στους χρήστες η συχνότητα και η ποιότητα της συντήρησης που θα πρέπει να εκτελούν για να διατηρούν τη ραδιοδατομή, κάθε χρήστης μπορεί να αποφασίζει κατά βούληση πόσο πιστά (ή όχι) θα τηρεί τη συντήρηση (και θα επωμίζεται το αντίστοιχο κόστος), όμως αυτό γίνεται de facto και κατά τη χρήση. Απλώς, δεν είναι τόσο απλό το «κρατάμε τη συντήρηση χαμηλά, και μόλις μας δοθεί συναγερμός, βάφουμε τα αεροσκάφη και ξαναγίνονται stealth». Το σύστημα δε λειτουργεί έτσι.

    @ Almanac
    Εύλογη ερώτηση. Κατ’ αρχάς, να διευκρινίσω ότι στα παρατιθέμενα διαγράμματα (Σχήματα 1 και 2), οι τιμές αντιστοιχούν σε γωνία -20 ως προς το οριζόντιο επίπεδο. Στο σχετικό άρθρο του Copp ( http://www.ausairpower.net/APA-2009-01.html) υπάρχει και το εξής σχήμα με τιμές ραδιοδατομής ανάλογα με τη γωνία ως προς το οριζόντιο επίπεδο, και για τον εγκάρσιο άξονα του αεροσκάφους:

    Σε κάθε περίπτωση, η ανάλυση που θα ακολουθήσει δε θα επικεντρωθεί ιδιαίτερα στα ΑΑ όπλα.

    @ Προβοκάτωρ
    Τα πολιτικά ραντάρ ούτε κατά διάνοια δεν έχουν τα χαρακτηριστικά και την τεχνολογία για να αποκαλύπτουν στόχους stealth. Δυστυχώς, οι λύσεις είναι ακριβές και μάλιστα, ακόμη δυστυχέστερα, κυρίως μη αμερικανικές (άρα χωρίς FMS). Όμως η ουσία είναι ότι η πρώτη προτεραιότητα είναι το ΣΑΕ, όπως κι εσύ επισημαίνεις. Επ’ αυτού θα γίνει πολύ εκτενής ανάλυση σε επόμενο τμήμα της εργασίας.

    @ Πάτε Καλά;

    Ευχαριστώ για το link!

  8. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Κύριε Ζηκίδη,

    Η εργασία σας είναι τόσο πλήρης που δεν αφήνει και πολλά περιθώρια έρευνας σχετικά με το θέμα, όπως διαπιστώνει όποιος ασχοληθεί με το θέμα. Ουσιαστικά έγινε μια τακτοποίηση των βασικών στοιχείων που παραθέτετε, ώστε να είναι διαθέσιμα για το Β’ Μέρος της παρούσας εργασίας.

    Είναι ιδιαίτερη χαρά να διαπιστώνει κανείς ότι οι «καθόλου ευκαταφρόνητοι» πόροι του ΓΕΑ που αναφέρονται στο κείμενο είναι σε εγρήγορση. Φυσικά, το ζητούμενο είναι τα συμπεράσματα να ληφθούν σοβαρά υπ’ όψιν και να μην οδηγηθεί η ΠΑ σε τεχνικά κι επιχειρησιακά άστοχες επιλογές.

    Εν πάση περιπτώσει, και επί της ουσίας: Το συμπέρασμα για τη μετωπική ραδιοδιατομή της τάξης των -20 dbsm στην Χ ζώνη προέκυψε στο κείμενο διαισθητικά και από λογικές συναγωγές με βάση τις γνωστές διάσπαρτες πληροφορίες. Εάν όμως υπάρχει και αναλυτική προσέγγιση που συμφωνεί με αυτή την τιμή, τότε το σενάριο παύει να είναι πλέον το λιγότερο πιθανό και γίνεται το επικρατέστερο. Αδημονώ να δω την εργασία που αναφέρετε – άλλωστε νομίζω θα είναι και η πρώτη προσπάθεια ποσοτικού υπολογισμού της ραδιοδιατομής του -35 μετά από αυτήν του Copp. Αν, μάλιστα, γίνεται και υπολογισμός στην L ζώνη, θα είναι υπερ-πολύτιμη από πρακτικής απόψεως. Προσωπικά θεωρώ πολύ πιο σημαντικό να υπάρχει καλή εκτίμηση για το RCS του -35 στην L ζώνη από ότι στην Χ.

    Επί του συγκεκριμένου σημείου, το ανωτέρω κείμενο έχει ένα προφανές πρόβλημα: Καθώς στην S και την L δεν εξετάζεται «ευνοϊκό» σενάριο, στον πίνακα εμφανίζεται η μετωπική ραδιοδιατομή να είναι μικρότερη στην S ζώνη απ’ ότι στην Χ, πράγμα προφανώς άτοπο. Παρ’ όλα αυτά, δεν έγινε αντίστοιχη προσαρμογή τιμών, αφ’ ενός γιατί δεν υπήρχε κάποιος ρεαλιστικός οδηγός για μία τέτοια αναγωγή, αφ’ ετέρου γιατί θεωρώ σημαντικό να εξετάζουμε το δυσοίωνο σενάριο ειδικά στην L ζώνη, όπως θα εξηγηθεί αναλυτικά στη συνέχεια.

  9. Ο/Η Προβοκάτωρ λέει:

    @Βελισαριος
    Παράλειψη μου που δεν ήμουν συγκεκριμένος επί του θέματος της Υ.Π.Α. καθώς εννοούσα τον εκσυγχρονισμό (αρμόδιοι της ΥΠΑ έχουν εκφράζουν κατά καιρούς τους φόβους για σοβαρά θέματα) της ώστε να συμβάλει περαιτέρω και με μεγαλύτερες δυνατότητες στην επιτήρηση του εναέριου χώρου και ενδεχομένως να συμβάλει «εκούσα άκουσα» στην αναδιάταξη τομέων…
    Αναμένω το επόμενο άρθρο για προτάσεις ή ιδέες που καλώς ή κακώς πρέπει να είναι σκληροπυρηνικές (sic)…

  10. Ο/Η .+- λέει:

    Είδα την εργασία «Low Observable Principles, Stealth Aircraft and Anti-Stealth Technologies» στο link του blog.
    Επιθυμώ να σχολιάσω κάποια στοιχεία που παρατίθενται, με βάση κάποιες συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά την ενημέρωση, τόσο του άρθρου, όσο και του κειμένου της εργασίας:

    Στον πίνακα αρ. 1 της εργασίας, υπάρχει στο footnote μια αναφορά για τα υλικό RAM, ότι μειώνει επιπλέον «10 DBsm». Αυτό αντιστοιχεί σε μια μείωση 1,0m2 της RCS.
    Σύμφωνα με το παραπάνω στοιχείο, τα αεροσκάφη F35 και F22 έχουν από σχεδιάσεως μια RCS της τάξεως του 1,0 m2. Αυτή σχεδόν μηδενίζεται χάρις στο υλικό RAM!
    Ένα F16Α, έχει εκ κατασκευής RCS 5,0 m2.
    Δεν είναι γνωστά ποιες μεταβολές έχουν επέλθει για την σημαντική μείωση στα 1,2 m2 που αναφέρεται στα «F-16C (with reduced RCS)».
    Το ίδιο ισχύει και για τα M2000. η RCS 2,0 m2 είναι
    Η σύγκριση των μεγεθών της RCS που παρουσιάζονται στον πίνακα, εξακολουθεί να ευνοεί σημαντικά τα F35 και F22 σε σχέση με τα συμβατικά μαχητικά της πρότερης γενιάς ακόμη και χωρίς το υλικό RAM.
    Για παράδειγμα το AN/APG68(V)9 (X) «βλέπει» στα 40 νμ (74χλμ) τα stealth, ενώ τα αντίστοιχα F-16 στα 59νμ (109,15χλμ) (σημ. η επίδοση του «παλιού» RDM των Μ2000EGM, σύμφωνα με την wikipedia, είναι συγκρίσιμη σε διαμόρφωση “lookup”). Το ίδιο ισχύει και για τα άλλα ραντάρ των παραδειγμάτων.
    Εξακολουθεί να υπάρχει το σημαντικό πρόβλημα εντοπισμού των αεροσκαφών stealth, που έχουν την «μαγική μπογιά». Είναι πρακτικά εντοπίσημα, σχεδόν μόνο σε οπτική απόσταση.
    Δηλαδή, σε εξαιρετικά μικρή απόσταση, για να θεωρηθεί σχεδόν άχρηστο σύστημα, το ραντάρ του αεροσκάφους. Εντωμεταξύ ένα σαν από αυτά τα αεροσκάφη, μπορεί να κάνει μέχρι και «πιρουέτες στον χώρο» χωρίς να το πάρει χαμπάρι κανένας.
    Νομίζω ότι με αυτό το εξαίρετο άρθρο, αλλά και από την αντίστοιχη παρά πολύ ενδιαφέρουσα και αξιόλογη εργασία «Low Observable Principles, Stealth Aircraft and Anti-Stealth Technologies», είναι φανερό ότι το πλεονέκτημα στην βολή BVR, το έχει το F35.
    Ακόμη και με την πιθανότητα να υπάρξει έγκαιρος εντοπισμός του F35 από τα χερσαία ραντάρ του δικτύου αεράμυνας σαν εκείνα που να αναφέρονται, ή και από τα erieye, επιτρέποντας την έγκαιρη απογείωση με scramble των φιλικών μαχητικών, το σημαντικό πρόβλημα του εγκαίρου εντοπισμού και εγκλωβισμού από αυτά παραμένει.
    Για παράδειγμα, με βάση τα στοιχεία που έχουν εμφανιστεί, ένα F35 μπορεί να ακολουθήσει μια διαδικασία εντοπισμού και εγκλωβισμού ενός φιλικού F-16, σε ύψος 36.000 ποδιών, για αμφότερα τα αεροσκάφη, ακόμη και χωρίς την βοήθεια του «δικού» του δικτύου αεράμυνας Αυτή θα οδηγήσει σε βολή ενός βλήματος BVR τύπου meteor, στα όρια της “no escape zone”, από την απόσταση των 104χλμ έναντι του φιλικού αεροσκάφους, χωρίς να μπορεί να εντοπιστεί από το φιλικό F-16, ταυτόχρονα, με την απαραίτητη ακρίβεια για την ανταπόδοση «επί ίσοις όροις», με βλημα AIM-120C.
    Αυτή η βολή meteor τελικά θα οδηγήσει στην κατάρριψη του φιλικού αεροσκάφους πάνω – κάτω, σε περίπου 90 δευτερόλεπτα του χρόνου. Ο meteor θα «ανοίξει» το ραντάρ του περίπου 81 δεύτερα μετά την εκτόξευση, και 10χλμ πριν εγκλωβίσει το F-16 για τη κατάρριψη. Το F-16 καταστρέφεται με το F35 να απέχει περίπου 65χλμ από αυτό, χωρίς να υπάρξει η δυνατότατα ανταπόδοσης του χτυπήματος με επιτυχία από το φίλιο αεροσκάφος εξαιτίας των περιορισμών εντοπισμού και εγκλωβισμού του εχθρικού F35 από το ραντάρ AN/APG68(V)9 έγκαιρα.

