Μικρασιατική Εκστρατεία: Η Στρατηγική Παραίτηση. Μέρος Α’: Η Απόφαση για τις Επιχειρήσεις προς Άγκυρα

γράφει ο Βασίλειος Λουμιώτης, Ταξίαρχος (ΤΘ) ε.α.*

Εσκή Σεχήρ, 8 Σεπτεμβρίου 1921

[…] Ο Στρατός ημών κατόπιν εννεαετούς πολέμου, έχει υποστή σοβαράν μείωσιν, κυρίως από απόψεως στελεχών και δη των καλλιτέρων, εξ ου η συνοχή εν τη διοικήσει έχει μειωθή. Κατά τας δύο τελευταίας επιχειρήσεις ο Στρατός εν τω συνόλω του υπήρξεν αξιοθαύμαστος. Αλλ’ η αντίληψις της Στρατιάς είναι ότι δεν θα ήτο φρόνιμον να ζητηθή τι πλέον παρ’ αυτού. Δια τους λόγους τούτους φρονώ ότι επιβάλλεται η ταχεία περαίωσις της Μικρασιατικής εκστρατείας.

Αντιστράτηγος Αναστάσιος Παπούλας

Εισαγωγή

Κατά τη διάρκεια της τελευταίας φάσης των επιχειρήσεων της Στρατιάς Μικράς Ασίας προς την Άγκυρα, η οποία αποτέλεσε περίοδο στασιμότητας, αλλά και αμέσως μετά την αποχώρηση της Στρατιάς από την περιοχή ανατολικά του ποταμού Σαγγάριου, και για την ακρίβεια κατά το χρονικό διάστημα από 22 Αυγούστου έως και 8 Σεπτεμβρίου 1921, ανάμεσα στη διοίκηση της Στρατιάς Μικράς Ασίας και την Κυβέρνηση αντηλλάγησαν ορισμένα κρίσιμης σημασίας κείμενα. Τα διαλαμβανόμενα σε αυτά, σε συνδυασμό και με την αποτυχία των επιχειρήσεων προς την Άγκυρα, άσκησαν αποφασιστική επιρροή στον καθορισμό της υψηλής στρατηγικής και της στρατιωτικής στρατηγικής που θα ακολουθούσε εφεξής το Κράτος και ο Στρατός του για την επίλυση του Μικρασιατικού ζητήματος. Η μελέτη των υπόψη κειμένων, ακόμη και σήμερα, παραμένει ελλιπής.

Τα σημαντικότερα εκ των αναφερόμενων κειμένων είναι οι δύο εκθέσεις που υπέβαλε ο Διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας Αντιστράτηγος Αναστάσιος Παπούλας στην Κυβέρνηση της χώρας στις 22 Αυγούστου και στις 8 Σεπτέμβριου 1921. Δια της μεν πρώτης ζητούσε την άδεια της Κυβερνήσεως για να διακόψει τις διεξαγόμενες επιχειρήσεις προς την Άγκυρα, δια δε της δεύτερης ανέφερε ότι μετά την αποτυχία των επιχειρήσεων προς την Άγκυρα, ο Ελληνικός Στρατός δεν ήταν πλέον σε κατάσταση που να επιτρέπει την ανάληψη σοβαρών επιχειρήσεων, δηλαδή δεν ήταν πλέον σε θέση να πολεμήσει, και κατόπιν τούτου εισηγούνταν στην Κυβέρνηση την περαίωση της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

Η αναφορά-πρόταση της Στρατιάς έγινε αποδεκτή από την Κυβέρνηση χωρίς καμιά αντίρρηση, και κατόπιν τούτου ο Πρωθυπουργός και ο Υπουργός των Εξωτερικών αναχώρησαν στις αρχές Οκτωβρίου για τις δυτικές πρωτεύουσες προκειμένου να «ικετεύσουν» για τη μεσολάβηση των «Συμμάχων» για την απεμπλοκή του -μέχρι εκείνη τη στιγμή- αήττητου Ελληνικού Στρατού από την Μικρασιατική Γη και για την εξεύρεση μιας λύσης που θα εγγυόταν την ασφάλεια και τη συνέχεια της ύπαρξης του Μικρασιατικού Ελληνισμού στις πατρογονικές του εστίες.

Ο Πρωθυπουργός Δημήτριος Γούναρης και ο Διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας Αντιστράτηγος Αναστάσιος Παπούλας

Ο Πρωθυπουργός Δημήτριος Γούναρης και ο Διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας Αντιστράτηγος Αναστάσιος Παπούλας

Η ευκολία με την οποία  ο Πρωθυπουργός της χώρας Δημήτριος Γούναρης αποδέχθηκε την αναφορά του Παπούλα ότι ο Στρατός δεν ήταν πλέον σε θέση να αναλάβει νέες μεγάλες πολεμικές επιχειρήσεις προκαλεί εντύπωση και παραμένει ανεξήγητη. Μόλις ύστερα από λίγες ημέρες η δήλωση θα διαψευστεί στην πράξη από τον -κατά τον Παπούλα- «ανήμπορο να πολεμήσει» Στρατό, όταν αυτός θα κληθεί και πάλι σε νέους αγώνες και θυσίες προκειμένου να αποκρούσει την μεγάλη Τουρκική αντεπίθεση προς το Αφιόν Καραχισάρ. Μια δήλωση που θα διαψευστεί επίσης και μετά την παρέλευση ενός έτους όταν ο «ανήμπορος για πόλεμο» Στρατός θα εμπλακεί στη μεγάλη μάχη του Αφιόν Καραχισάρ που θα σημάνει και το οδυνηρό τέλος της εκστρατείας. Για ποιον λόγο ο Πρωθυπουργός αποδέχτηκε χωρίς καμιά αντίρρηση τη δήλωση του τετράκις αποτυχόντος Αρχιστρατήγου και δεν μετέβη ο ίδιος επί τόπου προκειμένου να διαπιστώσει την αλήθεια; Νομίζω ότι απάντηση δεν υπάρχει και μόνον υποθέσεις μπορεί να γίνουν. Πιθανόν ο Γούναρης μετά την αποτυχία της καλοκαιρινής εκστρατείας να έχει φτάσει στα δικά του όρια. Μάλλον δεν αντέχει άλλο για νέες θυσίες και πολέμους. Το να παίρνεις κάθε ικμάδα ενός λαού για τον πόλεμο απαιτεί ειδικό μέταλλο. Ο Γούναρης δεν ήταν φτιαγμένος από τέτοιο μέταλλο. Εξελέγη τον Νοέμβριο του 1920 με σχέδια και ψυχολογία εντελώς αντίθετες με την κλιμάκωση του πολέμου στην Μικρά Ασία και μετά την αναγκαστική κλιμάκωση του καλοκαιριού και την αποτυχία, δεν ξέρει τι άλλο να κάνει. Δεν είναι πολεμικός ηγέτης αλλά ένας απλός πολιτικός και διανοούμενος. Τη σκέψη για νέες στρατιωτικές προσπάθειες μετά τον Σαγγάριο, που θα απαιτούσαν φυσικά νέες θυσίες για την προετοιμασία και διεξαγωγή, απλώς δεν την αντέχει. Δεν είναι από την πάστα του Βενιζέλου που εκτελούσε όσους δεν στρατεύονταν. Οι κραυγές «Απόλυσιν!» των φαντάρων τον Ιούλιο του 1921  πιθανολογώ ότι θα του έκαναν εντύπωση. Όταν στις 18 Ιουλίου κατά τη διάρκεια της τελετής των παρασημοφοριών στο Εσκή Σεχήρ ο Υποστράτηγος Αλέξανδρος Κοντούλης του πρότεινε την πρόσκληση υπό τα όπλα τριών ακόμη κλάσεων προκειμένου να αναληφθεί η εκστρατεία προς την Άγκυρα, τον έπιασε πανικός και η απάντησή του ήταν ότι τον Σεπτέμβριο θέλει να κάνει απόλυση κάποιων ηλικιών. Ίσως ο Γούναρης είχε καταλάβει ότι και ότι οι δικές του ικανότητες δεν έφταναν για τη δυναμική συνέχιση του πολέμου. Οι «Μεγάλες Δυνάμεις» θα έδιναν την λύση.

Τελετή Παρασημοφόρησης στο Εσκή Σεχήρ, 18 Ιουλίου 1921. Διακρίνονται: (1) ο Υποστράτηγος Αριστοτέλης Βλαχόπουλος, Διοικητής του Β’ ΣΣ, (2) Υποστράτηγος Ανδρέας Καλλίνσκης-Ροΐδης, Διοικητής της Μεραρχίας Ιππικού, (3) Συνταγματάρχης Αθανάσιος Φράγκου, Διοικητής της Ιης Μεραρχίας, (4) Υποστράτηγος Ξενοφών Στρατηγός, Υπαρχηγός Επιτελικής Υπηρεσίας Στρατού και «σύνδεσμος» της Κυβερνήσεως με τη Στρατιά Μικράς Ασίας, (5) Υποστράτηγος Ανδρέας Κοντούλης, Διοικητής Α’ ΣΣ, (6) Δημήτριος Γούναρης, Πρωθυπουργός, (7), Υποστράτηγος Πρίγκηψ Ανδρέας, Διοικητής της ΧΙΙης Μεραρχίας. (Πηγή: ιστολόγιο Ανεμούριον  http://anemourion.blogspot.gr/)

Ανεξάρτητα όμως από τις παραπάνω σκέψεις και υποθέσεις, η άμεση αποδοχή από την Κυβέρνηση της δήλωσης της Στρατιάς περί της «αδυναμίας» του Ελληνικού Στρατού να συνεχίσει τον πόλεμο και της πρότασης της Στρατιάς για τερματισμό της εκστρατείας, καθώς και η εσπευσμένη αναχώρηση του Πρωθυπουργού για το εξωτερικό προκειμένου να αιτηθεί τις «καλές» υπηρεσίες των «Συμμάχων» της Ελλάδας για την εξεύρεση πολιτικής λύσης του Μικρασιατικού ζητήματος, είχε τα εξής άμεσα και έμμεσα αποτελέσματα:

Η μέχρι τότε ακολουθούμενη υψηλή στρατηγική από την χώρα, που απέβλεπε στην εξεύρεση ευνοϊκής για τα Ελληνικά συμφέροντα λύσης του Μικρασιατικού ζητήματος δια της συντριβής του Κεμαλο-Τουρκικού στρατού και τον εξαναγκασμό του Κεμαλο-Τουρκικού κρατικού μορφώματος να προσέλθει ηττημένο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, μετεβλήθη ολοκληρωτικά. Στο πλαίσιο της μέχρι τότε ακολουθούμενης στρατηγικής, η Ελληνική Κυβέρνηση είχε απορρίψει τρεις διακοινώσεις των Συμμάχων δια των οποίων της προτεινόταν η αναστολή των εχθροπραξιών και η διαμεσολάβηση τους για την εξεύρεση πολιτικής λύσης. Η Ελληνική Κυβέρνηση αποτεινόμενη πλέον στις κυβερνήσεις των «Συμμάχων» της και εξαιτούμενη τη μεσολάβηση τους για την επίλυση του προβλήματος, εμμέσως πλην σαφώς αποδεχόταν τη στρατιωτική της αδυναμία να επιβληθεί επί του Κεμαλο-Τουρκικου στρατού, παραιτούταν της συνέχισης του πολέμου για την επίτευξη ευνοϊκής για την Ελλάδα λύσης του Μικρασιατικού προβλήματος και αναγνώριζε -εμμέσως πλην σαφώς- το μέχρι τότε Κεμαλο-Τουρκικό κρατικό μόρφωμα ως επίσημη συνιστώσα της διαπραγμάτευσης για την εξεύρεση πολιτικής λύσης. Επισημαίνεται ότι επίσημα διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος μέχρι τότε συνέχιζε να είναι η Οθωμανική Αυτοκρατορία και η κυβέρνηση του Χαλίφη-Σουλτάνου της Κωνσταντινούπολης. Στην πράξη η εξουσία του κράτους αυτού είχε περιοριστεί στην ευρύτερη περιοχή της Κωνσταντινούπολης. Έτσι, παρεπόμενο αποτέλεσμα της μεταβολής της υψηλής στρατηγικής της χώρας, σε συνδυασμό βεβαίως και με τη δήλωση «βόμβα» του Αρχιστράτηγου περί αδυναμίας του Στρατού να συνεχίσει τον πόλεμο, ήταν και η εκ βάθρων αλλαγή της μέχρι τότε ακολουθούμενης στρατιωτικής στρατηγικής, από επιθετική σε καθαρά παθητική αμυντική, και συνακόλουθα η παραχώρηση της πρωτοβουλίας των επιχειρήσεων στον αντίπαλο. Η μεταβολή της στρατιωτικής στρατηγικής ήταν τόσο ευρείας εκτάσεως, που -σε συνδυασμό με τα πολλά άλλα εγκληματικά λάθη και αμέλειες που έλαβαν χώρα στη συνέχεια από πλευράς Κυβέρνησης και διοίκησης της Στρατιάς Μικράς Ασίας- οδήγησε στον στρατηγικό ευνουχισμό της Στρατιάς και χάραξε την οδυνηρή πορεία προς την καταστροφική ήττα του Αυγούστου του επομένου έτους.

Είναι ενδιαφέρον ότι οι τεράστιες αλλαγές τόσο στο επίπεδο της υψηλής στρατηγικής, κυρίως όμως σε αυτό της στρατιωτικής στρατηγικής, δεν αποφασίστηκαν ύστερα από σοβαρή διαβούλευση ανωτάτων πολιτικών και στρατιωτικών οργάνων, όπως π.χ. συνέβη για την ανάληψη της εκστρατείας προς την Άγκυρα, όπου η σχετική απόφαση ελήφθη στο συμβούλιο της Κιουτάχειας, αλλά αποτελέσαν άμεσο και έμμεσο αποτέλεσμα της εισήγησης του Διοικητή της Στρατιάς Μικράς Ασίας προς την Κυβέρνηση περί της ανικανότητας -κατ’ αυτόν- του Ελληνικού Στρατού να συνεχίσει τον πόλεμο, με την Κυβέρνηση να σπεύδει -αδιαμαρτύρητα- να την αποδεχθεί.

Πιθανόν τα παραπάνω να προκαλούν έκπληξη και απορία ακόμη και στον πλέον καλόπιστο μελετητή, όμως αυτή είναι η πραγματικότητα. Ο Διοικητής της Στρατιάς των 180.000 ανδρών και των 350 πυροβόλων, που μέχρι και το τέλος Σεπτεμβρίου του 1921 θα παραμείνει κυρίαρχη του πεδίου της μάχης, αποφάσισε μονομερώς ότι η στρατιωτική δύναμη που διοικούσε ήταν πλέον ανίκανη να αναλάβει την εκτέλεση μεγάλων επιχειρήσεων. Και η υπεύθυνη κυβέρνηση της χώρας, κατά τρόπο ανεξήγητο, θα αποδεχθεί την αναφορά του Αρχιστράτηγου ως θέσφατο.

Δυστυχώς αυτή είναι η πικρή αλήθεια. Ο τετράκις αποτυχών μέχρι τότε Αρχιστράτηγος της Στρατιάς Μικράς Ασίας θα μεταφράσει τις συνεχείς αποτυχίες του σε στρατηγική ήττα του Ελληνικού Στρατού και η κυβέρνηση θα αποδεχθεί αδιαμαρτύρητα αυτό το ανήθικο ψέμα. Χωρίς να ψάξει, χωρίς να ελέγξει, χωρίς να αναζητήσει αιτίες και ευθύνες, θα ταυτιστεί για ακόμη μια φορά με τον εκλεκτό της Αρχιστράτηγο και το επιτελείο του, το οποίο με δική της επιλογή λειτουργούσε ως «οιονεί κηδεμόνας» του Αρχιστράτηγου, και θα μεταφράσει την τέταρτη κατά σειρά αποτυχία τους σε ήττα της μέχρι τότε αήττητης Ελληνικής Στρατιάς.

Η αποδοχή αυτής της ήττας ήταν τεράστιας σημασίας. Και τούτο επειδή στη συνέχεια η Στρατιά Μικράς Ασίας παραιτήθηκε εκουσίως των στρατηγικών δυνατοτήτων της, απώλεσε την πρωτοβουλία των επιχειρήσεων και μετατράπηκε αργά και σταθερά σε μια διοίκηση δυνάμεων προκαλύψεως, ανίκανη να απαντήσει με την αναγκαία και ικανή ισχύ σε μια μεγάλη επιθετική ενέργεια του αντιπάλου. Η Μικρασιατική Στρατιά ευνουχίστηκε στρατηγικά με ευθύνη της Κυβέρνησης και των διοικούντων αυτήν.

Προκειμένου να κατανοηθεί η σημασία των κειμένων που υποβλήθηκαν στην Κυβέρνηση στις 22 Αυγούστου και τις 8 Σεπτεμβρίου 1921, οι συνθήκες κάτω από τις οποίες υποβλήθηκαν, η αποδοχή των αναφερόμενων στα κείμενα από την κυβέρνηση, καθώς και η επιρροή που αυτά άσκησαν ακολούθως στην απομείωση της στρατηγικής ισχύος της Στρατιάς, στην πτώση της πειθαρχίας και του ηθικού του στρατεύματος  και  γενικότερα στις πολιτικό-διπλωματικές ζυμώσεις για την επίλυση του Μικρασιατικού ζητήματος, εκ των πραγμάτων η έρευνα θα αγγίξει και κάποια κρίσιμα ζητήματα της εκστρατείας που αναλήφθηκε προς την Άγκυρα, χωρίς όμως να υπεισέλθει στην λεπτομερή εξέταση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, ή και σε κριτική της εκστρατείας. Βεβαίως ο κάθε αναγνώστης μελετώντας τα αναφερόμενα στο κείμενο, μπορεί να καταλήξει σε ενδιαφέροντα συμπεράσματα.

Σκοπός του παρόντος κειμένου

Σκοπός του ανά χείρας κειμένου καθώς και των δύο ακόμη που θα ακολουθήσουν, είναι να γίνει μια κατά το δυνατόν πολύ σύντομη παρουσίαση της εκστρατείας προς την Άγκυρα και κυρίως των λόγων για τους οποίους αυτή αποφασίστηκε, των συνθηκών υπό τις οποίες αναλήφθηκε, της εν γένει οργάνωσης και προετοιμασίας της, του σχεδίου επιχειρήσεων, των προβλημάτων στις μεταφορές και τους εφοδιασμούς και τέλος στα της διεξαγωγής των επιχειρήσεων.

Αυτή η παρεμβολή στα κείμενα που θα ακολουθήσουν αργότερα, υπό τον γενικό τίτλο «Η Στρατηγική Παραίτηση», κρίνεται σκόπιμη προκειμένου να καταστούν κατά το δυνατό αντιληπτές οι συνθήκες κάτω από τις οποίες ο διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας υπέβαλε στην Κυβέρνηση στις 22 Αυγούστου 1921, έκθεση επί της στρατιωτικής κατάστασης δια της οποίας ζητούσε τη διακοπή των προς την Άγκυρα διεξαγόμενων επιχειρήσεων και αμέσως μετά την αποχώρηση από τον Σαγγάριο υπέβαλε στην Κυβέρνηση την έκθεση όπου ανέφερε τα περί της αδυναμίας του Ελληνικού Στρατού να συνεχίσει τον πόλεμο και πρότεινε την λήξη της εκστρατείας.

Είναι ιστορικά επάναγκες να προσδιοριστούν με όσο το δυνατόν περισσότερη ακρίβεια τα εξής ζητήματα:

  • Η διακοπή των επιχειρήσεων προς την Άγκυρα ήταν επιβεβλημένη εκ της γενικότερης στρατιωτικής καταστάσεως ή η απόφαση λήφθηκε εξ αιτίας του αδικαιολόγητου πανικού που κατέλαβε τη διοίκηση και το επιτελείο της Στρατιάς, της ψυχικής κάμψης τους και της πνευματικής τους ανεπάρκειας να αντιμετωπίσουν μία  κατάσταση που αντικειμενικά παρέμενε ευνοϊκή για τα Ελληνικά όπλα;
  • Η δήλωση του Αρχιστράτηγου περί αδυναμίας του Ελληνικού Στρατού να συνεχίσει τον πόλεμο περιέγραφε μια πραγματική κατάσταση ή ήταν μία προσπάθεια δικαιολόγησης της ανεπάρκειας και των αποτυχιών του ιδίου και του Επιτελείου του και μετάθεση των δικών τους αδυναμιών στις πλάτες του Στρατού;

(Σ.σ.: Το ζήτημα των προς την Άγκυρα επιχειρήσεων είναι μείζον και ελπίζουμε εν καιρώ και Θεού θέλοντος να μπορέσουμε να το αναπτύξουμε επαρκώς).

ΜΕΡΟΣ Α’

Η Απόφαση για τις Επιχειρήσεις προς Άγκυρα

Η Μετά τις Επιχειρήσεις του Ιουλίου 1921 Κατάσταση

Η Μάχη της Κιουτάχειας

Η Μάχη της Κιουτάχειας

Κατά τις επιθετικές επιχειρήσεις του Ιουνίου-Ιουλίου 1921, η Στρατιά Μικράς Ασίας εξανάγκασε τον Τουρκικό Στρατό να εγκαταλείψει τον οχυρωμένο θύλακα της Κιουτάχειας, των Τούρκων συμπτυχθέντων ανατολικά. Στις 6 Ιουλίου το Γ’ Σώμα Στρατού (Σ.Σ.) κατέλαβε το Δορύλαιον (Εσκή Σεχήρ), ενώ στις 7 Ιουλίου το Β’ Σ.Σ. βρισκόταν ελάχιστα χιλιόμετρα έξω από το Σεϊντή Γαζή. Η Ελληνική Στρατιά είχε επιτύχει μια πολύ σημαντική νίκη, αλλά εξ ιδίων και ασυγχώρητων λαθών δεν κατόρθωσε να κυκλώσει και να συντρίψει τον Τουρκικό Στρατό, ο οποίος κατόρθωσε να διαφύγει σχεδόν ανενόχλητος από την ηλάγρα που είχε σχηματιστεί. Και όχι μόνο αυτό, αλλά του προσέφερε και τον χρόνο προκειμένου αυτός να υποχωρήσει συντεταγμένος και μαχόμενος, να αναδιαταχθεί, και στις 8 Ιουλίου να αναστραφεί και να επιτεθεί δια όλων των δυνάμεων του (13 Μεραρχίες Πεζικού, 4 Μεραρχίες Ιππικού και 1 Ταξιαρχία Ιππικού) εναντίον του μετώπου των Ελληνικών Μεραρχιών από το όρος Μποζ Νταγ βόρεια του Εσκή Σεχήρ μέχρι και το Σεϊντή Γαζή νότια. Η Τουρκική επιθετική επιστροφή διευθύνθηκε από τον διοικητή του Δυτικού Μετώπου Ισμέτ Πασά από το χωριό Καρά Τοκάτ, λίγα χιλιόμετρα ανατολικά του Εσκή Σεχήρ. Η διοίκηση της Ελληνικής Στρατιάς παρέμενε στην Κιουτάχεια, στερούνταν πληροφοριών για την κατάσταση και τις θέσεις των Τουρκικών δυνάμεων και, πιστεύοντας ως βεβαία τη διάλυση του Τουρκικού Στρατού (!), δεν εκτίμησε ως δυνατή την εκτέλεση υπό των Τούρκων μιας επιθετικής επιστροφής τοσαύτης μεγάλης κλίμακας. Ακόμη, παρά τη μέχρι εκείνη τη στιγμή διαφαινόμενη ήττα του Τουρκικού Στρατού, η Ελληνική διοίκηση σε ουδεμία προετοιμασία ή οργάνωση είχε προβεί για την καταδίωξη του. Η Τουρκική αντεπίθεση αποκρούστηκε αποκλειστικά και μόνο με ενέργειες των Ελληνικών Μεραρχιών, χωρίς την παρέμβαση των Σωμάτων Στρατού και της Στρατιάς, η οποία πληροφορήθηκε την έκβαση της μάχης τα μεσάνυκτα. Η μάχη του Εσκή Σεχήρ της 8ης Ιουλίου 1921 ήταν η μεγαλύτερη που διεξήχθη μέχρι τότε στη Μικρά Ασία μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων, επειδή σε αυτήν ενεπλάκη το σύνολο σχεδόν των δυνάμεων των δύο αντιπάλων. Η Τουρκική Στρατιά μετά την αποτυχούσα αντεπίθεσης της, διέκοψε την επαφή με την Ελληνική Στρατιά και υποχώρησε προς τον Σαγγάριο. Η Ελληνική Στρατιά, παρά την αποτυχία της να επιφέρει ένα συντριπτικό πλήγμα επί του Τουρκικού Στρατού από το οποίο να ήταν αδύνατο να ανακάμψει πριν την παρέλευση πολύ μεγάλου χρόνου, έσπευσε να αναγγείλει ότι ο Τουρκικός Στρατός βρισκόταν πλέον σε κατάσταση προσεγγίζουσα την αποσύνθεση. Η Στρατιά θεώρησε το επιτευχθέν έργο ικανοποιητικό και κατόπιν τούτου δεν ώθησε τις δυνάμεις της μέχρι τον ποταμό Σαγγάριο προς καταδίωξη των αποχωρουσών προς ανατολάς Τουρκικών δυνάμεων, παρέχοντας έτσι στην Τουρκική Στρατιά τον χρόνο και την άνεση να αποκομίσει κατά την υποχώρησή της το σύνολο σχεδόν του υλικού της και να καταστρέψει τα τεχνικά έργα της σιδηροδρομικής γραμμής Εσκή Σεχήρ – Άγκυρα, από το χωριό Αλπήκιοϊ μέχρι και τη γέφυρα Μπεϊλίκ Κιοπρού επί του ανατολικού κλάδου του ποταμού Σαγγάριου. Οι Ελληνικές δυνάμεις καταδίωξαν τις Τουρκικές μέχρι το ύψος της γραμμής Αλπήκιοϊ-Τζεβισλί, 40 περίπου χιλιόμετρα ανατολικά του Εσκή Σεχήρ, όπου και ανέστειλαν την καταδίωξη.

Στο Στρατηγείο της Στρατιάς επικρατεί διάσταση απόψεων σχετικά με τη συνέχιση των επιχειρήσεων

Όταν παρήλθε η αρχική ευφορία που προκάλεσαν οι μεγάλες Ελληνικές επιτυχίες, η Στρατιά και η Κυβέρνηση άρχισαν να προσγειώνονται στη πραγματικότητα. Ο Τουρκικός Στρατός είχε μεν ηττηθεί και είχε υποστεί μεγάλες απώλειες, αλλά δεν είχε εκμηδενιστεί όπως ανακοίνωνε στην κυβέρνηση ο «σύνδεσμος» της στη Στρατιά Υποστράτηγος Ξενοφών Στρατηγός. Η επιθετική επιστροφή που επιχείρησε στις 8 Ιουλίου αποδείκνυε ότι αφ’ ενός συνέχιζε να διατηρεί υπολογίσιμη δύναμη και αφ’ ετέρου ότι η ηγεσία του διέθετε ευφυΐα, θέληση, αποφασιστικότητα και αστείρευτη ενεργητικότητα. Ήταν προφανές ότι η υποχώρησή του σε μεγάλο βάθος αποφασίστηκε προκειμένου να πλησιάσει προς την Κύρια Βάση Εφοδιασμού του στην Άγκυρα και να κερδίσει τον αναγκαίο και ικανό χρόνο για να ανασυγκροτηθεί και να οργανώσει υπό καλύτερους όρους την άμυνά του.

Κατόπιν τούτου η ανάγκη για άμεση συνέχιση των επιθετικών επιχειρήσεων προέβαλε επιτακτική. Όμως στο Στρατηγείο της Στρατιάς επικρατούσαν διισταμένες απόψεις επί του εν λόγω ζητήματος. Σύμφωνα με τον Υποστράτηγο Ξενοφώντα Στρατηγό, ο Υπαρχηγός του Επιτελείου της Στρατιάς και Διευθυντής Επιχειρήσεων Συνταγματάρχης Πτολεμαίος Σαρρηγιάννης εισηγούταν την άμεση συνέχιση των επιχειρήσεων ([..] η γνώμη του επιτελείου της Στρατιάς, εκθύμως υποστηριζομένη κατ’ εξοχήν υπό του υπαρχηγού αυτού συνταγματάρχου Σαρρηγιάννη, κατ’ επακολούθησιν των κατ’ επανάληψιν επισήμως εκδηλωθεισών πεποιθήσεών του ως προς τούτο, ήτο ότι επεβάλλετο η προς Άγκυραν καταδίωξις του εχθρού, ίνα η Στρατιά συντρίψη ενδεχομένως τας εχθρικάς δυνάμεις και διαλύση τον εν Άγκυρα συγκεντρωμένον εχθρικόν ανεφοδιασμόν), αλλά ο Διοικητής της Στρατιάς ήταν επιφυλακτικός (διεκρίνετο ουχί άρνησις ή έστω και αντίρρησις βασιζόμενη επί στρατιωτικών ή τεχνικών λόγων, αλλ’ απροθυμία τις του διοικητού της Στρατιάς όστις εθεώρει ίσως ότι το μέχρι τότε επιτευχθέν νικηφόρον έργον ήτο δι’ αυτόν προσωπικώς πλέον ή επαρκές».

Στις 13 Ιουλίου συνεκλήθη στη Στρατιά σύσκεψη προκειμένου να συζητηθεί το ζήτημα της συνέχισης των επιχειρήσεων ώστε ο Διοικητής της να διαμορφώσει την πρόταση της Στρατιάς, την οποία και θα υπέβαλλε στο πολιτικοστρατιωτικό συμβούλιο που θα συνερχόταν στην Κιουτάχεια υπό την προεδρία του Βασιλιά και με τη συμμετοχή του Πρωθυπουργού, του Υπουργού των Στρατιωτικών και άλλων παραγόντων, και στο οποίο και θα λαμβανόταν η τελική απόφαση για τη συνέχιση των επιχειρήσεων. Στη σύσκεψη ο Συνταγματάρχης Σαρρηγιάννης υποστήριξε ότι «Η σπουδή με την οποίαν αποχωρεί ο εχθρός αποδεικνύει ότι ούτος απώλεσε την αγωνιστικήν του δύναμιν …. Φρονώ ότι η Στρατιά δεν πρέπει να χάση καιρόν, αλλά να συνεχίση το ταχύτερον την επιθετικήν της πορείαν δια να εμποδίση την ανασυγκρότησιν του εχθρού και την αμυντικήν του οργάνωσιν». Αντιθέτως, ο Διευθυντής του IV Γραφείου της Στρατιάς, Αντισυνταγματάρχης Γεώργιος Σπυρίδωνος υποστήριξε ότι «Η Στρατιά δια να προχωρήση και να επιδιώξη τη σύναψιν νέων αγώνων πρέπει να είναι εφωδιασμένη επαρκώς εις μέσα μάχης και συντηρήσεως. Τα απομένοντα τώρα εις τας Μεραρχίας πυρομαχικά μετά τους τελευταίους αγώνας επαρκούν μόνον δι’ αγώνα μιας ή το πολύ δύο ημερών. [..] εάν η Στρατιά προχωρήση πέραν του Σαγγαρίου θα στερηθή των μέσων μάχης και συντηρήσεως διότι τα μέσα μεταφοράς άτινα διαθέτει φθαρέντα κατά τας τελευταίας επιχειρήσεις δεν θα επαρκούν να καλύψουν την απόστασιν από της γραμμής του προς ανατολάς πέραν του Σαγγαρίου μετώπου μέχρι του μόλις τώρα δημιουργουμένου Γενικού Κέντρου εφοδιασμού εις Εσκή Σεχήρ. Εκ τούτου προκύπτει ότι εάν η Στρατιά προχωρήση Ανατολικώτερον του Σαγγαρίου και εμπλακή εις πολυήμερον αγώνα θα στερηθή των μέσων μάχης, συντηρήσεως και περιθάλψεως των τραυματιών. Ούτω δε στερουμένη πυρομαχικών ενδέχεται να ηττηθή και να απωλέση παν ότι εκέρδισε ή ακόμη χειρότερον να απωθηθή προς την έρημον καταστρεφομένη.». Ο Επιτελάρχης της Στρατιάς Συνταγματάρχης Κωνσταντίνος Πάλλης τήρησε στάση Ποντίου Πιλάτου, κλίνοντας πάντως υπέρ της απόψεως του Σαρρηγιάννη. Ο Διοικητής της Στρατιάς Αντιστράτηγος Αναστάσιος Παπούλας δεν έλαβε θέση, ούτε έλαβε κάποια απόφαση, αλλά όπως έγραψε -μετά το τέλος της Μικρασιατικής εκστρατείας- είχε ήδη «ενδοιασμούς» για την επιχείρηση και εκ της συζητήσεως «επείσθην ότι η επιχείρησις ήτο ακροσφαλής και επικίνδυνος». Όλες οι διαθέσιμες πληροφορίες συγκλίνουν στο ότι ο Αρχιστράτηγος της Στρατιάς ήταν αρνητικός για τη συνέχιση των επιχειρήσεων, αλλά την απόφασή του την εξαρτούσε αφ’ ενός από την επιθυμία του να παραμείνει διοικητής της Στρατιάς και αφ’ ετέρου από την υστεροφημία του.

 

 

 

Ο Διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας Αντιστράτηγος Παπούλας ανάμεσα στον Επιτελάρχη Συνταγματάρχη (ΠΒ) Κωνσταντίνο Πάλλη (αριστερά) και τον Υπαρχηγό του Επιτελείου της Στρατιάς Συνταγματάρχη (ΜΧ) Πτολεμαίο Σαρρηγιάννη.

Ο Διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας Αντιστράτηγος Παπούλας ανάμεσα στον Επιτελάρχη Συνταγματάρχη (ΠΒ) Κωνσταντίνο Πάλλη (αριστερά) και τον Υπαρχηγό του Επιτελείου της Στρατιάς Συνταγματάρχη (ΜΧ) Πτολεμαίο Σαρρηγιάννη (δεξιά). Δεξιά από τον Σαρρηγιάννη, ο Αντισυνταγματάρχης (ΠΖ) Γεώργιος Σπυρίδωνος, Διευθυντής του IVου Γραφείου της Στρατιάς.(Πηγή: Φωτογραφικό Αρχείο του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου)

Με βάση τις παραπάνω πληροφορίες, είναι προφανές ότι ο Διοικητής της Στρατιάς δεν αντιλαμβανόταν ότι η αποστολή του, δηλαδή η καταστροφή του Τουρκικού Στρατού, δεν είχε επιτευχθεί, ότι ο πόλεμος δεν είχε λήξει και ότι η κατάληψη της εδαφικής έκτασης που επετεύχθη δια των επιχειρήσεων του Ιουλίου αποτελούσε μεν μια σημαντική επιτυχία, αλλά προς το παρόν τα επιχειρησιακά οφέλη εξ αυτής της επιτυχίας ήταν ελάχιστα, δεδομένου ότι η σιδηροδρομική γραμμή από το Τουμλού Μπουνάρ μέχρι το Εσκή Σεχήρ δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί λόγω της καταστροφής της υπό των Τούρκων κατά την υποχώρηση τους. Με τον Τουρκικό Στρατό ηττηθέντα αλλά μη καταστραφέντα κατά τις επιχειρήσεις του Ιουλίου, η μόνη απόφαση που μπορούσε να ληφθεί από τη Στρατιά ήταν η άμεση συνέχιση των επιχειρήσεων προς πλήρη συντριβή του αντιπάλου. Με τον Κεμαλικό στρατό διαρκώς ανασυγκροτούμενο και καθημερινά ενισχυόμενο, λύση του Μικρασιατικού προβλήματος θετική για την Ελλάδα δεν υπήρχε και η μοίρα του Μικρασιατικού Ελληνισμού προοιωνιζόταν τραγική. Σε αυτήν την πρόκληση, ο Αρχιστράτηγος ήταν αυτός που είχε την ευθύνη να αποφασίσει κατά τρόπο απόλυτο και κατηγορηματικό για το εάν η Στρατιά με τις υπάρχουσες δυνάμεις και τα υπάρχοντα μέσα μπορούσε να συνεχίσει τις επιχειρήσεις για τη συντριβή του αντιπάλου και σε περίπτωση αδυναμίας να ζητήσει από την κυβέρνηση τα αναγκαιούντα για να φέρει σε αίσιο πέρας τη νέα επιχείρηση. Η τύχη όμως ευνοεί πάντοτε τους διοικητές που δέχονται και δύνανται να αναλάβουν ένα λελογισμένο ρίσκο προκειμένου να νικήσουν. Δυστυχώς ο Αρχιστράτηγος της Ελληνικής Στρατιάς δεν διέθετε αυτά τα χαρακτηριστικά, αδυνατούσε να λάβει αποφάσεις, και ακροβατούσε ανάμεσα στις εισηγήσεις των επιτελών του. Και στη σύσκεψη της 13ης Ιουλίου 1921, δεν έλαβε καμιά απολύτως απόφαση.

Στη σύσκεψη της 13ης Ιουλίου δεν κρατήθηκαν πρακτικά, οι Πάλλης και Σαρρηγιάννης δεν έχουν αφήσει κάποιο γραπτό κείμενο, ο δε Παπούλας αναφέρεται ακροθιγώς σε αυτήν και γράφει (μετά την Εκστρατεία και την Καταστροφή) ότι από τη γενομένη συζήτηση πείστηκε ότι αυτή ήταν «ακροσφαλής και επικίνδυνος», αλλά αποφεύγει να αναφέρει ποια ήταν η απόφασή του. Ο μόνος που έγραψε σχετικά με τα διαμειφθέντα στη σύσκεψη (μετά το τέλος της Εκστρατείας) είναι ο Αντισυνταγματάρχης Γ. Σπυρίδωνος, ο οποίος όμως δεν αναφέρει ποια ήταν η απόφαση του Παπούλα, ή τουλάχιστον ποια ήταν η εκφρασθείσα από αυτόν γνώμη για τη συνέχιση των επιχειρήσεων.