    Είναι λοιπόν λογικό να υποστηριχτεί ότι το Exchange rate, εάν πλέον έχει έννοια να μιλάμε για αυτό, θα είναι εξαιρετικά αρνητικό σε μια εναέρια πολεμική αναμέτρηση για την φίλια αεροπορία. Ειδικά, στην περίπτωση εκείνη που οι καιρικές συνθήκες υποχρεώνουν τα αεροσκάφη να βασίζονται αποκλειστικά στους αισθητήρες ραντάρ! Έχει αναφερθεί ότι το OSF του Rafale είναι σε θέση να εντοπίζει στόχους σε αποστάσεις μεγαλύτερες των 100χλμ. Δεν γνωρίζω μέχρι σε ποιο σημείο, είναι σωστή αυτή η πληροφορία. Επίσης, παραμένει άγνωστο, εάν και σε ποια έκταση ο συνδυασμός IRST+ πύραυλος BVR (EM/IR), μπορεί να υποκαταστήσει και να ξεπεράσει από μόνος του τους περιορισμούς των συμβατικών ραντάρ.

    Η κατάσταση μάλλον γίνεται δραματική και για την περίπτωση του ελληνικού χερσαίου IADS, εάν βασιστούμε στο παρακάτω «ευνοϊκό» σενάριο για την αεράμυνα, όπως φαίνεται και από το link που παραθέτω: http://www.ausairpower.net/JSF-RCS-Angles-4.png .
    αλλά χρησιμοποιώντας τα σημερινά γνωστά και αναθεωρημένα στοιχεία.
    Εγκλωβισμός από το FCS των συστημάτων S300 (30N6E1) και Patriot (MPQ-65), γίνεται σε εξαιρετικά μικρή απόσταση, 13χλμ και 26χλμ αντίστοιχα, με βάση τον μέσο όρο του πίνακα 3 της εργασίας, και σε σχέση με αυτό που δείχνει η εικόνα, ακόμη και όταν πρόκειται για βολή SDB, χωρίς καν να υπολογίζουμε στα νεότερα SOM που ξεπερνούν τους κινηματικούς περιορισμούς της ελεύθερης πτώσης των SDB.
    (Σημ. Πιστεύω ότι σε αυτήν την περίπτωση αποκτούν μεγάλη σημασία τα ΑΑ πυροβόλα με δυνατότητες αντιπυραυλική άμυνας, όπως τα «Άρτεμις 30» των 30χλς και τα GDF των 35χλς τροποποιημένα με πυρομαχικά Ahead για την επιβίωση των πυραυλικών συστημάτων.)

    Το μοναδικό σημαντικό μειονέκτημα, που εξακολουθώ να βλέπω ότι έχει το F35, είναι η ισχνή ισχύς του κινητήρα σε σχέση με τα βάρη του. Αλλά αυτό, μάλλον, θα λυθεί μέσα στα επόμενα χρόνια και μάλλον πριν ξεκινήσει η Full Rate Production.

    Φιλικά

    .και-

    Υ.Γ.
    Μια μικρή παράκληση. Εάν μπορείτε, όταν εμφανίζετε στοιχεία σε πίνακες, σαν τα προηγούμενα, να εμφανίζετε και τα σημεία αναφοράς βάση των οποίων έγιναν οι μετρήσεις αυτές. (πχ. τύπος ραντάρ, ισχύ εξόδου (watt), διαστάσεις κεραίας, κλπ). Για παράδειγμα στον πίνακα 2 του άρθρου με τις αναφορές για την «μείωση της ραδιοδιατομής» δεν υπάρχει καμία ένδειξη για την πηγή εκπομπής. Μπορεί να πρόκειται για κάποιο χερσαίο ραντάρ, ή αερομεταφερόμενο, αλλά δεν είναι γνωστό απολύτως τίποτα, ούτε καν ποιο είναι!
    Μια μικρή διευκρίνηση σε ότι αφόρα τις μονάδες μέτρησης που εμφανίζονται. Συνήθως, τα DB (decibel), χρησιμοποιούνται σαν μονάδα μέτρησης στην ηλεκτρονική, για παράδειγμα με τα Watt. Στην ευκλείδειο γεωμετρία, δεν υπάρχει η ανάγκη για την χρήση του συγκεκριμένου μέτρου. Έτσι λοιπόν η αναφορά σε «DBsm» (decibel per square meter) θεωρώ ότι είναι περιττή, εκτός εάν υπάρχει συγκεκριμένη αιτία που να την δικαιολογεί, πράγμα που, εγώ τουλάχιστον δεν βλέπω να υπάρχει. Ο Carlo Kopp μπορεί να την χρησιμοποιεί, αλλά και πάλι δεν βλέπω την χρησιμότητα. Οι πίνακες λοιπόν, που σχετίζονται με αυτήν, πιστεύω ότι μπορούσαν κάλλιστα να εμφανιστούν το ίδιο μόνο σε «μέτρα», για λόγους απλότητας και αμεσότητας ενημέρωσης.

  11. Ο/Η .+- λέει:

    Εχω ενσωματωσει ενα Λαθος λινκ.
    στην θεση του

    Σας παρακαλω ενσωματωστε το παρακατω στο κειμενο που πριν απολιγο σας παρεθεσα.

    Σας ευχαριστω πολυ

    .και-

  12. Ο/Η kkalev λέει:

    Καλημέρα. Θα ήταν μήπως εύκολο να αναφέρετε τη διαφορά στην ικανότητα εντοπισμού (πχ στόχου 5m2) μεταξύ της τελευταίας έκδοσης του APG-68 και των διαθέσιμων ραντάρ AESA για το F-16;

    Επίσης, είναι γνωστό σε ποιο βαθμό μειώνεται η διατομή ραντάρ από την εγκατάσταση του AESA σε σχέση με το APG-68;

  13. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @ .+-

    Στον Πίνακα 1 δεν εμφανίζονται στοιχεία ραντάρ ακριβώς γιατί, όπως λέει ρητά το κείμενο, δεν έχουν καμία σημασία. Σκοπός του πίνακα είναι να δώσει μια αίσθηση της επίδρασης που έχει η μείωση της ραδιοδιατομής στην ακτίνα αποκάλυψης – εν γένει.

    Οι λογαριθμικές κλίμακες είναι τρόπος μέτρησης όταν κατά τους υπολογισμούς «ανεβοκατεβαίνει» η τάξη μεγέθους των φυσικών μεγεθών, όταν δηλαδή τα μεγέθη πολλαπλασιάζονται και διαιρούνται με μεγάλους συντελεστές και αλλάζει συνεχώς θέση η υποδιαστολή, οπότε και εποπτικά είναι πιο βολικά, και (κυρίως), στους υπολογισμούς πολύ πιο εύχρηστα. Επειδή αυτό ακριβώς συμβαίνει με τις ραδιοδιατομές και εν γένει με τους υπολογισμούς στις κεραίες, είναι ο στερεότυπος τρόπος έκφρασης των μεγεθών. Ο Copp κάνει ό,τι κάνουν όλοι οι μηχανικοί.

    Αν δε βολεύει στην ανάγνωση, μπορείτε απλώς να λαμβάνετε υπ’ όψιν τα μεγέθη σε γραμμική κλίμακα.

    @ kkalev

    Εξαιρετική ερώτηση, με δύσκολη απάντηση (δηλαδή: άγνωστη ως πληροφορία, και αντικείμενο εκτιμήσεως).

    Το όλο ζήτημα, εντασσόμενο στο πλαίσιο των τρόπων αντίδρασης της ΠΑ στην απειλή του F-35, θα συζητηθεί διεξοδικά σε μία από τις επόμενες συνέχειες του κειμένου. Προς το παρόν παρατίθενται συστηματικά τα δεδομένα της απειλής ώστε να έχουμε μια στερεή βάση για την ανάλυση της αντίδρασης.

  14. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η Βελισαριος λέει: 31 Μαρτίου 2016 στο 13:10

    συμφωνω σε οτι αφορα το κομματι το ενεργειακο. Αλλα θα διαφωνησω με το κομματι του οταν το μετραμε σε μετρα. Στο RCS το μονο τμημα που χρησιμοποιειται με αυητν την μεθοδο αφορα την «πυκνοτητα ενεργειας» joule ή watt ανα τετραγωνικο μετρο ή κατι αντιστοιχο. αλλα και παλι προκειται για μετρηση ενεργειας και οχι μηκους ή επιφανειας!
    Υστερα ο Copp ειναι φυσικος, εαν δεν απατωμαι απο το βιογραφικο, που ειχα δει πριν απο πολυ καιρο, και οχι μηχανικος. αλλα και παλι δεν εχει ιδαιτερη σημασια, γιατι, το ιδιο εχει κανει μια παρα πολυ αξιολογη δουλεια.
    Παντως δεν εχω προθεση να επιμεινω ακομη περισσοτερο σε ενα τετοιο σημειο, αν και ηδη γνωριζω οτι διαφωνεις με την γνωμη μου.
    εκεινο ομως που εχει σημασια, ειναι τα στοιχεια του πινακα «2» (στο προηγουμενο σχολιο μου, ανεφερα λαθεμενα τον πινακα ε τον αρ.1). τωρα οσο και εαν φανει, παραξενο, εχει σημασια να εναι γνωστο ποιος ειναι ο πομποδεκτης βαση του οποιου εμφανηστηκαν τετοια αριθμητικα δεδομενα στις μετρησεις. Νομιζω οτι εδω τουλαιχσοτν θα συμφωνησεις. Γιατι ολα τα δεδομενα, μεταβαλλονται εαν αλλαξεις τον πομποδεκτη και σητν θεση του βαλεις καποιον αλλο με τελειως διαφορετικα χαρακτηριστικα. Σε καθε περιπτωση, νομιζω, οτι προκειται μαλοον για καποιο απο τα χερσαια ρανταρ που μαλλον και εχουν αναφερθει και στην εργασια και οχι ενος συστηματος ελεγχου πυρος.

    Παρα την διαφωνια τοποθετησεως σε καποια σημεια, εξακολουθω να θεωρω εξαιρετικο το αρθρο.

    «Ανοιγει τα ματια».

    Με εκτιμηση
    .και-

  15. Ο/Η 104 λέει:

    @ .+-

    Καλησπέρα.

    1) Καλό είναι να αποφεύγεις να αναφέρεις αποστάσεις σε km, αλλά σε NM. Αναφέρεις μια ΝΕΖ για τον Meteor στα 104km(56NM)!!! Το νούμερο δεν είναι απλώς τεράστιο για ΝΕΖ, είναι ακόμα και για εμβέλεια RPI σε πύραυλο. Γενικά ότι αναφέρεται σαν τεχνικό χαρακτηριστικό δεν ισχύει σε καμία περίπτωση επιχερησιακά.

    2) Επίσης δεν υπάρχει περίπτωση α/φος που είναι spike να μην κάνει αντίδραση. Ακόμα και spike να μην είναι (στην περίπτωση που το LPI του APG-81 δεν εντοπίζεται απο το Σ/Α του F-16), θα είναι aware απο άλλα α/φη, απο Α/Α, απο ραντάρ σε κοινό δίκτυο. Δεν πρόκειται να καταρριφθεί unaware και οι εμβέλειες που αναφέρεις είναι εξιδανικευμένες.

    3) Μείωση 10dB δεν σημαίνει -1m2 στο RCS. Σημαίνει ότι μπαίνει ένα ακόμα μηδενικό μπροστά. Άρα 0,1 m2. Περαιτέρω μείωση 10dB οδηγεί σε RCS 0,01 m2. Δες και τον πίνακα 2, να αντιληφθείς πως αλλάζει.

    104

  16. Ο/Η General Lee λέει:

    Καθως οι εμβελειες αποκαλυψης για L ειναι καλυτερες απο S μπαντας ρανταρ, θα ηθελα να μαθω αν γινεται να αντικατασταθουν τα στοιχεια απο την κεραια του Erieye ωστε να γινουν L μπαντας.

    Ειναι κριμα να απαξιωθουν λογω εσφαλμεν πιθανως συχνοτητας ενω ειναι διπλανες και ισως σχετικα κοντα οι μπαντες.

  17. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η 104 λέει: 31 Μαρτίου 2016 στο 16:42

    καλησπερα και σε εσενα.
    1) το στοιχειο το εχω απο παλαιο αρθρο της στρατηγικης, μαλλον του 2008. που αναφερει μια ΝΕΖ ανω των 100χλμ. η συγκεκρημενη αποσταση υπολογιστηκε, κατα εκτιμηση με βαση την γνωστη ταχυτητα του πυραυλου που ειναι μαχ 4. αυτη στα 36.000 ποδια, εχει αντιστοιχια ειναι περιπου 1.036 χλμ/ωρα για το μαχ 1.
    Η αποσταση βολης αντιπροσωπευει περιπου 90 δευτερολεπτα χρονου πτησης του πυραυλου μεχρι τον στοχο με βαση την παραπανω εκτιμηση. Δεν ελαβα υποψη αλλους παραγοντες. Οντως ειναι μια απλοποιημενη μετρηση.
    Ο meteor εχει, ενα δεν απατωμαι μεγιστη εμβελεια τα 180χλμ. Με τα 104χλμ, του απλοποιημενου μοντελου ειμαστε στο 60% περιπου αυτης, και με τον πυραυλο να εχει ακομη υπεραρκετη κινητικη ενεργεια και πολυ υψηλη ταχυτητα. Δεν γνωριζω τους χρονους που διαρκει η καυση του κινητηρα στερεων καυσιμων, για να σου πω με ακριβεια εαν βρισκεται μεσα στα ορια μιας απλης βαλιστικης τροχιας, χανοντας ταχυτητα εξαιτιας της τριβης με την ατμοσφαιρα, ή οχι. Αλλα σιγουρα το μαχ 4 το εχει σχεδον σε ολη την διαδρομη. Η εκτιμηση που εκανα δεν νομιζω οτι απεχει πολυ απο το πραγμαιτκο μεγεθος.

    Τωρα με βαση τους χρονους αυτους, και χωρις να εχω ενα simulator οπως εκεινο που αναφερει πως χρησιμοποιησε η RAND στο MR719 (το ειδα απο τον Καρλο Κοπ) ειναι το ιδιο δυνατο να γινουν καποιες εκτιμησεις, εστω και σε αυτην την απλοποιημενη μορφη. Σιγουρα μπορεις να θεωρησεις υπεραπλουστευμενο το σεναριο, αλλα οι επιδοσεις και οι νομοι της φυσικης ειναι αυτοι που ειναι. Κοιτα και το MR719, για καποια μεγεθη.
    Στο MR719 υπαρχουν καποιια πραγματα που ακομη και σημερα εχουν αξια.

    2) «Δεν πρόκειται να καταρριφθεί unaware και οι εμβέλειες που αναφέρεις είναι εξιδανικευμένες.»

    Ειναι πρακτικα αδυνατο να υπαρξει επιγνωση της απειλης για το φιλικο F16 με τα ιδια μεσα, παρα μαλλον οταν ειναι ηδη πολυ αργα. Δες σχετικα την εργασια του Κου Ζικιδη με του πινακες με τα στοιχεια, ειδικα τον πινακα 3. Το average value για το F35 στις 45° ειναι προσωπικα το ποιο σημαντικο και αξιοπιστο σημειο αναφορας. Ριξε μια αλλη ματια για τα μεγεθη των επιδοσεων στα προηγουμενα σχολια μου, αλλα και εχε υποψη τους χρονους του scrable.
    Ακομη και με την βοηθεια του GCΟ το αεροπλανο δεν ξεκιναει μια αποστολη κανοντας «ψαλιδια» και «πιρουετες» στο χωρο μονο και μονο επειδη καπου «κρυβεται» καποιο αντιπαλο F35 που δεν εχει εντοπιστει εγκαιρα απο το δυκτιο αεραμυνας. Ακομη και σε αυτην την περιπτωση, ειναι πραγμα πρακτικα αδυνατο να γινει σε αποστασεις μεγαλυτερες των 150χλμ (81 ΝΜ).
    Τα στοιχεια της εργασιας για τις επιδοσεις εντοπισμου των F35 ειναι εξαιρετικα αρνητικα για ολα τα ρανταρ σε σχεση με ενα συμβατικο αεροσκαφος. Το συγκρητικο παραδειγμα των επιδοσεων των ρανταρ με τα F16A, με 5m2 RCS, και που μαλλον αφορα και τα νεοτερα, δεν αφεινει περιθωρια αμφιβολιων.

    3) Δεν προσεξες τα προηγουμενα σχολια μου και την διαφορετικη τοποθετηση μου σε σχεση με τον Βελισαριο, σχετικα με τα DBsm. Δεν ειναι DB! Για εμενα ειναι τελειως διαφορετικο πραγμα!

    Για εμενα προσωπικα το «DBsm», δηλαδη η «ραδιοδιατομη», προκειται για μια λαθεμενη εκφραση, που αφορα τελικα το DB/m2 «decibel ανα τετραγωνικο μετρο» και αντιστοιχει στο energy density σε σχεση με το RCS μετρημενο ομως σε DB.

    Με βαση την μετατροπη του λογαριθμου, και την συγκεκρημενη αναφορα που υπαρχει για το υλικο RAM η μετρηση, του «DBsm» ανεξαρτητα απο αλλες παραμετρους, αποδιδει 1μ2.

    Αλλα εαν το συσχετισεις με αλλες παραμετρους αποδιδει οπως εσυ αναφερεις.

    .και-

  18. Ο/Η .+- λέει:

    Σιγουρα, εχω υπολογησει λαθος το λογαριθμο! ο 104 εχει δικηο. Δεν προσεξα και εσφαλα.

    .και-

  19. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @ General Lee

    Εν όψει της ευρείας διάδοσης στόχων χαμηλής ραδιοδιατομής, η Saab εκσυγχρονίζει το EriEye. Οι επιδόσεις που η κατασκευάστρια ισχυρίζεται πως έχουν τα εκσυγχρονισμένα EriEye είναι αξιοσημείωτες. Ο εκσυγχρονισμός διατηρεί την κεραία στην S ζώνη. Φυσικά, ο εκσυγχρονισμός είναι «αλμυρός». Αναλυτικά για το θέμα αυτό, στη συνέχεια της εργασίας.

  20. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @ .+-

    «Για εμενα προσωπικα το «DBsm», δηλαδη η «ραδιοδιατομη», προκειται για μια λαθεμενη εκφραση, που αφορα τελικα το DB/m2 «decibel ανα τετραγωνικο μετρο» και αντιστοιχει στο energy density σε σχεση με το RCS μετρημενο ομως σε DB.»

    ;!

  21. Ο/Η General Lee λέει:

    Βελιασεριε ευχαριστω πολυ.

    Καλος ο εκσυγχρονισμος αλλα η μπαντα L ακομα καλυτερα απο οτι φαινεται. Και τα τουρκικα MESA ειναι στην L αν θυμαμαι καλα που σημαινει οτι ισως κατι ηξεραν οι Αμερικανοι οταν σχεδιαζαν το MESA καθως θα πρεπει να βλεπουν τα δικα τους F35.

    Επισης αν παρουμε φρεγατα νεα τοτε μονο L. Ειδα το νεο SeaFire 500 και φαινεται αρκετα καλο ενω μπορεις να διαλεξεις αν καταλαβα καλα αρκετες συχνοτητες.

    Η πολωση του σηματος παιζει καποιο ρολο στην ραδιοτομη; Γιατι αν παιζει μπορει να αλλαζουν τα πραγματα αρκετα.

    Μια αλλη λυση ειναι να εχεις υπερυθρα ρανταρ αν το εκφραζω σωστα που δεν ειναι σωστο αλλα οκ. Δηλαδη φερνεις τη Thales που αν θυμαμαι καλα κατασκευαζει το OSF η την αντιστοιχη του PIRATE και στηνεις μια μεγαλη υπερυθρη στοιχειοκεραια σε καθε μεγαλο νησι του ανατολικου αιγαιου. Του περνας και αλγοριθμους εικονας η τριγωνισμου με ενα σχετικα κοντινο και εχεις αμεση προειδοποιηση σε 100 χλμ αναλογα και με το υψος.

    Πως σας ακουγεται; Το πολυ πολυ καλυπτεις ολη το Αιγαιο ετσι για να εχεις συνεχη εικονα.

  22. Ο/Η Προβοκάτωρ λέει:

    Ας ξαναδούμε εδώ τι υπόσχεται η αγαπημένη μου εταιρεία για το επόμενο έτος:

    http://www.janes.com/article/51080/saab-reveals-enhanced-radar-for-gripen-c-d-fighter
    http://saab.com/globalassets/publications-pdfs/aeronautics/gripen/ps_05_a_fighter_radar_brochure.pdf

    Υ.γ: Εδώ λείπει μηδενικό μάλλον «..το F-35 είναι «της τάξης» του 0,001 τ.μ. (-30 dBsm).»