Η Εισήγηση της Στρατιάς για τη Συνέχιση των Επιχειρήσεων

Μετά το πέρας της σύσκεψης ο Παπούλας διέταξε τον Πάλλη να συντάξει ένα υπόμνημα στο οποίο «να αποκρυσταλλούνται αι ανταλλαγείσαι κατά τη σύσκεψιν γνώμαι». Όχι η απόφασή του, αλλά οι γνώμες των επιτελών του. Το υπόμνημα μπορούμε να το θεωρήσουμε ως τη γνώμη, ή την «εισήγηση» της Στρατιάς προς το Συμβούλιο, και έχει ως βάση την εκτίμηση (που δεν αναφέρει ρητώς) ότι ο Τουρκικός στρατός βρίσκεται σε κατάσταση που προσεγγίζει την αποσύνθεση. Την εκτίμηση αυτή θα αναφέρει ο Συνταγματάρχης Πάλλης στο Συμβούλιο, απαντώντας σε σχετική ερώτηση του Πρωθυπουργού. Το πρωτότυπο κείμενο του Υπομνήματος έχει ως εξής:

Δια της καταλήψεως του Δορυλαίου και της διασπάσεως του εχθρικού μετώπου Δορυλαίου – Αφιόν Καραχισάρ, ελήξεν η πρώτη περίοδος των επιχειρήσεων. Η επομένη περίοδος, σκοπόν έχει την διάλυσιν των Κεμαλικών δυνάμεων, ή την απομάκρυνσιν αυτών από του μετώπου Δορυλαίου κατά τοιούτον τρόπον, ώστε η προ αυτού συγκέντρωσίς των ή να (είναι) αδύνατος, ή να απαιτήση μέγιστον χρονικόν διάστημα και μέγιστα μέσα τα οποία προς το παρόν τουλάχιστον ο εχθρός δεν διαθέτει.

Προς επίτευξιν τούτου, η Στρατιά πρέπει να επιτελέση επιδρομήν προς Άγκυραν να συντρίψη αν τας συναντήση τας εχθρικάς δυνάμεις, να διαλύση τον εν Άγκυρα εχθρικόν εφοδιασμόν και αν κατόπιν τούτου ο εχθρός δεν υποκύψη, επειδή η εν Άγκυρα παραμονή είναι μειονεκτική, να επιστρέψη εις  Δορύλαιον καταστρέφουσα ριζικώς την σιδηροδρομικήν γραμμήν. Κατόπιν της επιδρομής ταύτης είναι απίθανον ότι ο Κεμάλ θα δυνηθή να διατηρήση σημαντικόν αριθμόν δυνάμεων, πάντως όμως στράτευμα, όπερ ελλείψει  μεταγωγικών αδυνατεί να απομακρυνθή της σιδηροδρομικής γραμμής, δεν θα δύναται να πλησιάσει μετά σοβαρών δυνάμεων το μέτωπον του Δορυλαίου.

Η επιχείρησις προς την Άγκυραν παρουσιάζει δυσχερείας ως εκ της μακράς αποστάσεως («Δορύλαιον – Άγκυρα δια Σιβρί Χισάρ 265 χιλιόμετρα, δια Τσιφτελέρ – Ινλάρ άνω των 300 χιλιομέτρων») της καταστάσεως των οδών, του εκτός των γεφυρών αδιάβατου των ποταμών Σαγγαρίου και Πουρσάκ και της κατά Σεπτέμβριο επερχομένης εποχής των βροχών. Ως εκ των άνω μειονεκτημάτων η κύρια δυσχέρεια θα (είναι) η του εφοδιασμού.

Εκ της μέχρι τούδε μελέτης της επιχειρήσεως η Στρατιά έφθασεν εις το συμπέρασμα ότι δύναται να προχωρήση μέχρι του ανατολικωτέρου τμήματος του Σαγγαρίου, ήτοι της γραμμής  Μπεϊλίκ Κιοπρού – Καβάκ. Αν κατά το διάστημα τούτο συναντήση  τον εχθρόν και συντρίψη αυτόν, τότε η καταδίωξις προς Άγκυραν δια τμήματος της Στρατιάς δεν θα παρουσιάσει δυσχερείας.

Αν τουναντίον ο εχθρός υποχωρήση πέραν του Σαγγαρίου, η Στρατιά θα προχωρήση ή θα σταματήση αναλόγως των παρουσιαζομένων μέχρι της εποχής εκείνης συνθηκών. Αν δηλαδή αι συνθήκαι αύται είναι ευμενείς π.χ. κατάληψις της σιδηροδρομικής γραμμής μη κατεστραμμένης, οδοί και αυτοκίνητα εν καλή καταστάσει κ.τ.λ. δυνατόν να συνεχισθή η προς Άγκυραν πορεία, άλλως η Στρατιά θα αναλάβη την προς Δορύλαιον επάνοδον  καταστρέφουσα ριζικώς τα από Μπεϊλίκ Κιοπρού μέχρι ανατολικώς Δορυλαίου 100 χιλιόμετρα της σιδηροδρομικής γραμμής.

Εν Κιουταχεία τη 15 Ιουλίου 1921,  

Αντιστράτηγος Αναστάσιος Παπούλας

 

Αποστάσεις Μεταφορών

Αποστάσεις Μεταφορών

Η προβληματική του υπομνήματος της Στρατιάς

Γενικά σχόλια επί του υπομνήματος

Κατ’ αρχάς από το υπόμνημα απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά στον εχθρό, όσον αφορά τη δύναμη του, τη μαχητική του κατάσταση και το που αυτός βρίσκεται. Η Στρατιά αποφεύγει επιμελώς να αναφερθεί στον κύριο παράγοντα που θα καθορίσει τις παραπέρα κινήσεις της. Παρά ταύτα, από τα αναφερόμενα στο υπόμνημα διαφαίνεται αρκετά καθαρά ότι η Στρατιά, εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή, θεωρεί ότι ο εχθρικός στρατός βρίσκεται σε πολύ άσχημη κατάσταση λόγω της ήττας που είχε υποστεί.

Ακόμη, από το υπόμνημα απουσιάζει οποιαδήποτε αναφορά στην κατάσταση της Ελληνικής Στρατιάς, όσον αφορά τη δύναμή της, τις απώλειες που έχει υποστεί κατά τις προηγηθείσες επιχειρήσεις, το ηθικό του προσωπικού της, τη μαχητική της κατάσταση και τον εφοδιασμό της.

Είναι προφανές ότι αυτοί που θα λάβουν μέρος στο Συμβούλιο θα κληθούν να αποφασίσουν χωρίς την απαιτούμενη γνώση της γενικής κατάστασης των Τουρκικών και Ελληνικών δυνάμεων.

Το υπόμνημα σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί την απόλυτη και κατηγορηματική γνώμη του Αρχιστρατήγου αναφορικά με το εάν θα πρέπει -ή δεν πρέπει- να συνεχιστούν οι επιχειρήσεις για την καταστροφή ή την ολοκλήρωση της καταστροφής του εχθρικού στρατού, και σε καταφατική περίπτωση πότε και πως θα ενεργήσει η Στρατιά για να φέρει σε αίσιο πέρας αυτές τις επιχειρήσεις. Ακόμη, η Στρατιά δεν αναφέρει αν με τις διαθέσιμες δυνάμεις μπορεί να εκτελέσει τη νέα εκστρατεία, καθώς επίσης δεν αναφέρει τυχόν αδυναμίες και προβλήματα που θα επιδράσουν αρνητικά στην εκτέλεση της επιχείρησης και τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την θεραπεία τους από την κυβέρνηση και από την ίδια. Στο τέλος του υπομνήματος καθίσταται προφανής η πρόθεση της Στρατιάς να αποφύγει τη συνέχιση των επιχειρήσεων και να αφήσει στην κυβέρνηση την ευθύνη της όποιας απόφασης. Προς τον σκοπό αυτό στο υπόμνημα απαριθμούνται οι προϋποθέσεις κάτω από τις οποίες είναι δυνατή η συνέχιση των επιχειρήσεων πέραν του ποταμού Σαγγάριου, που όμως η Στρατιά γνωρίζει ότι σε καμιά περίπτωση δεν πρόκειται να είναι ευνοϊκές.

Το υπόμνημα πάσχει σοβαρά σαν στρατιωτικό κείμενο λόγω της ασάφειας και αοριστίας που κυριαρχεί σε αυτό. Επίσης διακρίνεται καθαρά η προσπάθεια του συγγραφέα να συμβιβάσει –ανεπιτυχώς όμως- τις αντιτιθέμενες απόψεις των επιτελών της Στρατιάς.

Το κείμενο αποκλείεται να έχει γραφεί από τον Σαρρηγιάννη. Άλλωστε η γνώμη του δεν περιέχεται στο κείμενο. Ο Σαρρηγιάννης είναι ικανός επιτελής, διαθέτει ορθή κρίση και όλα τα έγγραφα που αφορούν τις επιχειρήσεις Ιουνίου έως Σεπτεμβρίου 1921 (σχέδια, διαταγές επιχειρήσεων κάθε μορφής, γενικές εντολές κλπ) έχουν συνταχθεί ιδιοχείρως από αυτόν και χαρακτηρίζονται από σαφήνεια και επαγγελματισμό. Πιστεύω ότι μεταξύ του Επιτελάρχη Πάλλη και του Υπαρχηγού του Επιτελείου πρέπει να υπήρχε κάποιας μορφής αντιπαλότητα, η οποία σε συνδυασμό με την αναποφασιστικότητα του Παπούλα, αποτελούσε την τέλεια συνταγή αποτυχίας. Ο πληθωρικός Υπαρχηγός του Επιτελείου της Στρατιάς, που ανδρώθηκε δίπλα στον τραχύ και αποφασιστικό Πάγκαλο, επισκίαζε τον Επιτελάρχη του και αυτό ήταν περισσότερο από φανερό. Ο Γούναρης τον κράτησε στη στρατιά μετά την πολιτική μεταβολή της 1ης Νοεμβρίου 1920 και αργότερα, τον Φεβρουάριο του 1921, τον κάλεσε στο Λονδίνο ως στρατιωτικό σύμβουλο του στις εκεί διεξαγόμενες διαπραγματεύσεις. Είναι η εποχή που ο Πάλλης θα βρεθεί μόνος του στο επιτελείο της Στρατιάς και, μάλλον χωρίς δυσκολία, θα πείσει τον αμόρφωτο στρατιωτικά Παπούλα να τροποποιήσει το σχέδιο επιχειρήσεων του Μαρτίου που είχε συντάξει ο Σαρρηγιάννης πριν την αναχώρησή του για το Λονδίνο και προέβλεπε συγκλίνουσα επίθεση προς την Κιουτάχεια και το Εσκή Σεχήρ. Οι επιχειρήσεις του Μαρτίου θα διεξαχθούν με βάση το νέο σχέδιο -του Πάλλη- που προέβλεπε αποκλίνουσες επιθέσεις προς Εσκή Σεχήρ και Αφιόν Καραχισάρ και θα αποτύχουν. Πιστεύω ότι ο Πάλλης δεν συνεργάστηκε με τον Σαρρηγιάννη για τη σύνταξη του υπομνήματος. Στο υπόμνημα απουσιάζει η γνώμη του Σαρρηγιάννη όπως αυτή διατυπώθηκε στη σύσκεψη της Στρατιάς: «Η σπουδή με την οποίαν αποχωρεί ο εχθρός αποδεικνύει ότι ούτος απώλεσε την αγωνιστικήν του δύναμιν …. Φρονώ ότι η Στρατιά δεν πρέπει να χάση καιρόν, αλλά να συνεχίση το ταχύτερον την επιθετικήν της πορείαν».

Ειδικά σχόλια

Στην αρχή του υπομνήματος δίνεται η εντύπωση ότι η Στρατιά συμφωνεί με τη συνέχιση των επιχειρήσεων και ότι αυτές θα έχουν ως σκοπό τη διάλυση των Κεμαλικών δυνάμεων. Ο όρος βεβαίως είναι αδόκιμος. Μια Στρατιά αναλαμβάνει την εκτέλεση επιθετικών επιχειρήσεων για να καταστρέψει τον στρατό του αντιπάλου. Η διάλυση έρχεται ως αποτέλεσμα της καταστροφής. Η Στρατιά όμως φαίνεται να πιστεύει, όπως και θα αναφέρει την επομένη στο Συμβούλιο, ότι η κατάσταση του αντιπάλου στρατού πλησίαζε αυτή της αποσύνθεσης και επομένως η επιχείρηση που θα αναλάμβανε στη συνέχεια, θα ήταν σχετικά εύκολη και θα απέβλεπε στη διάλυση των υπολειμμάτων του εχθρικού στρατεύματος εφόσον τα συναντούσε.

Αμέσως στη συνέχεια τα πράγματα ξεκαθαρίζουν ως το πως αντιλαμβανόταν η Στρατιά την κατάσταση του εχθρικού στρατού και την μορφή των επιχειρήσεων που θα διεξαγάγει. Η Στρατιά θεωρεί ότι λόγω της άσχημης κατάστασης στην οποία βρίσκεται ο ηττημένος Τουρκικός Στρατός, δεν χρειάζεται να εκτελέσει ευρείες επιθετικές επιχειρήσεις για να τον καταστρέψει ή να τον διαλύσει, αλλά θα εκτελέσει μια «επιδρομή» (;) προς την Άγκυρα με σκοπό: α) να συντρίψει το εχθρικό στράτευμα… αν το συναντήσει, και β) να διαλύσει τον εις την Άγκυρα Τουρκικό εφοδιασμό (δηλ. τη βάση εφοδιασμού του εχθρού). Αν κατόπιν τούτου ο εχθρός δεν υποκύψει, η Στρατιά θα αποχωρούσε από την Άγκυρα επειδή η εκεί παραμονή είναι μειονεκτική. Επομένως, κατά τη Στρατιά, κατά την επιδρομή που αυτή θα εκτελέσει, είναι πιθανόν να μην έρθει σε επαφή με τον Τουρκικό Στρατό. Πως μπορεί να συμβεί αυτό δεν το λέει. (Σ.σ. Υποθέτω ότι αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί είτε επειδή η Στρατιά ελισσόμενη από τα πλευρά του εχθρού θα τον παρακάμψει και αυτός λόγω της άσχημης κατάστασης στην οποία διατελεί δεν θα μπορέσει να αντιδράσει, είτε επειδή ο εχθρικός στρατός, και πάλι λόγω της άσχημης κατάστασης στην οποία βρίσκεται, ενδέχεται να μη δεχθεί τη μάχη και να αποσυρθεί ανατολικά της Άγκυρας. Αλλά αν ο εχθρός υποχωρήσει ανατολικά της Άγκυρας, ήταν εύλογο ότι θα μετέφερε και τη βάση εφοδιασμού του ανατολικότερα. Σε αυτή την περίπτωση, ποια βάση εφοδιασμού θα κατέστρεφε η Στρατιά; Άγνωστο!).

Προκαλεί εντύπωση η αναφορά σε «επιδρομή». Είναι άγνωστο αν στους κανονισμούς τακτικής εκείνης της εποχής περιλαμβανόταν η «επιδρομή» ως μορφή επιθετικού ελιγμού και το με ποιες δυνάμεις και το πως διεξαγόταν. Παρά ταύτα, θεωρώ ότι η Στρατιά αναφέρεται σε μια μάλλον σχετικά εύκολη επιχείρηση που θα διεξαγόταν από ταχυκίνητες δυνάμεις, οι οποίες θα κινούνταν αιφνιδιαστικά και ταχέως προς την Άγκυρα, ελισσόμενες από ένα ή και τα δύο πλευρά του εχθρικού στρατού, με σκοπό να καταστρέψουν την εκεί βάση εφοδιασμού του. Όμως η Ελληνική Στρατιά δεν διέθετε μεγάλες δυνάμεις ιππικού -όπως ο Τουρκικός Στρατός- που θα τις έδιναν τη δυνατότητα ανάληψης τέτοιας μορφής επιχείρησης, αλλά και η ίδια ήταν πολύ βαριά και δυσκίνητη για να εκτελέσει επιχείρηση «επιδρομής».

Προβάλλοντας τώρα τις σκέψεις της Στρατιάς στο στρατηγικό επίπεδο, αναφορικά με την αποχώρησή της από την Άγκυρα μετά την καταστροφή της εκεί βάσης εφοδιασμού του εχθρού, είναι προφανές ότι η Στρατιά δεν αντιλαμβάνεται τις οδυνηρές συνέπειες που θα έχει μια τέτοια ενέργεια (δηλαδή η αποχώρηση από την Άγκυρα) επί του πολέμου που διεξήγαγε η Ελλάδα. Δεν αντιλαμβάνεται τη σημασία που έχει η Άγκυρα στο νου και την ψυχή των Τούρκων εθνικιστών, αλλά και στο γόητρο και τη συνέχεια του εθνικό-επαναστατικού κινήματος του Κεμάλ. Ακόμη δεν αντιλαμβάνεται ότι πέραν της Άγκυρας δεν υπάρχει σιδηροδρομική γραμμή, δεν υπάρχουν δρόμοι και ως εκ τούτου η συντήρηση του Κεμαλικού στρατού -ή ότι θα έχει απομείνει από αυτόν- θα είναι δυσχερής επειδή αυτός στερείται αυτοκινήτων και επομένως θα είναι προβληματική και η συνέχεια της ύπαρξής του. Η Στρατιά δεν αντιλαμβάνεται τη σημασία όλων αυτών και εύκολα αναφέρει ότι μετά την κατάληψη της Άγκυρας και την καταστροφή του τουρκικού εφοδιασμού, θα την εγκαταλείψει και θα αποχωρήσει στο Εσκή Σεχήρ, επειδή η παραμονή της στην Άγκυρα θα ήταν μειονεκτική. Και η απορία εύλογη: Πως είναι δυνατό να ήταν μειονεκτική η παραμονή της Ελληνικής Στρατιάς στην Άγκυρα, όταν αυτή θα είχε στη διάθεσή της τη σιδηροδρομική γραμμή, 800 φορτηγά αυτοκίνητα και οργανωμένη επιμελητεία ορεινής σύνθεσης για να ανεφοδιάζεται και να συντηρείται και δεν θα ήταν απείρως πιο μειονεκτική για τον Τουρκικό Στρατό -που στερούνταν φορτηγών αυτοκινήτων- η απώθηση του στην περιοχή της Σεβάστειας, η οποία δεν διέθετε σιδηρόδρομο και δρόμους; Δυστυχώς όμως, για ακόμη μία φορά η ηγεσία της Ελληνικής Στρατιάς συνεχίζει να σκέφτεται όπως και τον Δεκέμβριο του 1920, όταν κατά τη διεξαχθείσα τότε επιθετική αναγνώριση προς το Εσκή Σεχήρ κατέλαβε την τοποθεσία Ινονού και στη συνέχεια την εγκατέλειψε και αποχώρησε στην Προύσα, με αποτέλεσμα οι Τούρκοι να ανακοινώσουν ότι ο Ελληνικός Στρατός ηττήθηκε και τα αποτελέσματα αυτής της «ήττας» να πληρωθούν τον Μάρτιο με νέα ήττα, πραγματική αυτή τη φορά, και πολύ αίμα.

Μέχρι αυτό το σημείο, η «πρόταση–εισήγηση» της Στρατιάς στηρίζεται σε έναν παραλογισμό. Ο Τουρκικός Στρατός βρίσκεται σε κατάσταση που προσεγγίζει την αποσύνθεση -θα το αναφέρει την επομένη ο Επιτελάρχης της στον Πρωθυπουργό- και ως εκ τούτου δεν μπορεί να αντιδράσει, ο δε χώρος και χρόνος ανήκει εξ ολοκλήρου στην Ελληνική Στρατιά. Το πώς προέκυψε αυτή η βάση σκέψης, αποτελεί ένα ερώτημα. Ίσως η Στρατιά ήθελε μια μεγάλη νίκη ισοδύναμη με την καταστροφή του Τουρκικού Στρατού, δεν την κέρδισε, αλλά την ανήγγειλε. Στην πραγματικότητα από πουθενά δεν προέκυπτε ότι ο Τουρκικός Στρατός βρισκόταν σε κατάσταση που προσέγγιζε την αποσύνθεση. Αλλά η διοίκηση της Στρατιάς το υποστήριζε και για αυτόν τον λόγο τα διθυραμβικά ανακοινωθέντα, οι δοξολογίες, οι αψίδες θριάμβου στο Εσκή Σεχήρ, οι τελετές, οι παράτες, οι παρασημοφορίες κ.τ.λ. Και αυτή την άποψη, την είχε ασπαστεί και η κυβέρνηση. Στο αεροδρόμιο του Εσκή Σεχήρ που έλαβαν χώρα οι παράτες και οι παρασημοφορίες, ο Υπουργός των Στρατιωτικών θα πει στον διοικητή του Α’ Σ.Σ. Υποστράτηγο Αλέξανδρο Κοντούλη που ανησυχούσε: «Μην ανησυχείς στρατηγέ. Η επιχείρηση θα κρατήσει 15 ημέρες. Θα πάμε στην Άγκυρα, θα καταστρέψουμε τον Τουρκικό εφοδιασμό και θα επιστρέψουμε».

Στη συνέχεια όμως του υπομνήματος η κατάσταση ανατρέπεται άρδην. Μολονότι ο Κεμαλικός στρατός βρίσκεται σε κατάσταση που προσεγγίζει την αποσύνθεση και η Στρατιά με την επιδρομή που θα εκτελέσει ενδεχομένως και να μην τον συναντήσει, και αν τον συναντήσει θα τον συντρίψει, ξαφνικά η επιδρομή προς την Άγκυρα γίνεται επιχείρηση και θα παρουσιαστούν δυσχέρειες κατά την εκτέλεσή της, εκ των οποίων η σημαντικότερη είναι αυτή του εφοδιασμού εξ αιτίας της μεγάλης απόστασης που χωρίζει το Εσκή Σεχήρ από την Άγκυρα.

Αλλά η απορία είναι εύλογη. Αφού ο εχθρικός στρατός βρίσκεται σε κατάσταση που προσεγγίζει την αποσύνθεση, είναι εύλογο ότι η συντριβή του θα είναι ευχερής, χωρίς μάλιστα τη διεξαγωγή έντονου αγώνα, και επομένως δεν θα υπάρξουν οι μεγάλες καταναλώσεις πυρομαχικών που μπορούν να οδηγήσουν το σύστημα εφοδιασμού σε κορεσμό. Από πού λοιπόν προκύπτει ότι οι ανεφοδιαστικές ανάγκες θα είναι μεγάλες και δεν θα μπορούν να ικανοποιηθούν από τη σιδηροδρομική γραμμή και τα μέσα μεταφοράς της Στρατιάς; Και για ποιον λόγο η Στρατιά που διαθέτει 800 και πλέον φορτηγά αυτοκίνητα, εφοδιοπομπές καμηλών και αραμπάδων και μεταφέρει στα μεταγωγικά μάχης και στις Μοίρες των Συζυγαρχιών των Μεραρχιών 300 βλήματα κατά πυροβόλο, δεν θα μπορέσει να αντιμετωπίσει έναν στρατό, η κατάστασή του οποίου προσεγγίζει την αποσύνθεση; Στο ερώτημα αυτό δυστυχώς δεν υπάρχει απάντηση.

Στη συνέχεια όμως του υπομνήματος ακολουθεί και νέα ανατροπή. Η επιδρομή δεν μπορεί να εκτελεστεί. Η Στρατιά δεν μπορεί να φθάσει στην Άγκυρα. Η Στρατιά μπορεί να υποστηρίξει τον ελιγμό της από πλευράς μεταφορών μέχρι τον ανατολικό κλάδο του Σαγγάριου (γραμμή: γέφυρα Μπεϊλίκ Κιοπρού – Καβάκ). Αν συναντήσει τον εχθρό στην περιοχή δυτικά του Σαγγάριου και τον συντρίψει, τότε η καταδίωξη (όχι η επιδρομή) μέχρι την Άγκυρα από τμήμα της Στρατιάς δεν θα παρουσιάσει προβλήματα. Η φράση «και θα τον συντρίψει» περικλείει πλέον και μια αμφιβολία για τη δυνατότητα της Στρατιάς να συντρίψει τον Τουρκικό Στρατό, που η κατάσταση του προσεγγίζει την αποσύνθεση. Η συντριβή του Τουρκικού Στρατού δεν είναι βεβαία, ακόμη και στη περίπτωση που δεχθεί τη μάχη στη περιοχή του Σιβρί Χισάρ, σε απόσταση δηλαδή 40 χιλιόμετρων από την γραμμή που σταμάτησε η Στρατιά, σε μια απόσταση που τα μέσα μεταφοράς που διαθέτει, της επιτρέπουν την απρόσκοπτη υποστήριξη της επιχείρησης. Και τέλος κάτι το πολύ σημαντικό: η Στρατιά δεν γνωρίζει αν ο Τουρκικός Στρατός βρίσκεται ανάμεσα σε αυτή και τον Σαγγάριο. Εδώ χρειάζονται πολλά θαυμαστικά.

Αν όμως ο εχθρός υποχωρήσει πέραν του Σαγγάριου, η Στρατιά θα προχωρήσει ή θα σταματήσει ανάλογα με τις συνθήκες που θα επικρατούν εκείνη την περίοδο (αυτές που αναφέρονται στο υπόμνημα). Δηλαδή:

  • Ύστερα από την παρέλευση 7 ημερών από την κατάληψη του Δορυλαίου, η Στρατιά θα αναφέρει στο Συμβούλιο (δια του υπομνήματος) ότι δεν γνωρίζει που βρίσκεται ο κύριος όγκος του Τουρκικού Στρατού. Αν δηλαδή βρίσκεται μεταξύ Αλπήκιοϊ και Σαγγάριου, ή ανατολικά του ποταμού. Και ότι με βάση τις πληροφορίες που είχε συλλέξει δεν μπορεί να εκτιμήσει το που μπορεί να βρίσκεται. Είναι προφανές ότι ο Διοικητής της Στρατιάς θα παρουσιαστεί στο συμβούλιο χωρίς καμιά απολύτως εκτίμηση για τη δύναμη, την κατάσταση, τη θέση και τις δυνατότητες του εχθρού. Το μόνο που θα έχει να αναφέρει η Στρατιά δια του Επιτελάρχη της στο Συμβούλιο -και αυτό απαντώντας σε ερώτηση του Πρωθυπουργού- είναι ότι ο εχθρός βρίσκεται σε κατάσταση που προσεγγίζει την αποσύνθεση.
  • Η Στρατιά θα αναφέρει ακόμη στο Συμβούλιο ότι σε περίπτωση που η σιδηροδρομική γραμμή Αλπήκιοϊ – Μπεϊλίκ Κιοπρού δεν είναι κατεστραμμένη, αυτό θα αποτελεί μία ευμενή συνθήκη για να συνεχίσει τις επιχειρήσεις και πέραν του Σαγγάριου. Αλλά και πάλι η απορία είναι εύλογη. Για ποιον λόγο οι Τούρκοι να έχουν αφήσει τη σιδηροδρομική γραμμή άθικτη, όταν παντού αλλού την έχουν αχρηστεύσει και μάλιστα κάτω από πιεστικές συνθήκες; Αλλά και αν ακόμη δεν την έχουν αχρηστεύσει, για ποιο λόγο να μη το πράξουν στη περίπτωση που η Στρατιά συνεχίσει την προέλασή της; Είναι προφανές ότι η Στρατιά θέτει μια προϋπόθεση για να συνεχίσει τις επιχειρήσεις ανατολικά του Σαγγάριου, που δεν πρόκειται να υπάρξει. Ακόμη και αν η σιδηροδρομική γραμμή δεν είχε αχρηστευθεί στις 15 Ιουλίου, είναι πλέον ή βέβαιο ότι οι Τούρκοι θα την αχρηστεύσουν με την έναρξη της Ελληνικής προέλασης και θα έχουν την κάθε άνεση χρόνου για να το κάνουν.
  • Η Στρατιά μολονότι γνωρίζει ότι το οδικό δίκτυο μέχρι το Σαγγάριο, αλλά και ανατολικά αυτού, αποτελείται από καρόδρομους και είναι κατάλληλο μόνο για αραμπάδες και μεταφορικά ζώα και ακατάλληλο για την κίνηση έμφορτων φορτηγών αυτοκινήτων, θέτει ως προϋπόθεση για να συνεχίσει τις επιχειρήσεις πέραν του Σαγγάριου την καλή κατάσταση του οδικού δικτύου. Και αυτή η προϋπόθεση σε καμιά περίπτωση δεν πρόκειται να εκπληρωθεί και η Στρατιά το γνωρίζει, ή τουλάχιστο όφειλε να το γνωρίζει. Οι καρόδρομοι της περιοχής του Σαγγάριου δεν μπορούν να υποστηρίξουν τις δια αυτοκινήτων μεταφορές της Στρατιάς. Τουλάχιστο δεν μπορούν να τις εξυπηρετήσουν με επάρκεια
  • Ενώ είναι βέβαιο ότι η κίνηση των έμφορτων -κυρίως με πυρομαχικά- φορτηγών αυτοκίνητων επί των καροποίητων οδών θα συναντήσει σοβαρές δυσκολίες, ενδεχομένως και ανυπέρβλητες, που θα έχουν ως αποτέλεσμα την ταχεία φθορά τους, θέτει ως προϋπόθεση για τη συνέχιση των επιχειρήσεων και πέραν του Σαγγάριου την καλή κατάσταση των αυτοκινήτων. Δηλαδή κάτι που δεν πρόκειται να υπάρξει.

Είναι προφανές, ότι η Στρατιά θέτει προϋποθέσεις για τη συνέχιση των επιχειρήσεων ανατολικά του Σαγγάριου που είναι βέβαιο ότι δεν πρόκειται να είναι ευνοϊκές.

Μία ακόμη δυσχέρεια που αναφέρει στο υπόμνημά της η Στρατιά είναι ότι τον Σεπτέμβριο, δηλαδή σε 45 ημέρες, αρχίζει η εποχή των βροχών και επομένως (δεν το αναφέρει ρητά) η χρησιμοποίηση των φορτηγών αυτοκινήτων, των βαρέων και πεδινών πυροβόλων, αλλά και όλων των άλλων βοήλατων και ιππήλατων οχημάτων στην περιοχή του Σαγγάριου -που θα μετατρεπόταν σε βόρβορο- θα καθίστατο δυσχερής έως απαγορευτική. Επομένως ο καιρός επέβαλε την άμεση έναρξη της επιχείρησης, ώστε αυτή να ολοκληρωθεί πριν αρχίσουν οι βροχές. Η επανέναρξη της προέλασης θα επέτρεπε και την έναρξη των εργασιών για την επισκευή της σιδηροδρομικής γραμμής, η οποία έπρεπε να αποτελέσει τη βασική γραμμή συγκοινωνιών της Στρατιάς, δεδομένης της ακαταλληλότητας του οδικού δικτύου της περιοχής του Σαγγάριου για την κίνηση των φορτηγών αυτοκινήτων. Και οι δύο αυτοί κρίσιμοι παράγοντες για την ευόδωση της επιχείρησης, επέβαλαν να εισακουστεί η εισήγηση του Σαρρηγιάννη: «Η Στρατιά δεν πρέπει να χάση καιρόν, αλλά να συνεχίση το ταχύτερον την επιθετικήν της πορείαν δια να εμποδίση την ανασυγκρότησιν του εχθρού και την αμυντικήν του οργάνωσιν».

Αυτή θα έπρεπε να ήταν η μόνη εισήγηση της Στρατιάς στο Συμβούλιο και τίποτε περισσότερο. Αλλά στο Συμβούλιο υπέβλήθη το παραπάνω ανερμάτιστο υπόμνημα, το οποίο οι παριστάμενοι -κατά τον Μπουλαλά- το υποδέχθηκαν με θυμηδία. Και βεβαίως στο Συμβούλιο δεν παραβρέθηκε ο Σαρρηγιάννης, που ίσως θα μπορούσε να τοποθετήσει τα πράγματα στις πραγματικές τους διαστάσεις. Διότι ήταν ο μόνος που εκείνη τη στιγμή διέθετε ορθή στρατηγική αντίληψη των πραγμάτων.

Θεωρώ ότι το υπόμνημά ήταν το άλλοθι του Παπούλα για την περίπτωση που οι επιχειρήσεις προς την Άγκυρα αποτύγχαναν. Δηλαδή: «Εγώ σας ανέφερα τα προβλήματα, αλλά εσείς τα αγνοήσατε και με διατάξατε να πάω στην Άγκυρα». Κάπως έτσι. Και δυστυχώς αυτό θα πει μετά την επιστροφή από τον Σαγγάριο. Αυτός ήταν ο Αρχιστράτηγος της Ελληνικής Στρατιάς. Και η τοποθέτησή του στην θέση του Αρχιστρατήγου, ήταν καθαρή επιλογή του Πρωθυπουργού Δημητρίου Γούναρη.

Θα πρέπει να σημειωθεί και κάτι ακόμη. Στο υπόμνημα περιλαμβάνεται μια φράση που προκαλεί ενδιαφέρον: «δια Τσιφτελέρ – Ινλάρ άνω των 300 χιλιομέτρων». Η φράση δημιουργεί την υποψία ότι η Στρατιά είχε μελετήσει σε κάποιο επίπεδο την επιχείρηση προς την Άγκυρα και είχε εξετάσει την περίπτωση η προέλαση να διεξαχθεί νότια του ποταμού Σαγγάριου, από την Αλμυρά Έρημο και ότι η κίνηση δια της κατευθύνσεως αυτής θα επιβάρυνε ακόμη περισσότερο το σύστημα μεταφορών επειδή η απόσταση την οποία θα έπρεπε να καλύπτουν τα μέσα μεταφοράς ήταν πολύ μεγαλύτερη αυτής βόρεια του Σαγγάριου. Ο Σπυρίδωνος σε έγγραφο που φέρει χειρόγραφα την ημερομηνία «Αθήνα 3 Νοεμβρίου 1933» και φυλάσσεται στο αρχείο της ΔΙΣ‡, αναφέρει ότι κατά τη σύσκεψη της 13ης Ιουλίου του ετέθη «το πρόβλημα του ανεφοδιασμού συμφώνως προς το εφαρμοσθέν σχέδιον του ελιγμού των σωμάτων στρατού δια της νοτίως του Σαγγαρίου ερήμου. Ο αρχηγός του στρατού προ της διαφωνίας των επιτελών του, στηριχθείς εις την ελπίδα καταλήψεως ανεπάφου της σιδηροδρομικής γραμμής Εσκί Σεχίρ – Αλπήκιοϊ – Μπεϊλίκ Κιοπρού – Άγκυρα, συνέταξε το γνωστό προς την κυβέρνησιν υπόμνημα». Τα παραπάνω ο Σπυρίδωνος δεν το καταγράφει στο βιβλίο του «Πόλεμος και Ελευθερίαι».

Είναι εύλογο σε πολλούς να προκληθεί η απορία για ποιους λόγους έγινε η παραπάνω μακροσκελής παρουσίαση. Ένας ήταν ο λόγος που την προκάλεσε. Να καταδειχθεί το τεράστιο πρόβλημα, που με ευθύνη της κυβέρνησης, ταλάνιζε την Μικρασιατική Στρατιά στο στρατηγικό και επιχειρησιακό επίπεδο. Και τα δύο επίπεδα ήταν ακέφαλα. Η Ελληνική Στρατιά δεν διέθετε ηγεσία ικανή να λάβει τις εκάστοτε αναγκαίες στρατηγικές και επιχειρησιακές αποφάσεις. Η Ελληνική Στρατιά δεν διέθετε τον Αρχιστράτηγο που απαιτούσαν οι καιροί. Στην πραγματικότητα δεν διέθετε τον διοικητή που μπορούσε να αποφασίζει, ανεπηρέαστος από τις αντιτιθέμενες απόψεις του επιτελείου του, κατά τρόπο απόλυτο και κατηγορηματικό. Οι όποιες αποφάσεις λαμβάνονταν, αποτελούσαν συγκερασμό των αντικρουόμενων απόψεων των κύριων επιτελών. Και στο σημείο αυτό ο Σπυρίδωνος είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικός. Κατά τη σύσκεψη της 13ης Ιουλίου, μετά τον Υπαρχηγό του Επιτελείου και τον Διευθυντή του IV Γραφείου, τον λόγο έλαβε ο Επιτελάρχης ο οποίος είπε: «Ευρισκόμεθα προ μιας απολύτου αισιοδοξίας του Γραφείου Επιχειρήσεων και μιας απολύτου απαισιοδοξίας του Γραφείου Ανεφοδιασμού και Μεταφορών. Εγώ είμαι μεταξύ των δύο. Επειδή όμως εκ πείρας γνωρίζω ότι το Γραφείο Μεταφορών αποδίδει περισσότερα από όσα υπόσχεται κλίνω μάλλον προς τας απόψεις του ΙΙΙ Γραφείου».

Η εισήγηση Σπυρίδωνος

Με βάση τα όσα γνωρίζουμε σήμερα, φαίνεται ότι η εισήγηση του Αντισυνταγματάρχη Γ. Σπυρίδωνος προς τον Διοικητή της Στρατιάς -γραμμένη ασφαλώς πολύ μετά το τέλος της εκστρατείας- ότι «τα απομένοντα τώρα εις τας Μεραρχίας πυρομαχικά μετά τους τελευταίους αγώνες επαρκούν μόνον δι’ αγώνα μιας ή το πολύ δύο ημερών», ήταν μάλλον υπερβολική και διαψεύδεται από τα αναφερόμενα στο ΧΙ κεφάλαιο του τόμου της ΔΙΣ «Ανεφοδιασμοί και Μεταφοραί κατά την Μικρασιατικήν Εκστρατείαν», σελίδες 226-243, σύμφωνα με το οποίο οι Μεραρχίες κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων αναπλήρωναν ανελλιπώς τα καταναλωθέντα πυρομαχικά τους είτε δια αυτοκινήτων που προωθούνταν εγγύς της θέσης των Συζυγαρχιών τους, είτε δια εφοδιοπομπών καμηλών που προωθούνταν μέχρι τα Σώματα Στρατού από τα σημεία εκφόρτωσης αυτοκινήτων ή τα Κέντρα Εφοδιασμού, ή διατίθεντο και ακολουθούσαν τα Σώματα Στρατού. Όμως η εισήγηση του Σπυρίδωνος αποτέλεσε το άλλοθι του Παπούλα για να «σταθεί» ενάντια στην προς την Άγκυρα επιχείρηση. Ασφαλώς πολλά πράγματα θα έπρεπε να γίνουν για την ανασυγκρότηση την ενίσχυση και τον ανεφοδιασμό της Στρατιάς μετά τις μάχες που προηγήθηκαν, αλλά στις 13 Ιουλίου οι Ελληνικές Μεραρχίες είχαν πλήρεις τους φόρτους τους σε τρόφιμα και πυρομαχικά. Άλλωστε στις επιχειρήσεις του Ιουλίου οι καταναλώσεις πυρομαχικών δεν υπήρξαν μεγάλες, δεδομένου ότι μόνον 4 μεραρχίες από τις 11 της Στρατιάς είχαν σημαντική συμμετοχή στις διεξαχθείσες μέχρι και τις 7 Ιουλίου μάχες και ως εκ τούτου η συμπλήρωση των αποθεμάτων τους μέχρι την ημερομηνία που έλαβε χώρα η αναφερόμενη υπό του Σπυρίδωνος σύσκεψη, ήταν εύλογο ότι θα είχε ολοκληρωθεί.