  23. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @ General Lee,

    Αλλαγή της ζώνης λειτουργίας από την S στην L ζώνη είναι προφανώς αδύνατη για τεχνικούς λόγους. Δεδομένου ότι η ζώνη L είναι χαμηλότερα από την S, τα στοιχεία ακτινοβολίας είναι αντιστοίχως μεγαλύτερα. Όμως το μέγεθος της στοιχειοκεραίας του ραντάρ είναι δεδομένο, και αυτό σημαίνει ότι η αντίστοιχη στοιχειοκεραία ζώνης L θα έχει λιγότερα στοιχεία. Μια στοιχειοκεραία με λιγότερα στοιχεία έχει κατά πολύ υποβαθμισμένες επιδόσεις (ο κύριος λοβός ακτινοβολίας είναι τόσο πιο πολύ διαχειρίσιμος και «εύπλαστος», όσο περισσότερα είναι τα στοιχεία της κεραίας).

    Η πόλωση χρησιμοποιείται για την εξαγωγή πληροφοριών από τον στόχο, αλλά δε σχετίζεται με την ακτίνα αποκάλυψης.

    «Υπέρυθρη στοιχειοκεραία» στερείται φυσικού νοήματος. Οι στοιχειοκεραίες βασίζονται στο ότι τα στοιχεία ακτινοβολίας είναι ενεργά (και όχι παθητικά) και στην αρχή της υπέρθεσης των η/μ πεδίων (δηλαδή, σε δεδομένο σημείο του χώρου, η ένταση της ακτινοβολίας είναι το διανυσματικό άθροισμα της έντασης που προέρχεται από το κάθε στοιχείο). Δεδομένου ότι τα υπέρυθρα στοιχεία είναι παθητικά στη λειτουργία τους, όσα και να βάλεις δίπλα-δίπλα, δεν αλλάζει το αποτέλεσμα. Θα βλέπεις ό,τι ακριβώς έβλεπες με ένα και μοναδικό.

  24. Ο/Η som1els λέει:

    Επεκτεινοντας την ως ανω απαντηση η Saab δεν προσφερει καποιο ρανταρ στην L για τα AEW, μονο το αναβ. Erieye ER extended range στην S που απεκτησαν τα ΗΑΕ με το Bombardier/Globaleye. Επισης πανακριβη θα ηταν τυχον αποπειρα μετασκευης του Εmbraer ωστε να φερει και διαταξεις L oπως το G550 CAEW (αν ειναι δομικα εφικτη κατα την εταιρεια).
    Δεδομενου οτι εχουν ηδη εμφανιστει dual-band στρατ. ρανταρ σε συχνοτητες S-X και S-L, θα ηθελα εαν καποιος γνωριζει να μας πει για τη συμμετοχη μας στις ερευνες για το DMPAR το μελλοντικο multi-band,passive-active ρανταρ για το ΝΑΤΟ. Συμφωνα με το λινκ η χωρα μας ειχε προσκληθει στην SET-152 (sensors electronics technology) αλλα στα επομενα SET της κοινοπραξιας δεν υπαρχει καποια ρητη αναφορα σε εμας. Υπαρχει πιθανοτητα αν ολοκληρωθει (ειτε σαν ενα συστημα ειτε σαν δικτυωση μεμονωμενων) να ενισχυσει το ΣΑΕ στο Νατοικο πλαισιο;
    https://www.cso.nato.int/ACTIVITY_META.asp?ACT=1536
    https://www.researchgate.net/publication/4277108_Multiband_Radar_Modelling

  25. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @ som1els

    Έχει γίνει αναφορά στη μελέτη “Deployable multi-band passive/ active radar for air defence” του SET-152 ήδη εδώ:

    HEMPAS: Μία ελληνική πρόταση για παθητικό ραντάρ – και τα όρια του ελληνικού αμυντικού μηχανισμού

    Όχι, δεν νομίζω ότι υπάρχει περίπτωση να αναπτυχθεί αισθητήρας «νατοϊκός» τον οποίον εμείς θα μπορούμε να εκμεταλλευτούμε. Τα SET κάνουν διερεύνηση τεχνολογίας και δεν αναπτύσσουν, ούτε το ΝΑΤΟ (μέχρι σήμερα) έχει αναπτύξει το ίδιο (ως αναθέτουσα αρχή) αισθητήρες, και δε νομίζω ότι θα το κάνει τώρα. Φυσικά θα εκμεταλλευτούμε άλλα πλεονεκτήματα που μας παρέχει το ΝΑΤΟ. Όμως, στην αντιμετώπιση του -35 είμαστε, λίγο πολύ, τελείως μόνοι.

  26. Ο/Η Πάτε Καλά; λέει:

    Η δική μου πρόταση :
    http://yossvr0.ed.kyushu-u.ac.jp/~yoslab/00asc/1eb02.pdf

    Οι υπεραγώγιμες κεραίες και φίλτρα, μια χαρά φαίνεται πως μπορούν να πιάσουν το σήμα του F35, ακόμα και στο ευνοικό για το μαχητικό, σενάριο. Ξέρω από πρώτο χέρι πως εταιρίες αναπτύσσουν βιομηχανικά προιόντα σε αυτό (έχω δουλέψει με τέτοια συστήματα) και πιστεύω πως μέσα στα επόμενα 8 έτη, θα έχουμε και συστήματα εμπορικά διαθέσιμα που θα βλέπουν κανονικότατα το μαχητικό.

  27. Ο/Η som1els λέει:

    Ευχαριστω πολυ για την απαντηση, νομιζα οτι το HEMPAS ηταν ξεχωριστο εγχωριο προγραμμα ασχετα αν εκμεταλλευονταν τις ερευνες του SET-152. Συμφωνω οτι τα SET κανουν διερευνηση τεχνολογιας αλλα νομιζω ο στοχος τους αναφερεται ρητα οτι ειναι η αναπτυξη (deployment) τετοιου συστηματος υπο το Νατο
    https://www.cso.nato.int/Pubs/rdp.asp?RDP=RTO-TR-SET-152
    https://www.researchgate.net/publication/260709512_Deployable_Multiband_PassiveActive_Radar_for_Air_Defense_DMPAR
    http://www.era.cz/about-era/news/era-hosted-nato-set-panel-195-in-prague

  28. Ο/Η General Lee λέει:

    Βελισαριε

    Καταλαβαινω οτι θα εχει λιγοτερα στοιχεια σε L μπαντα απο οτι σε S. Εχω κανει μαθημα κεραιων στο ΕΜΠ.

    Σιγουρα τα λιγοτερα στοιχεια δεν συντελουν στην κατευθυντικοτητα της κεραιας. Μπορει ομως η μειωση αυτη απο το Gain το συνολικο να ειναι μικροτερη απο την αυξηση της εμβελειας αποκαλυψης που συντελειται επειδη η Rcs ειναι μεγαλυτερη σε L μα. Ελπθζω να γινεται κατανοητο αυτο που λεω. Δηλαδη οτι χανεις απο κατευθυντικοτητα να το κερδιζεις απο RCS και παραπανω.

    Οσον αφορα στην πολωση ειναι σαφες παλι οτι δεν αυξανει καποιο φυσικο χαρακτηριστικο του ρανταρ. Αλλα μπορει η RCS του F35 να συντονιζει σε εισαγωγικα και εννοω να ειναι μεγαλυτερη σε μια αλλη πολωση οποτε παλι να αυξανει η εμβελεια αποκαλυψης και μαλιστα σημαντικα.

    Οσον αφιρα στην υπερυθρη στοιχειοκεραια ειναι σαφες οτι δεν γινεται υπερθεση καθως δεν εκπεμπει κατι αλλα θα μπορουσε να υπαρχει τριγωνισμος εντος του ιδιου συγκροτηματος υπερυθρων ερευνητων.

    Επισης μπορει με καποιο τροπο να αυξανεται και η εμβελεια με απορριψη λαθων κτλ.

    Ελπιζω τωρα που τα περιεγραψα καλυτερα να βγηκε καλυτερο νοημα.

  29. Ο/Η Γιάννης Κασσωτάκης λέει:

    Πολλά συγχαρητήρια στον συγγραφέα του άρθρου για την ολοκληρωμένη προσέγγισή του στο θέμα, καθώς και στους σχολιαστές για τους εποικοδομητικούς προβληματισμούς τους. Θα ήθελα να προσθέσω και εγώ μερικά σημεία στο brainstorming επί του θέματος:

    1. Μεταβολή της απόστασης αποκάλυψης στόχου σε συνάρτηση με το RCS
    Σκοπός του Πίνακα 2 του άρθρου, είναι να καταδείξει ότι η μείωση της απόστασης αποκάλυψης ενός στόχου δεν μειώνεται γραμμικά με την μείωση του RCS του (δηλ. μείωση του RCS στο ήμισυ δεν σημαίνει μείωση στο ήμισυ της απόστασης αποκάλυψης). Αντίθετα, η μείωση της απόστασης αποκάλυψης είναι ανάλογη με την τέταρτη ρίζα του RCS, όπως προκύπτει από την εξίσωση του Radar. Οπότε, μείωση του RCS στο μισό (3 db) σημαίνει μείωση της απόστασης αποκάλυψης στο 84% (σε σχέση με την αρχική), μείωση του RCS στο 1/10 (10 db) σημαίνει μείωση της απόστασης στο 56% και τέλος μείωση του RCS στο 1/10000 (40 db) του αρχικού σημαίνει μείωση της απόστασης στο 10% (1/10) της αρχικής αφού τέταρτη ρίζα του 10.000 = 10 και εξ ου και στο παράδειγμα του πίνακα 2 τα 200 ΝΜ για RCS 1 τ.μ. υποδεκαπλασιάζονται στα 20 ΝΜ για μείωση του RCS στο 1/10000 τ.μ.
    Για όσους ενδιαφέρονται στο παρακάτω σύνδεσμο μπορούν να δουν πως προκύπτει η εξίσωση του RADAR:
    http://www.radartutorial.eu/01.basics/The%20Radar%20Range%20Equation.en.html (εξίσωση 13)
    Το συγκεκριμένο site radartutorial.eu , το συστήνω για όσους ενδιαφέρονται να ενημερωθούν για την θεωρεία λειτουργίας και την τεχνολογία των συστημάτων radar.

    2. Οι τιμές του Πίνακα 2 (δηλ. αποκάλυψη στόχου RCS 1 τμ στα 200 ΝΜ) είναι μεν ενδεικτικές αλλά πάντως δεν είναι εντελώς τυχαίες. Ως τάξη μεγέθους είναι αρκετά κοντά στις προδιαγραφές του ΝΑΤΟ για τα υπάρχοντα radar έρευνας έγκαιρης προειδοποίησης (Early Warning) που λειτουργούν στις μπάντες L και S (είναι οι ίδιες). Ειδικότερα όσον αφορά την αποκάλυψη στόχου σε καθαρή περιοχή (Detection in the Clear), που σημαίνει σε μεγάλο ύψος σε περιοχή χωρίς CLUTTER και χωρίς παρουσία ατμοσφαιρικών ανωμαλιών (ducting, super-refraction κλπ). Θα λέγαμε δηλ. απόδοση υπό ιδανικές συνθήκες.

    3. Οι τιμές του RCS που αναφέρονται για τα διάφορα αφη F-16 , F-35 κλπ , ως ένα νούμερο π.χ. 0.01 τμ (-20 dbsm) για το F-35, αποτελούν, κατά τη γνώμη μου, γενικεύσεις ενός πολύ σύνθετου μεγέθους. Μοναδιαία τιμή RCS ανά συχνότητα υφίσταται μόνο αν ο αποκαλυπτόμενος στόχος είναι μία μεταλλική σφαίρα, η οποία είναι συμμετρική σε κάθε γωνία πρόσπτωσης της Η/Μ ακτινοβολίας. Αυτός είναι και ο λόγος που το συγκεκριμένο στερεό (σφαίρα) χρησιμοποιείται ως αναφορά. Έτσι RCS = 1 τμ σημαίνει ότι ένα σώμα έχει στη συγκεκριμένη συχνότητα ανακλαστικότητα ίση με μία σφαίρα της οποία το εμβαδό της διατομής της είναι 1 τμ , δηλ. σφαίρας με ακτίνα 56 cm (A=πR^2).
    Αντίθετα, για ένα σύνθετο σώμα όπως η άτρακτος ενός αφους, η τιμή του RCS εξαρτάται από την γωνία ανίχνευσης, την συχνότητα και την πόλωση της Η/Μ ακτινοβολίας του RADAR. Επομένως, λαμβάνοντας υπόψη ότι ένα τυπικό εύρος δέσμης radar έρευνας είναι 1×1 deg, θα πρέπει να εξετάσουμε το RCS για 360 x 360 = 129600 γωνίες θέασης οριζόντια και κάθετα, σε τουλ. 100 διακριτές συχνότητες αρχίζοντας από τα UHF (0.5 GHz) μέχρι τουλ. την Χ-band (8-12 GHz) και για κατακόρυφη, οριζόντια , κυκλική πόλωση. Δηλ. το RCS ενός αφους περιγράφεται με έναν πίνακα με περίπου 39 εκατομμύρια τιμές και αυτό εάν μιλάμε για κλασικά μονοστατικά radar, για την περίπτωση των πολυστατικών ή παθητικών radar το παραπάνω νούμερο υψώνεται στο τετράγωνο , στον κύβο κλπ ανάλογα με τους συνδυασμούς πομπών – δεκτών!
    Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι τα παραπάνω εκατομμύρια τιμές δεν είναι κοντά μεταξύ τους και γύρω από κάποια μέση τιμή, αντίθετα παρατηρούνται πολύ μεγάλες αποκλείσεις ακόμη και ως τάξεις μεγέθους (π.χ. 30 db). Στο παρακάτω σύνδεσμο υπάρχει μια ενδεικτική απεικόνιση του RCS ενός αφους μόνο στο οριζόντιο επίπεδο όπου η μεγάλη διακύμανση είναι εμφανής:
    http://www.radartutorial.eu/01.basics/Radar%20Cross%20Section.en.html
    Κατόπιν των ανωτέρω οι τιμές RCS -20 έως -25 dbsm που δίνονται για το F-35 έχουν κάποιο νόημα αν αναφέρονται σε κάποια συγκεκριμένη περιοχή συχνοτήτων, πόλωση και γωνία θέασης. Επίσης, τυχόν εξωτερικοί πυλώνες με ή ανέυ φορτίων, καθώς και η θέση των αεροδυναμικών επιφανειών ελέγχου μεταβάλουν τις τιμές του RCS. Εκτιμώ, ότι κατά πάσα οι τιμές πιθανότητα αναφέρονται σε head-on γωνία θέασης, σε x-band με γραμμική οριζόντια πόλωσης.

    4. Πρακτικές μέθοδοι μείωσης του RCS
    Υπάρχουν δύο βασικές τεχνικές για την μείωση του RCS και συγκεκριμένα του μονοστατικού RCS:
    α) Κατάλληλη σχηματοποίηση της ατράκτου ώστε η προσπίπτουσα Η/Μ ακτινοβολία να σκεδάζεται σε γωνίες διαφορετικές από την γωνία πρόσπτωσης. Δυστυχώς, μία πολύ αποτελεσματική σχεδίαση δίνει σχήματα ατράκτου μη συμβατά με τις αεροδυναμικές απαιτήσεις με αποτέλεσμα να γίνονται αρκετοί συμβιβασμοί. Το F-117 έφτασε νομίζω την συγκεκριμένη σχεδίαση στα όριά της. Όσον αφορά την απόδοση της συγκεκριμένης μεθόδου σε σχέση με την συχνότητα, εκτιμώ ότι η αποτελεσματικότητά της μειώνεται στις χαμηλότερες συχνότητες (L/S) καθώς με την μείωση της συχνότητας μειώνεται και η κατευθυντικότητα της Η/Μ ακτινοβολίας με αποτέλεσμα να είναι δύσκολος ο σχεδιασμός διάταξης ατράκτου που να σκεδάζει κατευθυντικά μεγάλο μέρος της προσπίπτουσας Η/Μ ακτινοβολίας προς συγκεκριμένες (και διαφορετικές) κατευθύνσεις.
    β) Τοποθέτηση επιστρώσεων επί της ατράκτου επί των οποίων καταναλώνεται (μετατρέπεται σε θερμότητα) μέρος της προσπίπτουσας ακτινοβολίας. Χωρίς να είμαι ειδικός επί της συγκεκριμένης τεχνολογίας εκτιμώ ότι το αποτέλεσμα αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί απλά με μία βαφή, αλλά με την προσθήκη μίας πολυστρωματικής διάταξης με πάχος αντίστοιχο με το μήκος κύματος (λ) της προσπίπτουσας ακτινοβολίας. Για να έχουμε ικανοποιητικό coupling της κατακόρυφης συνιστώσας της προσπίπτουσας ακτινοβολίας θα πρέπει το «απορροφητικό» στρώμα να έχει πάχος τουλ. λ/8 έως λ/4 το οποίο αντιστοιχεί σε πάχος περίπου 4-8 εκ. για L-Band and και 0.4-0.8 εκ για x-Band. To συγκεκριμένο στρώμα θα πρέπει να έχει τόσο μηχανική αντοχή για να αντέχει τις πιέσεις του κρουστικού κύματος στις διηχητικές ταχύτητες όσο και τις υψηλές θερμοκρασίες (λόγω τριβής) στις υπερηχητικές ταχύτητες, ιδιαίτερα στο ρύγχος και στα leading edges των πτερύγων που κατά σύμπτωση είναι και τα πιο εκτεθειμένα σημεία στην περίπτωση ανίχνευσης head-on. Επίσης, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και το βάρος ενός τέτοιου στρώματος που θα καλύπτει όλη την άτρακτο; Με πάχος μισό εκατοστό ίσως να ζυγίζει συνολικά μερικές δεκάδες κιλά ενώ με πάχος 5 εκ ίσως να ζυγίζει πάνω από ένα τόνο. Επομένως, θα συμπέραινα ότι οι όποιες «απορροφητικές» διατάξεις είναι προσαρμοσμένες για μέγιστη απόδοση στην x-band.
    Πιθανόν, βέβαια, να έχουν αναπτυχθεί και άλλες τεχνολογίες με πιο «σύνθετα» ή «εξωτικά» υλικά, π.χ. με φερομαγνητικές προσμίξεις ειδικών οξειδίων μετάλλων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν Η/Μ αλληλεπιδράσεις με σκοπό την αλλαγή της πόλωσης (polarizers) της προσπίπτουσας Η/Μ ακτινοβολίας. Έτσι, εάν θα μπορούσαν να αλλάξουν την οριζόντια πόλωση της προσπίπτουσας Η/Μ ακτινοβολίας σε κατακόρυφη, τότε θα μπορούσαν να πετύχουν μείωση του RCS περισσότερο από 10 db. Δείτε στον παρακάτω σύνδεσμο περισσότερες πληροφορίες για το cross-polarization loss:
    http://www.rfcafe.com/references/electrical/ew-radar-handbook/polarization.htm
    Πάντος, δεν έχω υπόψη μου ότι υφίσταται κάποιο υλικό/διάταξη που θα μπορούσε πρακτικά να καλύψει την άτρακτο και να της προσδώσει τέτοιες Η/Μ ιδιότητες.

    5. Εκτίμηση RCS F-35
    Βάσει των ανωτέρω εκτιμώ ότι μείωση του RCS ενός F-35 σχέση με ένα F-16 κυμαίνεται στα -10 με -13 db για τις L/S band και περί τα -20 με -23 db για την x-Band. Αυτό σημαίνει ότι χονδρικά ένα radar L/S Band του ΣΑΕ θα το αποκαλύψει στην μισή απόσταση σε σχέση με ένα F-16, ενώ ένα APG-68 ενός F-16 θα το αποκαλύψει στο ¼ της απόστασης σε σχέση με ένα F-16, δίνοντας του ξεκάθαρο τακτικό πλεονέκτημα σε τυχόν εναέρια μάχη σε αποστάσεις BVR.