(Σ.σ. Η μεγάλη τιμή για τη διάρρηξη του ισχυρά οχυρωμένου θύλακα της Κιουτάχειας κατά τις επιχειρήσεις του Ιουλίου ανήκει στις Ι και V Μεραρχίες των Α’ και Β’ Σ.Σ. αντίστοιχα, οι οποίες στην κρίσιμη και αμφίρροπη μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ – Υψώματος 1799, ανέπτυξαν πρωτοβουλία, συνεργάστηκαν μεταξύ τους -χωρίς την παρέμβαση των Σωμάτων Στρατού στα οποία ανήκαν- και διέρρηξαν την εχθρική τοποθεσία στο αριστερό της, με αποτέλεσμα οι Τούρκοι να εξαναγκαστούν να αποχωρήσουν από τον οχυρωμένο θύλακα της Κιουτάχειας για να αποφύγουν την κύκλωση και να συμπτυχθούν προς το Εσκή Σεχήρ και το Σεϊντή Γαζή. Από τις λοιπές Μεραρχίες οι VII, Χ και το Απόσπασμα της ΙΧ ήρθαν σε επαφή με τις οπισθοφυλακές του Τουρκικού Στρατού όταν εγκατέλειπε την Κιουτάχεια. Η ΙΙ, ΙΙΙ, IV, XI, XII και XIII Μεραρχίες, είχαν ελάχιστη έως καθόλου συμμετοχή στις μάχες. Στη δε μάχη της 8ης Ιουλίου αν και έλαβε μέρος το μεγαλύτερο μέρος των Μεραρχιών, ο αγώνας ήταν διάρκειας ολίγων ωρών και επομένως και οι καταναλώσεις μικρές. Αν οι απώλειες είναι ικανές να φανερώσουν την ένταση των μαχών και σε ένα βαθμό και τις καταναλώσεις πυρομαχικών, τότε θα πρέπει να αναφερθεί ότι οι Ι και V Μεραρχίες, στις μάχες του Καραμπουγιού Νταγ, του Υψώματος 1799 και του Τσαούς Τσιφλίκ, είχαν από κοινού το 31% των συνολικών απωλειών της Ελληνικής Στρατιάς σε όλη τη διάρκεια των επιχειρήσεων του Ιουλίου, που ανέρχονταν 8.371 νεκρούς τραυματίες και αγνοούμενους. Αν υπολογιστούν οι απώλειες των Ι και V Μεραρχιών και στις υπόλοιπες μάχες -για τις οποίες δεν διαθέτουμε στοιχεία- τότε οι συνολικές απώλειες αυτών, ίσως προσεγγίζουν το 40% των συνολικών απωλειών της Στρατιάς. Οι ως άνω παρατηρήσεις έχουν τη σημασία τους για όσα θα αναφέρουμε αμέσως μετά).

Η V Μεραρχία μολονότι ήταν αυτή που έδωσε τους σκληρότερους αγώνες και είχε τις μεγαλύτερες καταναλώσεις πυρομαχικών από όλες τις άλλες Ελληνικές Μεραρχίες, μέχρι και τις 8 Ιουλίου είχε καταναλώσει μόλις το 43% των 7.541 βλημάτων του μεραρχιακού πυροβολικού της [2 Ορειβατικές Μοίρες (ΜΟΠ) με 8 πυροβόλα 65 χιλ. εκάστη] που μεταφέρονταν υπό των ΜΟΠ και της V Μοίρας Συζυγαρχιών και το 28% των 16.398 συνολικά μεταφερόμενων βλημάτων, υπολογιζόμενων και των βλημάτων των λοιπών Μοιρών Πυροβολικού και Μονάδων που υποστήριξαν τους αγώνες της Μεραρχίας. Για την ακρίβεια των πραγμάτων, η Vα ΜΟΠ και η Vβ ΜΟΠ κατανάλωσαν συνολικά κατά τις επιχειρήσεις του Ιουλίου 3.269 βλήματα, δηλαδή κατά Μ.Ο. 204 βλήματα κατά πυροβόλο, έναντι των 180 βλημάτων κατά πυροβόλο που μετέφερε εκάστη ΜΟΠ. Τα οργανικά τους πυρομαχικά συμπληρώθηκαν από τη Μοίρα Συζυγαρχιών της Μεραρχίας που μετέφερε 1.442 βολιδοφόρα και 3.295 εκρηκτικά βλήματα. Σε όλες τις μάχες στις οποίες συμμετείχε V Μεραρχία, οι Συζυγαρχίες της ανεφοδίαζαν κανονικά τα μάχιμα τμήματα χωρίς να παρατηρηθεί έλλειψη πυρομαχικών, ο δε ανεφοδιασμός των Συζυγαρχιών γινόταν από κλιμάκια αυτοκινήτων επί της οδού Σάλκιοϊ – Αλτουντάς. Στη συνέχεια και κατά την κίνηση της Μεραρχίας επί ορεινού εδάφους, ο ανεφοδιασμός των Συζυγαρχιών της γινόταν δια εφοδιοπομπών καμηλών οι οποίες προωθούνταν στις θέσεις τους από τον Σταθμό Εφοδιασμού που ιδρύθηκε στο χ. Αλτουντάς.

Ο τότε διευθυντής του ΙΙΙ Γραφείου της Ι Μεραρχίας, Λοχαγός Μπουλαλάς, αναφέρει ότι στις 13 Ιουλίου η Ι Μεραρχία διέθετε 4½ ημερών τροφές και «όσον δ’ αφορά τα πυρομαχικά είχε πλήρη τα μεταγωγικά μάχης των μονάδων, εκτός από τον ατομικόν εφοδιασμόν των ανδρών, και επί πλέον 200 οβίδας κατά πυροβόλον επί του μετ’ αυτής κινουμένου κλιμακίου αραμπάδων». Επομένως στις 13 Ιουλίου οι ΜΟΠ της Ι Μεραρχίας διέθεταν πλήρη τα οργανικά τους πυρομαχικά, δηλαδή 180 βλήματα κατά πυροβόλο, στη δε Μοίρα Συζυγαρχιών μεταφέρονταν τα προβλεπόμενα 120 βλήματα κατά πυροβόλο, ήτοι στο σύνολο 300 βλήματα κατά πυροβόλο. Επιπλέον, μεταφέρονταν στο κλιμάκιο αραμπάδων που συνόδευε τη Μεραρχία ακόμη 200 βλήματα κατά πυροβόλο.

Όσον αφορά τις λοιπές Μεραρχίες, μπορούμε να εκτιμήσουμε με ασφάλεια ότι η κατάσταση τους στις 15 Ιουλίου, από πλευρά διατιθέμενων πυρομαχικών, ήταν ευνοϊκότερη των Ι και V Μεραρχιών. Οι παρακάτω αναφορές είναι ενδεικτικές.:

  • Η ΙΙΙ Μεραρχία, πέραν των οργανικών πυρομαχικών της (300 βλήματα κατά πυροβόλο), συνοδευόταν από εφοδιοπομπή αυτοκινήτων η οποία μετέφερε 250 βλήματα κατά πεδινό και ορειβατικό πυροβόλο των 75 και 65 χιλ. αντίστοιχα. Η ΙΙΙ Μεραρχία δεν ενεπλάκη σε μάχη μέχρι και τις 8 Ιουλίου.
  • Το Γ’ Σ.Σ. (VII και Χ Μεραρχίες) παρακολουθείτο κατά την προέλασή του προς την Κιουτάχεια από τη β’ Πεδινή Εφοδιοπομπή εξ 900 οχημάτων, η οποία μετέφερε συνολικά 12.000 βλήματα πεδινού πυροβολικού (για τα 36 πεδινά πυροβόλα του Συντάγματος Πεδινού Πυροβολικού του Σώματος), και από 8.000 βλήματα ορειβατικού πυροβολικού των 75 και 65 χιλ. για τις ΜΟΠ των 75 χιλ. της VII Μεραρχίας και των 65 χιλ. της Χ Μεραρχίας. Δηλαδή πέραν των οργανικών βλημάτων πυροβολικού των Μεραρχιών και του ΣΠΠ, μεταφέρονταν ακόμη 333 βλήματα κατά πεδινό πυροβόλο 75 χιλ., 500 βλήματα κατά ορειβατικό πυροβόλο 75 χιλ. και 500 βλήματα κατά ορειβατικό πυροβόλο 65 χιλ. Οι Μεραρχίες του Γ’ Σ.Σ. ενεπλάκησαν σε μάχη στις 3 Ιουλίου με τις οπισθοφυλακές του Τουρκικού Στρατού που αποχωρούσε από την τοποθεσία της Κιουτάχειας και στις 8 Ιουλίου για την απόκρουση της Τουρκικής αντεπίθεσης. Και οι δύο Μεραρχίες του Γ’ Σ.Σ., μετά τις 3 Ιουλίου ανεφοδιάζονταν συνεχώς με πυρομαχικά, η μεν VII εκ του 2ου Λόχου καμηλών (400 καμήλες) ο οποίος την ακολουθούσε από τις 27 Ιουνίου, η δε Χ από τη β’ Πεδινή Εφοδιοπομπή. Στις 9 Ιουλίου το Γ’ Σ.Σ. ανεφοδιάστηκε σε πυρομαχικά στο Εσκή Σεχήρ από τη β’ Πεδινή Εφοδιοπομπή.
  • Η ΙΙ Μεραρχία είχε αμελητέα συμμετοχή στην μάχη του Καραμπουγιού Νταγ και του Υψώματος 1799.
  • Η ΧΙΙ Μεραρχία ομοίως δεν έλαβε μέρος σε μάχη.
  • Η ΧΙΙΙ Μεραρχία «αρνήθηκε» να συμμετάσχει στη μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ.

Κατόπιν τούτων προκαλεί μεγάλη απορία η εισήγηση του Σπυρίδωνος. Η αναφορά του ότι «τα απομένοντα τώρα στις Μεραρχίες πυρομαχικά επαρκούν για αγώνα 1-2 ημερών» δεν υποστηρίζεται από πουθενά. Πως μπορεί να κάνει αυτήν τη δήλωση όταν η V Μεραρχία είχε καταναλώσει σε όλη τη διάρκεια των επιχειρήσεων του Ιουλίου κάτι περισσότερο από τα οργανικά πυρομαχικά των Μοιρών Πυροβολικού της (204 βλήματα κατά πυροβόλο, έναντι των 180 βλημάτων κατά πυροβόλο που μετέφεραν) και τα καταναλωθέντα είχαν αναπληρωθεί από την Μοίρα Συζυγαρχιών και αυτής από τις εφοδιοπομπές;

Θεωρώ ότι στις 13 Ιουλίου οι Μεραρχίες της Ελληνικής Στρατιάς διέθεταν πλήρη τα οργανικά πυρομαχικά τους, στο δε Εσκή Σεχήρ και το Σεϊντή Γαζή είχαν αρχίσει να συρρέουν οι Εφοδιοπομπές πυρομαχικών που ακολουθούσαν τα Σώματα Στρατού και τις Μεραρχίες και ταυτόχρονα θα πρέπει να είχαν μεταφερθεί δια αυτοκινήτων και σημαντικές ποσότητες πυρομαχικών από το Ουσάκ και το Τουμλού Μπουνάρ. Κατόπιν τούτων, τουλάχιστον από απόψεως διατιθέμενων πυρομαχικών, μπορούσε να συνεχιστεί με ασφάλεια η καταδίωξη του κατ’ επανάληψη ηττηθέντος Τουρκικού Στρατού που αποχωρούσε «δρομαίως» προς τα ανατολικά. Η διακοπή της καταδίωξης ήταν λάθος της Στρατιάς, αλλά το ακόμη μεγαλύτερο λάθος ήταν ότι στη συνέχεια και αφού οι Μεραρχίες συμπλήρωσαν τον εφοδιασμό τους σε πυρομαχικά, η Στρατιά δεν συνέχισε την προέλασή της εντός του θύλακα του Σαγγάριου προκειμένου να αποκαταστήσει την επαφή με το αντίπαλο στράτευμα, όπως εισηγούνταν ο Υπαρχηγός του Επιτελείου της Στρατιάς. Στη περίπτωση που η Στρατιά συνέχιζε την προέλασή προς τον Σαγγάριο, έστω και μετά την ολιγοήμερη διακοπή που μεσολάβησε, θα άρχιζαν αμέσως και οι εργασίες για την αποκατάσταση των κατεστραμμένων τεχνικών έργων της σιδηροδρομικής γραμμής και κατ’ αυτόν τον τρόπο και ανάλογα με τη πρόοδο της επισκευής, θα προωθούνταν συνεχώς προς ανατολάς οι τερματικοί σταθμοί εφοδιασμού, πράγμα που θα βελτίωνε διαρκώς το ρεύμα εφοδιασμού της Στρατιάς σε μέσα μάχης και συντηρήσεως και ειδικά όταν αυτή θα εμπλεκόταν σε μάχη ανατολικά του Σαγγάριου. Επιπλέον και μέχρι να αρχίσουν οι κύριες επιχειρήσεις, θα ήταν δυνατή η δημιουργία αποθεμάτων πυρομαχικών σε προωθημένες θέσεις για τη διευκόλυνση του εφοδιασμού των Μονάδων μετά την έναρξη της μάχης. Οι όποιες αναγκαίες εργασίες για τη συμπλήρωση της δύναμης των Μεραρχιών, την μεταφορά και τη συγκέντρωση των εφοδίων και υλικών στο Εσκή Σεχήρ, στο οποίο από τις 10 Ιουλίου είχε μεταφερθεί το Γενικό Κέντρο Εφοδιασμού του Ουσάκ μετονομασθέν σε Γενικό Κέντρο Εφοδιασμού Εσκή Σεχήρ, την επισκευή και τη συμπλήρωση των υλικών και μέσων, την αντικατάσταση των φθαρέντων ατομικών ειδών του προσωπικού κλπ, θα μπορούσαν να εκτελεστούν με τις Μεραρχίες εγκατεστημένες εντός του θύλακα του Σαγγάριου και ενώ θα προετοιμάζονταν για την ανάληψη των κύριων επιχειρήσεων. Τα όποια προβλήματα παρουσιάστηκαν αργότερα, κατά τη διάρκεια των μαχών, στο ζήτημα του εφοδιασμού της Στρατιάς σε μέσα μάχης (πυρομαχικά), σε καμιά περίπτωση δεν προήλθαν από την ανεπάρκεια των μέσων μεταφοράς, όπως υποστήριξε στη σύσκεψη ο Σπυρίδωνος, αλλά ήταν αποτέλεσμα, αποκλειστικά και μόνο, του ανόητου και επικίνδυνου ελιγμού δια του οποίου εκτελέστηκε η επιχείρηση, όπως θα εξηγήσουμε στη συνέχεια.

Μπορούμε να ισχυριστούμε με ασφάλεια ότι η εισήγηση του Σπυρίδωνος αποτέλεσε το άλλοθι που χρειαζόταν ο Παπούλας για να αναβάλει, ή και να αποφύγει αν μπορούσε, τη συνέχιση των επιχειρήσεων προς την Άγκυρα. Αλλά σίγουρα η εισήγηση του Σπυρίδωνος ήταν το λιγότερο υπερβολική. Μπορεί ο σιδηρόδρομος στις 13 Ιουλίου να έφθανε μέχρι το Αλπήκιοϊ, αλλά η υπολειπόμενη απόσταση μέχρι τον Σαγγάριο ήταν 100 χιλιόμετρα που διαρκώς και ανάλογα με την πρόοδο των εργασιών επισκευής της σιδηροδρομικής γραμμής θα μειώνονταν και πολύ σύντομα ο σιδηρόδρομος θα εξυπηρετούσε τον όγκο των μεταφορών της Στρατιάς. Τα όποια προβλήματα θα παρουσιάζονταν στις μεταφορές μέχρι την πλήρη επισκευή της σιδηροδρομικής γραμμής, θα επιλύονταν από τον μεγάλο αριθμό φορτηγών αυτοκινήτων που διέθετε η Στρατιά (600 βαρέα και 240 ελαφρά, μεταφορικής ικανότητας 3 και 1,5 τόνων αντίστοιχα). Τα προβλήματα όμως εφοδιασμού της Τουρκικής Στρατιάς σε μέσα μάχης και συντηρήσεως, ήταν απείρως μεγαλύτερα από τα αντίστοιχα της Ελληνικής Στρατιάς. Και τούτο επειδή οι Τούρκοι αφ’ ενός δεν διέθεταν φορτηγά αυτοκίνητα και οργανωμένη επιμελητεία και αφ’ ετέρου τα αναγκαιούντα για το στρατό τους εφόδια και πυρομαχικά τα μετέφεραν στην Άγκυρα με αραμπάδες και φορτηγά ζώα από τα λιμάνια του Ευξείνου Πόντου, μέσα από ορεινά και δύσκολα μονοπάτια. Και το πρόβλημα που αντιμετώπιζε ο Τουρκικός Στρατός στις μεταφορές του ήταν γνωστό σε όλους και όλοι οι στρατιωτικοί συγγραφείς, μεταξύ των οποίων και ο Σπυρίδωνος, το έχουν καταγράψει στα συγγράμματά τους. Δυστυχώς η Ελληνική Στρατιά έδωσε στους Τούρκους κάθε άνεση χρόνου για να ενισχύσουν τα αποθέματα πυρομαχικών και εφοδίων που τηρούσαν στην Άγκυρα, δια εντατικών μεταφορών από τα λιμάνια του Εύξεινου.

Το Συμβούλιο της Κιουτάχειας

Λύση στο πρόβλημα που ανέκυψε στο εσωτερικό της Στρατιάς ανέλαβε να δώσει η Κυβέρνηση και κατόπιν τούτου ο Πρωθυπουργός Δημήτριος Γούναρης με τον Υπουργό των Στρατιωτικών Νικόλαο Θεοτόκη μετέβησαν στην Κιουτάχεια.

Σύμφωνα με τον Παπούλα, όταν οι Γούναρης και Θεοτόκης αφίχθησαν στην Κιουτάχεια, τον αγνόησαν και συζήτησαν διεξοδικά τα της συνεχίσεως της προελάσεως προς την Άγκυρα με τον Υπαρχηγό του επιτελείου Συνταγματάρχη Σαρρηγιάννη. Στη συζήτηση παρίστατο και ο Υποστράτηγος Ξ. Στρατηγός. Τα σχετικά με τη γενομένη συζήτηση τα πληροφορήθηκε ο Παπούλας την επομένη από τον Σαρρηγιάννη. Το γεγονός αυτό έχει τεράστια σημασία επειδή καταδεικνύει κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση ότι η βασική αρχή της ενότητας της διοικήσεως δεν υφίστατο ούτε μεταξύ της Κυβέρνησης και του Αρχιστράτηγου, αλλά ούτε μεταξύ του Αρχιστράτηγου και του Επιτελείου του. Ακόμη είναι προφανές ότι ο Πρωθυπουργός δεν έτρεφε καμιά εμπιστοσύνη στο πρόσωπο και τη γνώμη του Αρχιστράτηγου τον οποίον ο ίδιος είχε επιλέξει (τον παρελθόντα Μάρτιο είχε προσπαθήσει να τον αντικαταστήσει με τον Ιωάννη Μεταξά) αλλά παρά ταύτα τον διατηρούσε στη θέση του, ο δε Παπούλας παρ’ ότι υφίστατο τοιαύτης φύσεως προσβολή από τον Πρωθυπουργό δεν παραιτήθηκε. Υπάρχει πάντα και η απορία αν αντιλαμβανόταν το μέγεθος της προσβολής που έγινε προς το πρόσωπό του, δεδομένου ότι ο ίδιος αναφέρει τα σχετικά συμβάντα.

Στις 15 και 16 Ιουλίου συνήλθε στην Κιουτάχεια Συμβούλιο υπό την προεδρία του Βασιλέως Κωνσταντίνου, στο οποίο συμμετείχαν ο Πρωθυπουργός, ο Υπουργός των Στρατιωτικών, ο Διοικητής της Στρατιάς και ο Επιτελάρχης του, καθώς και οι Υποστράτηγοι Βίκτωρ Δούσμανης και Ξενοφώντας Στρατηγός, Αρχηγός και Υπαρχηγός του Γενικού Επιτελείου αντίστοιχα, προκειμένου να ληφθεί απόφαση σχετικά με τη συνέχιση των επιχειρήσεων.

Το τι ακριβώς διημείφθη στη σύσκεψη και το τι εισηγήθηκε ένας έκαστος εκ των συμμετασχόντων ελάχιστη σημασία έχει. Άλλωστε δεν τηρήθηκαν πρακτικά και ως εκ τούτου υπάρχει σχετική παραφιλολογία. Δύο εκ των συμμετασχόντων, οι Δούσμανης και Στρατηγός, είναι ελάχιστα διαφωτιστικοί στα συγγράμματά τους. Ο Βασιλιάς παρέμεινε σιωπηλός -και πως θα μπορούσε να είναι αλλιώς, άλλωστε; Ουδεμία αρμοδιότητα διέθετε επί του σχεδιασμού, της οργάνωσης και της διεξαγωγής των επιχειρήσεων, η δε μετάβαση και παραμονή του στη Μικρά Ασία είχε καθαρά συμβολικό χαρακτήρα. Ο Πρωθυπουργός έθεσε τα πράγματα στη θέση τους δηλώνοντας ότι η Κυβέρνηση αποφάσισε και διέταξε την εκτέλεση των επιχειρήσεων του Ιουλίου με σκοπό την καταστροφή του εχθρού και ερώτησε τη Στρατιά εάν ο εχθρός είχε εκμηδενιστεί. Ο Παπούλας όπως πάντα παρέμεινε σιωπηλός και αντ’ αυτού μίλησε «εξ ονόματός του» ο Πάλλης, ο οποίος παρουσίασε τις δυσχέρειες της υπό συζήτηση επιχείρησης. Εκείνο που τελικά έχει σημασία είναι η ομοφώνως ληφθείσα απόφαση περί συνεχίσεως της εκστρατείας προς την Άγκυρα. Και περί τούτου τίποτε περισσότερο από ό,τι τηλεγραφεί ο Πρωθυπουργός προς τη «Βασιλικήν Κυβέρνησιν» στις 16 Ιουλίου:

«Κιουτάχεια 16.7.21. Σήμερον την πρωίαν εγένετο σύσκεψις υπό την προεδρίαν της Α.Μ. Βασιλέως. … Έθεσα τη βάσιν ότι η κυβέρνησις απεφάσισε και διέταξε τας πολεμικάς επιχειρήσεις με σκοπόν την καταστροφήν του εχθρού, πιστοποιηθησομένην είτε εκ προσφοράς αυτού να διαπαραγματευθή και δεχθή ειρήνην οίαν ημείς νομίζομεν συμφέρουσαν, είτε εκ διαλύσεως της στρατιωτικής αυτού δυνάμεως, ήτις επιτρέψη ημίν να κηρύξωμεν περαιωμένον τον αγώνα δι’ εκμηδενίσως εχθρού…. Του εχθρού μη δηλώσαντος διάθεσιν να διαπραγματευθή και δεχθή ειρήνην ηρώτησα τη στρατιάν αν νομίζη επελθούσαν εκμηδένισιν εχθρού .. Στρατιά εδήλωσεν ότι στρατός εχθρού υπέστη σημαντικότατας απωλείας και ευρίσκεται εις κατάστασιν πολύ προσεγγίζουσαν την αποσύνθεσιν. Αλλ’ ότι η κατάστασις αυτού δεν δύναται χαρακτηρισθή εκμηδένισις κατ’ ανωτέρω έννοιαν. Εις ερώτησιν αν και τις δύναται να γίνη ενέργεια προς επιτυχίαν σκοπούμενου αποτελέσματος (σ.σ. την καταστροφήν του εχθρού), πάντες συνεφώνησαν ότι τούτο δύναται να επιτευχθή κατά το μάλλον και ήττον πλήρες, πάντως όμως επαρκές εκ συνεχίσεως διώξεως εχθρού, φθάνουσης το πολύ μέχρι Άγκυρας και Άλυος ποταμού. Έναρξις εκκινήσεως απαιτήση 20 ημέρας ένεκα της ανάγκης ανεφοδιασμού Μεραρχιών, ιδία δι’ υποδημάτων και ενδυμασιών».

Η επιχείρηση πήρε αναβολή 20 ημερών προκειμένου οι Μεραρχίες να ανεφοδιαστούν -όχι βεβαίως σε πυρομαχικά- αλλά σε «υποδήματα και ενδυμασίες». Φαίνεται ότι τελικά, αυτός ήταν ο κύριος λόγος που επικαλέστηκε η Στρατιά (ο Πάλλης δηλαδή) για να πάρει αναβολή η έναρξη της επιχείρησης. Όχι η συμπλήρωση των πυρομαχικών των μονάδων, ή η μεταφορά και συγκέντρωση στο Δορύλαιο των εις Ουσάκ και Τουμλού Μπουνάρ αποθεμάτων πυρομαχικών.

Ο Υπαρχηγός του Επιτελείου της Σ.Μ.Α. Σχης (ΜΧ) Πτολεμαίος Σαρρηγιάννης

Ο Υπαρχηγός του Επιτελείου της Σ.Μ.Α. Σχης (ΜΧ) Πτολεμαίος Σαρρηγιάννης

Είναι προφανές ότι εκείνη τη στιγμή ο μόνος που διέθετε ορθή στρατηγική αντίληψη για το δέον γενέσθαι ήταν ο Υπαρχηγός του Επιτελείου της Στρατιάς Συνταγματάρχης Σαρρηγιάννης. Κάθε ημέρα που παρερχόταν με την Ελληνική Στρατιά αδρανούσα ανατολικά του Εσκή Σεχήρ, απέβαινε προς όφελος του Τουρκικού Στρατού, ο οποίος μετά την ήττα του στις μάχες της Κιουτάχειας και του Εσκή Σεχήρ χρειαζόταν σημαντικό χρόνο για να συνέλθει, να ανασυγκροτηθεί, να αναπληρώσει τις απώλειές του, να συμπληρώσει τη στρατολογία του και τον εφοδιασμό του, να ενισχυθεί με ανέπαφες δυνάμεις και να οργανώσει την άμυνα του ανατολικά του ποταμού Σαγγάριου. Και ο χρόνος που δόθηκε στον αντίπαλο από τη διοίκηση της Ελληνικής Στρατιάς, για να μπορέσει (η Στρατιά) να ανεφοδιαστεί «σε υποδήματα και ενδυμασίες», ήταν τεράστιος.

Επιβάλλεται να μην διαλάθει της προσοχής μας ότι ποτέ και για κανένα λόγο δεν δίνεις στον κατ’ επανάληψη ηττηθέντα αντίπαλό σου τον χρόνο και την άνεση για να αναδιοργανωθεί και να προετοιμάσει την άμυνα του. Και οι Τούρκοι δεν είχαν απλά ηττηθεί. Ο ψυχικός κλονισμός που υπέστησαν από την απώλεια μιας πολύ μεγάλης εδαφικής έκτασης και σημαντικών και ιστορικών πόλεων, ήταν τρομακτικός. Ήταν η δεύτερη φορά στην ιστορία τους που εχθρικό στράτευμα εισερχόταν στον ζωτικό χώρο του Μικρασιατικού υψιπέδου μετά την κατάκτηση του το 1071 μ.Χ. από τους Σελτζούκους Τούρκους. (Σ.σ.: Η πρώτη ήταν η προσωρινή κατάκτηση της Μικράς Ασίας από τον Ταμερλάνο μετά την μάχη της Άγκυρας το 1402 μ.Χ.). Αυτό που τους συγκράτησε από την κατάρρευση ήταν η σιδερένια θέληση του Κεμάλ. Και βεβαίως ο άφθονος χρόνος που τους παραχώρησε η Στρατιά για να οργανώσουν την άμυνά τους.

(σ.σ. Σπεύδω να δηλώσω ότι η συνέχιση των Επιχειρήσεων προς την Άγκυρα αποτελούσε μονόδρομο. Για να υπάρξει ευμενής για την Ελλάδα και τον Μικρασιατικό Ελληνισμό διαπραγμάτευση του Μικρασιατικού ζητήματος στο Παρίσι και το Λονδίνο, μία μόνο λύση υπήρχε: η συντριβή του Τουρκικού Στρατού πριν αυτός ανασυγκροτηθεί και ενισχυθεί. Και ο Τουρκικός Στρατός βρισκόταν ανατολικά του ποταμού Σαγγάριου, καλύπτοντας την Άγκυρα).

Κρίσιμα προς επίλυση ζητήματα

Αποφασισθείσας της προς Άγκυρα επιχείρησης, επιβαλλόταν να τακτοποιηθούν το δυνατόν συντομότερο τα παρακάτω κρίσιμα ζητήματα:

  1. Η οργάνωση Γενικού Κέντρου Εφοδιασμού στο Εσκή Σεχήρ και η συγκέντρωση σε αυτό των αναγκαιούντων μέσων μάχης και συντηρήσεως (τροφές, νομή και πολλά άλλα υλικά και εφόδια).
  2. Η ταχεία μεταφορά των συγκεντρωμένων στο Ουσάκ και το Τουμλού Μπουνάρ πυρομαχικών στη Βάση Εφοδιασμού Μουδανιών και στο Γενικό Κέντρο Εφοδιασμού Εσκή Σεχήρ.
  3. Ο καθορισμός του χρόνου έναρξης της επιχείρησης προς την Άγκυρα και ο καταρτισμός του Σχεδίου επιχειρήσεων.
  4. Η επισκευή των καταστραφέντων από τους Τούρκους -κατά την υποχώρησή τους προς το Σαγγάριο- τεχνικών έργων της σιδηροδρομικής γραμμής Εσκή Σεχήρ – Άγκυρα από το χωριό Αλπήκιοϊ μέχρι τον ποταμό Σαγγάριο.
  5. Ο καθορισμός της εκστρατευτικής δύναμης που θα επιχειρούσε προς την Άγκυρα, η αναπλήρωση των απωλειών των μονάδων και η συμπλήρωση της δύναμης των Μεραρχιών (κυρίως της μάχιμης δύναμης) στην προβλεπόμενη υπό των πινάκων.

Η τακτοποίηση των δύο πρώτων ζητημάτων είχε αρχίσει από τις 3 Ιουλίου, όταν αμέσως μετά την αποχώρηση του Τουρκικού Στρατού από τον οχυρωμένο θύλακα της Κιουτάχειας, άρχισε η εντατική μεταφορά των συγκεντρωμένων στο Ουσάκ και το Τουμλού Μπουνάρ εφοδίων και πυρομαχικών, αφ’ ενός οδικώς –δια φορτηγών αυτοκινήτων- μέσω Κιουτάχειας προς το Εσκή Σεχήρ και αφ’ ετέρου σιδηροδρομικώς προς τη Σμύρνη, εκείθεν θαλασσίως προς τα Μουδανιά, στη συνέχεια δια φορτηγών αυτοκινήτων προς το Καράκιοϊ και ακολούθως σιδηροδρομικά στο Εσκή Σεχήρ. Κατόπιν τούτου, είναι εύλογο ότι από τις 8 έως και τις 15 Ιουλίου, θα είχαν συγκεντρωθεί στο συγκροτηθέν στο Εσκή Σεχήρ Γενικό Κέντρο Εφοδιασμού κάποιες σημαντικές ποσότητες πυρομαχικών.

 

Ο χρόνος έναρξης της επιχείρησης

Η επιχείρηση, και ειδικά η προέλαση για την αποκατάσταση της διακοπείσας επαφής με τον αντίπαλο, επιβαλλόταν να αρχίσει το δυνατόν συντομότερο (αμέσως, αν ήταν δυνατό) για τους εξής λόγους:

  • Η Στρατιά έπρεπε να αποκαταστήσει αμέσως την επαφή με τον εχθρό προκειμένου να τον θέσει υπό την παρατήρησή της και τα πυρά της, ώστε αυτός να βρίσκεται υπό διαρκή πίεση και την απειλή αιφνιδιαστική επιθέσεως. Επιπλέον η αποκατάσταση της επαφής θα έδινε στη Στρατιά τη δυνατότητα να αποκτήσει τις απαιτούμενες πληροφορίες προκειμένου να σχεδιάσει και να οργανώσει την επίθεσή της κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
  • Ο εχθρός επιβαλλόταν να στερηθεί του όποιου χρόνου χρειαζόταν για να συνέλθει από την ήττα που είχε υποστεί και να οργανώσει με άνεση την άμυνά του.
  • Ήταν αδήριτη ανάγκη να αρχίσουν το συντομότερο οι εργασίες για την επισκευή των κατεστραμμένων τεχνικών έργων της σιδηροδρομικής γραμμής -έπρεπε ήδη να είχαν αρχίσει- διότι χωρίς αυτήν θα ήταν δυσχερής η υποστήριξη της επιχείρησης από πλευράς μεταφορών.
  • Ο διαθέσιμος χρόνος για την ολοκλήρωση της επιχείρησης προς την Άγκυρα ήταν πολύ περιορισμένος. Στις αρχές Σεπτεμβρίου άρχιζε η εποχή των βροχών και τότε η κάθε πολεμική ενέργεια τερματιζόταν λόγω της μετατροπής του κεντρικού Μικρασιατικού Υψιπέδου σε έναν απέραντο λασπότοπο.

Κατόπιν τούτων η προέλαση επιβαλλόταν να αρχίσει εάν ήταν δυνατό στις 17 ή στις 18 Ιουλίου, προκειμένου με την έναρξη αυτής να ξεκινήσουν και οι εργασίες για την αποκατάσταση της σιδηροδρομικής συγκοινωνίας. Σε περίπτωση που υπήρχαν αμφιβολίες για τη θέση του εχθρού, ή αδυναμίες εκ τη μη αποκατάστασης ακόμη ενός ικανού αποθέματος πυρομαχικών και λοιπών εφοδίων στο Γενικό Κέντρο Εφοδιασμού του Εσκή Σεχήρ, η προέλαση θα μπορούσε να διεξαχθεί με διαδοχικά άλματα.

Παρά ταύτα, ο χρόνος έναρξης της επιχείρησης δεν καθορίστηκε με βάση τους παραπάνω κρίσιμους και περιοριστικούς παράγοντες, αλλά από την ανάγκη εφοδιασμού της Στρατιάς με «υποδήματα και ενδυμασίες».

Άξονες επιχειρήσεων

Τρείς ήταν οι κύριοι άξονες που προσφέρονταν για τη διεξαγωγή της προς την Άγκυρα επιχείρησης και επί των οποίων η Ελληνική Στρατιά μπορούσε να αναπτύξει τις δυνάμεις της, είτε ενεργώντας επί ενός άξονος, είτε επί δύο ή και των τριών αξόνων:

Οι Άξονες Επιχειρήσεων

Οι Άξονες Επιχειρήσεων

Άξονας Α’

Αναπτύσσεται στην μεταξύ των ποταμών Πουρσάκ και του Βορείου κλάδου του Σαγγάριου περιοχή και στη συνέχεια εκατέρωθεν της κοιλάδας του ποταμού Εγκυρέ Σου. Διέτρεχε ως επί το πλείστον ορεινό έδαφος, κυρίως ανατολικά του Σαγγάριου, το οποίο όμως δεν αποτελούσε σημαντικό εμπόδιο λόγω της ορεινής σύνθεσης των Ελληνικών Μεραρχιών. Υποστηριζόταν υπό της σιδηροδρομικής γραμμής Εσκή Σεχήρ – Άγκυρα. Η διεξαγωγή της επιχείρησης επί του άξονος αυτού, απαιτούσε τη βιαία διάβαση του ποταμού Σαγγάριου. Ευοδουμένης της επιχείρησης επί του άξονος αυτού, εξετίθεντο σε κίνδυνο αποκοπής οι ευρισκόμενες νότια της σιδηροδρομικής γραμμής Τουρκικές δυνάμεις.

Άξονας Β’

Αναπτύσσεται στην μεταξύ των ποταμών Πουρσάκ και του νότιου κλάδου του ποταμού Σαγγάριου εδαφική ζώνη και στη συνέχεια, μετά την γέφυρα του Μπεϊλίκ Κιοπρού, εκατέρωθεν της προς Άγκυρα σιδηροδρομικής γραμμής. Το έδαφος επί του οποίου εξελίσσεται ο άξονας είναι σχετικά ομαλό, διέθετε αρκετές καροποίητες οδούς, οι οποίες κατά την θερινή περίοδο προσφέρονταν για την κίνηση αυτοκινήτων αραμπάδων και του πεδινού πυροβολικού. Είχε το μέγιστο πλεονέκτημα ότι καθ’ όλο το μήκος του μπορούσε να υποστηριχθεί υπό της προς Άγκυρα σιδηροδρομικής γραμμής. Η διεξαγωγή της επιχείρησης επί του άξονος τούτου, επέβαλε τη βιαία διάβαση του ανατολικού κλάδου του Σαγγάριου και στη συνέχεια ενέργεια για τη διάσπαση της αμέσως ανατολικά του Σαγγάριου εχθρικής αμυντικής τοποθεσίας. Ευοδουμένων και των δύο ενεργειών, ο άξονας οδηγούσε ταχέως στην Άγκυρα. Ο Τουρκικός Στρατός, σε περίπτωση απώλειας της αμυντικής τοποθεσίας ανατολικά του Σαγγάριου, θα μπορούσε εύκολα να διαφύγει προς την Άγκυρα χρησιμοποιώντας και πάλι τη σιδηροδρομική γραμμή για να μεταφέρει το βαρύ υλικό του. Η ενέργεια επί του άξονος τούτου, συνδυαζόμενη με επιχείρηση εγγύς υπερκέρασης από την κατεύθυνση της κοιλάδας του ποταμού Εγκυρέ Σου, μπορούσε να οδηγήσει σε κύκλωση ή αποκοπή μέρους των εχθρικών δυνάμεων.

Άξονας Γ’

Αναπτύσσεται με κατεύθυνση βορειοανατολική στην εδαφική ζώνη της Αλμυράς ερήμου, νότια του ποταμού Σαγγάριου. Το έδαφος της περιοχής είναι αναπεπταμένο, άδενδρο και άγονο. Διαθέτει δίκτυο καροποίητων οδών που κατά την θερινή περίοδο επιτρέπουν την κίνηση αυτοκινήτων αραμπάδων και του πεδινού πυροβολικού. Οι συγκοινωνίες του άξονα εκ της περιοχής του Εσκή Σεχήρ επιμηκύνονται υπερβολικά και δεν υποστηρίζονται υπό της σιδηροδρομικής γραμμής. Η δια του άξονα αυτού ενέργεια, απέφευγε τη βιαία διάβαση του ανατολικού κλάδου του Σαγγάριου επί της ανατολικής όχθης του οποίου θα διεξήγαγε ο αντίπαλος την άμυνά του για να προστατεύσει την Άγκυρα. Σχετικά με τον υπόψη άξονα, η αναφορά του Συνταγματάρχη Τζεβδέτ Κερήμ του Τουρκικού Στρατού είναι ενδιαφέρουσα: «Τρίτον τέλος η νοτίως του Σαγγάριου και δια Τζιχάν – Μπεϊλί προέλασις κατά του αριστερού μας. Η κατεύθυνσις αυτή εμάκρυνε τας συγκοινωνίας, εδυσχέρανε τον κανονικόν ανεφοδιασμόν και ενεσφήνωνε τον Ελληνικόν στρατόν εις έδαφος ξηρόν και άγονον. Το μόνον πλεονέκτημα ήτο ότι θα διήρχετο τον Σαγγάριον έξω των πυρών μας και θα ελάμβανε θέσιν πρόσφορον δια την κύκλωσίν μας. Είς αντίρροπον όμως διέτρεχε τον κίνδυνον να λάβωμεν εγκαίρως τα μέτρα μας, χάρις εις πλήρες δίκτυον αναγνωρίσεως και συνδέσμων και να τον ερρίψωμεν εις την έρημον όπου θα συνετρίβετο.»

 

Τρόποι Ενεργείας

Οι παραπάνω περιγραφέντες άξονες επιχειρήσεων προσδιόριζαν και τους τρεις δυνατούς τρόπους ενεργείας δια των οποίων η Στρατιά θα μπορούσε να επιχειρήσει προς την Άγκυρα. Οι 1ος και 2ος Τ.Ε., σε διάφορες παραλλαγές, αναφέρονται από τους στρατιωτικούς συγγραφείς που έγραψαν για την προς Άγκυρα εκστρατεία. Κρίσιμο και μείζονος σημασίας χαρακτηριστικό των δύο πρώτων Τρόπων Ενεργείας, ήταν ότι μπορούσαν να υποστηριχθούν επαρκώς από πλευράς μεταφορών από τη σιδηροδρομική γραμμή, η πρόοδος της επισκευής της οποίας θα μετακινούσε σταδιακά τα σιδηροδρομικά τέρματα εφοδιασμού ανατολικότερα, πράγμα που θα μείωνε καθημερινά τις αποστάσεις που θα έπρεπε να διανύουν τα τροχαία μέσα μεταφοράς από τα σιδηροδρομικά τέρματα μέχρι το Σαγγάριο, με τελικό αποτέλεσμα τη διαρκή βελτίωση του ρεύματος εφοδιασμού της Στρατιάς σε μέσα μάχης και συντηρήσεως. Επιπλέον η υιοθέτηση οποιουδήποτε εκ των δύο πρώτων τρόπων ενεργείας εγγυάτο την καλύτερη προστασία των γραμμών συγκοινωνιών και των εκτελούμενων μεταφορών από διάφορες εχθρικές προσβολές, καθώς και την ασφαλή αποχώρηση της Στρατιάς από τη περιοχή ανατολικά του Σαγγάριου σε περίπτωση αποτυχίας ή ατυχήματος.

1ος Τρόπος Ενεργείας

Η Στρατιά θα προήλαυνε επί των αξόνων Α’ και Β’, θα αποκαθιστούσε δια μέρους της δυνάμεως της την επαφή με το αντίπαλο στράτευμα από τη συμβολή των ποταμών Σαγγάριου και Εγκυρέ Σου μέχρι Καβουντζί Κιοπρού, τηρώντας τον όγκο των δυνάμεών της σε δεύτερο κλιμάκιο και στη συνέχεια θα εκτελούσε αιφνιδιαστικά κυρία επίθεση επί του άξονα Β’ για τη βιαία διάβαση του Σαγγάριου και διάσπαση της ανατολικά του ποταμού εχθρικής τοποθεσίας, με ταυτόχρονη εγγύς υπερκερωτική ενέργεια στην κατεύθυνση της κοιλάδας του ποταμού Εγκυρέ Σου (άξονας Α’).

1ος Τρόπος Ενεργείας

1ος Τρόπος Ενεργείας

2ος Τρόπος Ενεργείας

Αρχικά όπως ο 1ος Τ.Ε. και στη συνέχεια εκτόξευση αιφνιδιαστικής κυρίας επίθεσης επί του άξονα Α’ για τη βιαία διάβαση του Σαγγάριου και διάσπαση της ανατολικά του ποταμού εχθρικής τοποθεσίας, συνδυαζόμενη με δευτερεύουσα επίθεση προς Πολατλί (άξονας Β’) προς αγκίστρωση προς την περιοχή αυτή σημαντικών εχθρικών δυνάμεων.

3ος Τρόπος Ενεργείας

Προέλαση του όγκου των δυνάμεων της Στρατιάς επί του άξονος Γ’, λήψη επαφής με το αριστερό του αντιπάλου στην περιοχή Γιλδίζ – Ταμπούρ Ογλού, κυρία επίθεση προς Γιαπάν Χαμάν συνδυαζόμενη με δευτερεύουσα επίθεση επί του άξονος Β’.

Εκ των ανωτέρω τρόπων ενεργείας, οι Σπυρίδωνος και Μπουλαλάς προκρίνουν τον πρώτο και επιχειρηματολογούν διεξοδικά υπέρ αυτού.

 

Υιοθετηθείς Τρόπος Ενεργείας

Για να αποφύγουν  την αδύνατη -όπως πίστευαν ή όπως ισχυρίστηκαν στη συνέχεια- βιαία διάβαση του ανατολικού κλάδου του ποταμού Σαγγάριου και την επίθεση για την διάσπαση της αμέσως ανατολικά του ποταμού ισχυρά οχυρωμένης Τουρκικής αμυντικής τοποθεσίας, σχεδίασαν και εκτέλεσαν ένα ακραία παρακινδυνευμένο ελιγμό (ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Υποστράτηγος Βίκτωρ Δούσμανης τον χαρακτηρίζει «αλλόφρονα, κοπιώδη, παρακινδυνευμένην και τυχοδιωκτικήν πορείαν») με βάση τον οποίο η Στρατιά θα προήλαυνε και με τα 3 Σώματα Στρατού συμπαρατεταγμένα μέχρι το ύψος του Σιβρί Χισάρ, στη συνέχεια θα στρεφόταν δεξιά και θα διεκπεραίωνε νότια του Σαγγάριου τον κύριο όγκο των δυνάμεών της, ακολούθως θα προήλαυνε μέσω  της Αλμυράς ερήμου ανατολικά, θα λάμβανε την επαφή με το αριστερό της αντιπάλου Στρατιάς στην περιοχή βόρεια του ποταμού Γκεούκ και αμέσως θα εκτόξευε κυρία επίθεση προς βορρά για να διασπάσει το αριστερό της εχθρικής τοποθεσίας στη περιοχή του Ταμπούρ Ογλού και να υπερκεράσει ευρέως το αριστερό της Τουρκικής Στρατιάς προς την  περιοχή του Καλέ Γκρότο. Η κυρία ως άνω περιγραφείσα ενέργεια θα συνδυαζόταν με δευτερεύουσα επίθεση στην περιοχή του Πολατλί προκειμένου να αγκιστρώσει εκεί όσο το δυνατό περισσότερες εχθρικές δυνάμεις.

Ο ελιγμός δια της Αλμυράς Ερήμου

Ο ελιγμός δια της Αλμυράς Ερήμου

Ο παραπάνω ελιγμός, εξεταζόμενος από κάθε άποψη ήταν καταδικασμένος να αποτύχει, αφ’ ενός διότι ήταν απολύτως βέβαιο ότι οι Τούρκοι χρησιμοποιώντας της Μεραρχίες Ιππικού τους, τα διατιθέμενα από αυτούς 2 αναγνωριστικά αεροσκάφη και το δίκτυο συνδέσμων και παρατηρητών -που λογικά θα είχαν αναπτύξει δια των κατοίκων της περιοχής- πολύ σύντομα θα αντιλαμβάνονταν την κατεύθυνση και εύρος του ελιγμού, καθώς και το μέγεθος της δυνάμεως που θα είχε αναπτυχθεί νότια του Σαγγάριου και θα αντιδρούσαν με ανάλογη μεταφορά δυνάμεων προς το αριστερό τους, με αποτέλεσμα η Ελληνική επίθεση να εξελιχθεί σε καθαρά μετωπική και αφ’ ετέρου επειδή ήταν αδύνατο να υποστηριχθεί από πλευράς μεταφορών εξ αιτίας της επιμήκυνσης των γραμμών συγκοινωνιών πέρα κάθε λογικού ορίου («δια Τσιφτελέρ – Ινλάρ άνω των 300 χιλιομέτρων») και της διέλευσης αυτών δια της Αλμυράς Ερήμου όπου θα κυριαρχούσε το Τουρκικό Ιππικό.

Ο ελιγμός που επιλέχθηκε τοποθετούσε τον άξονα συγκοινωνιών της Στρατιάς 50 χιλιόμετρα και πλέον νότια της σιδηροδρομικής γραμμής, με αποτέλεσμα οι μεταφορές της Στρατιάς να μην μπορούν να υποστηριχθούν από αυτήν, ή να υποστηρίζονται μερικώς. Κατόπιν τούτου ο ανεφοδιασμός της Στρατιάς σε μέσα μάχης και συντηρήσεως αναγκαστικά θα στηριζόταν στις δια αυτοκινήτων οδικές μεταφορές, οι οποίες όμως δεν θα εξυπηρετούνταν από κάποια οδό ικανοποιητικής βατότητας, αλλά από ένα πρωτόγονο δίκτυο καροποίητων οδών που είχαν χαραχθεί επί χιλιάδες χρόνια από αραμπάδες και μεταφορικά ζώα.

Ένα ακόμη πολύ σοβαρό μειονέκτημα του αναφερόμενου ελιγμού ήταν ότι μετά τη διάβαση της Αλμυράς Ερήμου και την κίνηση της Στρατιάς προς βορρά για τη λήψη επαφής με τον αντίπαλο, αλλά και κατά τη διάρκεια των κύριων επιχειρήσεων, οι γραμμές συγκοινωνιών της Στρατιάς θα βρίσκονταν στο αριστερό της. Και αυτό ήταν κάτι μοναδικό στη στρατιωτική ιστορία. Ήταν τελείως ανόητο και μόνο διοικητές που δεν έχουν συνείδηση κινδύνου αναλαμβάνουν τέτοια ρίσκα. Αργότερα, και όταν οι επιχειρήσεις άρχισαν να παίρνουν δραματικό χαρακτήρα, η Στρατιά θα βρίσκεται σε μία διαρκή αγωνία ενός ενδεχόμενου ατυχήματος στο αριστερό της (περιοχή Πολατλί), που θα είχε σαν συνέπεια την αποκοπή της από τις συγκοινωνίες της και την απώθησή της στην έρημο και την καταστροφή.

Μέχρι και σήμερα παραμένει άγνωστος ο εμπνευστής αυτού του ελιγμού. Ίσως επειδή η εκστρατεία προς την Άγκυρα απέτυχε, κανένας δεν θέλησε να αναλάβει τη πατρότητά του (οι πατέρες της νίκης είναι πολλοί, της ήττας ουδείς). Οι Πάλλης, Σαρρηγιάννης και Σπυρίδωνος ουδέν έγραψαν και ουδέν ανέφεραν για τον εμπνευστή του ελιγμού. Έκθεση της Στρατιάς σχετική με τους λόγους επιλογής αυτού του ελιγμού δεν υπάρχει. Ο Μπουλαλάς γράφει ότι «Πατήρ του σχεδίου τούτου αναμφιβόλως ήτο ο ερασιτέχνης Ξ. Στρατηγός, εκλεκτόν μέλος του ενδόξου Γενικού Επιτελείου των Βαλκανικών πολέμων. Δι’ αυτό, δυστυχώς, είχεν απέραντον κύρος με το οποίον εγοήτευε τους ατυχείς πολιτικούς, οι οποίοι τους παλαιούς Επιτελείς ενόμιζον στρατηγικάς αυθεντίας.». Και αυτό πρέπει να είναι αληθές. Ο Υποστράτηγος Ξ. Στρατηγός είναι ο μόνος που υποστήριξε γραπτώς αυτό το σχέδιο. Και ο Παπούλας εξ ανάγκης, αφού το υπέγραψε. Όλοι ανεξαιρέτως οι στρατιωτικοί που έγραψαν για την Μικρασιατική εκστρατεία, είτε αποδομούν το σχέδιο, είτε καταφέρονται δριμύτατα εναντίον του. Δυστυχώς για την Ελλάδα και τον Μικρασιατικό Ελληνισμό, η σημαντικότερη εκστρατεία που ανέλαβε ποτέ το Ελληνικό Έθνος εκτελέστηκε υπό την ηγεσία ενός Αρχιστράτηγου που δεν την θέλησε και ψυχικά στάθηκε απέναντι κατά τη διεξαγωγή της, και εκτελέστηκε με ένα σχέδιο που δεν αποτέλεσε προϊόν της υπεύθυνης ηγεσίας και του Επιτελείου της Μικρασιατικής Στρατιάς, αλλά ενός αξιωματικού της εποχής των Βαλκανικών Πολέμων που είχε εγκατασταθεί στο Στρατηγείο της Στρατιάς, με εντολή ασφαλώς της κυβέρνησης, χωρίς όμως κάποια υπεύθυνη ιδιότητα. Η ΔΙΣ αναφέρει ότι ο Ξ. Στρατηγός αποτελούσε στρατιωτικό σύμβουλο της κυβέρνησης και σύνδεσμο αυτής με τη Στρατιά. Αλλά αυτοί οι ρόλοι είναι σοβαρά καθήκοντα που έχουν ευθύνη και αναθέτονται με κυβερνητικά έγγραφα, που δεν υπήρξαν, όπως ανέφερε και ο ίδιος ο Ξ. Στρατηγός στη δίκη του. Εγώ θα έλεγα ότι ο Ξ. Στρατηγός ήταν κάτι περισσότερο. Ίσως ο άτυπος κηδεμόνας του Αρχιστράτηγου και του Επιτελείου του.

Ο Παπούλας αναφέρει σχετικά με το ζήτημα της εκλογής του σχεδίου της επιθετικής ενέργειας, ότι δύο ήταν οι δυνατές κατευθύνσεις ενεργείας. Η πρώτη ήταν αυτή που οδηγούσε τις Ελληνικές δυνάμεις κατ’ ευθείαν στον ανατολικό κλάδο του Σαγγάριου, η δε δεύτερη έφερε τη Στρατιά νότια του Σαγγάριου και στη συνέχεια, μετά τη διάβαση της Αλμυράς Ερήμου, της επέτρεπε να αναπτύξει τις Ελληνικές Μεραρχίες προ του εχθρικού μετώπου. Η πρώτη είχε μεν το πλεονέκτημα ότι αποφεύγονταν οι μακρές πορείες και η εξ αυτών καταπόνηση των ανδρών, αλλά «θα έρριπτε τον Ελληνικόν Στρατόν εις τρομεράν πάλην απ’ αυτών των οχθών του Σαγγάριου, λόγω της αμέσου μετά τον ποταμόν υψούμενης και περιχαρακωμένης βραχώδους βουνοσειράς του Γιλδίζ Νταγ». Η δεύτερη κατεύθυνση, αν και θα ανάγκαζε τις Μεραρχίες «να διαβώσι δι’ απεράντων ερήμων και άνυδρων εκτάσεων, θα επέτρεπεν εν τούτοις εις αυτάς να κινούνται ελευθέρως και να αναπτύσσονται αναλόγως προ του εχθρού …». Με βάση αυτά τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των δύο κατευθύνσεων ενεργείας, θεωρεί ότι προτιμητέα ήταν η δεύτερη. Συνεχίζοντας αναφέρει ότι δύο ήταν τα ζητήματα που τέθηκαν προς διερεύνηση: Η επάρκεια των μεταγωγικών μέσων και η αντοχή του στρατού να ανταπεξέλθει στις κοπιώδεις πορείες κατά τον μήνα Αύγουστο δια ερημικών και άνυδρων εκτάσεων. Και για μεν το δεύτερο ζήτημα μετά τις καταβληθείσες προσπάθειες για την αντιμετώπισή του, το Στρατηγείο εκ πρώτης όψεως δεν ανησυχούσε. Για το δεύτερο ζήτημα «εξεδηλώθη ομόφωνος η γνώμη των αρμοδίων ότι τα εμπόδια ταύτα θα εξεμηδενίζοντο από τον πλήρη ζωτικότητος εκείνον στρατόν». Αυτό που τελικά μένει από αυτή την πλαδαρή και παιδαριώδη ανάλυση του Παπούλα, είναι ότι οι αποφάσεις στο Στρατηγείο της Στρατιάς λαμβάνονταν κατά… δημοκρατικό τρόπο. Στο συγκεκριμένο όμως ζήτημα υπήρξε ομοφωνία και επομένως κανένας δεν μπορεί να κατηγορήσει τον Παπούλα ότι έριξε τη Στρατιά στην Αλμυρά Έρημο και εκτός της μόνης γραμμής συγκοινωνιών που θα μπορούσε να την ανεφοδιάζει με τα αναγκαία μέσα μάχης και συντηρήσεως. (Σ.σ. Όταν όμως στο στρατηγείο της Στρατιάς δεν υπήρχε ομοφωνία, λαμβανόταν μια απόφαση στην οποία «αποκρυσταλλούνταν αι ανταλλαγείσαι κατά τις συσκέψεις γνώμαι». Και πάλι ο Παπούλας ήταν «αθώος του αίματος»).

Το όρος Γιλδίζ από την γέφυρα Καβουντζί επί του Σαγγάριου

Το όρος Γιλδίζ από την γέφυρα Καβουντζί επί του Σαγγάριου (Πηγή: Panoramio, χρήστης Mustafa K)

Σε κάθε περίπτωση δεν πρέπει να διαφύγει της προσοχής μας ότι ο Αρχιστράτηγος Παπούλας μολονότι πείστηκε -από την εισήγηση του Αντισυνταγματάρχη Σπυρίδωνος- ότι η επιχείρηση προς την Άγκυρα ήταν «ακροσφαλής και επικίνδυνος», επειδή τα διατιθέμενα από τη Στρατιά μεταφορικά μέσα δεν μπορούσαν να την υποστηρίξουν πέραν της γραμμής Μπεϊλίκ Κιοπρού – Καβάκ, αποφάσισε -ή έβαλε την υπογραφή του σε ένα σχέδιο που του προσκόμισαν- να επιχειρήσει προς την Άγκυρα από μια κατεύθυνση που θα είχε σαν αποτέλεσμα την επιμήκυνση των γραμμών συγκοινωνιών, τη μη υποστήριξη των μεταφορών της επιχείρησης από τη σιδηροδρομική γραμμή και την αδυναμία των οργανικών μέσων μεταφορών της Στρατιάς να υποστηρίξουν την εκστρατεία.

 

‡Ευχαριστώ τον Κ/Δ Κ.Β. που έθεσε το έγγραφο αυτό υπ΄όψιν μου.

 

* Το περιεχόμενο της παρούσης εργασίας  αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του συντάκτη της, με την εξαίρεση του ιστορικού ή δημοσίου φωτογραφικού υλικού.
Επιτρέπεται η ηλεκτρονική αναδημοσίευσή της  υπό τον όρο της ρητής αναφοράς στην πηγή προέλευσης τους και στον συντάκτη τους.
Απαγορεύεται αυστηρά η έγγραφη αναδημοσίευσή του περιεχομένου, εν όλω η εν μέρει, καθώς και η καθ’ οιονδήποτε τρόπο οικονομική του εκμετάλλευση του χωρίς την έγγραφη άδεια του συντάκτη.
Με την επιφύλαξη παντός νομίμου δικαιώματος.

 

Βιβλιογραφία

(Σημείωση: Εφεξής οι αναρτήσεις που αφορούν τη Μικρασιατική Εκστρατεία δεν θα φέρουν την πλήρη τεκμηρίωσή τους με παραπομπές αλλά θα αναφέρεται μόνον η βιβλιογραφία από την οποία έχουν αντληθεί οι παρατιθέμενες πληροφορίες.

Η πρακτική αυτή υιοθετείται ως μια ελάχιστη προστασία από την ευρέως διαδεδομένη πρακτική της λογοκλοπής.

Οι συντάκτες επιφυλάσσονται να παραθέσουν την πλήρη τεκμηρίωση των αναφερομένων πληροφοριών τους με ακριβείς παραπομπές σε μελλοντική έντυπη έκδοση της εργασίας τους. Εν τω μεταξύ, ενδεχόμενοι επίδοξοι αντιγραφείς θα πρέπει, τουλάχιστον, να βρούν οι ίδιοι τις πηγές των παρατιθεμένων πληροφοριών.)

  • Επιχειρήσεις προς Άγκυραν 1921, Μέρος 1ο: 10 Ιουλίου-21 Αυγούστου, ΓΕΣ/ΔΙΣ, 1965
  • Ανεφοδιασμοί και Μεταφοραί κατά την Μικρασιατικήν Εκστρατείαν (1919–1922), ΓΕΣ/ΔΙΣ, 1969
  • Η Ελλάς εν τη Μικρά Ασία, Στρατηγός Ξενοφών, έκδ. 1925
  • Πόλεμος και Ελευθερία, Η Μικρασιατική Εκστρατεία Όπως την Είδα, Σπυρίδωνος Γ., Ελεύθερη Σκέψις, Αθήνα, 2011
  • Η Αγωνία ενός Έθνους, Πασσάς Ι., Τυπογρ. Καρανάση, Αθήνα, 1925
  • Η Μικρασιατική Εκστρατεία 1919-1922, Μπουλαλάς Κλ., 1959
  • Δορύλαιον – Σαγγάριος, 1921, Βασιλόπαις Ανδρέας, Εκδ. Αγών, Παρίσι, 1928
  • Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια, συλλογικό, Αθήνα, 1929
  • Η εσωτερική άποψις της Μικρασιατικής Καταστροφής, Δούσμανης Β., Εκδ. Πυρσός, Αθήναι, 1928

148 Responses to Μικρασιατική Εκστρατεία: Η Στρατηγική Παραίτηση. Μέρος Α’: Η Απόφαση για τις Επιχειρήσεις προς Άγκυρα

  1. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    Ταξίαρχε,σε ευχαριστώ για το πόνημα.
    Επίσης,θα μου επιτρέψεις να σε προσφωνώ με τον κωδικό «Αρματιστής»,όπως κατά τα τελευταία έξη έτη,στην διάρκεια των οποίων σφυρηλατήθηκε ἡ εκτίμηση μου στην συγκεκριμένη υπογραφή.

    Τώρα,επειδή ίσως δίνω πάντοτε πολλή προσοχή στα γραφόμενα σου,θα μου επιτρέψεις να ζητήσω κάποια διευκρίνηση.
    Σε κάποιο σημείο αναφέρεις τα κάτωθι:
    «Δυστυχώς αυτή είναι η πικρή αλήθεια. Ο τετράκις αποτυχών μέχρι τότε Αρχιστράτηγος της Στρατιάς Μικράς Ασίας θα μεταφράσει τις συνεχείς αποτυχίες του σε στρατηγική ήττα του Ελληνικού Στρατού και η κυβέρνηση θα αποδεχθεί αδιαμαρτύρητα αυτό το ανήθικο ψέμα. Χωρίς να ψάξει, χωρίς να ελέγξει, χωρίς να αναζητήσει αιτίες και ευθύνες, θα ταυτιστεί για ακόμη μια φορά με τον εκλεκτό της Αρχιστράτηγο και το επιτελείο του, το οποίο με δική της επιλογή λειτουργούσε ως «οιονεί κηδεμόνας» του Αρχιστράτηγου, και θα μεταφράσει την τέταρτη κατά σειρά αποτυχία τους σε ήττα της μέχρι τότε αήττητης Ελληνικής Στρατιάς.»
    Αποκαλείς την Στρατιά αήττητη μέχρι τον Αύγουστο-Σεπτέμβριο 1921.
    Πιό κάτω,όμως,αναφερόμενος στις εαρινές επιχειρήσεις του ιδίου έτους,τις αποκαλείς «πραγματική ήττα».

    «Δυστυχώς όμως, για ακόμη μία φορά η ηγεσία της Ελληνικής Στρατιάς συνεχίζει να σκέφτεται όπως και τον Δεκέμβριο του 1920, όταν κατά τη διεξαχθείσα τότε επιθετική αναγνώριση προς το Εσκή Σεχήρ κατέλαβε την τοποθεσία Ινονού και στη συνέχεια την εγκατέλειψε και αποχώρησε στην Προύσα, με αποτέλεσμα οι Τούρκοι να ανακοινώσουν ότι ο Ελληνικός Στρατός ηττήθηκε και τα αποτελέσματα αυτής της «ήττας» να πληρωθούν τον Μάρτιο με νέα ήττα, πραγματική αυτή τη φορά, και πολύ αίμα.»
    Μαντεύω ότι εννοείς αποτυχία,και όχι ήττα,αλλά θα ήθελα να το αναπτύξεις.

    Υγ.
    Οἱ εργασίες σου είναι συνεγερτικές,και ειδικά οἱ περί της Μικρασιατικής Εκστρατείας,οδυνηρές.
    Αλλά σου είμαι ευγνώμων για κάθε εφιαλτική νύχτα.
    Άλλωστε,με γυρίζεις τριάντα-φεύγα χρόνια πίσω σε ένα εξίσου εφιαλτικό αυγουστιάτικο βράδυ,όταν στην θητεία μου έβγαλα την επίτομη επί τροχάδην,και μετά βγήκα θολωμένος στο πρώτο φώς,σφίγγοντας το όπλο μου.
    Ἔρρωσο.

  2. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ Αχέρων

    Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια

    Στις επιχειρήσεις του Μαρτίου το Γ’ ΣΣ απέτυχε να καταλάβει την τοποθεσία Ινονού (Αβγκίν – Κοβαλίτσας) και αποχώρησε στην Προύσα. Αυτό για το Γ’ ΣΣ ήταν κάτι μεταξύ αποτυχίας και ήττας, λόγω των μεγάλων απωλειών που υπέστη. Οι Τούρκοι μετά την αποχώρηση του Γ’ ΣΣ, μετέφεραν δυνάμεις προς το Τουμλού Μπουνάρ προκειμένου να προσβάλουν από βορρά το αριστερό του Α’ ΣΣ που βρισκόταν στο Αφιόν.

    Στην μάχη όμως που διεξήχθη στο Τουμλού Μπουνάρ, το 34ο Σύνταγμα Πεζικού της ΙΙ Μεραρχίας μπόρεσε και κράτησε την τοποθεσία βόρεια του Τουμλού Μπουνάρ -έναντι κατά πολύ υπέρτερων εχθρικών δυνάμεων- και έδωσε το χρόνο στο Α’ ΣΣ να συμπτυχθεί από το Αφιόν στο Τουμλού Μπουνάρ. Κατόπιν αυτής της εξέλιξης οι Τούρκοι αποχώρησαν.

    Το μεγάλο κέρδος από την μάχη που διεξήχθη στο Τουμλού Μπουνάρ, ήταν ότι η ομώνυμη διάβαση (βόρεια το Μουράτ νταγ, νότια το Ακάρ νταγ) παρέμεινε στην Στρατιά και αυτό αποτέλεσε σημαντικό εφαλτήριο για την εξόρμηση του Ιουλίου.

    Επομένως η Στρατιά έχασε στο βορρά και κέρδισε στον νότο. Στη ουσία όμως απέτυχε επειδή: 1) Το σχέδιο ήταν λάθος. 2) Επιχείρησε με πολύ μειωμένη δύναμη (λόχοι των 80 ανδρών) και 3) Η επιχείρηση διεξήχθη από τον Παπούλα (ο Πάλλης ήταν ασθενής και ο Σαρρηγιάννης βρισκόταν στο Λονδίνο).

    ΥΓ: Την νίκη στη μάχη του Τουμλού Μπουνάρ κατά ένα ανεξήγητο λόγο την πιστώθηκε ο Πλαστήρας. Όμως η νίκη ανήκει αποκλειστικά στο 34ο Σύνταγμα Πεζικού και τον διοικητή του Συνταγματάρχη Δημοσθένη Διαλέτη.

  3. Ο/Η Marios Michailidis λέει:

    Κε Ταξίαρχε,
    έχουμε ξαναεπικοικωνήσει.
    Και πάλι θερμά συγχαρητήρια για τη συνέχιση του μεγάλου αυτού έργου!
    Μεγίστη αξία έχει η αναδίφηση στην διεθνή πολιτική διάσταση του εγχειρήματος στη Μ. Ασία, στο πλέγμα των σχέσεων Βενιζέλου-Loyd George, στις βλέψεις των Άγγλων στην περιοχή, στην πολιτική ευελιξία του Κεμάλ.
    Όπως σας είχα γράψει, μεγάλο έλειμμα αποτελεί η αδυναμία μελέτης των Τουρκικών Ιστορικών κειμένων περί της εποχής αυτής. Χρειάζεται η Τουρκική Γλώσσα. Έχω ξεκινήσει με πάθος να τη μάθω. Παραλίγο θα έφευγα την επόμενη εβδομάδα για Τουρκία, λόγω απόσπασης της συζύγου μου, η οποία ανακαλέστηκε τελευταία στιγμή λόγω οικογενειακών προβλημάτων! Διάβασα, όμως, ότι υπάρχει η αντίστοιχη Ιστορία του Τουρκικού Γενικού Επιτελείου Στρατού, προσβάσιμη στις μεγάλες βιβλιοθήκες! Βεβαίως, υπάρχει και το πλήρες κείμενο του NUTUK (ομιλίας Κεμάλ) καθώς και δευτερογενής ελληνόγλωσση βιβλιογραφία (Ιστορία Τουρκίας). Αλλά το ζουμί είναι στα Τούρκικα, στις μεγάλες βιβλιοθήκες Beyazit και Atatuerk στην Πόλη, σε μεγάλα Πανεπιστήμια όπως της Istanbul και του Bogazici (Βοσπόρου)…
    Έχω κάποιες επαφές με Τούρκους Ιστορικούς, όχι της Στρατιωτικής Ιστορίας, αλλά, οι οποίοι θα μπορούσαν μας βοηθήσουν.

  4. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Η ανάρτηση αυτή του φίλου Αρματιστή είναι μια από αυτές που με κάνουν πραγματικά υπερήφανο για το ότι γίνονται στο παρόν ιστολόγιο.

    Απ’ όσο γνωρίζω, είναι η πρώτη φορά στην ελληνική ιστοριογραφία που εξετάζεται κριτικά η απόφαση για τη συνέχιση των επιχειρήσεων προς Άγκυρα.

    Η τετριμμένη κριτική είναι ότι «ο Σπυρίδωνος είχε προειδοποιήσει για τα προβλήματα εφοδιασμού που θα αντιμετώπιζε η Στρατιά εάν προχωρούσε», θέση η οποία (αναπόφευκτα) αναπαράγεται στις γενικές ιστορίες της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

    Εδώ τίθενται για πρώτη φορά τα κρίσιμα ζητήματα της Σύσκεψης της Κιουτάχειας, και ιδιαίτερα της στρατιωτικής εισηγήσεως προς τη Σύσκεψη της Κιουτάχειας:

    α. Το ζήτημα του στρατηγικού σκοπού: Εφ’ όσον η Στρατιά δεν είχε καταστρέψει τις δυνάμεις του αντιπάλου, πράγμα το οποίο ήταν η ρητή αποστολή που της είχε ανατεθεί και μάλιστα για συγκεκριμένο και πιεστικό πολιτικό λόγο, το τι ακριβώς… εξέταζε ο Παπούλας και το γιατί πανηγύριζε παραμένει μυστήριο. Εάν η αρχική εντύπωση περί συντριπτικής νίκης επί των κεμαλικών ήταν ειλικρινής, τότε είναι σαφές ότι διαψεύστηκε γρήγορα. Πλην όμως η Στρατιά αρνούνταν να αναθεωρήσει την αρχική της θριαμβευτική αναφορά προς την Κυβέρνηση και έπαιζε με τις λέξεις. Κατάσταση του αντιπάλου «προσεγγίζουσα την αποσύνθεση», αλλά όχι και «ακριβώς αποσύνθεση» (εξ ού και φοβούμαστε να προχωρήσουμε) – πάντως κάτι με «αποσύνθεση».

    β. Το ζήτημα του χρόνου: το ερώτημα δεν ήταν απλώς αν η Στρατιά θα προχωρούσε ή όχι. Το ζήτημα ήταν να προχωρήσει πριν οι κεμαλικοί συνέλθουν και ανασυγκροτηθούν. Ως γνωστόν, στον πόλεμο το μόνο αγαθό που δεν αντικαθίσταται είναι ο χρόνος. Το γνωμικό «του πολέμου οι καιροί ου μενετοί» δε βγήκε τυχαία. Η προέλαση στις 8/7 δεν ήταν το ίδιο με την προέλαση στις 18/7, ούτε το ίδιο με την προέλαση στις 28/7.

    γ. Το ζήτημα της ανάγκης για «ανασυγκρότηση και ανεφοδιασμό» που καθυστέρησε την προέλαση: από το κείμενο του Αρματιστή προκύπτει ότι η ανάγκη επινοήθηκε χωρίς να υπάρχει. Επινοήθηκε επειδή ο Παπούλας «δίσταζε» να προχωρήσει, όχι εξ αιτίας στρατιωτικών αλλά εξ αιτίας ψυχολογικών λόγων. Αλλά οι δισταγμοί κόστισαν άφθονο αίμα – και τελικά, την αποτυχία.

    δ. Και φυσικά, ο παραλογισμός της επιλογής του τρόπου ενεργείας: αφού όλος ο δισταγμός για προέλαση έχει βασιστεί στην ανησυχία για την επάρκεια της υποστήριξης σε ανεφοδιασμό, τελικώς επιλέγεται ο τρόπος ενεργείας που… ξετινάζει τον ανεφοδιασμό – πέραν όλων των άλλων προβλημάτων που έχει.

    Όποιος αντιπαραβάλει την πολιτική και στρατιωτική διεύθυνση του πολέμου (δηλαδή στο επίπεδο της υψηλής στρατηγικής και της στρατιωτικής στρατηγικής) στους Βαλκανικούς Πολέμους και στη Μικρασιατική Εκστρατεία, θα κατανοήσει εύκολα γιατί οι μεν πρώτοι υπήρξαν επιτυχείς, η δε δεύτερη μια τραγωδία. Και ίσως συνειδητοποιήσει το πόσο λίγο νόημα έχει η ενασχόληση με τις «ραδιουργίες των Αγγλογάλλων».

  5. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @Αρματιστής
    Αυτό που κατ᾿επανάληψη παρατηρήθηκε στην Μικρά Ασία,ήταν ἡ αδυναμία της Στρατιάς να επιτύχει τους τεθέντες στόχους,την ίδια στιγμή που οἱ Τούρκοι αδυνατούσαν να καταβάλουν την Στρατιά.
    Με ποδοσφαιρικούς όρους,(ἄς μου συγχωρεθεί αυτό),πρόκειται για αυτογκόλ.
    Από αυτήν την άποψη,υπάρχει χώρος για συζήτηση,ἄν πρόκειται για ήττα με την φιλολογική έννοια,ἄν πρόκειται για αποτυχία,αλλά και ἄν ἡ αποτυχία καθίσταται συνώνυμη της ήττας,λόγω διακυβεύματος.
    Επί της ουσίας τον Μάρτιο 1921 επρόκειτο για ήττα,αφού έδωσε στον εχθρό ασυλία και χρόνο.
    Αλλά θα μπορούσε να ισοφαριστεί από μεταγενέστερες επιτυχίες,αφού ἡ Στρατιά διατήρησε και επαρκείς (σχετικά) δυνάμεις,και την πρωτοβουλία των κινήσεων.
    Υπό την απλή βεβαίως προϋπόθεση,ότι ἡ Στρατιά θα εφάρμοζε τα αυτονόητα,και δέν θα κυνηγούσε χίμαιρες στην Αλμυρά Έρημο,για παράδειγμα.
    Προ τριακονταετίας περίπου,στην τηλεοπτική σειρά «Το πανόραμα του αιώνα»,είχε αναφερθεί για τις επιχειρήσεις πρός Άγκυρα,ότι:«για τους Ἕλληνες,οτιδήποτε εκτός από ολοκληρωτική νίκη,είναι ήττα.
    Για τους Τούρκους,οτιδήποτε εκτός από ολοκληρωτική ήττα,είναι νίκη.»
    Σε εκείνη την μειονεκτική κατάσταση όμως,δέν είχαν οδηγήσει μόνο τα λάθη των μετανοεμβριανών,αλλά και ἡ αναβλητικότητα του Βενιζέλου πιό πρίν.
    Γενικώς,ἡ όλη μας πολιτεία στην Μικρά Ασία,δέν σώζεται με τίποτε…

  6. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Οι χάρτες ανανεώθηκαν.