    6. Χρήση παθητικών Radar για την αποκάλυψη στόχων χαμηλού RCS.
    Θεωρητικοί υπολογισμοί (μέσω μοντέλων προσομοίωσης) αλλά και πειραματικές μετρήσεις έχουν αποδείξει ότι το διστατικό RCS των STEALTH στόχων είναι σημαντικά αυξημένο σε σχέση με το μονοστατικό. Ο λόγος είναι ότι, όπως ειπώθηκε παραπάνω, ο σχεδιασμός της ατράκτου τους γίνεται με το σκεπτικό της σκέδασης της προσπίπτουσας Η/Μ ακτινοβολίας προς γωνίες διαφορετικής της πρόσπτωσης (δηλ. του πομπού) στις οποίες όμως μπορεί να βρίσκεται ο δέκτης του διστατικού ή παθητικού radar.
    Ιδιαίτερα τα παθητικά radar δεν διαθέτουν πομπούς αλλά εκμεταλλεύονται τον «φωτισμό» των στόχων από τρίτες πηγές ακτινοβολίες όπως ρ/φ σταθμούς FM, κινητής τηλεφωνίας, αναλογικής ή ψηφιακής τηλεόρασης κλπ.
    Σχετικά πειράματα έχουν γίνει από πολλές ερευνητικές ομάδες πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων (ακόμα και στον ελλαδικό χώρο), τα οποία έχουν επανειλημμένως επαληθεύσει την αρχή λειτουργίας των παθητικών radar. Επίσης, εταιρίες του χώρου όπως η Lockheed-Martin (Silent Sentry) , η Thales (HA-100) , οι τσέχοι (VERA) , έχουν αναπτύξει επιχειρησιακά πρωτότυπα με καλά αποτελέσματα, κάτω όμως από συγκεκριμένες συνθήκες. Οι βασικοί περιορισμοί είναι:
    α) Οι κοινοί πομποί συνήθως δεν εκπέμπουν μεγάλη ισχύ με αποτέλεσμα να απαιτείται μεγάλη πυκνότητα πομπών η οποία πρακτικά υπάρχει μόνο στις πυκνοκατοικημένες περιοχές, π.χ. της κεντρικής Ευρώπης.
    β) Οι πομποί εκπέμπουν προς χαμηλά ύψη (λοβοί ακτινοβολίας κοντά στο έδαφος) όπου βρίσκονται οι συνδρομητές. Το αποτέλεσμα είναι να επιτυγχάνεται ικανοποιητικός φωτισμός στόχων κάτω από τα 10.000 πόδια.
    γ) Κακής ποιότητας πομποί που δυσλειτουργούν (π.χ. παράγουν αρμονικές ή παραμόρφωση) είναι δυνατόν να δυσχεράνουν πολύ την απόδοση των αλγορίθμων αποκάλυψης στόχων.
    Κατόπιν των ανωτέρω ένα παθητικό σύστημα radar στον ελλαδικό χώρο θα είχε καλές επιδόσεις αποκάλυψης στόχων χαμηλού RCS (STEALTH) μόνο πάνω από τις αστικές περιοχές του Λεκανοπεδίου Αθηνών και της Θες/νίκης και σε χαμηλά ύψη.
    Υπάρχει βέβαια η περίπτωση χρήσης ειδικών πομπών μεγάλης ισχύος σε σημεία του ελλαδικού χώρου για χρήση από διστατικά radar αλλά,
    α) αυτοί αποτελούν εύκολους στόχους
    β) το πρόβλημα της αποκάλυψης με διστατικά radar δεν έχει επιλυθεί πλήρως παρά τις διάφορες μεθόδους που έχουν αναπτυχθεί (ΤΟΑ, pulse chasing κλπ), με αποτέλεσμα να μπορούν να παρέξουν ικανοποιητική επιτήρηση σε περιορισμένες μόνο περιοχές.

    7. Ερευνητικά προγράμματα παθητικών-διστατικών radar του NATO (DMPAR κλπ)
    Ο ερευνητικός οργανισμός STO του ΝΑΤΟ (Science & Technology Organization) , πρώην RTO , πρώην AGARD, έχει σαν σκοπό την σύσταση μεικτών ομάδων εργασίας που μελετάνε συγκεκριμένα τεχνικά επιστημονικά θέματα με ορίζοντα συνήθως 3ετίας στο τέλος της οποίας υποβάλλουν μία πολυσέλιδη αναφορά (report) με τα αποτελέσματα. Η Ομάδα SET-195 (DMPAR), στην οποία έγινε αναφορά σε παραπάνω σχόλιο, μελέτησε την αποτελεσματικότητα ενός επίγειου συστήματος radar το οποίο θα χρησιμοποιούσε συνδυασμό κλασικών ενεργών μονοστατικών radar και παθητικών αισθητήρων σε δύο διαφορετικές μπάντες λειτουργίας για την αποκάλυψη στόχου χαμηλού RCS. Μελετήθηκαν διάφορα τοπολογικά σενάρια και συνδυασμοί σε θεωρητικο μοντέλο στόχου με στοιχεία μονοστατικού και διστατικού RCS ( από διάφορες γωνίες και συχνότητες) που συνεισέφερε ερευνητικό κέντρο που συμμετείχε στην ομάδα. Το κύριο μέρος της μελέτης έγινε με προσομοίωση μέσω MATLAB αλλά με αξιοποίηση και πειραματικών μετρήσεων άλλων SET groups (όπως του SET-152) που προηγήθηκαν. Γενικά, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο ταυτόχρονος συνδυασμός και συσχέτιση (data fusion) πληροφοριών από μονοστατικά και παθητικά radar σε δύο μπάντες συχνοτήτων (π.χ. L και Χ) αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα αποκάλυψης. Η έκθεση της ομάδας είναι διαβαθμισμένη, αλλά γενική περιγραφή είναι διαθέσιμη στο site του STO και μπορείτε να βρείτε ψάχνοντας για SET 195 εδώ: http://www.cso.nato.int/activities.aspx?RestrictPanel=8
    Όπως θα δείτε, η συγκεκριμένη ομάδα δεν επεκτάθηκε σε πραγματικές υλοποιήσεις ενός τέτοιου συστήματος (DMPAR) αλλά περιορίστηκε σε επίπεδο concept.

    8. Αποκάλυψη στόχων χαμηλού RCS.
    Προφανώς για την αποκάλυψη στόχων χαμηλού RCS απαιτείται η βελτιστοποίηση των παραμέτρων της εξίσωσης του radar που έχει αναφερθεί παραπάνω (ευαισθησία δέκτη, ισχύς πομπού, κέρδος κεραίας κλπ). Πάντως, τα υπάρχοντα radar, εφόσον βρίσκονται σε καλή λειτουργική κατάσταση, έχουν ήδη επαρκή ευαισθησία για να ανιχνεύσουν την ανάκλαση από στόχους αρκετά χαμηλού RCS. To πρόβλημα της αποκάλυψης τέτοιων στόχων δεν έγκειται τόσο στην ισχύ του λαμβανόμενου σήματος όσο στην σχέση της με τα λοιπά σήματα που λαμβάνονται και οφείλονται σε Η/Μ θόρυβο καθώς και σε ανακλάσεις από άλλα σώματα του περιβάλλοντος γνωστές ως Clutter. Δηλ. σημασία για την αποκάλυψη ενός στόχου έχει πρακτικά ο λόγος S/(N+C) , όπου S η ισχύς του σήματος του στόχου, Ν το επίπεδο θορύβου και C το επίπεδο του Clutter. Κατά συνέπεια το πρόβλημα της αποκάλυψης στόχου με χαμηλό RCS (άρα και μικρού S) ανάγεται στη βελτιστοποίηση του ανωτέρου λόγου μέσω της μείωσης των N+C μέσω ειδικών αλγορίθμων επεξεργασίας σήματος. Οι αλγόριθμοι αυτοί αξιοποιούν διάφορα φασματικά χαρακτηριστικά που διακρίνουν το σήμα ενός ιπτάμενου στόχου (S) από το σήμα του Clutter (C): συχνότητα doppler, διασπορά Doppler κλπ.
    Χωρίς ισχυρή επεξεργασία σήματος που θα βελτιστοποιήσει τον παραπάνω λόγο, η απλή ρύθμιση του δέκτη στην μέγιστη ευαισθησία θα είχε μεν σαν αποτέλεσμα την αποκάλυψη ενός στόχου χαμηλού RCS αλλά και την ταυτόχρονη αποκάλυψη κυριολεκτικά χιλιάδων ψεύτικων στόχων (False Alarms), οπότε είναι προφανές ότι μία τέτοια κίνηση δεν έχει πρακτική επιχειρησιακή αξία.
    Ευτυχώς, τα τελευταία χρόνια, η αλματώδης ανάπτυξη της ισχύος των επεξεργαστών έδωσε την δυνατότητα υλοποίησης πολύ αποτελεσματικών αλγορίθμων φασματικής επεξεργασίας σήματος με υλοποιήσεις σε FPGA με σχετικά χαμηλό κόστος. Αυτές οι τεχνικές αυξάνουν σημαντικά τον λόγο S/(S+C) επιτρέποντας τόσο την αποκάλυψη στόχων χαμηλότερου RCS όσο και την απαλλαγή από ανεπιθύμητους false alarms όπως π.χ. τα κινούμενα πτερύγια των ανεμογεννητριών που σιγά-σιγά γεμίζουν την ύπαιθρο.
    Είναι λοιπόν επόμενο οι σχετικές αναβαθμίσεις των signal processors να αποτελούν ελκυστικές λύσεις για τους χρήστες καθώς αυξάνουν πρακτικά την απόδοση των υπαρχόντων συστημάτων με μικρό κόστος.

    9. Χρήση υπέρυθρων ανιχνευτών
    Έγινε αναφορά τόσο στο άρθρο όσο και από αρκετούς σχολιαστές στην αποτελεσματικότητα των ανιχνευτών υπερύθρου (IR Sensors) των μαχητικών (ενσωματωμένων ή σε pod) για την ανίχνευση στόχων Stealth. Χωρίς να είμαι ειδικός στην συγκεκριμένη τεχνολογία, έχω την εντύπωση ότι η αποκάλυψη μέσω IR σε μεγάλες αποστάσεις ακόμη και αν ο αισθητήρας είναι επαρκώς ευαίσθητος, θα μπορούσε να γίνει σε ειδικές μόνο συνθήκες. Συγκεκριμένα πιστεύω ότι μόνο σε μεγάλα ύψη (π.χ. άνω των 20 Kft) ο αισθητήρας δεν θα λαμβάνει ανακλάσεις από το έδαφος. Αν η δέσμη λήψης του IR sensor δεν είναι αρκετά κατευθυντική (π.χ. εύρος δέσμης 1 deg,όπως του radar) και καθώς δεν είναι δυνατή η χρήση Doppler processing στις συχνότητες IR για τον διαχωρισμό κινούμενων-σταθερών πηγών, πιστεύω ότι από την απόσταση που η δέσμη ανοίγει αρκετά ώστε να περιλαμβάνει και το έδαφος , θα λαμβάνει και αριθμό false alarms. Επίσης, δεν γνωρίζω αν υπάρχει τρόπος υπολογισμού της απόστασης μίας IR πηγής πέραν της εκτίμηση που θα μπορούσε να γίνει από την ένταση του σήματος. Εν κατακλείδι, δεν είμαι σίγουρος αν ένας IR αισθητήρας θα μπορούσε αυτόνομα να αποτελέσει την λύση για την αποκάλυψη και στοχοποίηση αφών χαμηλού RCS κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες σε αποστάσεις BVR.