  7. Ο/Η .+- λέει:

    Πολυ ενδιαφερουσα η τοποθετηση αυτη.
    Θα ηθελα, ομως να υπενθημησω οτι ηδη απο το 1919 (εαν δεν κανω λαθος το ετος) λιγο πριν την Συνθηκη των Σεβρων, ο Γαλλος Στραταρχης Φοχ, ειχε συνταξει μαι αναφορα βαση της οποιας, ο ελεγχος της Τουρκιας απαιτουσε περιπου 27 μεραρχιες. Την στιγμη εκεινη ηταν διαθεσημες μολις 19! Τι θελω να πω. Οτι ακομη και εαν η Ελληνικη Στρατια, δεν ηταν αυτη που εγινε μετα την αποχωρηση του Βενιζελου απο την Κυβερνηση, και την σημαντικη αλλαγη στο Σωμα των Αξιωματικων της απο την επνανενταξη αυτων που ειχαν αποχωρησει το 1917-18, το βασικο ππροβλημα της ανεπαρκειας των στρατιωτικων δυναμεων εξακολουθουσε να διατηρηται. Ο ΕΣ συνολικα το 1919 διεθετε μολις 10 ΜΠ. Το 1921 εφτασε στις 17 ενεργες (2 στην Θρακη χωρις οργανικο πυροβολικο) και το ισοδυναμο αλλων 2 σε ανεξ, αποσπασματα (συνολικα 6 Σντ) για την επιτηρηση των εδαφων στα μετοπισθεν. Το 1922 επεκτεινεται ακομη περισσοτερο, και φτανει στις 19 και το ισοδυναμο περιπου αλλων 3 σε αποσπασματα. 6 απο αυτες ειναι στην β. Ελλαδα και στην τουρκικη θρακη. 1 στην Ηπειρο, 3 «κοιτανε» την Βουλγαρια, 2 «νεες» διαθεσημες για την καταληψη της Κων/ολης.
    Ηδη το 1921 το «σχοινι», σε σχεση με την οργανωση της περιοδου 1914-1919 ειχε τεντωθει παρα πολυ περισσοτερο απο οτι επρεπε!
    Ακομη και εαν καταφερναν να «παρουν» την Αγκυρα, το βασικο προβλημα ηταν οτι ο Κεμαλ δεν θα παρεδιδε τα οπλα. Επρεπε η Ελληνικη Στρατια να φτασει μεχρι τα συνορα της Αρμενιας και του (Αγγλικου) Ιρακ, για να μπορεσει καποιος, καποτε, στην Αθηνα να πει, χωρις ομως με απολυτη αυτοπεποιθηση οτι, «Κερδισαμε».
    Τωρα, εαν ο Παπουλας, ο Γουναρης, απεχτησαν ξαφνικα, την διορατικοτητα και ειδαν οτι τα πραγματα πριν ακομη ξεκινησει η εκστρατεια στον Σαγγαριο ή κατα την διρακεια ης, ηταν κατι που δεν ελεινε τον γορδιο δεσμο, μπορει να σηζητηθει. Μετα την αποτυχια του Σαγγαριου, σιγουρα αρκετοι αρχισαν να το κατανοουν.
    το μεγαλυτερο, ερωτημα, ομως, ειναι, ηταν σε θεση να το διαγνωσουν, πριν η καταστροφη κτυπησει την πορτα; ναι ή οχι; Και αυτο αφορα ακομη και τον Ε. Βενιζελο.
    Ας μην ξεχναμε, οτι στην Τουρκια, εκτος απο την Συγκρουση με τον ΕΣ, ο Κεμαλ, μεχρι και το καλοκαιρι του 1921, αντιμετωπισε, της Αρμενια στον Καυκασο, ειχε προβληματα διπλοματικα με την Γαλλια και την Ιταλια. Αναγκαστηκε να δεσμευει στρατο για να ελγχει το Ιρακ. Αργα και σταδιακα, μπορεσε και ελυσε μια σειρα απο προβληματα, διπλοματικα και στρατιωτικα, και μπορεσε ετσι στην συνεχεια να συγκεντρωσει την επομενη χρονια ολον τον Στρατο εναντια στην Ελληνικη Στρατια.
    Ποσοι στην Ελλαδα ειχαν αντιληφθει οτι ο Κεμαλ, αρχιζε απο το 1920 και εκλεινε τα προβληματα που ειχε στην ανατολη και στον Νοτο;
    Αφου λοιπον γενικα συζηταμε για στρατηγικη, που ξεπερνα τα απολυτα στρατιωτικα δεδομενα που εχουν σχεση σχεδον αποκλειστικα με την Στρατια της Μ. Ασιας, πρεπει να βαλουμε στην «ζυγαρια» πολλα περισσοτερα! Την ελλειψη υποστηριξης (οικονομικης και στρατωιτικης) απο τους Συμμαχους.Ακομη και τα οικονομικα της ελλαδας. Βαλανε ποτε στην ζυγαρια το ψυχολογικο; Οι προσωπικες μαρτυριες που κυκλοφορουν, εδω και χρονια, παρα το λεγομενο υψηλο φρονιμα, υποδεικνειουν οτι πολυ ανθρωποι ηταν κουρασμενοι! Η Ελλαδα πολεμαγε απο το 1916. Οι αλλοι αποφασισαν να σταμτησουν το 1918, για και αυτοι δεν αντεχαν πλεον. Ο Βενιζελος επεξε ενα μικρο «ποκερ» το 1919 με την συμμετοχη στην Ουκρανια. Του βγηκε σε καλο, αλλα η τουρκικη Ασια, δεν μπορουσε να υποτημηθει.
    Ηταν σωστη η επιλογη το 1921 να παιξουν την «μεγαλη ζαριά» με ενα «all-in» του ποκερ, βασιζομενοι στην Στρατια και στην επιτυχια με τις επιχειρησεις στην Αγκυρα;
    Για εμενα οχι! Ηδη το 1920, ηταν η χρονια, που επρεπε να μπει στο τραπεζι το θεμα του συμβιβασμου!
    Δεν μπορω να μην αναφερθω σε ορισμενες αναφορες για την επιμελητεια. Παρα το οτι δεν εχω αυτη την στιγμη μπροστα το βιβλιο της ΔΙΣ, σχετικα με αυτην για την εποχη της Μικρασιατικης, θα ηθελα να επιστησω την προσοχη, οτι τελικα παρα τις παραπανω αναφορες, η ΔΙΣ στο βιβλιο της αναφερει περιπτωση κατα την διαρκεια των μαχων που ακομη και τα πυρομαχικα του ατομικου οπλισμου ειχαν εξαντληθει, και ενα αποθεμα φυσιγγιων μιας μεραρχιας μοιραστηκε αναμεσα σε δυο.
    Ενα αλλο σημειο που θελω να τονισω, και που μαλλον διεφυγε της προσοχης, ειναι σχετικα και με το πυροβολικο. Μεσο και Βαρυ πυροβολικο, ηταν ανεπαρκες σε ποσοτητα. Αυτο φανηκε και τον αυγουστο του 1922. Ηταν στην συγκεκρημενη περιπτωση το ποιο καταλληλο «εργαλειο» εναντια σε οχυρομενες τοποθεσιες. ειναι δυνατον να ξεκηνανε επιθετικες επιχειρησεις με ποσα; Με λιγοτερα απο 60 περιπου, ολα και ολα, βαρεα πυροβολα, πολλα απο τα οποια ηταν ηδη αναχρονισμος;
    Ιδιαιτερα μνεια αφορα το «ποιον». οι ΜΟΠ, στις περισσοτερες μεραρχιες ηταν εξοπλισμενες με τα ορειβατικα των 65χλς, που βαλουν βλημα περιπου 3,5Kg εναντι του περιπου διπλασιου εκεινων των 75χλς. Η ανεπαρκεια του ορειβατικου των 65χλς σε σχεση με ανωτερου διαμετρηματος πυροβολα, θα επρεπε να ειχε βρει μια λυση, πολυ νωρητερα. Αυτο εχει σημασια, οταν εσυ που το χρησιμοποιεις, επιτηθεσαι σε οργωναμενη και οχυρομενη τοποθεσια νωρητερα προετοιμασμενη απο τον αντιπαλο. Δεν μπας απλα να «ξυσεις» το βουνο! Υπηρχε λοιπον η αναγκη για ενισχυση της Στρατιας με καταστρεπτικοτερα οπλα, απο τα «μικρα» ορειβατικα των 65χλς. Μου φαινεται οτι 6 ή 7 μεραρχιες (απο μνημης) ηταν εφοδιασμενες με αυτα.
    Ποσο ακριβα πληρωσε το ελληνικο Πζ τις παραπανω ελλειψεις; Φανηκε στην Συνεχεια. Χρειαστηκε περιπου ενας χρονος για να επουλωθουν οι «πληγες».
    φιλικα
    .+-

  8. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    Ήθελα να σχολιάσω τις θέσεις του Παπούλα,αλλά αφού ὁ φίλος .+- έκανε την ενδιαφέρουσα παρέμβαση,θα προσπαθήσω συνδυαστικώς να τοποθετηθώ και επ᾿αυτής.
    Ἡ θέση του Παπούλα ότι ὁ Ε.Σ πολεμά επί 9 έτη και είναι κουρασμένος,είναι επιεικώς μαγειρεμένη όταν χρησιμοποιείται για να καταδείξει την κόπωση της ΣΜΑ.
    Το 1921,οἱ παλαιότεροι υπηρετούντες κληρωτοί,αυτοί δηλαδή που μαζί με τα χαμηλόβαθμα στελέχη επιφορτιζόταν με την κυρίως μάχιμη δραστηριότητα,ήταν εκείνοι του πρώην Σώματος Στρατού Εθνικής Αμύνης,(περιλαμβανομένων και εθελοντών),που πολεμούν από το 1916.
    Δέν γνωρίζω σε ποιό ποσοστό της Στρατιάς αντιστοιχούσαν,πάντως όχι περισσότερο του 25%,ἄν υπηρετούσαν όλοι το 1921,καθώς το ΣΣΕΑ δέν υπερέβαινε τους 55.000 άνδρες το 1918-19.
    Πέραν αυτών,ἡ πλειοψηφία πολεμά από το 1917-18 το νωρίτερο.
    Βεβαίως,ακόμη και κάποιες εβδομάδες ἤ ακόμη και ημέρες σε πεδίο μάχης,είναι απλώς ασύλληπτο (για εμένα τον άκαπνο,π.χ) τί επίδραση μπορεί να έχουν σε έναν άνθρωπο,αλλά ὁ Σαγγάριος απέδειξε ότι ἡ Στρατιά είχε και με το παραπάνω τα κότσια να διεκδικήσει την (δύσκολη) νίκη.
    Ἡ περίπτωση του Παπούλα είναι χαρακτηριστική της νεοελληνικής αστοχίας:ουδέποτε λογοδότησε για τα πεπραγμένα του ὡς Αρχηγός Στρατιάς,κατέθεσε μάλιστα και ὡς μάρτυς κατηγορίας εναντίον του διαδόχου του Χατζανέστη,τον οποίο όμως είχε ὁ ίδιος προτείνει!
    Εν τέλει,και ἄν δέν κάνω δραματικό λάθος,ὁ Παπούλας στήθηκε στα έξη μέτρα το 1935,από την ίδια την παράταξη που τον τοποθέτησε Αρχηγό Στρατιάς το 1920,επειδή …άλλαξε παράταξη.

    @.+-
    Σε ότι αφορά τις παρατηρήσεις σου επί των τεχνικών παραμέτρων της Εκστρατείας,δυνάμεις και οπλισμό:
    Στις απαρχές του Αγώνος,ὁ Ferdinand Foch διετάθη προς τον Ε.Βενιζέλο ότι «χρειάζεστε 28 μεραρχίες για να επικρατήσετε στην Μικρά Ασία,αλλά έχετε 14».
    Από άποψη στρατιωτικού ορθολογισμού,αυτό σήμαινε απλούστατα ότι υπήρχαν δύο επιλογές,είτε απεμπλοκή,είτε ολοκληρωτική προσπάθεια στον συντομώτερο δυνατό χρόνο,πρίν επέλθει κόπωση.
    Δέν μπορώ παρά να συμφωνήσω στην παρατήρηση σου ότι ὁ Κεμάλ σταδιακά έλυνε τα χέρια του από άλλους περισπασμούς,πρίν συγκεντρωθεί στο Δυτικό Μέτωπο.
    Με την αναβλητικότητα του ὁ Βενιζέλος,και με την αναπηρία τους οἱ μετανοεμβριανοί,του έδωσαν όχι μόνο πίστωση χρόνου,αλλά και «αβάντζο» στις αναμετρήσεις,όπως προκύπτει από την αξιολόγηση των επιχειρησιακών σχεδίων αλλά και την παρακολούθηση των εξελίξεων επί του πεδίου.
    Δέν μπορώ πίσης παρά να συμφωνήσω,ότι το βαρύ μας πυροβολικό ήταν παρωχημένο,αλλά όπως ευστοχώτατα αναφέρει ὁ Βελισάριος στον οικείο ιστοχώρο της Μικρασιατικής Εκστρατείας,στην ενότητα του ΠΒ:« Ως γνωστόν, κατά τη μάχη του Αφιόν Καραχισάρ, τα πλέον σύγχρονα και αποτελεσματικά ελληνικά βαρέα πυροβόλα, τα 12 Skoda των 15 εκ, Υποδείγματος 1914 βρίσκονταν στη… Θράκη. Η διαφορά, και πάλι, οφειλόταν στο δόγμα και τους ανθρώπους – όχι στα μηχανήματα.»
    Ειδικά για τα ορειβατικά των 65,ναί μεν ήταν περιορισμένης ισχύος,αλλά υψηλής ευκινησίας,κάτι που γενικώς έλλειπε από την Στρατιά.
    Όταν το πεδινό δέν μπορούσε να κινηθεί με άνεση,λόγω δυσβατότητος των οδεύσεων,είναι ευνόητο ότι το βαρύ θα γινόταν …βαρίδιο,όταν ἡ ταχύτης ενεργείας είναι τόσο ζωτικής σημασίας όσο τον Ιούλιο του 1921,προκειμένου να αναληφθεί ἡ προς Άγκυρα επιχείρηση.
    Εάν ἡ Στρατιά εκκινούσε εγκαίρως,είχε πολύ μεγάλα περιθώρια να προλάβει τους Τούρκους πάνω στο σκάψιμο,αλλά όχι ακόμη ταμπουρωμένους.
    Εν τοιαύτη περιπτώσει,ἡ μικρή ισχύς των 65 χιλιοστών δέν ήταν τόσο ανεπαρκής,το θέμα ήταν να τους προλάβεις σχετικά ακάλυπτους.
    Στο αλπικό μέτωπο,τόσο οἱ Ιταλοί όσο και -ακόμη περισσότερο- οἱ Αυστριακοί,χρησιμοποίησαν μικρά διαμετρήματα,ακόμη και κάτω των 65,συγκεκριμένα οἱ τελευταίοι αξιοποίησαν ακόμη και το διαμέτρημα των 37 χιλιοστών.
    Εννοείται ότι το συγκεκριμένο μέτωπο είχε την ιδιαιτερότητα του,αλλά οἱ βασικές αρχές του ορειβατικού ίσχυαν και στην Μικρά Ασία.
    Προλαβαίνοντας τον υποχωρούντα εχθρό σε ορεινούς-ημιορεινούς χώρους,πρίν ταμπουρωθεί,είχες επιτύχει το ουσιωδέστερο,τον εκτοπίζεις από τις θέσεις του και μετά τον περιλαβαίνεις και με πεδινό και βαρύ ἄν σταθεί πιεζόμενος.
    Αλλά ἄν τον πιάσεις εγκαίρως,κινούμενος με την μεγαλύτερη δυνατή ταχύτητα,θα τον φέρεις στην δύσκολη θέση να μήν μπορεί και εκείνος να αξιοποιήσει το δικό του βαρύ,ἤ,μένοντας χωρίς την κάλυψη του πεζικού του,να αναγκαστεί ακόμη και να το εγκαταλείψει.

    Εν κατακλείδι,ἡ όλη Μικρασιατική Εκστρατεία,έτσι όπως διεξήχθη,επιτροπευόμενη από τον Αριστείδη Στεργειάδη,με τον τελευταίο να επιπλέει κυβερνητικών μεταβολών και να ωθεί Αρχηγούς Στρατιάς σε παραίτηση,με την μία κουλαμάρα να διαδέχεται την άλλη,μου δημιουργεί την βεβαιότητα ότι επρόκειτο για κλασσική περίπτωση «7Π»:Πάρα Πολύ Προσεκτικά Προγραμματισμένη Πολύπλευρη Παταγώδης Πανωλεθρία.

  9. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Αγαπητέ φίλε .+-,

    Η αναφορά της Στρατιωτικής και Ναυτικής Επιτροπής της Διάσκεψης των Βερσαλλιών του 1919 υπό τον Στρατάρχη Φος και το Υπόμνημα VII του Μεταξά είναι τα δύο από τα κείμενα που κατά κόρον αναφέρονται σε οποιαδήποτε συζήτηση για τη Μικρασιατική Εκστρατεία, σχεδόν πάντοτε εκτός πλαισίου συζήτησης, χωρίς να συσχετίζονται με την εκάστοτε συζήτηση και το αντικείμενό της, και χωρίς να γίνεται κατανοητή η (μη) συσχέτισή τους με τις μεταγενέστερες καταστάσεις, όπως αυτές διαμορφώνονται από τις εξελίξεις.

    Σχετικά με την αναφορά του Στρατάρχη Φος, λοιπόν. Η επιτροπή του Στρατάρχη εξετάζει το 1919 το θέμα της επιβολής της ειρήνης στο σύνολο της τουρκικής επικράτειας, και φτάνει στο συμπέρασμα ότι προκειμένου η Τουρκία να κρατηθεί κατεσταλμένη, θα πρέπει να υπάρχει παρουσία 27 μεραρχιών στο σύνολο της επικράτειάς της.

    Τι σχέση έχει αυτό με την κατάσταση που αντιμετωπίζει η Ελλάς το καλοκαίρι του 19121; Καμία απολύτως. Η Τουρκία δεν έχει κρατηθεί σε καταστολή, η αντίδρασή της έχει εκδηλωθεί, η στρατιωτική της ισχύς έχει πλέον συγκροτηθεί (είναι ο κεμαλικός στρατός), και έχει ξεκινήσει -συγκροτημένα- πόλεμο εναντίον της Ελλάδος. Πλέον, ασχολούμαστε με το θέμα αυτό.

    Τον Φος δεν τον απασχόλησε ποτέ το πόσες δυνάμεις απαιτεί η κατανίκηση του κεμαλικού στρατού που έχει συγκροτηθεί πλέον. Το πρόβλημα αυτό του ήταν παντελώς άγνωστο. Και προφανώς οι «27 μεραρχίες» δεν έχουν καμία σχέση με αυτές. Οι ελληνικές δυνάμεις, ακόμη και ισχυρά κλονισμένες ως προς τη μαχητική τους ισχύ μετά την αλλαγή του Νοεμβρίου του 1921, επαρκούν για την επικράτηση επί του Κεμάλ, και το πρόβλημα είναι ότι διευθύνονται με σκανδαλώδη ανεπάρκεια, και τον Δεκέμβριο του ’20, και τον Μάρτιο του ’21, και τον Ιούνιο-Ιούλιο του ’21, και τον Αύγουστο-Σεπτέμβριο του ’21. Ε, άμα αποτυγχάνεις τέσσερεις φορές από ανικανότητα, δε σου φταίει η έκθεση Φος.

    Προφανώς, μπορεί κάποιος θεωρητικά να θέσει το ερώτημα: Θα αρκούσε η κατανίκηση των κεμαλικών δυνάμεων για να καμφθεί η κεμαλική και τουρκική εθνικιστική αντίσταση;

    Εδώ κάποιοι δίνουν με παράξενη βεβαιότητα την απάντηση: όχι. Προσωπικά, τόσο η απάντηση όσο και η βεβαιότητα, με αφήνουν άφωνο.
    Προφανώς στην πράξη το ερώτημα δεν τέθηκε ποτέ (αφού οι κεμαλικές δυνάμεις δεν συνετρίβησαν), οπότε ο καθένας μπορεί να λέει ό,τι θέλει. Δεν υπάρχει τρόπος ούτε να πειστεί κανείς γι’ αυτό, ούτε να αποδειχθεί κάτι.

    Όμως τα δεδομένα είναι απλά: όταν τον Ιούλιο και τον Αύγουστο του ’21 η πολιτική θέση του Κεμάλ και του κεμαλικού κινήματος είναι οριακή στο εσωτερικό του, με τον Κεμάλ να γνωρίζει ότι τα παίζει όλα για όλα, και με τον στρατό του να είναι συγκροτημένος (έστω και με σοβαρές απώλειες), εάν ο στρατός αυτός καταστραφεί και η Άγκυρα καταληφθεί… δε θα υπάρξει κάμψη; Το μόνο εξωτερικό στήριγμα του Κεμάλ εκείνη τη στιγμή (δηλαδή πάροχος οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας) είναι οι Σοβιετικοί. Μόλις ο Λένιν πληροφορείται την ήττα της 8ης Ιουλίου (που, υπό τις εντυπώσεις της πρώτης στιγμής, του μεταφέρεται ως συντριπτική), αποφασίζει να παρατήσει τον Κεμάλ και να έρθει σε συνεννόηση με τους Έλληνες. Δεν συμβαίνει αυτό, γιατί εν τω μεταξύ γίνεται αντιληπτό ότι τα πράγματα δεν ήταν τόσο τραγικά. Αν συντριβόταν ο κεμαλικός στρατός, για πόσο θα υποστήριζαν οι Σοβιετικοί τον Κεμάλ; Το επόμενο στήριγμα στο οποίο προσβλέπει ο Κεμάλ είναι οι Γάλλοι. Πιστεύεις σοβαρά ότι οι Γάλλοι θα υποστήριζαν πιο ανοικτά τους Κεμαλικούς εάν αυτοί είχαν συντριβεί στρατιωτικά, όταν δίσταζαν να το κάνουν με τον Κεμάλ ισχυρό, και το καλοκαίρι του ’22 ζητούσαν «μια επιτυχία» για να εκδηλωθούν πιο ανοικτά;

    Για να μην αναφέρει κανείς το γιατί η αναφορά στην κόπωση του ΕΣ λόγω «μιας δεκαετίας πολέμων» (αλήθεια, πως προκύπτει η δεκαετία αυτή; ) φαίνεται να αγνοεί την κόπωση της άλλης πλευράς από μια (πραγματική) δεκαετία συνεχών πολέμων, ασύγκριτα πιο σκληρών και πιο μεγάλης κλίμακας. Η πραγματικά κουρασμένη πλευρά ήταν η τουρκική – αυτή ήταν στο όριο θραύσης το καλοκαίρι του ’21. Αλήθεια, πως είναι δυνατόν να μιλάει κανείς για την κόπωση του ΕΣ τον Ιούλιο του ’21, όταν έχει ακολουθήσει η τιτανομαχία του Σαγγαρίου; Είναι πραγματικά να απορεί κανείς…

    Στρατιωτικά, υπάρχουν ακόμη πιο ισχυροί λόγοι για τους οποίους η κεμαλική αντίσταση ανατολικά της Άγκυρας, ακόμη κι αν παρέμενε συγκροτημένη, θα ήταν αδιάφορη. Θα δειχτεί αναλυτικότερα στο μέλλον αυτό.

    Φυσικά, μπορεί κανείς να μην πειστεί από αυτά, και να επιμείνει ότι «και να κερδίζαμε, πάλι σε αδιέξοδο θα ήμασταν». Εν τοιαύτη περιπτώσει, υπάρχει μια πολύ απλή απάντηση: ας κερδίζαμε ως οφείλαμε και μπορούσαμε, και θα βλέπαμε αν «πάλι σε αδιέξοδο θα ήμασταν». Το να πιστεύει κανείς ότι είτε κερδίσει σε ένα πόλεμο, είτε χάσει «στα ίδια θα είναι», είναι τουλάχιστον αφελές.

    Όπως λένε για τον πόλεμο: «Δεν υπάρχει υποκατάστατο για τη νίκη». Κι εμείς δεν καταφέραμε να νικήσουμε όταν μπορούσαμε. Και δε μας έφταιγε κανείς: ούτε οι Αγγλογάλλοι, ούτε οι Σοβιετικοί, ούτε οι «αντικειμενικές συνθήκες».

    Τώρα, σχετικά με τον εφοδιασμό, δεν αντιλαμβάνομαι τι σχέση έχει το σχόλιό σου με το κείμενο που προηγείται. Το γιατί υπήρξε πρόβλημα με τον ανεφοδιασμό, το αναφέρει το κείμενο στο τέλος, και δεν έχει σχέση με την επάρκεια των πυρομαχικών για τη συνέχιση της πίεσης στις αρχές Ιουλίου.
    Μία επίσης σύντομη παρατήρηση για την «ολιγωρία» του Βενιζέλου να λύσει το πρόβλημα του Κεμάλ. Σε αντίθεση με τους υπολοίπους, ο Βενιζέλος είχε πλήρη συναίσθηση του διεθνούς παιγνίου. Και γνώριζε ότι, ενώ έχει πρόβλημα, δε μπορεί να κάνει τίποτα γι’ αυτό πριν από την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών.

  10. Ο/Η ,+- λέει:

    Αξιότιμοι φίλοι και σχολιαστές, το παρακάτω σχόλιο το είχα προετοιμάσει, πριν δω τα δικά σας σχόλια. Θα μου επιτρέψετε να το θέσω υπόψη σας, το ίδιο:
    Το προηγούμενο σχόλιο, αποδείχτηκε λίαν τηλεγραφικό, σε σχέση με κάποια σημαντικά θέματα που ο αξιότιμος Κος Ταξίαρχος θέτει. Συμπληρώνω κάποια σημεία που θεωρώ ότι έχουν ιδιαίτερη σημασία
    Θέλω να κάνω μια διάκριση. Ελπίζω ότι ο Αξιότιμος Κος Ταξίαρχος θα συμφωνήσει με αυτήν.
    Το 1ο μέρος του κειμένου ασχολείται με προβλήματα στρατηγικής. Θεωρώ ότι η αλληλογραφία του Στρ. Πάπουλα και όσα σχετίζονται με αυτή, αφόρα εκείνο το πεδίο.
    Το 2ο μέρος του κειμένου, που ασχολείται ιδιαίτερα με τους άξονες προέλασης, αφόρα καθαρά τον επιτελικό σχεδιασμό των επιχειρήσεων του Σαγγαρίου.
    Σε ότι αφόρα το 1ο μέρος: είναι υποχρεωτικό να γίνει μια ανάλυση της κατάστασης της Ελλάδας και του ΕΣ. Οι επιστολές αυτές (Παπούλας- Κυβέρνηση) που σχολιάζονται, συμπλήρωναν το σκηνικό και επέτρεπαν να αποκτηθεί μια συνοπτική εικόνα από την Πολιτική ηγεσία για το μέλλον. Το βασικό, όμως πρόβλημα, ήταν ότι ο ΕΣ ήταν ανεπαρκής ποσοτικά, για να πετύχει μόνος του αυτό που δεν μπόρεσαν οι Σύμμαχοι όλοι μαζί (βλέπε αναφορά Στρατάρχη Φοχ (από μνήμης): «χρειάζονται 18-19 για επιτήρηση και 9 διαθέσιμες σαν εφεδρεία για πολεμικές αποστολές»).
    Τίθεται το σημαντικό θέμα της μελέτης της υπάρχουσας οργάνωσης των σχηματισμών του 1917 του ΕΣ που διατηρήθηκε άθικτη μέχρι το έτος 1919, της αναθεώρησης της, με βάση τις πολεμικές εμπειρίες του Α’ΠΠ, αλλά επίσης, και την αναθεώρησης της πάλι το 1920, το 1921, το 1922, αλλά με βάση αυτών που εντωμεταξύ αποκτήθηκαν από την Μικρασιατική, έτσι όπως αυτή εξελίσσονταν και μεταβάλλονταν. Δηλαδή, η Μικρασιατική, άρχισε με ένα εκστρατευτικό σώμα, αρχικά με την χρήση 1 ΜΠ και στην συνέχεια ένα ΣΣ (Α’ΣΣ), σαν μια στρατιωτική επιτήρηση και έλεγχο συγκεκριμένων εδαφών, μιας γεωγραφικής περιοχής (βιλαέτιο της Σμύρνης), με σχεδόν αποκλειστικό αντικείμενο την αντιμετώπιση άτακτων ομάδων ανταρτών («τσέτες»), και μετατράπηκε σε πολεμική εκστρατεία, με εκστρατευτικό σώμα μεγέθους Στρατιάς, με συμβατικές πολεμικές επιχειρήσεις, έναντι ενός αντίπαλου οργανωμένου στρατού.
    Μπορούσε η Ελλάδα να ανταποκριθεί με επιτυχία απέναντι σε μια τέτοια πρόκληση; Υπάρχουν συγκεκριμένα όρια που δεν μπορούσαν να ξεπεραστούν. Ένα, το μέγεθος του ΕΣ. Ένα άλλο, οι ανθρώπινες δυνατότητες της χώρας. Ένα τρίτο, τα οικονομικά και δημοσιονομικά και οι περιορισμοί που απορρέουν από αυτά. Ένα τελευταίο η «κούραση» από την προηγούμενη εμπλοκή του Α’ΠΠ. Τα αλλά συμμαχικά κράτη, είδαν, όπως ανέφερα στο προηγούμενο σχόλιο μου, το «σκοινί» να τεντώνεται υπέρμετρα και προτίμησαν να σταματήσουν πριν «σπάσει» για τα καλά. Ακόμη και η Μ. Βρετανία, σε πολιτικό επίπεδο, ζήτησε από τις ΕΔ, να θεωρήσουν ότι για μια ολόκληρη δεκαετία η Χώρα αυτή δεν θα συμμετείχε σε καμία μείζονα πολεμική αναμέτρηση, και να πράξουν ακολούθως στους σχεδιασμούς τους.
    Τίθεται επίσης και το ζήτημα της θέσης της Ελλάδας διεθνώς, και των ερεισμάτων που αυτή είχε, έχανε, ή αποκτούσε, με την μεταβολή της διεθνούς κατάστασης, και πως αυτά επηρέαζαν τις επιχειρήσεις του ΕΣ, αλλά και την ιδία την υπόσταση της Χώρας.
    Ο Παπούλας, το 1921, σαν ο διοικητής του μεγαλύτερου εν ενεργεία σχηματισμού του ΕΣ, της «Στρατιάς της Μ. Ασίας», έπρεπε, όχι μόνο να είναι ενήμερος, αλλά και να συμμετέχει στις διαδικασίες οριοθέτησης των πολίτικων επιλογών της Κυβέρνησης.
    Σε ότι αφόρα το 2ο μέρος: Ο Παπούλας, ή ο οποιοσδήποτε στην θέση αυτού, πριν προκρίνει την διεξαγωγή της επιθετικής ενέργειας του καλοκαιριού του 1921, ήταν σωστό να κάνει μια αξιολόγηση των δυνατοτήτων της Στρατιάς. Εάν είχε γίνει αυτή, είναι σίγουρο, όπως έθιξα στο προηγούμενο σχόλιο μου, ότι θα είχε τεθεί το θέμα σχετικά με τα περιορισμένα μέσα του πυροβολικού που είχε η Στρατιά για την επιτυχή διεξαγωγή της επιχείρησης.
    Εάν κάποιος λάβει υπόψη του περιορισμούς των ορειβατικών των 65χλς, σίγουρα δεν μπορεί παρά να συμφωνήσει ότι τελικά, περισσότερες από 4 μεραρχίες (ΜΟΠ των 75χλς) δεν θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε επιθετικές επιχειρήσεις. Ποσοτικά αυτές θα χρειάζονταν τουλάχιστον 16 De Bangé και αλλά τόσα των 6 in, εάν όχι το διπλάσιο αυτών. Με ένα συγκρίσιμο ποσοτικό μέγεθος σε ότι αφόρα τους εμπλεκομένους σχηματισμούς, από την μια η διαθέσιμη λογιστική υποστήριξη (διάβασε σχετικά ΔΙΣ) θα είχε λιγότερα προβλήματα, αν όχι καθόλου να τις υποστηρίξει, αλλά ο επιχειρησιακός σχεδιασμός θα ήταν ριζικά διαφορετικός.
    Μπορούσε, λοιπόν, ο Παπούλας, με μόλις 4 μεραρχίες να φτάσει στην Άγκυρα;
    Φιλικά
    .+-

  11. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    «Μπορούσε, λοιπόν, ο Παπούλας, με μόλις 4 μεραρχίες να φτάσει στην Άγκυρα;»

    Συγγνώμη, αγαπητέ .+-, αλλά κάπου εδώ χάνεται η μπάλα.

  12. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η Βελισαριος λέει:26 Αυγούστου 2016 στο 15:58

    «…αλλά κάπου εδώ χάνεται η μπάλα…»
    εαν δεν σου ειναι κοπος μπορεις να διευκρινησεις;
    Σε ευχαριστω
    .+-

  13. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Τι είναι οι «τέσσερεις μεραρχίες μόνον» με τις οποίες ο Παπούλας θα έπρεπε να φτάσει στην Άγκυρα;;;

  14. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η Βελισαριος λέει: 26 Αυγούστου 2016 στο 16:11
    «..Τι είναι οι «τέσσερεις μεραρχίες μόνον» με τις οποίες ο Παπούλας θα έπρεπε να φτάσει στην Άγκυρα;;;..»
    Οκ! κατανοησα. Λοιπον, ελπιζω οτι δεν θα χρειαστει μεταφραστης!
    Η βαση της σκεψης ειναι απλη.
    Νομιζω, οτι εαν συζηταμε για επιθετικες επιχειρησεις, το «ποιον» και η «ποσοτητα» των σωληνων του πυροβολικου διατηρουν την σημασια τους διαχρονικα.
    Οι επιδοσεις του πυροβολικου, κρινονται και απο τα τεχνικα χαρακτηριστικα και τις αποστολες.
    πολυ απλοϊκα και συντομα.
    Απεναντι σε οργανωμενη αμυνα, για παραδειγμα, οπως σε παμπολλες περιπτωσεις του Α’ΠΠ, η φονικοτητα του πυροβολικου επηρεαζεται απο την μορφη της αμυνας.
    εκεινο που παρατηρησα, ειναι οτι στην ελληνικη περιπτωση, εαν και οταν, μια μοναδα χρησιμοποιουσε ορειβατικα των 65χλς σε ρολο παροχης πυρων υποστηριξης, αυτα δεν ηταν αποτελεσματικα απεναντι σε οχυρωμενες τοποθεσιες.
    το σημειο αναφορας για αυτην την υποθεση αποτελεσε το βαρος του βληματος.
    Τωρα το βλημα των 75χλς, ειναι ανωτερο, απο καθε αποψη, σε συγκρηση με εκινο των 65χλς.
    Ποσοι ηταν οι σχηματισμοι (Μεραρχιες Πζ) με οργανικο πυροβολικο (ΜΟΠ των 75χλς); νομιζω 4!
    Οι αλλες, ολες διεθεταν τα ορειβατικα των 65χλς.
    Νομιζω λοιπον, οτι εαν θεσω σαν ελαχιστο πηχη επαρκειας, για την χρηση πυροβολων σε επιθετικες επιχειρησεις απεναντι σε οργανωμενη αμυνα, τις βλητικες επιδοσεις του βληματος των 75χλς, οι μεραρχιες που τα χρησιμοποιουσαν ηταν οι μοναδικες που μπορουσαν να χρησιμοποιηθουν.
    Σιγουρα θα προσθεσεις, οτι υπηρχαν και τα βαρυτερα.
    Υπολογιζοντας και αυτα, τα διαθεσημα, σε ελαχιστη αναλογια 1 πρβ De Bangé και αλλά τόσα των 6 in. για καθε ΜΠ, οι «4» δεν θα ειχαν ιδαιτερα προβληματα προσβολης μιας οχυρωμενης τοποθεσιας.
    Η πρβ των 4 σωληνων ανα τυπο, που αναλογουσε με αποσπαση ανα ΜΠ, σημειωνω οτι ειναι η ελαχιστη που ειχε υπολογιστει το 1917 για τα Ελληνικα ΣΣ.
    Οι αλλες ομως, εκεινες με τα ορειβατκα των 65χλς ειχαν! Και τα De Bangé και τα των 6 in δεν επαρκουσαν για ολες στην ιδια αναλογια. Περισευαν μολις 12 και 8 αντιστοιχα.
    Η προσωπικη υποθεση με βαση την οργανωση του ελληνικου πυροβολικου το 1917, ειναι σημαντικα χαμηλοτερη, απο την πυκνοτητα του πυροβολικου που χρησιμοποιηθηκε στις μαχες του Δυτικου μετωπου οπως επισης και στο μακεδονικο μετωπο της περιοδου 1914-1918 .
    Περιοριστηκα, λοιπον, σε «4» γιατι θεωρησα οτι μονο αυτες ειχαν ενα ελαχιστο αποδεκτο επιπεδο επαρκειας σε οτι αφορα το πυροβολικο.

    Ελπιζω να ειναι ποιο κατανοητο αυτο που εννοω.

    φιλικα
    .+-

  15. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Αγαπητέ .+-,

    Πολλές φορές ειλικρινά αναρωτιέμαι αν τα σχόλια που γίνονται σε κείμενα έχουν καθόλου λάβει υπ’ όψιν τα γραφόμενα στα κείμενα κάτω από τα οποία αναρτώνται, ή απλώς αντιμετωπίζουν το κάθε κείμενο ως πρόσχημα για να εκφράσουν διάφορες σκέψεις που προϋπάρχουν, ασχέτως του κειμένου καθ’ εαυτού.

    Φοβάμαι ότι εδώ είναι μια τέτοια περίπτωση.

    Πέραν του ότι δε συνάγεται από πουθενά η «ακαταλληλότητα» του διαμετρήματος των 65 χιλ. έναντι του 75 χιλ. που ήταν το πυροβόλο των ΜΟΠ τεσσάρων μεραρχιών (από κάποιες απόψεις ήταν πιο κατάλληλο, εξ ου και η προτίμηση των πυροβολητών των ΜΟΠ στα Ντυκρέτ) και ότι για την περίπτωση διάρρηξης ισχυρών τοποθεσιών (όφειλε -από τακτικής απόψεως- να) είναι διαθέσιμο το βαρύ πυροβολικό της Στρατιάς, ένα βασικό σημείο του κειμένου είναι ότι το πρόβλημα με την χρονοτριβή του Παπούλα ήταν ότι επέτρεπε στους Τούρκους να ανασυγκροτηθούν -μεταξύ άλλων και να σκάψουν, σκάψιμο το οποίο προφανώς δεν ήταν… διαθέσιμο στις 8/7. Και ως δικαιολογία για τον δισταγμό του Παπούλα αναφέρεται η… ανεπάρκεια του μεραρχιακού πυροβολικού; Αυτό, ούτε ο ίδιος ο Παπούλας δε σκέφτηκε να το πει. Και πως να το πει άλλωστε, αφού τις μέχρι τότε επιτυχίες του τις είχε με αυτό ακριβώς το πυροβολικό;

    Για να τεθεί πιο απλά: έχεις ξαπλώσει κάτω έναν ισχυρό κι επικίνδυνο αντίπαλο, και μόλις τον ξαπλώνεις, αντί να πας από πάνω και να τον κλωτσάς μέχρι θανάτου, τραβιέσαι παραπέρα και τον κοιτάς ζορισμένος. Και περιμένεις να ξεζαλιστεί, να συνέλθει, να σηκωθεί, να πιεί νερό… ενώ σκέφτεσαι τι να κάνεις. Και μόλις έχει συνέλθει, του επιτίθεσαι πάλι. Αυτό συνέβη. Κι αυτό εξηγεί το κείμενο με εξαιρετικά ακριβή και τεκμηριωμένο τρόπο.

  16. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    Βελισάριε,
    Έχω μία ένσταση σχετικά με την στάση αναμονής έν όψει συνθήκης Σεβρών.
    Αναφέρεις ότι
    «Μία επίσης σύντομη παρατήρηση για την «ολιγωρία» του Βενιζέλου να λύσει το πρόβλημα του Κεμάλ. Σε αντίθεση με τους υπολοίπους, ο Βενιζέλος είχε πλήρη συναίσθηση του διεθνούς παιγνίου. Και γνώριζε ότι, ενώ έχει πρόβλημα, δε μπορεί να κάνει τίποτα γι’ αυτό πριν από την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών.»
    Θεωρώ ότι αυτό είναι το μετέωρο βήμα του πελαργού,ενώ ήταν από κάθε πρακτική άποψη ἡ ώρα για το μεγάλο άλμα.
    Δέν ήταν ώρα για «ευπρέπειες»,αλλά για για εξόρμηση.
    Έτσι όπως επήλθε,ἡ συνθήκη των Σεβρών ήταν συνθήκη με τον αποδυναμωμένο σουλτάνο,ενώ ὁ αντίπαλος ήταν ὁ Κεμάλ και γενικώς οἱ ανασυντασσόμενοι Νεότουρκοι.
    Ἡ ανωτέρω συνθήκη ήταν νεκρό γράμμα,το ζήτημα ρυθμίστηκε δια του πολέμου ατυχώς για εμάς,και ἡ συνθήκη που ίσχυσε δέν ήταν εκείνη των Σεβρών,αλλά της Λωζάνης.(και αυτή αναθεωρούμενη αδαπάνως εκ μέρους της Τουρκίας)
    Ὁ Ε.Βενιζέλος όφειλε να διαμορφώσει το δυνατόν ευνοϊκώτερο έδαφος για τις εθνικές διεκδικήσεις εκβιάζοντας μία χειροπιαστή ντε φάκτο ἑλληνική υπεροχή,ἡ οποία θα όφειλε να αποκτήσει μία νομιμοποιητική βάση στην μορφή μίας συνθήκης που θα ακολουθούσε,και δέν θα ανέστελε την ἑλληνική δράση.
    Ὁ Βενιζέλος θα έπρεπε να εξασφαλίσει την συναίνεση της Αγγλίας,αγνοώντας όλους τους άλλους,και να προχωρήσει με αποφασιστικότητα από την αρχή της μεταβάσεως στην Μικρά Ασία,ἤ να προχωρήσει σε διευθέτηση του προβλήματος αποφεύγοντας την πολεμική αναμέτρηση,με ανταλλαγή πληθυσμών και κατεχομένων εδαφών,π.χ περιοριζόμενος στην ευρωπαϊκή πλευρά με την Ανατολική Θράκη,με κάποιας μορφής διεθνοποίηση της Κωνσταντινουπόλεως και των στενών,και καθόλου χερσαία σύνορα μεταξύ Ἑλλάδος και Τουρκίας,κάποιες τέτοιες ιδέες νομίζω είχε εκφράσει και ὁ Κωνσταντίνος Δεμερτζής.
    Όπως το βλέπω,ὁ Βενιζέλος έθεσε την Ἑλλάδα υπό την επιτήρηση αλλά και υπονόμευση των «συμμάχων»,και υπό τον περιορισμό της ελευθερίας κινήσεων της,με την θέσπιση του ορίου των αρχικώς τριών και μετέπειτα πέντε χιλιομέτρων πέραν της ανατεθείσης περιοχής,περιορισμός που απεδείχθη παράλογος ἤδη τον Ιούνιο του 1919,στην περίπτωση του Αϊδινίου.
    Ἡ Ἑλλάς υπέμεινε εμποδιζόμενη,πληττόμενη και συκοφαντούμενη αναμένοντας κάτι σαν εσχατολογική δικαίωση στην μορφή κάποιας συνθήκης,κάνοντας ακριβώς αυτο που περιφράφεις σε ανωτέρω σου σχόλιο προς τον .+-
    «Για να τεθεί πιο απλά: έχεις ξαπλώσει (Σ.Σ:ἤ έστω άλλοι έχουν ξαπλώσει) κάτω έναν ισχυρό κι επικίνδυνο αντίπαλο, και μόλις τον ξαπλώνεις, αντί να πας από πάνω και να τον κλωτσάς μέχρι θανάτου, τραβιέσαι παραπέρα και τον κοιτάς ζορισμένος. Και περιμένεις να ξεζαλιστεί, να συνέλθει, να σηκωθεί, να πιεί νερό… ενώ σκέφτεσαι τι να κάνεις. Και μόλις έχει συνέλθει, του επιτίθεσαι πάλι. Αυτό συνέβη. Κι αυτό εξηγεί το κείμενο με εξαιρετικά ακριβή και τεκμηριωμένο τρόπο.»
    Μόνο που εν προκειμένω,στέκ’ και τερείς (αμόν λέν’ οἱ Πόντιοι),όταν εσύ είσαι ακόμη νωπός και ακμαίος,πρίν αναλάβεις τους κινδύνους,τις κατατριβές,και τις θυσίες μίας εκστρατείας εναντίον του εχθρού που έχει σηκωθεί,ξεζαλιστεί,και πιεί νερό.

  17. Ο/Η .+- λέει:

    @ΑΧΕΡΩΝ
    Συμφωνώ απόλυτα μαζί σου. Δυστυχώς οι χρόνοι αντίδρασης απέναντι στις προκλήσεις και στις ευκαιρίες που παρουσιάζονταν δεν φαίνεται ότι αποτέλεσαν το δυνατό σημείο των Ελλήνων Επιτελών στις πολεμικές αναμετρήσεις. Δες για παράδειγμα την επιθετική αναγνώριση του Μαρτίου του 1921 στο Εσκι Σεχήρ, και την ορθάνοικτη πόρτα που υπήρχε και δεν εκμεταλλεύτηκαν, ή την περίπτωση με το ΤΣΔΜ, την 28η Οκτώβριου 1940, στο Αλβανικό μέτωπο και την μοναδική ιταλική μεραρχία Πζ που υπήρχε ανεπτυγμένη απέναντι τους. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, το ΤΣΔΜ είχε μια χρυσή ευκαιρία να υπερκεράσει με τρομακτική ταχύτητα, από ΒΔ τις προελαύνουσες ιταλικές μεραρχίες στην Ήπειρο, και να τις περικυκλώσει, ή τουλάχιστον να προκαλέσει μια παρά πολύ πρόωρη παύση της προέλασης. Αλλά, όπως συνήθως λένε «..η ιστορία ακολούθησε άλλη ροη».

    @Βελισαριος
    Θα σε κουράσω με το μακροσκελές του σχόλιου μου. Προκαταβολικά σου ζήτω την κατανόηση σου.

    Ο/Η Βελισαριος λέει: 26 Αυγούστου 2016 στο 17:17΅

    Θα αρχίσω από το τελευταίο σχόλιο σου. Βασική τοποθέτηση σε ότι αφόρα την στρατηγική, είναι η πρόβλεψη του μέλλοντος και όχι η κατόπιν εορτής κάλυψη των λαθών που έγιναν. Μια τέτοια περίπτωση είναι και η περίπτωση του Παπούλα-Γούναρη ανταλλαγή επιστολών και αναφορών του πρώτου προς των δεύτερο τον Αύγουστο Σεπτέμβριο του 1922. Εάν παρατηρήσεις είναι γενικό φαινόμενο, και αφόρα πολλές ιστορικές στιγμές της Ελλάδας. Από εκεί και πέρα «ανοίγει» ένα τεράστιο θέμα με αυτό σαν αντικείμενο. Ήταν σε θέση αν προβλέψουν; Ή όχι; Υπάρχουν μια σειρά από γεγονότα που υποδεικνύουν ότι δεν ήταν κάτι το ακατόρθωτο. Πότε έπρεπε να γίνει μια μελέτη, νωρίτερα, πολύ νωρίτερα. Ακόμη και το καλοκαίρι του 1920 μπορεί να θεωρηθεί ότι ήταν λίγο αργά. Ο φοχ, στην ουσία, είχε δείξει το είδος του προβλήματος (βλέπε στην συνέχεια παρακάτω).

    Σχετικά με τις επιδόσεις των ορειβατικών των 65χλς. Κανονικά η δημόσια πληροφόρηση θα έπρεπε να μας επιτρέπει να κατανοήσουμε την αρχική απαίτηση που οδήγησε στον σχεδιασμό αυτών των όπλων σε αυτό το διαμέτρημα αντί του 75χλςπου ήταν και το ποιο διαδεδομένο στις αρχές του 20ου αι. Δυστυχώς αυτή η πληροφόρηση δεν είναι εύκολα πρόσβαση. Κατανοώ ότι οι γνώμες μας απέχουν και είναι διαμετρικά αντίθετες. Απλά δεν θα επιμείνω.

    «Πολλές φορές ειλικρινά αναρωτιέμαι αν τα σχόλια που γίνονται σε κείμενα έχουν καθόλου λάβει υπ’ όψιν τα γραφόμενα στα κείμενα κάτω από τα οποία αναρτώνται, ή απλώς αντιμετωπίζουν το κάθε κείμενο ως πρόσχημα για να εκφράσουν διάφορες σκέψεις που προϋπάρχουν, ασχέτως του κειμένου καθ’ εαυτού. Φοβάμαι ότι εδώ είναι μια τέτοια περίπτωση.»
    Εάν η διαφοροποίηση σε σχέση με αυτό που υποστηρίζεται σε κείμενο θεωρείται σαν τέτοια, για ποιον λόγο τότε να την εκφράζουμε; Ακολουθούμε απλά την «ροη» και συμβιβαζόμαστε, χωρίς όμως να προβληματιζόμαστε για το ορθό ή μη κάποιων ιστορικών γεγονότων, πράξεων ή και επιλογών.

    Θα συνεχίσω επί της ουσίας.

    Η αναφορά του Φοχ, ίσως να μην θεωρηθεί ότι έχει σχέση με το αντικείμενο των κειμένων. Αλλά η σημασία της έγκειται ότι ενδυκνείει τα ποσοτικά μεγέθη για την κατοχή της Τουρκίας! Όπως και ο Αχέροντας στο προηγούμενο σχόλιο, ανέφερε, αυτό το πρόβλημα το έμαθε και ο Ε. Βενιζέλος. Είτε αρέσει, είτε, όχι δεν μπορούν να αγνοηθούν, τα αριθμητικά μεγέθη. Ειδικά ότι η απόκλιση είναι τεράστια. Λοιπόν είναι πολύ λογικό, ότι σε κάθε απόφαση Έλληνα πολίτικου ή στρατιωτικού, τα αριθμητικά μεγέθη επηρεάζουν τις επιλογές του (στρατηγική).
    Οι επιλογές της ηγεσίας, είτε πολίτικης, είτε στρατιωτικής, δεν νομίζω ότι, στην φάση της αξιολόγησης, είχαν υπόψη αυτή, ή παραπλήσιες παραμέτρους σύγκρισης. Ακόμη και για το σχεδιασμό των επιχειρήσεων, η έλλειψη μιας αξιολόγησης που να λαμβάνει υπόψη τα ποσοτικά μεγέθη, δείχνει να έχει υποτιμηθεί. Όπως και να το κάνουμε, υπάρχουν, πολλές, παρά πολλές περιπτώσεις, που αυτή η παράμετρος αποδείχτηκε ότι επηρέασε τα γεγονότα. Τώρα σε ότι αφόρα την κατάσταση των δυνάμεων «κατοχής» στην Τουρκία, με βάση την αναφορά του Μαρτίου του 1920 που έκανε ο Γάλλος Στρατάρχης στους Συμμάχους, οι διαθέσιμοι σχηματισμοί (ΜΠ) ήταν: Γαλλία 5, Μ. Βρετανία 4, Ιταλία 1, Ελληνικές 9 (6 Ασία, 3 Θράκη), από τις οποίες οι Γαλλικές μειωμένης επάνδρωσης. Σύνολο 19 ΜΠ.
    Το 1921, η Γαλλία και η Ιταλία, αργά και σταδιακά, ήρθαν η καθεμία σε συμφωνία με τον Κεμάλ και απέσυραν από τα Τούρκικα εδάφη τις Εθνικές μονάδες τους (-6 ΜΠ). Δημιουργήθηκε, ή όχι θέμα σχετικά με την ασφάλεια των εσωτερικών γραμμών επικοινωνιών της Στρατιάς της Μ. Ασίας, πράγμα που οδήγησε στην Ενίσχυση της Ανωτέρας Γενικής Στρατιωτικής Διοίκησης (Σμύρνη);
    Εάν δεν απατώμαι, το καλοκαίρι του 1922, σε ρολό σύνδεσης του μετώπου, ακριβώς στο Ουσάκ, στον νότιο τομέα, με κατεύθυνση Δ-ΒΔ, χρησιμοποιήθηκε η 2η ΜΠ/Β’ΣΣ. Αυτή τον Αύγουστο, λίγο πριν την μάχη της «εξέχουσας» είχε υπό την διοίκηση της 5 Σντ Πζ και 14 ΤγΠ 1 Ίλη Ιππικού με αυξημένα μέσα πυροβολικού (36 πυροβόλα). Αποτέλεσε τον σύνδεσμο μεταξύ του Α’ΣΣ και της ΣΔ Οδημησίου. Η 2η ΜΠ Έλεγχε 170χλμ μετώπου και η ΣΔ άλλα 140χλμ!!!! (βλέπε ΔΙΣ «το τέλος της εκστρατείας 1922» μέρος 1ο . Οι υποχωρητικοί αγώνες των Α’&Β’ΣΣ).Τελικά από το Τουμλού Μπουνάρ, μέχρι την Θάλασσα, υπήρχαν η 2η ΜΠ, η ΣΔ Φιλαδέλφειας (ΑΓΣΔ), η ΣΔ Οδημησίου (ΑΓΣΔ). Για να καλυφτούν οι ανάγκες στρατιωτικής κατοχής χρησιμοποιηθήκαν ακόμη και τα έμπεδα Τγ! Τόσο πολύ ήταν εκτεταμένο το «σχοινί»!!! Ξαναρίξε μια ματιά στα προηγούμενα σχόλια μου.
    Τώρα πόσο ποιο απλά θα ήταν τα πράγματα εάν στην κοιλάδα του Μαιάνδρου, εκεί, εξακολουθούσε να υπάρχει η Ιταλική ΜΠ; Η οποία έλεγχε όλη την γεωγραφική περιοχή που ενδιέφερε την Στρατιά; Κοινώς το «πλευρό» της. Είναι νομίζω κατανοητό ότι, όταν κάποιος επιλέξει να αποσυρθεί από μια γεωγραφική περιοχή ελληνικού ενδιαφέροντος, σχεδόν αυτόματα, δημιουργούνταν θέμα, στρατιωτικής παρουσίας Ελληνικών τμημάτων, ή μη.
    Συμφωνώ απολύτως ότι, η κατάσταση από το καλοκαίρι του 1920, είχε μεταβληθεί ριζικά. Μα ακριβώς για αυτόν το λόγο θα έπρεπε να είχε αναθεωρηθεί όλο το πλαίσιο βάση του οποίου ο Βενιζέλος είχε επιλέξει την Ελληνική παρουσία στην Ασία. Έχουμε απομακρυνθεί πολύ, μα παρά πολύ, από τα απλά καθήκοντα στρατού «κατοχής» στο Βιλαέτι της Σμύρνης, και το βασικό πρόβλημα των ελληνικών στρατευμάτων δεν είναι πλέον οι άναρχοι «τσέτες», για τους οποίους τα ορειβατικά των 65χλς φτάνουν και περισσεύουν, αλλά Τούρκικα τακτικά στρατεύματα υπό την διοίκηση εμπειροπόλεμων αξιωματικών του πρώην Οθωμανικού στρατού.
    Σε εκείνο το σημείο, έπρεπε να είχε τεθεί υπό πλήρη αμφισβήτηση το όλο σκεπτικό της Ελληνικής Στρατιωτικής παρουσίας, και να αναζητηθούν άλλες επιλογές από την απλή προώθηση στα βάθη της Ασίας.
    Έτσι λοιπόν, σε επίπεδο στρατηγικής, υπάρχει η πραγματική αποτυχία αντίληψης από πλευράς της Ελληνικής Πολίτικης και Στρατιωτικής ηγεσίας, του νέου, πλέον, προβλήματος. Το 1921, μια σειρά από γεγονότα, αποδεικνύουν ότι κανένας, μα κανένας, παρά την αλλαγή των πρόσωπων στην ηγεσία της Κυβέρνησης και του Στρατεύματος, είχε, έμπρακτα, δείξει ότι δεν είχε αντιληφτεί τι πραγματικά συνέβαινε. Απλά, είτε ήξεραν, είτε όχι, επέλεξαν, να συνεχίσουν ελπίζοντας, ότι κάποτε όλα θα τελειώσουν κατ-ευχήν. Τέτοια είναι η περίπτωση Παπούλα Γούναρη τον Σεπτέμβριο του 1921.
    Ο «φόβος» να αποδεχτούμε την αποτυχία είχε τελικά το πάνω χέρι; Λυπάμαι, αλλά, προσωπικά, εγώ θεωρώ ότι, ο συγκεκριμένος, δεν ο σωστός τρόπος αντιμετώπισης των προκλήσεων. Η ιδία τεχνική, θα φάνει, παράξενο, την εντόπισα, και άλλες σημαντικές ιστορικές περιπτώσεις στην νεότερη ιστορία της Ελλάδας.
    Συμφωνώ, ότι να προκαταβάλω με αρνητική γνώμη την επιτυχία των Ελληνικών δυνάμεων έναντι των Κεμαλικών, φαίνεται άσχημα. Δυστυχώς ακόμη και σε περίπτωση στρατιωτικής νίκης στην Άγκυρα, πράγμα το όποιο αμφισβητώ, εξαιτίας μιας σειράς λαθών, δεν νομίζω ότι θα αποτελούσε τετελεσμένο γεγονός για τον Κεμάλ.
    Κοιτά, το καλοκαίρι του 1921, ο Κεμάλ αντιμετώπισε την Ελληνική Στρατιά με 13 ΜΠ. Υπήρχαν διαθέσιμες, αλλά ακόμη δεσμευμένες, οι ΜΠ της Στρατιάς του Καύκασου και οι μεραρχίες της Κιλικίας. Αυτές αποδεσμεύτηκαν μόλις η Αρμενία έγινε παρελθόν και μόλις η Γάλλια συμβιβάστηκε. Μετά από ένα μήνα από την λήξη των αμυντικών επιχειρήσεων πέρασε στην αντεπίθεση. Ήταν ανεπαρκείς έναντι της Ελληνικής Στρατιάς. Αλλά ήδη από τότε είχε ήδη δώσει το μήνυμα! Την επόμενη χρονιά εμφανίστηκε με 27 ΜΠ.
    Συμφωνώ ότι τα προβλήματα που είχε να λύσει ο Κεμάλ, ήταν τραγικά πολλά και σημαντικά, αλλά αποδείχτηκε πραγματικός «δαίμονας»! ήταν και θέμα «..φάρδους»;
    Σίγουρα το Ελληνικό στρατηγείο του έκανε ποιο εύκολη την ζωή με τις επιλογές του. Τώρα μη λέμε ότι με κατά μέτωπο επίθεση και «ξιφολόγχη» από μονά τους μπορούν να καταστρέψουν ένα αντίπαλο αποφασισμένο για όλα. Αυτό αποδεικνύεις. Όταν λες ότι ο Κεμάλ ήταν σε πολύ δύσκολη θέση (εσωτερικά, εξωτερικά, κλπ). Είναι δυνατόν να έχει προβλέψει, ότι χωρίς ισχυρό πυροβολικό (όπως σχολίασα ήδη) και αεροπορική υποστήριξη ο Παπούλας θα κατάφερνε το ίδιο να κερδίσει; Και μάλιστα σε οργανωμένη αμυντική τοποθεσία; Ακόμη και εάν το κατάφερνε θα του είχε «τελειώσει» το πεζικό. Με τι θα αμύνονταν στην συνέχεια; Χωρίς υπερβολές, αστειευόμαστε;
    «..Το να πιστεύει κανείς ότι είτε κερδίσει σε ένα πόλεμο, είτε χάσει «στα ίδια θα είναι», είναι τουλάχιστον αφελές..»
    Συμφωνώ. Έλα όμως που για εμένα δεν είναι αυτή η περίπτωση. Μακάρι να ήταν!
    Σχετικά με τα “Logistics” θα αναφέρω τα ποιο τρανταχτά.
    Πηγή: ΔΙΣ «ανεφοδιασμοί και μεταφορές κατά την μικρασιατική εκστρατεία 1919-1922» σελ, 129 και μετά
    ΕΣ, Στρατιά Μ. Ασίας 20η Ιουνίου του 1921: 5,257 αξιωματικοί, 166.019 οπλίτες, 55.483 κτήνη. Οι ημερήσιες ανάγκες ήταν 250 τόνοι τροφίμων, 160 τόνοι άνευ χόρτου, 400 τόνοι μετά νομής και χόρτου.
    Σελ 140 «..Ο στρατός θα ήταν υποχρεωμένος να ζήσει εκ των πόρων της χώρας».
    Σημ. Όπως συνέβη και στον Ναπολέοντα πριν από 100 και πλέον χρόνια κατά την διάρκεια της εκστρατείας προς την Ρωσία. Γνωρίζεις την κατάληξη.
    «Από 25η Ιουνίου και μέχρι 30η Ιουνίου οι μονάδες του Γ’ΣΣ δεν διατράφηκαν καλώς»
    Σελ 141 «Ήδη η από ανεφοδιάστηκες κατάσταση απέβαιναν αρκούντως σοβαρά..»
    Τους έσωσε η κατάληψη του Κιουτάχειας και του Δορύλαιου που βρέθηκαν με άφθονα τρόφιμα.
    Σελ. 142 Το Δορύλαιο θα αποτελούσε την κύρια και σχεδόν μοναδική πηγή για την τροφοδοσία της Στρατιάς μέχρι την Άγκυρα. Πρόκειται για άθλο γα την επιμελητεία!
    Σελ. 143 «η ανεπάρκεια των μεταφορικών μέσων, μέγα μέρος των οποίων διετέθη δια την συνδεση με τα Προύσα προς Καράκιοϊ, η εντατική χρησιμοποίηση των, η κατάσταση των συγκοινωνιών και η διαρκώς αυξανομένη απόσταση της προελαυνούσης στρατιάς εκ του Δορυλαίου, δημιούργησαν ταχέως κρίση εις τα μεταφοράς. Τρόφιμα ή πυρομαχικά; Άδου το τραγικό δίλημμα του IV γραφείου. Η εκλογή ήταν δύσκολη αλλά η απόφαση εξήφθη. Πυρομαχικά»
    Σελ. 148 Η συμμέτοχη στις επιχειρήσεις προς την Άγκυρα απορρόφησαν 120.000 άνδρες και 38.000 κτήνη. Η ημερησία διατροφή ήταν 150 τόνοι σε τρόφιμα, 115 τόνοι νομής άνευ χόρτου και 300 τόνοι μετά χόρτου.
    Τώρα καταλαβαίνεις πως ήταν πραγματικά τα πράγματα; Δεν ήταν οργανωμένοι για μια τέτοια επιχείρηση!!!!
    Ποτέ δεν τέθηκε τέτοιο ζήτημα προκαταβολικά, με αρκετό χρονικό διάστημα για την ορθή μελέτη του, και όχι, κατά πάγια ελληνική συνήθεια, την τελευταία στιγμή!
    Εάν δεν τους σκότωναν οι Τούρκοι θα πέθαιναν από την πείνα!!!!!!!
    Και επανέρχομαι στην στρατηγική. Βλέπεις πουθενά, που να χρησιμοποιήθηκε σωστά; Μόλις τον Σεπτέμβριο του 1921 υποβάλλεται το πρώτο υπόμνημα του Παπούλα. Τότε κατάλαβαν τα λάθη τους, ή ποιο απλά δεν μπορούσαν πλέον να κρύψουν την αδράνεια που προϋπήρχε από το καλοκαίρι του 1920 για την αναθεώρηση και νέα μελέτη του προβλήματος;
    Σχετικά με τον Βενιζέλο. Δυστυχώς λυπάμαι, θα διαφωνήσω. Εάν γνώριζε, όφειλε να λύσει το πρόβλημα πριν τις εκλογές του Νοέμβριου του 1920. Εάν δεν γνώριζε τίθεται ένα σοβαρό θέμα σωστής και πλήρης πληροφόρησης. Δεν μπορεί πάντα να μαντέψει με βάση το ένστικτο και την καλή τύχη με το μέρος του.
    Φιλικά
    .+-

  18. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @.+-
    Ἡ επισήμανση μου αφορούσε την παρατήρηση/δικαιολόγηση του Βελισάριου σχετικά με την αναβλητικότητα του Βενιζέλου ἑν όψει της συνθήκης των Σεβρών (που θα μπορούσε να είχε υπογραφεί και σε άλλο χώρο).
    Ὡστόσο ὁ Βελισάριος έχει δίκηο στο ότι ανεξαρτητως του τί είχε μεσολαβήσει,στις 8/7/1921 ήταν ἡ στιγμή για το θανάσιμο πλήγμα στον Κεμάλ,το οποίο θα έπρεπε να καταφερθεί χωρίς χρονοτριβή.
    Ὁ Αρματιστής στο κείμενο τεκμηριώνει το γιατί και σε ποιό βαθμό ἡ σύντονη προέλαση ήταν δυνατή,και από ποιούς άξονες.
    Τυχούσα στρατιωτική συντριβή του Κεμάλ στα μέσα Ιουλίου θα είχε καταλυτικές συνέπειες στην δυνατότητα των Τούρκων να συνεχίσουν την άμυνα,αφού θα είχαν στερηθεί όχι μόνο την πρωτοβουλία,όχι μόνο το ηθικό,αλλά και την υλική υποδομή προς τούτο.
    Ακόμα και με την ἑλληνική αστοχία που σημειώθηκε,οἱ λιποταξίες έγιναν πραγματικός εφιάλτης,και δέν είχαν διευθετηθεί πλήρως ούτε ακόμα και τον Σεπτέμβριο του 1922.
    Νίκη της Στρατιάς και εκμετάλλευση της όπως την σκιαγραφεί ὁ Αρματιστής,θα είχε προφανώς οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερο κλονισμό.
    Εκμεταλλευόμενοι εκείνο το παράθυρο ευκαιρίας,μπορούσαμε να ρυθμίσουμε τα πράγματα στην Ανατολή όπως μας βόλευε,και όχι όπως αφήσαμε να εξελιχθούν.
    Θα ήταν οἱ Τούρκοι που θα έπρεπε να γλείψουν τις πληγές τους,και όχι εμείς.
    Και ἄν οἱ Τούρκοι επέμεναν να διεξάγουν εθνική αντίσταση,θα αντιμετωπιζόταν ὡς αντάρτες,και όχι ὡς στρατός με αξιώσεις.
    Και τέλος,με μία οσονδήποτε βάρβαρη ρύθμιση του θέματος των συνόρων και των πληθυσμών,θα μπορούσαμε να τους στριμώξουμε σε τμήμα της Ανατολίας,να φυτοζωήσουν όπως οἱ Κούρδοι.
    Οπότε σήμερα, θα ερίζαμε επί άλλης βάσεως.

  19. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Αγαπητέ .+-,

    Φοβάμαι ότι αμφότεροι χάνουμε τον χρόνο μας.

    Παραπάνω εμφανίστηκε ένα εξαιρετικό κείμενο, το οποίο αναλύει με εξαιρετική οξυδέρκεια και διαύγεια ένα κομβικό σημείο της Μικρασιατικής Εκστρατείας, το οποίο μάλιστα είναι χαρακτηριστικά θολό στην ιστοριογραφία – παρ’ όλο που όλοι οι ιστορικοί αντιλαμβάνονται τη σημασία του. Το κείμενο λέει ότι σε μια κομβική στιγμή της Μικρασιατικής Εκστρατείας, η πολιτική και στρατιωτική διεύθυνση του πολέμου – και κυρίως η στρατιωτική – ήταν τραγική, κι αυτό εμφανώς οδηγούσε σε αποτυχία – και εξηγεί με λεπτομέρεια και πειστικότητα το γιατί.

    Επί της αναλύσεως αυτής, δεν κάνεις το παραμικρό σχόλιο. Είναι πραγματικά εντυπωσιακό ότι αρχίζει ένας ορυμαγδός σχολίων που το πνεύμα τους είναι: «ανεξαρτήτως του τι λέει το παραπάνω κείμενο, ο πόλεμος ήταν χαμένος» για λόγους που εκτείνονται από την… έκθεση Φος μέχρι τα προβλήματα εφοδιασμού που αναφέρονται σε σελίδες της ΔΙΣ. Φυσικά, έτσι δεν έχει νόημα κάποια συζήτηση – δεν υπάρχει καν αντικείμενο συζήτησης.

    Η καλή κατανόηση του γενικού μπορεί να προέλθει από την καλή επί μέρους κατανόηση των επί μέρους ειδικών. Η έκθεση Φος είναι ένα θέμα άσχετο με το θέμα μας – (νομίζω ότι εξήγησα προηγουμένως για ποιον λόγο), οι αναφορές στις ανεφοδιαστικές δυσκολίες άλλης φάσης της Εκστρατείας δεν έχουν κανένα νόημα ξεκομμένες από το επιχειρησιακό πλαίσιο εκείνης της φάσης (αναφέρονται ως… φυσικά φαινόμενα, και όχι ως ζητήματα επιχειρησιακού σχεδιασμού της αντίστοιχης φάσης), άρα… «δεν ξέρω τι λέει το κείμενο, δε με ενδιαφέρει, δεν το εξετάζω, δε συμφωνώ ούτε και διαφωνώ, απλώς καταλαβαίνω ότι οδηγεί κάπου αλλού από εκεί που τείνουν οι γενικές μου αντιλήψεις, οπότε το αντιπαρέρχομαι και σας λέω για την έκθεση Φος, για το μάταιο του εγχειρήματος και τις γενικές απόψεις μου για τη Μικρασιατική Εκστρατεία».

    Σεβαστή ως προσέγγιση, αλλά προσωπικά αδιάφορη. Για να καταλάβω τι έγινε στη ΜΕ, προτιμώ να κατανοήσω σε κάποιο βάθος τι συνέβαινε σε κάθε της φάση, παρά να βολοδέρνω σε ασύνδετες γενικότητες – εν αγνοία των συγκεκριμένων.

    Νομίζω ότι κακώς ταλαιπωρούμε ο ένας τον άλλον, κι εγώ από την πλευρά μου ουδόλως προτίθεμαι να σε ταλαιπωρήσω άλλο.

    Φιλικά,
    Β.

  20. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Ας μου επιτραπεί ένα γενικό σχόλιο για το κείμενο που έχει αναρτηθεί.

    Το κείμενο αναφέρεται και αναλύει ένα κομβικό σημείο της Μικρασιατικής Εκστρατείας: τη Σύσκεψη της Κιουτάχειας και την απόφαση για την προέλαση του Ελληνικού Στρατού μέχρι την Άγκυρα. Η Σύσκεψη και η απόφασή της είναι κομβικής σημασίας για την Μικρασιατική Εκστρατεία, κι αυτό είναι προφανές σε όλους.

    Η κομβική σημασία του γεγονότος και της απόφασης είναι προφανής και σε όλους τους συγγραφείς γενικών ιστοριών της Μικρασιατικής Εκστρατείας: από τον Λουέλιν-Σμιθ και τον Μαρκεζίνη μέχρι τον Οικονόμου (της Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους) και τον Ριζά, όλοι αναφέρονται εκτενώς στη Σύσκεψη της Κιουτάχειας, στο Υπόμνημα της Στρατιάς, στη διαφωνία Σαρρηγιάννη-Σπυρίδωνος, στην αμφιταλάντευση Πάλλη, στην εμφανή αλλά μη εκφραζόμενη επιφυλακτικότητα Παπούλα. Όλοι αντιλαμβάνονται ότι η στρατιωτική διεύθυνση της εκστρατείας στο σημείο εκείνο είναι προβληματική.

    Πλην όμως, ουδείς μπορεί να αντιληφθεί και να εξηγήσει γιατί ακριβώς. Αυτό δεν αποτελεί ψόγο για τους προαναφερθέντες συγγραφείς, οι οποίοι είναι όλοι ιδιαίτερα αξιόλογοι. Αλλά το συγκεκριμένο θέμα είναι στρατιωτικό, εν πολλοίς εκφεύγει των γνωστικών και αναλυτικών τους δυνατοτήτων (που δεν υποχρεούνται να έχουν, άλλωστε) και ως συγγραφείς γενικής ιστορίας δεν έχουν στη διάθεσή τους μια στρατιωτική ανάλυση που να τους καθοδηγεί.

    Ως γνωστόν, μεθοδολογικά, οι συγγραφείς γενικών συνθέσεων βασίζονται σε εξειδικευμένες μελέτες για τα επί μέρους προκειμένου να συνθέσουν τη γενική εικόνα. Τέτοια εξειδικευμένη μελέτη για τη στρατιωτική διεξαγωγή της Μικρασιατικής Εκστρατείας οι ιστορικοί δεν έχουν στη διάθεσή τους, παρ’ όλο που ο πόλεμος υπήρξε το κεντρικό γεγονός της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Η ιστορία της ΔΙΣ (συνειδητά) δεν αποτελεί ανάλυση, ενώ τα έργα των στρατιωτικών που συμμετείχαν, παρ’ όλο που είναι πολύτιμες πηγές πληροφοριών, ούτε αναλυτική αποστασιοποίηση μπορεί να έχουν, ούτε την εποπτεία και την πληρότητα των γεγονότων που προκύπτει με την απόσταση του χρόνου.

    Το παραπάνω κείμενο του Αρματιστή είναι πολύτιμο γιατί παρέχει αυτόν ακριβώς τον κρίσιμο ελλείποντα κρίκο στην ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας: την εις βάθος ανάλυση της στρατιωτικής ιστορίας της Μικρασιατικής Εκστρατείας, η οποία, σε τελική ανάλυση, ήταν κατά βάσιν ένας πόλεμος.

  21. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Δεν μου είναι ιδιαιτέρως κατανοητό τι σχέση έχουν οι 27 μεραρχίες του Φος για την κατοχή του συνόλου της Τουρκίας με το απαιτούμενο μέγεθος του ΕΣ για να επικρατήσει του Τουρκικού στρατού.

    Εκτός και αν θεωρούμε ως δεδομένο ότι ο Τουρκικός στρατός θα ήταν σε θέση να υποχωρεί επ’ άπειρον και ο Ελληνικός αφενός μεν σε συνεχή αδυναμία να τον εξαναγκάσει να εμπλακεί σε αποφασιστική μάχη, αφετέρου δε σε αδυναμία να τον εμποδίσει να υποχωρήσει συντεταγμένα σε περίπτωση μάχης. Ωστόσο και οι τρεις παραδοχές είναι νομίζω παρακινδυνευμένες για τους εξής λόγους

    1. Όσον αφορά την πρώτη οι Εθνικιστές ήδη δεν ελέγχουν τις πλέον οικονομικά αναπτυγμένες περιοχές και το μεγαλύτερο μέρος του σιδηροδρομικού δικτύου της Μικράς Ασίας. Κάθε περαιτέρω υποχώρηση πέρα από τα πολιτικά προβλήματα που επιφέρει που μόνο ασήμαντα δεν είναι σημαίνει και περαιτέρω απώλεια της φορολογικής και στρατολογικής τους βάσεις και όλο και δυσχερέστερο ανεφοδιασμό. Από που θα ανεφοδιάζεται ο Τουρκικός στρατός αν έχει υποχωρήσει στη Σεβάστεια ή το Ικόνιο για να αποφύγει την μάχη;

    2. Ο Τουρκικός στρατός μεταξύ Μαρτίου και Αυγούστου 1921 ενεπλάκη τρεις φορές σε αποφασιστική μάχη αντί να υποχωρήσει για να την αποφύγει. Στη δεύτερη από αυτές χρειάστηκε η απευθείας επέμβαση του Κεμάλ για να πειστεί ο Ισμέτ να υποχωρήσει και στην τρίτη (Σαγγάριος) δεν υποχώρησε με απώλειες της τάξης των 22-25000 ανδρών και ακόμα περισσότερους αγνοούμενους. (Για μια γρήγορη Τουρκική πηγή η Τουρκική wikipedia εδώ https://tr.wikipedia.org/wiki/Sakarya_Meydan_Muharebesi χρησιμοποιώντας το Τουρκικό επιτελείο σαν πηγή δίνει 5713 νεκρούς, 18.480 τραυματίες, 828 αιχμαλώτους και 14.268 αγνοούμενους).

    3. Παρά την στρατηγική αποτυχία του ΕΣ προκάλεσε στο Δορύλαιου – Εσκί Σεχίρ – Κιουτάχεια, βάσει των Τουρκικών πηγών βαρύτατες απώλειες στον Τουρκικό στρατό και σοβαρή κρίση με μεγάλους αριθμούς λιποταξιών. Μια πολύ γρήγορη έρευνα στο Τουρκικό δίκτυο (πχ http://www.ahmetakyol.net/kutahya-ve-eskisehir-muharebeleri-10-24-temmuz-1921/ και https://tr.wikipedia.org/wiki/K%C3%BCtahya-Eski%C5%9Fehir_Muharebeleri και http://www.selosepet.com/kutahya-eskisehir-savasi-tarihi-ve-sonuclari-nelerdir/) δίνει συνολικές απώλειες από 38000 ως πάνω από 40.000 άνδρες με κάπου 31000 από αυτούς να είναι αγνοούμενοι στην πλειοψηφία τους λιποτάκτες. Ο ΕΣ αν δεν κάνω λάθος συνέλαβε κάπου 5.000 αιχμαλώτους τις μάχες. Το οποίο σημαίνει ότι από τις 96.750 περίπου το 25% διέρρευσε χωρίς να καταδιώκεται ουσιάστικά από τον ΕΣ. Στη συνέχεια η αδράνεια του ΕΣ δίνει το χρόνο στον Κεμάλ να λύσει το πρόβλημα των λιποταξιών (Mustafa Kemal Atatürk του Errickson) Για να προσπαθήσουμε να το ποσοτικοποιήσουμε πάντα κατά τον Errickson η Τουρκική Δυτική στρατιά έχει δύναμη 122.000 ανδρών στην αρχή της εκστρατείας. Στο Σαγγάριο έχει 96.000 ήτοι 26.000 λιγότερους. Άρα η Ελληνική αδράνεια έχει χαρίσει στον Κεμάλ περίπου 14.000 άνδρες, ισως και λίγο περισσότερους, λογικά από τους λιποτάκτες του.Αν αυτή ήταν η κατάσταση του ΤΣ με τον Κεμάλ να υποχωρεί συντεταγμένα και χωρίς να καταδιώκεται, ποιά θα ήταν αν είχε καταδιωχθεί πολλώ δε μάλλον αν δεν είχε αφεθεί να ξεφύγει;

  22. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ +-

    Ο σκοπός του κειμένου προσδιορίζεται με απόλυτη σαφήνεια.