  30. Ο/Η Konstantinos Zikidis λέει:

    Γιάννη, τα είπες όλα σε ένα σχόλιο…

    Για την εκτίμηση του RCS του F-35, εάν δεν κάνω λάθος, χρησιμοποιήσαμε κατακόρυφη πόλωση. Σε κάθε περίπτωση, βασιστήκαμε στον γνωστό αλγόριθμο POFACETS (που είχε συνεισφέρει στην ανάπτυξή του ο Φ. Χατζηγεωργιάδης). Είναι εντυπωσιακό πάντως ότι καταλήξαμε στο ίδιο συμπέρασμα με αυτά που αναφέρονται στο άρθρο (RCS της τάξης του 0,01 m², εμπρόσθια θέαση, στα 10 GHz), ακολουθώντας εντελώς διαφορετικές προσεγγίσεις.

    Αγαπητέ Βελισάριε, το σχόλιο του Γ. Κασσωτάκη αξίζει να δημοσιευθεί ως χωριστό άρθρο!

  31. Ο/Η General lee λέει:

    Διαβαζοντας οτι η RCS η πολυστατικη ειναι πολυ μεγαλυτερη της μονης γεννιεται το ερωτημα.

    Ειναι δυνατον πακετο αερισκαφων ιδθων με καταλληλο αλγοριθμο να λειτουργησει ως πολυστατικο ρανταρ δηλαδη ενα αφος να εκπεμπει στη γενικοτερη περιοχη και αλλα σε αποσταση να ειναι παθητικοι ανιχνευτες των σηματων των επιστρεφομενων και να βγαζουν στοιχεια βολης;

    Αν ναι τοτε ακομα και παλαιοτερα ρανταρ μπορουν να κανουν δουλεια και να εγκλωβιζουν Φ35 απο ικανη αποσταση.

  32. Ο/Η Πάτε Καλά; λέει:

    @ Γιάννης Κασσιωτάκης:
    Σχετικά με το 4β), υλικά που θα κρύψουν ένα αεροσκάφους υπάρχουν. Το πρόβλημα είναι πως αυτά τα υλικά το κρύβουν από τις S/X band και τα συναφή αλλά εκπέμπουν πάρα πολύ στο IR φάσμα (αυτό που κρύβουν από το X band επί της ουσίας, το πετάνε στο ΙR).Είναι γνωστά αυτά, είτε μιλάμε για μεταυλικά με cavities (που επί της ουσίας αυξάνουν την emissivity του αντικειμένου, άρα μεγάλο σήμα IR) είτε για νανοσωματίδια που αλλάζουν μήκος κύματος της προσπίπτουσας (και την διαφορά την κάνουν θερμότητα άρα πάλι το IR σήμα μεγαλώνει),
    για αυτό επιμένω ως το F35 θα φαίνεται στο IR ως φάρος. Ειδικά αν βάλεις την αυξημένη θερμοκρασία λόγω της έξτρα δύναμης του κινητήρα για να υπερνικήσει την κακή αεροδυναμική συν την έξτρα τριβή που συνεπάγεται αυτό το κακό αεροδυναμικό σχήμα, το σήμα θα είναι τεράστιο.

    Σχετικά με το 9 και αν υπαρχει άλλος τρόπος υπολογισμού της απόστασης με IR πέραν της εντάσεως του σήματος, αφήνω εδώ 2 συνδέσμους, ο ένας απαντά και στο πρόβλημα των λάθος σημάτων από το εδαφος:

    https://www.ikalogic.com/infra-red-proximity-sensor-part-2/
    http://www.robotc.net/blog/2011/11/08/3rd-party-sensors-with-vex-sharp-ir-rangefinder/

    Φαντάσου που έχει φτάσει η στρατιωτική τεχνολογία στις υπέρυθρες αν κάνουμε τέτοια πράγματα στoυς ενσωματωμένους αισθητήρες στα mechatronics…

  33. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    κ. Ζηκίδη,

    Κι εγώ συμφωνώ μαζί σας.

    Με την άδεια του κ. Κασσωτάκη, το σχόλιο αυτό θα γίνει χωριστή ανάρτηση, γιατί συμπληρώνει ουσιωδώς τη συζήτηση.

  34. Ο/Η Γιαννης Κασσωτάκης λέει:

    Κώστα, συγχαρητήρια και σε σένα που συνεχίζεις να τη μελέτη του θέματος με υπολογιστικές μεθόδους.
    Βελισάριε, φυσικά μπορείς να χρησιμοποιήσεις όπως νομίζεις οτιδήποτε από τα σχόλιά μου θεωρείς ενδιαφέρον.

  35. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @ Γιάννης Κασσωτάκης

    Κ. Κασσωτάκη,

    Ευχαριστώ για τα καλά λόγια, αλλά κυρίως για το σχόλιο. Είναι ό,τι πιο ουσιώδες έχει κατατεθεί στη συζήτηση.

    Δεδομένου ότι ένα μέρος του (σημεία 6 έως 9) αφορούν θέματα που θα τεθούν αναλυτικά προσεχώς, προσβλέπω στην κατάθεσή της άποψής σας και εκεί.

    Προσωπικά, δεν έχω συμπληρώσω τίποτα, εκτός ίσως από μια διευκρίνιση σχετικά με το σημείο 3, προκειμένου να αποφευχθεί παρανόηση: οι επιστροφές ενός στόχου όπως ένα αεροσκάφος έχουν όντως πολύ μεγάλη διακύμανση. Επειδή, όμως, στην πράξη, το ραντάρ δεν δίνει ως ενδείξεις τις στιγμιαίες επιστροφές αλλά τις επεξεργάζεται, μέχρι τώρα (δηλαδή στα προηγούμενης γενιάς ραντάρ) δεν αξιοποιούνται οι outliers αλλά «μέσες» τιμές. Χαρακτηριστικά, και σε σχέση με τα διαγράμματα που δίνει ο Copp, αναφέρει ότι: «Color coding is based on average RCS as this magnitude guarantees a reliable track by a radar, and is very conservative. In some instances the peaks are dense enough to permit tracking.» (http://www.ausairpower.net/APA-2009-01-Annex.html#mozTocId787784). Όμως, σε κάθε περίπτωση, μία από τις τεχνικές για την βελτίωση της επίδοσης των ραντάρ έναντι μικρών ραδιοδιατομών είναι η εκμετάλλευση των μεγαλύτερων στιγμιαίων τιμών (καθώς και η αξιοποίηση μικρότερων μέσων τιμών που μέχρι τώρα απορρίπτονται κατά την επεξεργασία του σήματος). Σε κάθε περίπτωση, στο σχετικό τμήμα θα υπάρξει ευκαιρία για αναλυτικότερη συζήτηση.

  36. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @som1els

    Προς αποφυγήν παρανοήσεως: το HEMPAS δεν ήταν πρόγραμμα, ούτε εθνικό, ούτε νατοϊκό. Ήταν μία πρόταση που έγινε από ομάδα ελλήνων ιδιωτών προς το Ελληνικό ΥΕΘΑ – και, καλώς ή κακώς, δεν έγινε ποτέ πρόγραμμα.

    Η αναφορά του SET-152 που αναφέρθηκε απλώς παρατέθηκε στο άρθρο αναφοράς επειδή έλεγε ρητά πως τα παθητικά ραντάρ είναι τεχνολογικά ώριμα.

  37. Ο/Η som1els λέει:

    Κ.Κασσωτακη ευχαριστω πολυ για την απαντηση στην ερωτηση μου. Παρεμπιπτοντως δε νομιζω να’χω ξαναδει πιο συνοπτικη, αλλα συναμα περιεκτικη παρουσιαση πανω στο θεμα. Οπως αναγραφεται στο λινκ του SET-195 «Improved performance, however, can to some extend also be obtained by interim solutions, which are partly based on existing components of air defence systems», οποτε ισως θα ηταν θεμιτη η ελληνικη παρουσια στις επομενες συσκεψεις ξεκινωντας κατα την προσεχη ανοιξη στην Ιταλια. Κατα την γνωμη μου η συσχετιση πληροφοριων προερχομενων απο συστηματα σε διαφορετικες μπαντες (ρανταρ χαμηλης/παθητικης συχνοτητας σε συζευξη με ρανταρ υψηλης/CW) μπορει να αποτελεσει αξιοπιστη προοπτικη, οχι μονο για την βελτιωση της ικανοτητας αποκαλυψης α/φ stealth η’ για την ευελιξια των τακτικων EMCON (πολυστατικα), αλλα ισως και για την αξιοπιστη εξαγωγη στοιχειων ελεγχου πυρος των Α/Α οπλ συστηματων επιφανειας (συγχρονισμενη cued search σε range και bearing). Ετσι κατα εναν τροπο μετατρεπεται το προβλημα της απομακρης καταυγασης απο φυσικο (μειονεκτηματα η/μ δεσμης της καθε μπαντας) σε τεχνικο (hardware-software υπολογισμου δεδομενων βολης κατα το data fusion σε συνδυασμο με doppler processing-MTI που αναφερετε), ενω εξισορροπειται και η δυσκολια που εχουν τα ρανταρ FMCW (frequency modulated continuous wave) στις μεγαλες αποστασεις. Επιπλεον οι διεθνεις εξελιξεις νομιζω οτι συνηγορουν προσεχως σ’αυτην την μεθοδο αντιμετωπισης στοχων πολυ μικρου rcs:
    http://defense-update.com/20151108_terra.html
    http://www.rrs.co.za/products/defence/3d-radar
    https://www.rt.com/news/233959-russia-deploys-nebo-radars/
    http://www.raytheon.com/capabilities/products/dbr/

    Ναι το καταλαβα μετα αγαπητε Βελισσαριε. Το αρθρο του HEMPAS το διαβασα μετα επειδη ηταν μακροσκελες γι’αυτο αρχικα συμπερανα λανθασμενα μια συνδεση με το SET-152.