    Προκειμένου να φθάσω στο σημείο που θα παρουσιάσω τις δύο εκθέσεις του Παπούλα, έκρινα σκόπιμο να αναφερθώ στις συνθήκες υπό τις οποίες αναλήφθηκε η επιχείρηση προς την Άγκυρα και σε ορισμένα στοιχεία των επιχειρήσεων, ώστε ο κάθε ενδιαφερόμενος να μπορέσει να κρίνει -κατά το δυνατό αντικειμενικά- τις δύο εκθέσεις που υπέβαλε στην κυβέρνηση ο Παπούλας και να βγάλει τα δικά του συμπεράσματα, πέρα από την δική μου άποψη. Κατόπιν τούτου θεωρώ ότι προτρέχεις. Νομίζω ότι θα ήταν προτιμότερο να τοποθετηθείς επί των όσων αναφέρεις, όταν θα έρθει η ώρα της παρουσίασης των κειμένων του Παπούλα και της εκεί δικής μου τοποθέτησης. Προς το παρόν θα ήταν χρήσιμο να τοποθετηθείς, εφόσον το θέλεις, επί του κειμένου.

    Για τα λεχθέντα από τον στρατάρχη Φος, τοποθετήθηκε ήδη ο Βελισάριος και ως εκ τούτου παρέλκει να προσθέσω οτιδήποτε επ’ αυτού.

    Η προσωπική μου άποψη, την οποία είμαι σε θέση -κάθε φορά- να τεκμηριώσω, είναι ότι ο Ελληνικός στρατός διέθετε πάντοτε την αναγκαία και ικανή ισχύ ώστε να επιβληθεί επί του Τουρκο-Κεμαλικού στρατού. Εάν προσέξεις λίγο το σχεδιάγραμμα της μάχης της Κιουτάχειας και διαβάσεις με προσοχή τα ελάχιστα που αναφέρω για τη μάχη αυτή στο τμήμα του κειμένου που εξετάζει την εισήγηση του Σπυρίδωνος, θα μπορέσεις να διαπιστώσεις ότι η Στρατιά δεν μπόρεσε να επιβληθεί επί του αντιπάλου στρατού, όχι διότι δεν διέθετε την αναγκαία και ικανή ισχύ για να το επιτύχει, αλλά επειδή η διοίκηση της Στρατιάς και οι υφιστάμενες αυτής διοικήσεις (Συγκροτήματα Μεραρχιών, Σώματα Στρατού, Μεραρχίες) δεν μπόρεσαν να διευθύνουν με επάρκεια την μάχη. Ουσιαστικά την μάχη της Κιουτάχειας την κέρδισε ο Φράγκου και ο Τριλίβας με τους μαχητές των Ι και V Μεραρχιών. Τα βέλη επιθέσεως των Ελληνικών Μεραρχιών δείχνουν και το έργο της κάθε μιας εξ αυτών, το οποίο και αναφέρω. Ο συγκροτηματάρχης των ΒΣΜ υποστράτηγος Τρικούπης, στάθμευσε στο Πασαρτζίκ από τις 1/7 και οι ΙΙΙ και ΧΙ Μεραρχίες που διοικούσε δεν ήρθαν –καν- σε επαφή με τον αντίπαλο προκειμένου να αγκιστρώσουν με την επιθετική τους ενέργεια κάποιες –σημαντικές- Τουρκικές δυνάμεις. Δεν ξέρω αν αυτή η αποτυχία του Τρικούπη έπαιξε ρόλο στην «αφαίρεση» από αυτόν της διοίκησης της ΙΙΙ Μεραρχίας. Η ΧΙΙΙ αρνήθηκε να επιτεθεί κλπ για να μην τα επαναλάβω. Στην μάχη της Κιουτάχειας η συντριβή του Τουρκικού στρατού και η κύκλωση και η αιχμαλωσία ενός σημαντικού τμήματος αυτού, δεν επετεύχθη εξ αιτίας ασυγχώρητων λαθών της διοίκησης της Στρατιάς. Και αυτά τα λάθη θα επαναληφθούν –κατ’ επανάληψη- στον Σαγγάριο, όπως θα παρουσιάσουμε στα επόμενα κείμενα.

    Η «καραμέλα» ότι δεν μπορούσαμε και το τι θέλαμε στον Σαγγάριο, με αφήνει παγερά αδιάφορο. Ο Ελληνικός Στρατός μπορούσε και το απέδειξε.

    Είναι πάρα πολύ εύκολο να αναφέρουμε τι δήλωσε ο κάθε Φος, ή το πόσα και τι είδους όπλα διαθέτει ο κάθε στρατός, και πολύ δύσκολο να αντιληφθούμε ότι η ποιότητα της ηγεσίας και του στρατεύματος, είναι οι πρώτοι και κύριοι παράγοντες που καθορίζουν την νίκη ή την ήττα. Και ο Ελληνικός Στρατός στην Μικρά Ασία, εξεταζόμενος σαν σύνολο, σε όλη την διάρκεια της εκστρατείας, επέδειξε ανυπέρβλητες αρετές. Όμως η στρατιωτική ηγεσία που επέλεξε και τοποθέτησε η μετανοεμβριανή πολιτική κατάσταση στην διοίκηση του Στρατού και της Στρατιάς ήταν εντελώς ακατάλληλη.

    Έχω διαβάσει κάποια λίγα κομμάτια από το βιβλίο η «Αγωνία ενός Έθνους» του Πασσά, που αποτελεί κατά κάποιο τρόπο μια «εξιδανικευμένη» παρουσίαση της αρχιστρατηγίας του Παπούλα. Πράγματι θλίβεσαι για το επίπεδο του Έλληνα αρχιστράτηγου. Δεν φταίει ασφαλώς αυτός, αλλά η τότε κυβέρνηση που τον επέλεξε για αρχιστράτηγο της Στρατιάς. Ο Παπούλας πιθανό να έκανε για διοικητής συντάγματος, ή για να οργανώνει στασιαστικά στρατιωτικά κινήματα το 1917 κατά της επιστράτευσης του στρατού, προκειμένου αυτός να συμμετάσχει στις επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου. Αλλά για αρχιστράτηγος ούτε με σφαίρες.

    Τον τόμο της ΔΙΣ που αναφέρεται στις Μεταφορές και τους Ανεφοδιασμούς και της Μικρασιατική Εκστρατεία τον έχω μελετήσει, με πολύ επιμέλεια μάλιστα. Και νομίζω ότι αυτό πρέπει να είναι φανερό από το κείμενο. Όταν θα έρθει η ώρα, θα αναφερθώ σε αυτά που λες για τον Σαγγάριο.

  23. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ +-

    Επειδή μόλις τώρα το διάβασα. Από που προκύπτει ότι το 1922 ο Τουρκικός στρατός παρουσίασε 27 μεραρχίες; Και ποιες είναι αυτές;

    Τέλος πάντων μου είναι πολύ δύσκολο να τοποθετούμαι επί ζητημάτων που πέφτουν ως πολυβολισμοί.

  24. Ο/Η .+- λέει:

    Φιλτατοι, one moment pleasee!!!
    Το κειμενο ξεκινα με μια αρχικη θεωρηση σαν βαση σχολιασμου την ανταλαγη επιστολων τον μηνα αυγουστο σεπτεμβριο του 1921 αναφεροντας την «υψηλη στρατηγικη».
    Η κριτικη γινεται επι συγκεκρημενων προσωπων, δηλ. Γουναρης & Παπουλας, λες και το προβλημα, εμφανηστηκε μονομιας τοτε, και δεν υπηρχε προτυτερα. Εγω διαφωνω, το προβλημα πουπηρχε απο 1 και πλεον χρονο. Οι επιλογες που εγιναν, εγιναν αγνοωντας την πραγματικη διασταση.
    «Τραβαμε μπρος και οπου βγαλει».
    Αυτο εγινε τελικα. Και το αποτελεσμα το γνωριζετε καλυτερα απο εμενα.
    Ισως, ο τηλεγραφικος τροπος, αναφερομενος σε ορισμενα σημεια, να δημιουργησε καποιο προβλημα κατανοησης, αλλα αυτο που βλεπω εγω, ειναι οτι η κριτικη αυτη συγκεντρωμενη εναντι αυτων των προσωπων, δεν λαμβανει υποψη οτι το προβλημα της «υψηλης στρατηγικης» προυπηρχε των γεγονοτων αυτων (αυγουστος -σεπτεμβριος του 1921).
    Η τοποθετηση που εκανα, εστιαστηκε ακριβως σε αυτην την πτυχη. Δηλαδη, οτι σε επιπεδο στρατηγικης, το προβλημα υπηρχε τουλαχιστον απο την στιγμη που αλλαξαν οι συνθηκες. Μεχρι εδω πιστευω οτι ειναι κατανοητο!
    Αρα, ή παιρνει ολους η «μπαλα», δηλαδη ακομη και τους Βενιζελο και Παρασκευοπουλο, γιατι δεν «ειδαν» και αυτοι, ή οχι, και αρχιζουμε να κανουμε «διακρισεις» που, κατα εμενα, δεν ειναι αντικειμενικα σωστες. Νομιζω οτι καταοειτε τι εννοω.
    Μονο που σε επιδεδο στρατηγικης μεχρι και τον σεπτεμβριο του 1921 δεν ειχε βρεθει καμια εναλλακτικη λυση απο την αποχωρηση απο την Ασια. Αυτο το ηξεραν απο τον Ι. Μεταξα («δεν θα μπορεσουμε να σταθουμε») πριν ακομη αποβιβαστουν.

    Η δευτερη πτυχη του κειμενου αφορα τον επιχειρησιακο σχεδιασμο.

    Συγνωμη φιλτατοι, αλλα δεν συμμεριζομαι την αποψη σας. Τα σχολια μου εστω και ενα ειναι ασχημα γραμμενα εκφραζουν αυτην την διαφοροποιηση.

    Τεκμηριωσα, αποσπασματικα, μεν, αλλα τεκμηριωσα, οτι η στρατιά ακομη και εαν κερδιζε στην Αγκυρα (λιγο δυσκολο) παλι δεν θα τα καταφερνε.
    Τωρα μια σειρα απο λαθη βοηθησαν τον Κεμαλ. Εγω τονισα σαν βασικα λαθη την ελλειψη ισχυρου πυροβολικου, την ανεπαρκεια της επιμελητειας για μια τετοια επιχειρηση. Δεν επρεπε να ξεκινησουν με τετοιες προϋποθεσεις. εξακολυθω να υποστηριζω οτι το πραγματικο μεγεθος των ελληνικων δυναμεων που ηταν σε θεση να υποστηριχτει με τα υπαρχοντα μεσα ηταν σημαντικα μικροτερο.

    Ο Κεμαλ, δεν θα εγκατελειπε ποτε! Δεν το εκανε μεχρι τοτε και δεν θα το εκανε και στην συνεχεια.
    Αυτος ηταν ο αντιπαλος των Ελληνων. Ενα «σκληρο καρυδι». Ασχημο μεν, αλλα ηταν η πραγματικοτητα. Ηταν υποχρεωμενοι να φτασουν μεχρι την Αρμενια και το Ιρακ.

    Νομιζετε οτι για την Ελλαδα οτι υπηρχαν τα μεσα και οι ανρωποι που θα ηταν σε θεση να επιτυχουν ενα τετοιο επιχειρημα;
    Εγω γνωριζω τη οργανωση του ΕΣ απο το 1917 και πως εξληχθηκε διαχρονικα, μπορεσα και διεκρινα καποια απο τα ποια ηταν τα κενα και τα προβληματα. ειδα, πιστευω τα ποιο σημαντικα. Ορισμενα σας τα εθεσα.
    Σας επιστω την προσοχη, οτι η Στρατια απο την αρχη της διεισδυσης στην Ασιας εξω απο τα ορια του Βιλαετιου της Σμυρνης βρισκεται μονιμα σε εχθρικο εδαφος, με οτι αυτο συνεπαγεται. Οι αναγκες ελεγχου και κατοχης εχθρικου εδαφους, συγκεκρημενα της Τουρκιας, τις ξερουμε απο τον φοχ! Αποσυρονται οι ιταλοι, αποσυρονται οι Γαλλοι! Τι περιμενετε; οτι μια χουφτα απο Στν και εμπεδα θα αντικαταστησουν ολοκληρες μεραρχιες στον ιδιο ρολο, και μαλιστα χωρις την επικουρια της Τουρκικης Χωροφυλακης (που και αυτη απεκτησε ορειβατικα των 75χλς στην δυναμη της), στην οποια βασιζονταν οι Συμμαχοι; Νομιζετε δηλαδη οτι η Στρατια θα μπορουσε να συνεχισει με τα νωτα της ακαλυπτα; Στα βιβλια που παρεθεσα προηογυμενος υπαρχουν ανφορες οτι κατα την διαρκεια των επιχειρησεων προς την Αγκυρα, ενδεικτικα, σε μια περιπτωση μια εφοδιοπομπη δεχτηκε επιθεση απο ατακτο τμημα με καταστροφη φορτηγων. Η εφοδιοπομπη επεστρεψε στην βαση της χωρις να μεταφερει τα πολυτιμα εφοδια! Ειναι απλα, ενα, λεω, ενα ενδεικτικο παραδειγμα, του προβληματος, που αντιμετωπιζαν.
    Δεν μπορουν να υποτημηθουν αυτα τα προβληματα, οπως και αλλα πολλα. Δεν γινεται να πας να εκπορθησεις αμυντικη τοποθεσια με λιγα βαρεα πυροβολα, και ανεπαρκη αεροπορια! Με τον αντιπαλο να εχει ποιοτικα ανωτερα πυροβολα (εμβελεια, ταχυβολια) και ποσοτικα σχεδον ισοδυναμο πζ.
    Η εκφραση που μου ερχεται στον νου, οταν εχω υποψη πολλα τετοια ενδεικτικα στοιχεια, ειναι:
    «που πατε ξυπολυτοι στα αγκαθια»
    Ειναι λογικο λοιπον να υπαρξει μια «συνοπτικη εικονα» του προβληματος. Οχι μονο σε οτι αφορα το αντικειμενο του συγκεκρημενου κειμενο που επικετρωνεται σε συγκεκρημενα χρονικα και γεογραφικα ορια, αλλα και συνολικα σαν μια προυποθεση για την «αξιολογηση» ολων των φασεων της εκστρατειας. Σχολιαζουμε και ανταλλασουμε τοποθετησεις,περιοριζομενοι χρονικα και γεογραφικα σε συγκεκρημενα γεονοτα χωρις να εχουμε την γνωση της «συνολικης εικονας»; Δεν νομιζω. Μαλλον το αντιθετο.
    Λυπαμαι που η αποσταση που μας χωριζει σε οτι αφορα τις γνωμες ειναι σημαντικη.
    Παρα ολα αυτα, παραμενει ακρως ενδιαφερουσα η συζητηση μαζι σας.

    Με εκτιμηση
    .+-

    Σημ. Ο αριθμος των τουρκικων ΜΠ το 1922 ηταν 23 και οχι 27, μαζι με του Ιππικου εφτασαν τις 28.
    «27» ηταν οι ΜΠ που ηταν απαραιτητες κατα τον Στραταρχη Φοχ.
    Η βιασυνη και η απροσεξια! Ζητω συγνωμη και την κατανοηση σας για καποια αριθμητικα λαθη. ελπιζω οτι δεν αλλαζουν την ουσια.

  25. Ο/Η Ilias Stampoulidis λέει:

    Σχετικα με τις επιχειρησεις προς Αγκυρα θα ηθελα να εστιασω στην ανυπαρξια απο μεριας ΕΣ ικανου αριθμου Ιππικου που θα πολλαπλαςιαζε τις δυνατοτητες και τις επιλογες μας. Το 1922 ο Κεμαλ ομως φροντισε να εχει ενα θαυμασιο Ιππικο που πεζομαχουσε και εκανε τον Τουρκικο στρατο πανταχου παροντα να πιεζει ασταματητα και να δημιουργει την εντυπωση οτι ηταν τεραστιος, ενω δεν ηταν…

    Το να ασχολουμαστε με το ΠΒ θεωρω οτι δεν αγγιζει την καρδια του προβληματος.
    Το 1913 δεν ειχαμε καλυτερο ΠΒ και πηραμε τους Βουλγαρους και το Μπιζανι…
    Το 1974 παλι στην Κυπρο με τις ερπυστριες μας ισοπεδωσαν και οχι με το ΠΒ.

    Επιπλεον ο Foch που ειπε οτι χρειαζομαστε 28 μεραρχιες για τη Μ. Ασια εννοουσε μεχρι την Αγκυρα, το Ουσακ ή ολοκληρη τη Μ. Ασια;

    Επρεπε να επιστρατευτουν οι Ιωνες για να αυξηθει ο ΕΣ προς Αγκυρα, αλλα ο Κεμαλ ειχε προνοησει και τους ειχε σακατεψει στα ταγματα εργασιας στα βαθη της Ανατολης…

    Το 1913 η πορεια προς Σοφια μας βγηκε σχετικα αλλα το προλαβαμε κιολας, δεν ειχαμε και διχαςμο, το 1921 ηταν μεγαλο το ρισκο σε μερη αφιλοξενα με διχασμο και φοβερες ελλειψεις. Την πληρωσαμε σαν τον μπεκρη τζογαδορο….τα παραλια μας ηταν αρκετα!

  26. Ο/Η npo λέει:

    +-

    Κοίτα.. Καλό είναι να κάνεις πόλεμο υπο τις καλύτερες δυνατές συνθήκες. Να είχαμε βαρύ πυροβολικό, τρένα, κανα τεθωρακισμένο γιατί όχι και μερικά σμήνη διπλάνων και δικούς μας τουρκομαθείς καταδρομείς να δρουν στα μετόπισθεν του εχθρού. Συνήθως δεν είναι έτσι η άτιμη η πραγματικότητα.

    Το ένα ερώτημα λοιπόν είναι αν ο μικρασιατικός Ελληνισμός θα μπορούσε να επιβιώσει χωρίς να εκτουρκιστεί βιαίως σε ένα Κεμαλικό κράτος. Ο καθένας έχει την άποψή του αλλά θα βγούμε εκτός θέματος. Το ζουμί είναι πως εμπλακήκαμε.

    Το άλλο ερώτημα είναι απο την στιγμή που εμπλακήκαμε – και το ξέραμε πως θα ήταν ζόρικα – κάναμε τα αδύνατα δυνατά ωστε να κερδίσουμε? Αυτό είναι το πραγματικό ερώτημα. Εγώ θα γκρίνιαζα ακόμα κι αν είχαμε κάνει τα πάντα ικανοποιητικά. Θα ζητούσα το παραπάνω.

    Αντιθέτως βλέπουμε μια χώρα που έχει μπεί σε ολοκληρωτικό πόλεμο και θα έπρεπε να κινητοποιήσει κάθε μέσο, κάθε πόρο και κάθε ικανότητα, να ασχολείται με τα βύσματα, τους προστατευόμενους, τα εσωτερικά παιχνιδάκια, την αναξιοκρατία, την αποποίηση ευθυνών και έρχεται απο πάνω καπάκι και ο μύθος περι αδυνάτου της νίκης, x-men Κεμάλ, κακών ξένων κλπ ωστε να συνεχίσει η ίδια ιστορία.

    Πραγματικά δεν καταλαβαίνω..

  27. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Αγαπητοί φίλοι και συνασχολούμενοι με το σοβαρό θέμα της Μικρασιατικής Εκστρατείας σας χαιρετώ.
    Νομίζω ότι η ουσία επικεντρώνεται στην επισήμανση που κάνει ο οικοδεσπότης Βελισσάριοςˑ το γεγονός ακριβώς, ότι 94 χρόνια μετά την λήξη της μεγαλύτερης πολεμικής εκστρατείας της νεότερης Ελλάδας, η οποία κατέληξε σε εθνική καταστροφή, παρουσιάζεται ένας ιστορικός μελετητής –ο Ταξίαρχος (ΤΘ) ε.α. Λουμιώτης Βασίλειος (Αρματιστής)– να αναλύσει θέματα τεχνοκρατικά του στρατιωτικού πεδίου που έως σήμερα κανείς δεν είχε θίξει, εξαιτίας αντικειμενικής αδυναμίας. Κάτω από αυτό το πρίσμα, ο Αρματιστής μπορεί κάλλιστα να ανακηρυχθεί ως ο Έλληνας David Glantz, ή απλά ο «Αρματιστής» μας, που διεισδύει σε ανεξερεύνητες οδούς της ιστορικής έρευνας. Παρεπιπτόντως, θεωρώ ότι όλες οι αναρτήσεις σας πρέπει να εκδοθούν.
    Στην συγκεκριμένη περίπτωση αναδεικνύεται απόλυτα η ανεπάρκεια τόσο της πολιτικής όσο κυρίως της στρατιωτικής ηγεσίας της Ελλάδας κατά το 1921. Ο Παπούλας, δίδει την εντύπωση ανθρώπου που δεν έχει καταλάβει την σοβαρότητα της αποστολής που είχε αναλάβει ως Αρχιστράτηγος και του τιτάνιου εγχειρήματος που επιχειρούσε τότε η Ελλάδα. Τόσο αυτός όσο και ο Πάλλης (μα και όλοι οι ανώτεροι διοικητές που επανήλθαν μετά το 1920) έλαβαν βαθμό αμέσως μετά την επαναφορά τους, με τα τελευταία στρατιωτικά διαπιστευτήριά τους να εντοπίζονται προ 3ετίας κατά την συμπαράστασή τους στον αγαπητό βασιλιά και τον αγώνα του εναντίον των κακών Αγγλογάλλων. Βέβαια δεν θέλω να εξάρω τον Σαρηγιάννη γιατί κι αυτός αργότερα επέδειξε σημάδια ασοβαρότητας (υποστήριξε ότι ήταν εναντίον της εκστρατείας στον Σαγγάριο), αλλά τουλάχιστον όπως λέει και ο Αρματιστής δίπλα στον Πάγκαλο δεν υπήρχε περιθώριο για φελλούς και εν πάση περιπτώσει η σύλληψη του ελιγμού για τις επιχειρήσεις Μαρτίου ήταν ορθότατη. Συνεπώς έως συνταγματάρχης ο Παπούλας και πολύ του ήταν. Έχει αναφερθεί σε άλλη ανάρτηση η επιτελική ανεπάρκεια που διέκρινε τον ΕΣ, εξαιτίας της βραχύχρονης ιστορίας του και παράδοσης. Εντύπωση δεν προξενεί, το γεγονός ότι ο ελιγμός διά της Αλμυράς Ερήμου, ήταν ιδέα του Ξενοφώντος Στρατηγού, ενός θεσμικά ανεύθυνου (αν ισχύει η μοναδική μαρτυρία του Μπουλαλά); Όποιος ήθελε πέταγε και κάποια ιδέα, τώρα γιατί υιοθετήθηκε και υποστηρίχθηκε από το επιτελείο της ΣΜΑ –δεν μιλώ για τον Παπούλα– παραμένει απορίας άξιο.
    Η περίπτωση του Χατζηανέστη, άλλη μια κλασσική υπόθεση. Από την αποστρατεία και το εξωτερικό βρίσκεται να διοικεί Στρατιά (λέμε τώρα αυτήν της Θράκης) και μετά πραγματική Στρατιά (την ΣΜΑ). Ήταν φίλος του συγγενή του κουμπάρου του τάδε και έπρεπε γρήγορα-γρήγορα να αναλάβει. Απορία, καλά πως βρέθηκε στην Θράκη; Θα μου πείτε, γιατί στις επιχειρήσεις Μαρτίου οι Σωματάρχες αποδείχθηκαν καλύτεροι; Τέλος πάντων. Ίσως το θέμα έχει να κάνει και με την επισήμανση, ότι μετά την αποκατάσταση των αποτάκτων του 1917, αυτοί παρουσίαζαν απροθυμία για ανάληψη υπηρεσίας στο μέτωπο και προτιμούσαν θέσεις στρατηγού στην ακριτική . . . . Αθήνα. Φοβερό έλλειμμα στρατιωτικής ηγεσίας.
    Υπήρχε όμως και έλλειμμα πολιτικών ανδρών. Ο Γούναρης ήθελε να σταθεί ως ηγέτης ή απλά διεκπεραιωτής υποθέσεων; Από το να ακούσει τον Ράλλη και να δεχθεί ως αντιπρόσωπο στο εξωτερικό τον Βενιζέλο, ως την άρνησή του να δώσει το χαρτοφυλάκιο των Στρατιωτικών στον Μεταξά, προκειμένου αυτός να μην ανέλθει στο πολιτικό σκηνικό, προτιμώντας το ανυποψίαστο παγανέλι τον Θεοτόκη. Δεν είχε ούτε ο ίδιος καταλάβει τι διακυβεύετο στην Μικρά Ασία. Απλά να πάρουμε την εξουσία και βλέπουμε, κάτι θα κάνουμε. Καλές προθέσεις έχουμε, αλλά ως εκεί. Δεν ήταν ψοφοδεής κι έκανε κινήσεις, αλλά πώς να τον πάρουν στα σοβαρά στο εξωτερικό οι ξένοι, όταν οι υπηρεσίες τους λάμβαναν συνέχεια αναφορές, ότι κατά την παραμονή του εκεί, ψυχαγωγείτο με αντρικές παρέες (προφανώς όχι στα μπουζούκια, κάνοντας διεθνώς ρεζίλι την πατρίδα του, όπως ο Άκης δεκαετίας μετά στον Καναδά-αυτός με γυναίκες). Για την ελληνική πολιτική ηγεσία, η Μικρά Ασία χάθηκε τον Σεπτέμβριο του 1921 με την αποτυχημένη εκστρατεία στον Σαγγάριο. Είχε καμφθεί η θέλησή του για περαιτέρω αγώνα και αποδεχθεί ότι θα εγκατέλειπε την Μικρά Ασία, αλλά δεν μπορούσε να το κάνει εξαιτίας των ελληνικών πληθυσμών και γι’ αυτό κατέφυγε στην μεσολάβηση των Μεγάλων Δυνάμεων. Η παράταση των διπλωματικών διεργασιών, επέδρασε καταλυτικά στο ηθικό του ΕΣ. Γι΄ αυτό είναι κρίσιμες οι αναλύσεις που κάνει τώρα ο Αρματιστής και εξηγεί τα πριν και μετά την Άγκυρα.
    Σχετικά με τα Logistics. Εμένα μου προκαλεί εντύπωση, ότι τα ελληνικά σχέδια από την περίοδο Βενιζέλου το 1920, προέβλεπαν προέλαση έως Άγκυρα και Ικόνιο. Αυτός ο Στρατός πως θα ανεφοδιάζετο αφού τότε δεν υπήρχαν ούτε κατά διάνοια τα 800 φορτηγά; Απλά τότε δεν υπήρχε τακτικός στρατός από την πλευρά του Κεμάλ. Θα ήταν εν πολλοίς μια προώθηση στα πρότυπα αυτής του Ιουνίου 1920, με τους τσέτες να γίνονται λαγοί; Ίσως από τότε υποτιμάτο ο Κεμάλ; Πάντως ο Βενιζέλος ως προϋποθεση έθετε την ενεργή -σε χρήμα κυρίως και υλικό- των Βρετανών. Δεν ξέρουμε τι θα έκανε σε περίπτωση άρνησης των Βρετανών, αλλά αυτοί το εξέταζαν σοβαρά. Γεγονός είναι, ότι μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών, όλα πήγαιναν ανάποδα για την Ελλάδα (και αντιστρόφως καλά για τον Κεμάλ). Τελικά αποδείχθηκε ότι όταν η Ελλάδα στήριξε τις ελπίδες της για το πιο φιλόδοξο στόχο στον Στρατό, αυτός απογοήτευσε.

    Μερικές παρατηρήσεις:
    Μην ασχολείστε με το τι έλεγε ο Foch. Όπως επισήμανε ο Βελισσάριος, η εισήγησή του αφορούσε προηγούμενη περίοδο, άλλο σκοπό και άλλο χώρο (μια τεράστια περιοχή από την Αδριανούπολη ως την Μοσούλη και από την Έφεσο ως τον Καύκασο). Όχι για την Μικρά Ασία του Κεμάλ. Απόδειξη, ότι δεν χρειάζονταν 27 μεραρχίες, είναι πιστεύω –και νομίζω θα αναφερθεί ο Αρματιστής– ότι αν ο ΕΣ στην εκστρατεία προς Άγκυρα, διέθετε 12 μεραρχίες (και πολλές λέω ίσως πει κάποιος) αντί 9 (κι αυτές όχι πλήρεις), τότε η νίκη ήταν βέβαιη.
    Επίσης σε γενικές γραμμές διαφωνώ με την θέση ότι ο ΕΣ έπρεπε να φθάσει ως την Αρμενία και το Ιράκ. Η θέση του Κεμάλ διαρκώς αμφισβητείτο όχι μόνο από την Μεγάλη Εθνοσυνέλευση στην Άγκυρα, αλλά κι από άλλους επίδοξους εθνοσωτήρες (π.χ. Ρεούφ μπέης κι όχι το 1919, αλλά το 1922). Η ψυχολογία του αντιπάλου, ήταν κρίσιμη και οι διαρκείς υποχωρήσεις τι κύρος θα προσέδιδαν στον αντάρτη-στρατηγό (στο εσωτερικό αλλά και στους επίδοξους συμμάχους του); Για παράδειγμα, το ελληνικό εγχείρημα προς Άγκυρα, συνδυάστηκε με υποκινούμενη εξέγερση στο Ικόνιο, γιατί ακριβώς υπήρχε έδαφος για κάτι τέτοιο (άσχετα αν κατεστάλη). Το ίδιο και το 1922. Το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς ο πολιτικός κόσμος στην Άγκυρα, πίεζε αφόρητα για έναν συμβιβασμό γιατί δεν είχε γονατίσει μόνο η ελληνική οικονομία και είχε κουραστεί ο πληθυσμός της Ελλάδας, αλλά και στην κεμαλική επικράτεια υπήρχαν παρόμοιες συνθήκες εξάντλησης. Η επίθεση στο Αφιόν το 1922 δεν είχε την έννοια της καταστροφής της ΣΜΑ, αλλά της αναζήτησης μιας τοπικής επιτυχίας, ώστε στις διαπραγματεύσεις που θα ακολουθούσαν να υπάρχει μια υπεροχή της κεμαλικής αντιπροσωπείας. Ήταν καθαρά ένας αγώνας αντοχής.

    Μερικές παρατηρήσεις για λεπτομέρειες που γράφηκαν, απλά γιατί είμαι λίγο παράξενος.
    Συμφωνώ σε γενικές γραμμές ότι θεωρητικά η ανάπτυξη του ΕΣ από το 1917 ως το 1921 είχε κάποια όρια και δεν ήταν ο ιδανικός στρατός, αλλά μην ξεχνάμε ότι ο κεμαλικός στρατός μόνο το 1921 άρχισε να δείχνει σημάδια συντεταγμένου στρατού. Τώρα γιατί η ισορροπία δεν ήταν με την ελληνική πλευρά μετά και την Γενική Επιστράτευση του 1921, αυτά θα τα εξετάσει ο Αρματιστής.
    Σε σχέση με το ΠΒ, απλά να σημειώσω ότι αυτό ήταν που διέθετε ο αναδιοργανωμένος ΕΣ το 1918. Το πρόβλημα επετείνετο πιστεύω και από το γεγονός ότι τον Αύγουστο του 1921 επιλέχθηκε άξονας με κατ’ εξοχήν ορεινή διαμόρφωση, σε αντίθεση με τις άλλες εναλλακτικές (όπως καταλαβαίνω από τα σχεδιαγράμματα που παραθέτει ο Αρματιστής). Μεταξύ 1921-1922
    -κυρίως το 1922- έγινε προσπάθεια απόκτησης σύγχρονων πυροβόλων Skoda από το εξωτερικό, αλλά προσέκρουσαν κυρίως στο οικονομικό θέμα. Έχει αναφερθεί ότι κατά το μπαράζ του ελληνικού ΠΒ στις επιχειρήσεις του Αυγούστου 1921, αυτό δεν ήταν αναποτελεσματικό εξαιτίας της ανεπάρκειας του διαμετρήματος, αλλά από την τακτική που ακολουθούσαν οι κεμαλικοί. Συγκεκριμένα, αποσύροντο από τα χαρακώματα σε προστατευμένες θέσεις όπισθεν αυτών, με αποτέλεσμα το μπαράζ να μην προκαλεί απώλειες. Απλά το ΠΒ βάραγε στον ΓτΚ. Με την παύση του ΠΒ, τότε εξέρχοντο οι στρατιώτες και λάμβαναν θέση στα χαρακώματα. Οπότε είτε είχες 65άρια, είτε 75άρια, 150άρια ή το ΘΩΡ. . . . Τέλος και το θέμα της επάρκειας πυρομαχικών, αφού τα πυροβόλα De Bange 120 mm από τις πρώτες ημέρες αποσύρθηκαν από την πρώτη γραμμή, καθώς εξαντλήθηκαν τα βλήματα.
    Ο Κεμάλ δεν αντιμετώπισε την Αρμενία ως το καλοκαίρι του 1921. Ο Κεμάλ εξάλειψε την Αρμενία ως στρατιωτικό παράγοντα, από τον Σεπτέμβριο του 1920 ήδη (όταν στην Ελλάδα πολιτικολογούσαμε).
    Οι κεμαλικές μεραρχίες Καυκάσου και Κιλικίας έλαβαν κανονικά μέρος στις αμυντικές επιχειρήσεις της Άγκυρας.
    Η περίπτωση της εφοδιοπομπής που αναφέρεται, δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια. Η εφοδιοπομπή 120 αυτοκινήτων, δέχθηκε επίθεση από κεμαλικό Ιππικό και εξ αυτής, 90 αυτοκίνητα πέρασαν και έφθασαν στον προορισμό τους, 10 καταστράφηκαν και τα 20 επέστρεψαν πίσω.
    Το ΤΣΔΜ (με παρούσες 1 μεραρχία και 1 ταξιαρχία) στις 28 Οκτωβρίου 1940 δεν είχε αντιμέτωπη ακριβώς 1 ιταλική μεραρχία, αλλά το XXVI Σώμα Στρατού με 1 μεραρχία αμέσως απέναντι του ΤΣΔΜ, 1 αμέσως δυτικά Κορυτσάς, ενώ ακόμα 1 γειτονική, ήταν προσανατολισμένη για άμεση επέμβαση. Άλλη 1 (4η βορειότερα υπήγετο επίσης στο ΧXVI Σώμα Στρατού).
    Ο Κεμάλ δεν εμπόδισε την επιστράτευση των Ιώνων (τελικά έγινε επιστράτευση) αφού ποτέ δεν είχε εξουσία εκεί για να τους στείλει στα τάγματα εργασίας. Αυτό έγινε στον ελληνικό πληθυσμό της ενδοχώρας.

  28. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Καλησπέρα.
    Αν μου επιτρέπεται μερικές απορίες ;

    Στο έργο της ΓΕΣ/ΔΙΣ «Η εκστρατεία εις την Μικράν Ασίαν , τόμος 5, μέρος 1ο» διαβάζουμε στον πρόλογο ότι οι ελληνικές αεροπορικές αναγνωρίσεις έδιναν λανθασμένες πληροφορίες για τις κινήσεις και τις συγκεντρώσεις του τουρκικού στρατού.

    1.Απορία.
    Πώς είναι δυνατόν να δίνουν λάθος πληροφορίες ; Γιατί έδιναν λάθος πληροφορίες ; Μήπως δεν καταλαβαίνω κάτι καλά ;

    Στην εισαγωγή του ίδιου έργου αναφέρεται ότι ο ελληνικός στρατός χρησιμοποιούσε παλαιούς ανακριβείς αυστριακούς χάρτες που δεν απέδιδαν την παραγματική γεωμορφολογία.

    2.Απορία.
    Κατά πόσο αυτό έβλαψε τις επιχειρίσεις ; Λίγο, πολύ ή καθόλου ;

    Στο ίδιο έργο σελ.7-8 αναφέρεται ότι η Ελλάς πολεμούσε από τον Οκτώβριο του 1912, οι δε παλαιότερες εφεδρικές κλάσεις, υπηρετούσαν σχεδόν συνεχώς επί ολόκληρη 10ετία. Ομοίως σελ.10 ότι εκ των υπηρετούντων στις μονάδες της Στρατιάς εφέδρων παλαιών κλάσεων , πολλοί είχαν μετάσχει στους πολέμους αυτούς (1912-13).