  38. Ο/Η .+- λέει:

    «…5. Εκτίμηση RCS F-35
    Βάσει των ανωτέρω εκτιμώ ότι μείωση του RCS ενός F-35 σχέση με ένα F-16 κυμαίνεται στα -10 με -13 db για τις L/S band και περί τα -20 με -23 db για την x-Band. Αυτό σημαίνει ότι χονδρικά ένα radar L/S Band του ΣΑΕ θα το αποκαλύψει στην μισή απόσταση σε σχέση με ένα F-16, ενώ ένα APG-68 ενός F-16 θα το αποκαλύψει στο ¼ της απόστασης σε σχέση με ένα F-16, δίνοντας του ξεκάθαρο τακτικό πλεονέκτημα σε τυχόν εναέρια μάχη σε αποστάσεις BVR…»

    Αυτην την ιδια τοποθετηση που υποστηριζω εδω και πολυ καιρο, και που φαινονταν με το «ματι», χωρις να υπαρξουν συγκεκρημενα στοιχεια, σαν τα παραπανω που να την αποδεικνειουν με μαθηματικη ακριβεια, μπορει καποιος να μου εξηγησει, γιατι δεν ληφθηκε υποψη πριν απο 15 χρονια οταν αποφασιζονταν το εξοπλιστικο προγραμμα και οταν τα αλλα κρατη αποφασιζαν την συμμετοχη τους στο προγραμμα JSF;
    Για ποιον λογο η ΠΑ, το ΥΠΕΘΑ, ή ακομη και στο ΚΥΣΕΑ φαινεται να υποτημηθηκαν ή ακομη χειροτερα, να αγνοηθηκαν, τετοιες σημαντικες τεχνολογικες παραμετροι και να μην εχουν λαβει υποψη τις διαφορες που απορεουν απο αυτες στον αεροπορικο πολεμο και στην εναερια υπεροχη και σαν επακολουθο στον σχεδιασμο της εξοπλιστικης πολιτικης για την ανανεωση του αεροπορικου στολου;
    Ηταν δυνατον για 50 ή 100 εκ. € της εποχης να μην υπαρξει ελληνικη συμμετοχη; Εστω και εαν προκειται για την γνωστη συνηθεια την αποκτησης των γνωστων «40» μαχητικων;

    .και-

  39. Ο/Η Γιαννης Κασσωτάκης λέει:

    @som1els
    Σχετικά με τα ερευνητικά project του ΝΑΤΟ στο πλαίσιο του STO, θα ήθελα να κάνω μία μικρή διόρθωση-διευκρίνιση στο παραπάνω σχόλιό μου: η μελέτη μίας διάταξης DMPAR (Deployable Multiband Passive-Active Radar) άρχισε στο SET-152 (2008-2012) και συνεχίστηκε στο SET-195 (2013-2015) με την ίδια περίπου σύσταση συμμετεχόντων. Η περιγραφή των δραστηριοτήτων που ανέφερα στο παραπάνω σχόλιό μου (simulation μοντέλων σε MATLAB κλπ) αφορά το αρχικό SET-152 (και όχι το SET-195 όπως εκ παραδρομής αναφέρω). Σαν πιθανός χρονικός ορίζοντας για την ανάπτυξη συστημάτων από τη βιομηχανία βασισμένο στο προτεινόμενο concept του DMAR προσδιορίστηκε η 25ετία.
    Όσον αφορά το SET-195, όπως αναφέρεται και στο site του STO, αυτό ακολούθησε μία εισήγηση της τελικής έκθεσης του SET-152 να διερευνηθούν μεσοπρόθεσμες λύσεις (Interim solutions) με ορίζοντα δυνητικής υλοποίησης 5-10 χρόνια με την αξιοποίηση υφιστάμενων κλασικών radar. Έτσι εξετάστηκε αν υπάρχοντα κλασικά μονοστατικά radar θα μπορούσαν να «φωτίζουν» τους στόχους ενώ ιδίου τύπου/συχνότητας ήδη υπάρχοντα radar (τροποποιημένα με passive component όπως αναφέρεται) θα μπορούσαν να λειτουργούν με ανοικτούς μόνο τους δέκτες (σε passive mode) ως παθητικά radar. Προφανώς για να λειτουργήσει μία τέτοια τεχνική απαιτούνται τουλ. δύο όμοιου τύπου radar με επικαλυπτόμενη γεωγραφική κάλυψη. Μπορεί να ακούγεται απλό στη θεωρεία αλλά στην πράξη υπάρχουν πολλά προβλήματα που θα πρέπει να μελετηθούν-επιλυθούν με κυριότερα αυτά του συγχρονισμού και του clutter rejection.
    Σχετικά με το HEMPAS, όπως διευκρίνισε ο Βελισάριος, δεν έχει σχέση με τα ερευνητικά προγράμματα του STO. Από όσο γνωρίζω, η ομάδα καθηγητών (νομίζω του Παν. Θες/νικης) που το αναπτύσσει δεν συμμετείχε σε ερευνητικές ομάδες radar του STO. Αντίθετα, οι Ηλεκτρ. Μηχαν. του ΕΜΠ έχουν συχνά παρουσία στα ερευνητικά προγράμματα και στα επιστημονικά συνέδρια του STO και κατά καιρούς φιλοξενούν και κάποια στη χώρα μας.

  40. Ο/Η som1els λέει:

    Κατανοητη η διευκρινηση, αναφερεται και στο παραπανω λινκ του SET-152 «The study also covered the aspect of short term (5-year) and mid term (10-year) solution on the way towards DMPAR». Οριζοντας 25ετιας για αναπτυξη ενος νεου συστηματος μπορει να ειναι μακρυς, αλλα η απορια μου ειναι η εξης: αφου το SET-195 απευθυνεται (addressed) στην μελετη και διερευνηση των προβληματων αυτων, δεν θα ηταν θεμιτο να παρακολουθουμε με αντιπροσωπεια τις συσκεψεις; Δηλ. οι λυσεις που εξεταζονται στα SET-152,195 και στα επομενα του οριζοντα R&D, δεν προσφερουν τεχνογνωσια στην αντιμετωπιση του F-35 απο τα υπαρχοντα επιγεια συστηματα μας (C,X ζωνης) και τα μονοστατικα διαφορετικης μπαντας (S,L) πλαισιωμενα απο πολυστατικα;
    Ρωταω αυτα, παροτι ηδη περιγραψατε τα περιεχομενα, επειδη στα παρακατω λινκ αναφερονται τα εξης:
    «The SET-195 study should note the benefits of the active radar component combined with a passive multistatic radar.»
    «Passive radar concepts, which allow the use of a large variety of remote transmitters (referred to as donors), and active multi-band radars, designed to exploit the best properties of different bands for different tasks, share a lot of common technical and system features.»

    http://www.era.cz/about-era/news/era-hosted-nato-set-panel-195-in-prague
    http://www.era.aero/about-era/press-releases/detour-2014-era-introduced-its-pcl-system-within-nato-exercise

  41. Ο/Η Γιαννης Κασσωτάκης λέει:

    @ som1els
    Σχετικά με την συμμετοχή της Ελλάδας στις ερευνητικές ομάδες του STO, όπως μπορείς να δεις στη λίστα συμμετεχόντων στο σχετικό site, η Ελλάδα συμμετείχε και στις 2 ομάδες με αντικείμενο το DMPAR.
    Επίσης, όπως βλέπεις στο site του, ο STO έχει συστήσει δεκάδες ερευνητικές ομάδες που όλες ασχολούνται με πολύ ενδιαφέρονται θέματα. Προφανώς, η Ελλάδα δεν έχει την τους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους σε συμμετέχει σε όλες ταυτόχρονα.
    Νομίζω πάντως, ότι ακόμη και στην περίπτωση που δεν μπορέσουμε να συμμετέχουμε σε κάποια ομάδα και να συνισφέρουμε ενεργά στις μελέτες της, υπάρχει η δυνατότητα να λάβουμε αντίγραφο της τελικής αναφοράς της που περιέχει αναλυτικά τα πεπραγμένα και τα αποτελέσματά της.

    @ .+-
    Η εντύπωση που εγώ αποκομίζω από τις απόψεις που εκφράζονται γύρω από την συγκεκριμένη ανάρτηση είναι ότι η απειλή του F-35 ίσως να είναι πιο «διαχειρίσημη» με συμβατικές μεθόθους από ότι νομίζαμε αρχικά.
    Ας περιμένουμε το επόμενο μέρος της ανάρτησης από τον Βελισάριο που θα αναφερθεί στις μεθόδους αντιμετώπισης της απειλής.

  42. Ο/Η PROMAXOS λέει:

    Εξαιρετικό άρθρο, συγχαρητήρια στον αρθρογράφο-οικοδεσπότη, στους ερευνητές-πηγές και στους σχολιαστές! Αναμένουμε με μεγάλη προσμονή τη συνέχεια και κυρίως το ζήτημα αντιμετώπισης του F35.

    Θέλω επίσης να σημειώσω το εξής: Από τα παραπάνω προκύπτει ότι, αν λάβουμε υπ’ όψιν α) τις ενδεικτικές και γενικές τιμές πίνακα, β) το (εξίσου γενικό μ.ο.) RCS του F35 (0,001 τ.μ.), γ) το γεγονός ότι παραπάνω ο πίνακας και ο Cop αναφέρουν μάλλον ραντάρ τεχνολογίας μηχανικής σάρωσης (άρα μικρότερης διακριτικότητας και ικανότητας ανάλυσης σήματος/εκκαθάρισης επιστροφών υποβάθρου/θορύβου από τα ηλεκτρονικής), και δ) το γεγονός ότι η αναφορά στο RCS του F35 αφορά μάλλον εκτιμήσεις με γεωμετρικά χαρακτηριστικά και όχι μετά τη χρήση βαφών που θα το μειώσουν πιθανόν ακόμα και στο 0,0001 τ.μ., είναι πολύ πιθανό στο δυσμενές σενάριο η εμβέλεια αποκάλυψης του F35 από ραντάρ AESA μαχητικών να είναι γύρω στα 37 χλμ και από ιπτάμενα ραντάρ στα 50 χλμ.

    Αν αυτό ισχύει, τότε συμβαίνει το εξής: Τέτοιες αποστάσεις αποκάλυψης, καθιστούν το F35 σαφώς λιγότερο επικίνδυνο σε BVR βολές, τουλάχιστον μέχρι να εξοπλιστεί με Meteor που θα του παρέχουν στοιχεία ιπτάμενα ραντάρ (για να διατηρεί σιγή ΗΜ εκπομπών), διότι οι άθλιες κινηματικές του επιδόσεις υποβαθμίζουν σημαντικά την εμβέλεια των εκτοξευόμενων όπλων, για τα οποία έχει παράλληλα μικρή μεταφορική ικανότητα (εφόσον μιλάμε για εσωτερική μεταφορά), οπότε οι πιο ευέλικτοι αντίπαλοί του θα έχουν τη δυνατότητα να το αποκαλύψουν έγκαιρα (ή έστω το «παράθυρο» μεταξύ ικανότητας βολής bvr του F35 και αποκάλυψής του από τους αντιπάλους θα περιορίζεται σε 15 χλμ το πολύ) και με σειρά ελιγμών να σπάσουν τον εγκλωβισμό και να βρεθούν σε πλεονεκτική θέση.

    Αλλά περισσότερα θα πούμε στις συνέχειες του άρθρου.

  43. Ο/Η som1els λέει:

    H ερωτηση πηγαινε στο οτι στα ανωτερω λινκ για το 2014 στο Κραλοβε και το 2015 στην Πραγα δεν υπαρχει ρητη αναφορα εκπροσωπησης μας (Γερμανια,Γαλλια,Ιταλια,Νορβηγια,Πολωνια,Τσεχια). Αλλα δεν θα επιμεινω στην γκρινια, με καλυπτει σαφως η απαντηση της συμμετοχης μας στις ερευνες για το DMPAR και η προσβαση στην καθε εκθεση. Ευχαριστω ξανα για τις διευκρινησεις.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s