    3.Απορία.
    Ισχύει αυτό ;

    Στην σελ.10 λέει ότι τα πολεμοφόδια μόλις επαρκούσαν. Ο οπλισμός ήταν ανομοιγενής (Μάνλιχερ, Λεμπέλ, Μάουζερ, Γκρα) και αυτό δυσχέραινε τον εφοδιασμό σε πυρομαχικά. Ομοίως το πυροβολικό ανομοιογενές. Το βαρύ πυροβολικό ανεπαρκές, βραδυκίνητο, παλιό και μικρού βεληνεκούς. (τις πληροφορίες αντλεί από το έργο του Ξ. Στρατηγού στο οποίο δίδει παραπομπή)

    4.Απορία.
    Ισχύει το παραπάνω ;

  29. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η npo λέει:27 Αυγούστου 2016 στο 17:23 + Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει: 27 Αυγούστου 2016 στο 19:38
    εχε υποψη οτι αρχικα η Ελληνικη προσοχη περιοριστηκε σχεδον αποκλειστικα στο βιλαετιο της Σμυρνης και στα καθηκοντα αστυνομευσης και ρολου στρατου κατοχης. Ο Κεμαλ, δεν ηταν ο x-man, αλλα ενας στρατιωτικος που δεν αποδεχτηκε το τετελεσμενο. Μπορεις να του πεις: «οχι, κυριε, εχεις αδικο; αποδεξου την ατιμια της υποταγης;» Θυμιζει τιποτα;
    Λοιπον, απο ενα σημειο και περα, η κατασταση «ξεφυγε» και εξεληχτηκε σε πραγματικη πολεμικη αναμετρηση μεταξυ τακτικων στρατευματων; Τον θυμαστε τον Ναπολεοντα και την εισβολη στην Τσαρικη Ρωσια; Ισως να θεωρειται υπερβολικο, αλλα η προσπαθεια για επιβουλη της θελησης με την βια απο την Ελλαδα, αποδεχομενη τον ρολο του «τιμωρου», οταν οι αλλοι, ποτε δεν τολμησαν να το κανουν, οδηγησε περιπου σε ενα παρομιο σκηνικο.
    Το ερωτημα ειναι, γιατι το «πικρο ποτηρι» επρεπε να το πιει η Ελλαδα; γιατι δεν καθησαν στα αυγα τους, τοσο ο Βενιζελος οσο και μετεπειτα ο Γουναρης, οπως εκαναν οι υπολοιποι (Γαλλια, Ιταλια, Μ. Βρετνια) και να αφησουν καποιον αλλο να βγαλη το φιδι απο την τρυπα;
    Εαν κοιταξετε την οργανωση και το μεγεθος, ο ρολος του τιμωρου, θα επρεπε να δοθει σε μια απο τις Μεγαλες δυναμεις και οχι στον ΕΣ. Ειδατε καμια να κανει ενα βημα; Ολοι το απεφυγαν. Παει ο Βενιζελος και κανει «διαφημηση» στον ΕΣ; Με βαση ποια δεδομενα; Τα δεδομενα του Φοχ, δεν εχουν αξια μονο για την χρονικη περιοδο μεχρι και την ανοιξη του 1920. Δειχνουν το μεγεθος της προκλησης που θα αντιμετωπιζε ο οποιοσδηποτε στρατος, θα προσπαθουσε να πραξει το παραπανω. Εαν ενας γνωριζει ποσο «απυθμενο» ειναι το πηγαδι, τουλαχιστον κατανοει τι τον περιμενει. Εδω απο τα διαφορα κειμενα, και πηγες, απλα αυτο που κατανοει καποιος, ηταν: «ξεκιναμε και οπου μας βγαλει… ».
    Κατοπιν εορτης ολοι ειμαστε ικανοι στρατηγοι. Πριν αρχισουν ομως τα «οργανα» ποιος ειναι;
    Σε οτι αφορα την εκστρατεια του Σαγγαριου, απλα αυτη δεν επρεπε ποτε να ειχε γινει. Παρα ειναι πολλα τα λαθη πριν, και κατα την διαρκεια της για να μην θεωρηθει καταστροφη.
    Ποση γεναιοτητα και αυταπαρνηση επρεπε να δειξουν οι «αναλωσιμοι» για να μπορεσουν αυτα να καλυφτουν κατω απο το χαλι;
    Εαν διαβασεις τον Δουσμανη, (αναφερεται και σαν πηγη), υπαρχουν μεσα στο βιβλιο του στοιχεια και πληροφοριες για την εκστρατειας που ειναι να τραβας τα μαλια σου για τον τροπο με τον οποιο λειτουργουσαν!!!

    φιλικα
    .+-

  30. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει: 27 Αυγούστου 2016 στο 19:38

    Σχετικα με το ΤΣΔΜ, το 1940, εαν ανοιξεις τον χαρτη με την διαταξη των αντιπαλων, θα παρατηρησεις οτι μονο μια ιταλικη ηταν απεναντι τους στην 1η γραμμη. Οι αλλες απειχαν αρκετα χλμ. Μια, μαλιστα, βρισκονταν αρκετα πισω, στην Κορυτσά!

    .+-

  31. Ο/Η .+- λέει:

    Οι χαρτες αυτοι δειχνουν το μεγεθος του προβληματος

    .+-

  32. Ο/Η Demetrios λέει:

    Γιατί δεν «κάθισε στα αυγά του» ο Βενιζέλος θα έπρεπε να είναι νομίζω προφανές. Η Ελλάδα ήταν αυτή που είχε συμφέρον να επεκταθεί στην Ιωνία και η Ελλάδα ήταν πάλι αυτή που αντιμετώπιζε ήδη από το 1911 το φάσμα της εξόντωσης των Ελλήνων της Μικράς Ασίας και φιλοξενούσε ήδη είχε δεχτεί κάποιες εκατοντάδες χιλιάδες πρόσφυγες. Θα έπρεπε η Ελλάδα να αφήσει τους Τούρκους να εξοντώσουν ή να εκδιώξουν και τους υπόλοιπους; Ή θα έπρεπε η Ελλάδα να περιμένει ο Αγγλικος και ο Γαλλικός στρατός να καταλάβουν την Τουρκία για λογαριασμό της; Γιατί ακριβώς θα το έκαναν και γιατί ακόμα και στην απίθανη περίπτωση που το έκαναν θα έδιναν στην Ελλάδα που είχε κάτσει στα αυγά της οτιδήποτε;

  33. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ +-

    Είναι φανερό ότι δεν σε ενδιαφέρει να σχολιάσεις το κείμενο, αλλά να πεις τα δικά σου. Δικαίωμα σου. Δημοκρατία έχουμε.

    Ακόμη είναι προφανές ότι δεν έχεις διαβάσει το κείμενο, ή το διάβασες επιλεκτικά. Αν το είχες διαβάσει θα μπορούσες -πιστεύω- να αντιληφθείς ότι τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν στις μεταφορές και στην συντήρηση της εκστρατευτικής δύναμης κατά την διάρκεια των μαχών πέραν του Σαγγάριου, ήταν αποτέλεσμα του ελιγμού που αναλήφθηκε. Δηλαδή του ελιγμού δια της Αλμυράς Ερήμου. Ο ελιγμός αυτός επιμήκυνε τις γραμμές συγκοινωνιών πέραν κάθε ανεκτού ορίου και είναι βέβαιο ότι ακόμη και αν η Στρατιά διέθετε διπλάσιο αριθμό αυτοκινήτων, θα ήταν αδύνατο να υποστηρίξει επαρκώς το σχέδιο της από την στιγμή που δεν είχε σύμμαχό της την σιδηροδρομική γραμμή. Αν μπορούσες να διαβάσεις τα σχεδιαγράμματα (για την σύνταξη των οποίων δαπάνησα άφθονο χρόνο), σίγουρα αυτά που αναφέρω στο κείμενο θα μπορούσαν να γίνουν αντιληπτά.

    Τέλος η Ελληνική Στρατιά, ανεξάρτητα των πολλών προβλημάτων και ελλείψεων που την βασάνιζαν, διέθετε αρκετά καλά οργανωμένη επιμελητεία και εξαιρετικά αναπτυγμένο σύστημα μεταφορών και συντήρησης. Ορισμένα στοιχεία για το επιμελητειακό σύστημα της Στρατιάς, ο κάθε αναγνώστης μπορεί να τα βρει στο κείμενο, όσον αφορά π.χ. το ζήτημα των πυρομαχικών. Στα κείμενα που θα ακολουθήσουν θα γίνει ειδική αναφορά στα ζητήματα αυτά.

    Βεβαίως μην περιμένεις να απαντήσω στον «ορυμαγδό» των ζητημάτων που διαρκώς θέτεις.

  34. Ο/Η Προβοκάτωρ λέει:

    Απορώ με τα όσα εθνικιστικά και ιμπεριαλιστικά κείμενα σας πως δεν σας την έχουν «πέσει» ακόμη συριζότρολ και κομμουνιστοπαράφρονες…

  35. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Καλά φίλε .+- μου κάνει εντύπωση.
    Αφού πιστεύεις ότι μια επίθεση της ΙΧ ΜΠ στις 28/10/1941 ήταν ενδεδειγμένη, γιατί δεν θεωρείς ενδεδειγμένη μια εκστρατεία κατά της Άγκυρας ή τις κινήσεις του Βενιζέλου το 1919;

  36. Ο/Η npo λέει:

    @ +-

    Το καλύτερο είναι να κοιτάξεις να αποφύγεις τον πόλεμο, δεν το συζητάμε. Δεν ξέρω αν ο Βενιζέλος θα μπορούσε να το κάνει ή έπεσε θύμα της «ύβρεως», αλλά απο την στιγμή που μπλεχτείς πρέπει να τα δώσεις όλα, να βάλεις τους καλύτερους επικεφαλής κλπ κλπ. Κι αν χάσεις, έχασες. Τουλάχιστον θα ξέρεις πως έκανες ό,τι περνούσε απο το χέρι σου. Και στο διπλωματικό και στο στρατιωτικό και σε οποιοδήποτε μέτωπο.

    Και απο αυτό το κείμενο αλλά κι απο άλλα φαίνεται καθαρά πως οι δικοί μας με άλλα ασχολούντο.

    Στην ιστορία έχουν επιτευχθεί νίκες πέρα απο κάθε φαντασία. Αλλά απο ανθρώπους αποφασισμένους και εστιασμένους σε ένα και μόνο σκοπό.. Διαφωνείς?

  37. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    @ Ανώνυμο 28 Αυγούστου 2016 / 00:07

    1. Είναι ακριβές. Οι κυβερνήτες των Α/Φ ήταν κυρίως χαμηλόβαθμοι αξιωματικοί και δεν μπορούσαν να εκτιμήσουν και να ερμηνεύσουν με ακρίβεια αυτά που έβλεπαν. Από την άλλη πλευρά η Στρατιά θεωρούσε τις πληροφορίες από τις αεροπορικές αναγνωρίσεις αδιαμφισβήτης ακρίβειας και δεν τις διασταύρωνε με τις αντίστοιχες από την επίγεια αναγνώριση. Παρά τη διαπιστωμένη -ως εκ της επαναλήψεως- ανακρίβεια των πληροφοριών των προερχόμενων εκ της αεροπορικής αναγνωρίσεως, η Στρατιά συνέχιζε να τις εκλαμβάνει ως την μόνη αλήθεια. Αυτό θα αποδειχθεί ολέθριο και αποτέλεσε μία από τις αιτίες της αποτυχίας της επιχείρησης προς την Άγκυρα. Επ’αυτών προσεχώς.

    2. Οι χάρτες πράγματι ήταν ανακριβείς σε πολλά σημεία, αλλά αυτό κατά την άποψή μου καμιά απολύτως σημασία δεν είχε στις αποφάσεις που λαμβάνονταν στο στρατηγικό και το επιχειρησιακό επίπεδο. Δηλαδή στα επίπεδα που κρίθηκε η εκστρατεία.

    3. Διαθέτει μια σχετική αλήθεια.

    Οι κλάσεις που το καλοκαίρι του 1921 βρίσκονταν διαρκώς υπό τα όπλα, ήταν 5 κλάσεις (οι από το 1916 έως το 1921).

    Με την επιστράτευση του Μαρτίου – Απριλίου 1921 κλήθηκαν αρχικά οι κλάσεις 1915, 1914 και 1913β και στη συνέχεια οι κλάσεις 1913α, 1912, 1905 και 1904. Οι άνδρες των κλάσεων 1912 και 1904 και 1905 δεν απεστάλησαν στην Μικρά Ασία.

    Με την επιστράτευση του 1915 κλήθηκαν υπό τα όπλα και οι παλαιότερες κλάσεις, δηλαδή και αυτές που συμμετείχαν στους Βαλκανικούς πολέμους. Η επιστράτευση αυτή κράτησε περίπου 1 χρόνο, αλλά ο Ε.Σ. δεν έλαβε μέρος στις επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου που είχε αρχίσει να δημιουργείται.

    Με την επιστράτευση του 1917, κλήθηκαν πάλι υπό τα όπλα και οι παλαιότερες κλάσεις και συμμετείχαν στις επιχειρήσεις για την διάσπαση του Μακεδονικού Μετώπου. Υπόψη ότί η επιστράτευση του 1917 διεξήχθη τμηματικά, με τις τελευταίες Μεραρχίες να επιστρατεύονται το 1918, λίγο πριν αρχίσουν οι επιχειρήσεις για την διάσπαση του Μακεδονικού Μετώπου. Ο Βενιζέλος είχε αρχίσει από το 1919 να απολύει σταδιακά τις παλαιότερες κλάσεις, με την κλάση του 1915 να απολύεται τον Νοέμβριο του 1920 (μετά από λίγους μήνες ξανακλήθηκε).

    Ασφαλώς κανένας δεν υπηρετούσε δεκαετία.

    4. Είναι σχετικά ακριβές. Εξαρτάται όμως σε ποια αναφερόμαστε. Για την ακρίβεια η παράγραφος που αναφέρεσαι γράφει: «τα διατιθέμενα εφόδια και προ πάντων ο οπλισμός, μόλις επήρκουν δια τον υπάρχοντα στρατόν»

    Θα πρέπει όμως να λάβεις υπόψη σου ότι την ίδια στιγμή η κατάσταση του Τουρκικού στρατού ήταν απείρως χειρότερη από αυτήν του Ελληνικού. Ο Τουρκικός στρατός βρισκόταν υπό τα όπλα 10 σχεδόν πραγματικά χρόνια . Δέκα πραγματικά χρόνια σε πολεμικές επιχειρήσεις. Ο Τουρκικός στρατός και ο λαός της Ανατολίας είχαν εξαντληθεί 1000% περισσότερο από ότι ο Ελληνικός λαός και στρατός. Η Οθωμανική αυτοκρατορία συμμετείχε σχεδόν σε όλη την διάρκεια του Α’ Π.Π. με 7 Στρατιές και 2 εκατομμύρια στράτευμα.

    Νομίζω ότι κάποια στιγμή πρέπει να σοβαρευτούμε και να σταματήσουμε να είμαστε ως λαός κλαψιάρηδες. Μας φταίνε οι Άγγλοι, οι Γάλλοι …. οι Πορτογάλοι, οι Σιωνιστές, οι μασόνοι, οι προδότες, οι συνωμότες, το ότι είμαστε λίγοι, έχουμε λίγα όπλα, δεν φτάνει το φαγητό, και άλλα πολλά και διάφορα.

  38. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    @ Ανώνυμο 28 Αυγούστου 2016 / 00:07

    Λάβε υπόψη σου ότι ο Τουρκικός στρατός που έλαβε μέρος στην μάχη του Σαγγάριου δεν διέθετε ούτε στολές για να ντύσει τους άνδρες του.
    Το 1922, την πρώτη λέξη που άκουγαν οι αιχμάλωτοι Έλληνες στρατιώτες από τους δεσμώτες τους, ήταν «γδύσου».

    Δες χαρακτηριστικά:

  39. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Το άρθρο αναρτήθηκε και στον «κανονικό» του ιστόχωρο: mikrasiatikhekstrateia.gr, όπου είναι και πιο ευανάγνωστο, τόσο το κείμενο όσο και οι χάρτες.

  40. Ο/Η .+- λέει:

    Αξιότιμε Κε Ταξίαρχε
    «..Αν το είχες διαβάσει θα μπορούσες -πιστεύω- να αντιληφθείς ότι τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν στις μεταφορές και στην συντήρηση της εκστρατευτικής δύναμης κατά την διάρκεια των μαχών πέραν του Σαγγάριου, ήταν αποτέλεσμα του ελιγμού που αναλήφθηκε. Δηλαδή του ελιγμού δια της Αλμυράς Ερήμου. Ο ελιγμός αυτός επιμήκυνε τις γραμμές συγκοινωνιών πέραν κάθε ανεκτού ορίου και είναι βέβαιο ότι ακόμη και αν η Στρατιά διέθετε διπλάσιο αριθμό αυτοκινήτων, θα ήταν αδύνατο να υποστηρίξει επαρκώς το σχέδιο της από την στιγμή που δεν είχε σύμμαχό της την σιδηροδρομική γραμμή. Αν μπορούσες να διαβάσεις τα σχεδιαγράμματα (για την σύνταξη των οποίων δαπάνησα άφθονο χρόνο), σίγουρα αυτά που αναφέρω στο κείμενο θα μπορούσαν να γίνουν αντιληπτά.
    Τέλος η Ελληνική Στρατιά, ανεξάρτητα των πολλών προβλημάτων και ελλείψεων που την βασάνιζαν, διέθετε αρκετά καλά οργανωμένη επιμελητεία και εξαιρετικά αναπτυγμένο σύστημα μεταφορών και συντήρησης. Ορισμένα στοιχεία για το επιμελητειακό σύστημα της Στρατιάς, ο κάθε αναγνώστης μπορεί να τα βρει στο κείμενο, όσον αφορά π.χ. το ζήτημα των πυρομαχικών. Στα κείμενα που θα ακολουθήσουν θα γίνει ειδική αναφορά στα ζητήματα αυτά…»
    Διαφωνώ ριζικά με αυτήν την τοποθέτηση.
    «…Είναι φανερό ότι δεν σε ενδιαφέρει να σχολιάσεις το κείμενο, αλλά να πεις τα δικά σου. Δικαίωμα σου. Δημοκρατία έχουμε. Ακόμη είναι προφανές ότι δεν έχεις διαβάσει το κείμενο, ή το διάβασες επιλεκτικά…»
    Αντιλαμβάνομαι ότι τα σχόλια μου ήταν εξαιρετικά αποσπασματικά, «τηλεγραφικά» και δεν ήταν προσεγμένα, όσο έπρεπε.
    Θα μου επιτρέψετε να συνηγορήσω για το «ποιον» του σχολιασμού που έκανα επί του Κειμένου.
    Σημ. δεν θα αναφέρω το σύνολο του κειμένου αλλά ορισμένα σημεία:
    «…Η ευκολία με την οποία ο Πρωθυπουργός της χώρας Δημήτριος Γούναρης αποδέχθηκε την αναφορά του Παπούλα ότι ο Στρατός δεν ήταν πλέον σε θέση να αναλάβει νέες μεγάλες πολεμικές επιχειρήσεις προκαλεί εντύπωση και παραμένει ανεξήγητη…»
    Το βασικό σημείο του σχολιασμού μου ήταν στο αρχικό σχόλιο:
    «…το μεγαλυτερο, ερωτημα, ομως, ειναι, ηταν σε θεση να το διαγνωσουν, πριν η καταστροφη κτυπησει την πορτα; ναι ή οχι; Και αυτο αφορα ακομη και τον Ε. Βενιζελο…Ηταν σωστη η επιλογη το 1921 να παιξουν την «μεγαλη ζαριά» με ενα «all-in» του ποκερ, βασιζομενοι στην Στρατια και στην επιτυχια με τις επιχειρησεις στην Αγκυρα;
    Για εμενα οχι! Ηδη το 1920, ηταν η χρονια, που επρεπε να μπει στο τραπεζι το θεμα του συμβιβασμου!..»
    Βασική αιτία για αυτόν τον σχολιασμό, όπως αργότερα σε άλλο σημείο εξήγησα ήταν:
    «…Το προηγούμενο σχόλιο, αποδείχτηκε λίαν τηλεγραφικό, σε σχέση με κάποια σημαντικά θέματα που ο αξιότιμος Κος Ταξίαρχος θέτει. Συμπληρώνω κάποια σημεία που θεωρώ ότι έχουν ιδιαίτερη σημασία
    Θέλω να κάνω μια διάκριση. Ελπίζω ότι ο Αξιότιμος Κος Ταξίαρχος θα συμφωνήσει με αυτήν.
    Το 1ο μέρος του κειμένου ασχολείται με προβλήματα στρατηγικής. Θεωρώ ότι η αλληλογραφία του Στρ. Πάπουλα και όσα σχετίζονται με αυτή, αφόρα εκείνο το πεδίο…Σε ότι αφόρα το 1ο μέρος: είναι υποχρεωτικό να γίνει μια ανάλυση της κατάστασης της Ελλάδας και του ΕΣ. Οι επιστολές αυτές (Παπούλας- Κυβέρνηση) που σχολιάζονται, συμπλήρωναν το σκηνικό και επέτρεπαν να αποκτηθεί μια συνοπτική εικόνα από την Πολιτική ηγεσία για το μέλλον. Το βασικό, όμως πρόβλημα, ήταν ότι ο ΕΣ ήταν ανεπαρκής ποσοτικά, για να πετύχει μόνος του αυτό που δεν μπόρεσαν οι Σύμμαχοι όλοι μαζί (βλέπε αναφορά Στρατάρχη Φοχ (από μνήμης): «χρειάζονται 18-19 για επιτήρηση και 9 διαθέσιμες σαν εφεδρεία για πολεμικές αποστολές»).
    Τίθεται το σημαντικό θέμα της μελέτης της υπάρχουσας οργάνωσης των σχηματισμών του 1917 του ΕΣ που διατηρήθηκε άθικτη μέχρι το έτος 1919, της αναθεώρησης της, με βάση τις πολεμικές εμπειρίες του Α’ΠΠ, αλλά επίσης, και την αναθεώρησης της πάλι το 1920, το 1921, το 1922, αλλά με βάση αυτών που εντωμεταξύ αποκτήθηκαν από την Μικρασιατική, έτσι όπως αυτή εξελίσσονταν και μεταβάλλονταν. Δηλαδή, η Μικρασιατική, άρχισε με ένα εκστρατευτικό σώμα, αρχικά με την χρήση 1 ΜΠ και στην συνέχεια ένα ΣΣ (Α’ΣΣ), σαν μια στρατιωτική επιτήρηση και έλεγχο συγκεκριμένων εδαφών, μιας γεωγραφικής περιοχής (βιλαέτιο της Σμύρνης), με σχεδόν αποκλειστικό αντικείμενο την αντιμετώπιση άτακτων ομάδων ανταρτών («τσέτες»), και μετατράπηκε σε πολεμική εκστρατεία, με εκστρατευτικό σώμα μεγέθους Στρατιάς, με συμβατικές πολεμικές επιχειρήσεις, έναντι ενός αντίπαλου οργανωμένου στρατού.
    Μπορούσε η Ελλάδα να ανταποκριθεί με επιτυχία απέναντι σε μια τέτοια πρόκληση; Υπάρχουν συγκεκριμένα όρια που δεν μπορούσαν να ξεπεραστούν. Ένα, το μέγεθος του ΕΣ. Ένα άλλο, οι ανθρώπινες δυνατότητες της χώρας. Ένα τρίτο, τα οικονομικά και δημοσιονομικά και οι περιορισμοί που απορρέουν από αυτά. Ένα τελευταίο η «κούραση» από την προηγούμενη εμπλοκή του Α’ΠΠ. Τα αλλά συμμαχικά κράτη, είδαν, όπως ανέφερα στο προηγούμενο σχόλιο μου, το «σκοινί» να τεντώνεται υπέρμετρα και προτίμησαν να σταματήσουν πριν «σπάσει» για τα καλά. Ακόμη και η Μ. Βρετανία, σε πολιτικό επίπεδο, ζήτησε από τις ΕΔ, να θεωρήσουν ότι για μια ολόκληρη δεκαετία η Χώρα αυτή δεν θα συμμετείχε σε καμία μείζονα πολεμική αναμέτρηση, και να πράξουν ακολούθως στους σχεδιασμούς τους.
    Τίθεται επίσης και το ζήτημα της θέσης της Ελλάδας διεθνώς, και των ερεισμάτων που αυτή είχε, έχανε, ή αποκτούσε, με την μεταβολή της διεθνούς κατάστασης, και πως αυτά επηρέαζαν τις επιχειρήσεις του ΕΣ, αλλά και την ιδία την υπόσταση της Χώρας.
    Ο Παπούλας, το 1921, σαν ο διοικητής του μεγαλύτερου εν ενεργεία σχηματισμού του ΕΣ, της «Στρατιάς της Μ. Ασίας», έπρεπε, όχι μόνο να είναι ενήμερος, αλλά και να συμμετέχει στις διαδικασίες οριοθέτησης των πολίτικων επιλογών της Κυβέρνησης…»
    Σε άλλο σημείο συμπληρώνω:
    «…Θα αρχίσω από το τελευταίο σχόλιο σου. Βασική τοποθέτηση σε ότι αφόρα την στρατηγική, είναι η πρόβλεψη του μέλλοντος και όχι η κατόπιν εορτής κάλυψη των λαθών που έγιναν. Μια τέτοια περίπτωση είναι και η περίπτωση του Παπούλα-Γούναρη ανταλλαγή επιστολών και αναφορών του πρώτου προς των δεύτερο τον Αύγουστο Σεπτέμβριο του 1922. Εάν παρατηρήσεις είναι γενικό φαινόμενο, και αφόρα πολλές ιστορικές στιγμές της Ελλάδας. Από εκεί και πέρα «ανοίγει» ένα τεράστιο θέμα με αυτό σαν αντικείμενο. Ήταν σε θέση αν προβλέψουν; Ή όχι; Υπάρχουν μια σειρά από γεγονότα που υποδεικνύουν ότι δεν ήταν κάτι το ακατόρθωτο. Πότε έπρεπε να γίνει μια μελέτη, νωρίτερα, πολύ νωρίτερα. Ακόμη και το καλοκαίρι του 1920 μπορεί να θεωρηθεί ότι ήταν λίγο αργά. Ο φοχ, στην ουσία, είχε δείξει το είδος του προβλήματος (βλέπε στην συνέχεια παρακάτω)… Θα αρχίσω από το τελευταίο σχόλιο σου. Βασική τοποθέτηση σε ότι αφόρα την στρατηγική, είναι η πρόβλεψη του μέλλοντος και όχι η κατόπιν εορτής κάλυψη των λαθών που έγιναν. Μια τέτοια περίπτωση είναι και η περίπτωση του Παπούλα-Γούναρη ανταλλαγή επιστολών και αναφορών του πρώτου προς των δεύτερο τον Αύγουστο Σεπτέμβριο του 1922. Εάν παρατηρήσεις είναι γενικό φαινόμενο, και αφόρα πολλές ιστορικές στιγμές της Ελλάδας. Από εκεί και πέρα «ανοίγει» ένα τεράστιο θέμα με αυτό σαν αντικείμενο. Ήταν σε θέση αν προβλέψουν; Ή όχι; Υπάρχουν μια σειρά από γεγονότα που υποδεικνύουν ότι δεν ήταν κάτι το ακατόρθωτο. Πότε έπρεπε να γίνει μια μελέτη, νωρίτερα, πολύ νωρίτερα. Ακόμη και το καλοκαίρι του 1920 μπορεί να θεωρηθεί ότι ήταν λίγο αργά. Ο φοχ, στην ουσία, είχε δείξει το είδος του προβλήματος (βλέπε στην συνέχεια παρακάτω)… Έτσι λοιπόν, σε επίπεδο στρατηγικής, υπάρχει η πραγματική αποτυχία αντίληψης από πλευράς της Ελληνικής Πολίτικης και Στρατιωτικής ηγεσίας, του νέου, πλέον, προβλήματος. Το 1921, μια σειρά από γεγονότα, αποδεικνύουν ότι κανένας, μα κανένας, παρά την αλλαγή των πρόσωπων στην ηγεσία της Κυβέρνησης και του Στρατεύματος, είχε, έμπρακτα, δείξει ότι δεν είχε αντιληφτεί τι πραγματικά συνέβαινε. Απλά, είτε ήξεραν, είτε όχι, επέλεξαν, να συνεχίσουν ελπίζοντας, ότι κάποτε όλα θα τελειώσουν κατ-ευχήν. Τέτοια είναι η περίπτωση Παπούλα Γούναρη τον Σεπτέμβριο του 1921.
    Ο «φόβος» να αποδεχτούμε την αποτυχία είχε τελικά το πάνω χέρι; Λυπάμαι, αλλά, προσωπικά, εγώ θεωρώ ότι, ο συγκεκριμένος, δεν ο σωστός τρόπος αντιμετώπισης των προκλήσεων. Η ιδία τεχνική, θα φάνει, παράξενο, την εντόπισα, και άλλες σημαντικές ιστορικές περιπτώσεις στην νεότερη ιστορία της Ελλάδας.
    Συμφωνώ, ότι να προκαταβάλω με αρνητική γνώμη την επιτυχία των Ελληνικών δυνάμεων έναντι των Κεμαλικών, φαίνεται άσχημα. Δυστυχώς ακόμη και σε περίπτωση στρατιωτικής νίκης στην Άγκυρα, πράγμα το όποιο αμφισβητώ, εξαιτίας μιας σειράς λαθών, δεν νομίζω ότι θα αποτελούσε τετελεσμένο γεγονός για τον Κεμάλ…»
    Επικεντρώθηκα στην συνέχεια στον βασικό σκοπό της Στρατηγικής:
    «..Βασική τοποθέτηση σε ότι αφόρα την στρατηγική, είναι η πρόβλεψη του μέλλοντος και όχι η κατόπιν εορτής κάλυψη των λαθών που έγιναν. Μια τέτοια περίπτωση είναι και η περίπτωση του Παπούλα-Γούναρη ανταλλαγή επιστολών και αναφορών του πρώτου προς των δεύτερο τον Αύγουστο Σεπτέμβριο του 1922. Εάν παρατηρήσεις είναι γενικό φαινόμενο, και αφόρα πολλές ιστορικές στιγμές της Ελλάδας. Από εκεί και πέρα «ανοίγει» ένα τεράστιο θέμα με αυτό σαν αντικείμενο. Ήταν σε θέση αν προβλέψουν; Ή όχι; Υπάρχουν μια σειρά από γεγονότα που υποδεικνύουν ότι δεν ήταν κάτι το ακατόρθωτο. Πότε έπρεπε να γίνει μια μελέτη, νωρίτερα, πολύ νωρίτερα. Ακόμη και το καλοκαίρι του 1920 μπορεί να θεωρηθεί ότι ήταν λίγο αργά. Ο φοχ, στην ουσία, είχε δείξει το είδος του προβλήματος (βλέπε στην συνέχεια παρακάτω)…»
    Με απλά λόγια, πήγαν (ανοργάνωτοι) για «μαλλί και βγήκαν κουρεμένοι»!
    Σε ότι αφόρα την επιχείρηση αυτή κάθε αυτή:
    «…Σκοπός του παρόντος κειμένου..» (όλη η παράγραφος)
    Ενδεικτικά:
    «…Είναι ιστορικά επάναγκες να προσδιοριστούν με όσο το δυνατόν περισσότερη ακρίβεια τα εξής ζητήματα:
    • Η διακοπή των επιχειρήσεων προς την Άγκυρα ήταν επιβεβλημένη εκ της γενικότερης στρατιωτικής καταστάσεως ή η απόφαση λήφθηκε εξ αιτίας του αδικαιολόγητου πανικού που κατέλαβε τη διοίκηση και το επιτελείο της Στρατιάς, της ψυχικής κάμψης τους και της πνευματικής τους ανεπάρκειας να αντιμετωπίσουν μία κατάσταση που αντικειμενικά παρέμενε ευνοϊκή για τα Ελληνικά όπλα;
    • Η δήλωση του Αρχιστράτηγου περί αδυναμίας του Ελληνικού Στρατού να συνεχίσει τον πόλεμο περιέγραφε μια πραγματική κατάσταση ή ήταν μία προσπάθεια δικαιολόγησης της ανεπάρκειας και των αποτυχιών του ιδίου και του Επιτελείου του και μετάθεση των δικών τους αδυναμιών στις πλάτες του Στρατού;
    …»
    Σε απλά Ελληνικά. Εγώ πιστεύω ότι δεν ήταν έτοιμος ο ΕΣ για μια τέτοια εκστρατεία!
    Στο αρχικό σχόλιο περιορίστηκα να τονίσω κάποια σημεία, σημαντικά για εμένα:
    «…Οτι ακομη και εαν η Ελληνικη Στρατια, δεν ηταν αυτη που εγινε μετα την αποχωρηση του Βενιζελου απο την Κυβερνηση, και την σημαντικη αλλαγη στο Σωμα των Αξιωματικων της απο την επνανενταξη αυτων που ειχαν αποχωρησει το 1917-18, το βασικο ππροβλημα της ανεπαρκειας των στρατιωτικων δυναμεων εξακολουθουσε να διατηρηται. Ο ΕΣ συνολικα το 1919 διεθετε μολις 10 ΜΠ. Το 1921 εφτασε στις 17 ενεργες (2 στην Θρακη χωρις οργανικο πυροβολικο) και το ισοδυναμο αλλων 2 σε ανεξ, αποσπασματα (συνολικα 6 Σντ) για την επιτηρηση των εδαφων στα μετοπισθεν. Το 1922 επεκτεινεται ακομη περισσοτερο, και φτανει στις 19 και το ισοδυναμο περιπου αλλων 3 σε αποσπασματα. 6 απο αυτες ειναι στην β. Ελλαδα και στην τουρκικη θρακη. 1 στην Ηπειρο, 3 «κοιτανε» την Βουλγαρια, 2 «νεες» διαθεσημες για την καταληψη τη ςΚων/ολης.
    Ηδη το 1921 το «σχοινι», σε σχεση με την οργανωση της περιοδου 1914-1919 ειχε τεντωθει παρα πολυ περισσοτερο απο οτι επρεπε!
    Ακομη και εαν καταφερναν να «παρουν» την Αγκυρα, το βασικο προβλημα ηταν οτι ο Κεμαλ δεν θα παρεδιδε τα οπλα. Επρεπε η Ελληνικη Στρατια να φτασει μεχρι τα συνορα της Αρμενιας και του (Αγγλικου) Ιρακ, για να μπορεσει καποιος, καποτε, στην Αθηνα να πει, χωρις ομως με απολυτη αυτοπεποιθηση οτι, «Κερδισαμε».
    Τωρα, εαν ο Παπουλας, ο Γουναρης, απεχτησαν ξαφνικα, την διορατικοτητα και ειδαν οτι τα πραγματα πριν ακομη ξεκινησει η εκστρατεια στον Σαγγαριο ή κατα την διρακεια ης, ηταν κατι που δεν ελεινε τον γορδιο δεσμο, μπορει να σηζητηθει. Μετα την αποτυχια του Σαγγαριου, σιγουρα αρκετοι αρχισαν να το κατανοουν…Για εμενα οχι! Ηδη το 1920, ηταν η χρονια, που επρεπε να μπει στο τραπεζι το θεμα του συμβιβασμου!
    Δεν μπορω να μην αναφερθω σε ορισμενες αναφορες για την επιμελητεια. Παρα το οτι δεν εχω αυτη την στιγμη μπροστα το βιβλιο της ΔΙΣ, σχετικα με αυτην για την εποχη της Μικρασιατικης, θα ηθελα να επιστησω την προσοχη, οτι τελικα παρα τις παραπανω αναφορες, η ΔΙΣ στο βιβλιο της αναφερει περιπτωση κατα την διαρκεια των μαχων που ακομη και τα πυρομαχικα του ατομικου οπλισμου ειχαν εξαντληθει, και ενα αποθεμα φυσιγγιων μιας μεραρχιας μοιραστηκε αναμεσα σε δυο.
    Ενα αλλο σημειο που θελω να τονισω, και που μαλλον διεφυγε της προσοχης, ειναι σχετικα και με το πυροβολικο. Μεσο και Βαρυ πυροβολικο, ηταν ανεπαρκες σε ποσοτητα. Αυτο φανηκε και τον αυγουστο του 1922. Ηταν στην συγκεκρημενη περιπτωση το ποιο καταλληλο «εργαλειο» εναντια σε οχυρομενες τοποθεσιες. ειναι δυνατον να ξεκηνανε επιθετικες επιχειρησεις με ποσα; Με λιγοτερα απο 60 περιπου, ολα και ολα, βαρεα πυροβολα, πολλα απο τα οποια ηταν ηδη αναχρονισμος;
    Ιδιαιτερα μνεια αφορα το «ποιον». οι ΜΟΠ, στις περισσοτερες μεραρχιες ηταν εξοπλισμενες με τα ορειβατικα των 65χλς, που βαλουν βλημα περιπου 3,5Kg εναντι του περιπου διπλασιου εκεινων των 75χλς. Η ανεπαρκεια του ορειβατικου των 65χλς σε σχεση με ανωτερου διαμετρηματος πυροβολα, θα επρεπε να ειχε βρει μια λυση, πολυ νωρητερα. Αυτο εχει σημασια, οταν εσυ που το χρησιμοποιεις, επιτηθεσαι σε οργωναμενη και οχυρομενη τοποθεσια νωρητερα προετοιμασμενη απο τον αντιπαλο. Δεν μπας απλα να «ξυσεις» το βουνο! Υπηρχε λοιπον η αναγκη για ενισχυση της Στρατιας με καταστρεπτικοτερα οπλα, απο τα «μικρα» ορειβατικα των 65χλς. Μου φαινεται οτι 6 ή 7 μεραρχιες (απο μνημης) ηταν εφοδιασμενες με αυτα…»
    Αναπτύσσω περισσότερο στην συνέχεια, γιατί αναλογίζομαι ότι παρά ήταν «τηλεγραφικά»:
    «..Το 2ο μέρος του κειμένου, που ασχολείται ιδιαίτερα με τους άξονες προέλασης, αφόρα καθαρά τον επιτελικό σχεδιασμό των επιχειρήσεων του Σαγγαρίου…Σε ότι αφόρα το 2ο μέρος: Ο Παπούλας, ή ο οποιοσδήποτε στην θέση αυτού, πριν προκρίνει την διεξαγωγή της επιθετικής ενέργειας του καλοκαιριού του 1921, ήταν σωστό να κάνει μια αξιολόγηση των δυνατοτήτων της Στρατιάς. Εάν είχε γίνει αυτή, είναι σίγουρο, όπως έθιξα στο προηγούμενο σχόλιο μου, ότι θα είχε τεθεί το θέμα σχετικά με τα περιορισμένα μέσα του πυροβολικού που είχε η Στρατιά για την επιτυχή διεξαγωγή της επιχείρησης.
    Εάν κάποιος λάβει υπόψη του περιορισμούς των ορειβατικών των 65χλς, σίγουρα δεν μπορεί παρά να συμφωνήσει ότι τελικά, περισσότερες από 4 μεραρχίες (ΜΟΠ των 75χλς) δεν θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε επιθετικές επιχειρήσεις. Ποσοτικά αυτές θα χρειάζονταν τουλάχιστον 16 De Bangé και αλλά τόσα των 6 in, εάν όχι το διπλάσιο αυτών. Με ένα συγκρίσιμο ποσοτικό μέγεθος σε ότι αφόρα τους εμπλεκομένους σχηματισμούς, από την μια η διαθέσιμη λογιστική υποστήριξη (διάβασε σχετικά ΔΙΣ) θα είχε λιγότερα προβλήματα, αν όχι καθόλου να τις υποστηρίξει, αλλά ο επιχειρησιακός σχεδιασμός θα ήταν ριζικά διαφορετικός. Μπορούσε, λοιπόν, ο Παπούλας, με μόλις 4 μεραρχίες να φτάσει στην Άγκυρα;..»
    Επειδή οι «4 ΜΠ» δημιούργησαν «σύγχυση» εξήγησα:
    «…«..Τι είναι οι «τέσσερεις μεραρχίες μόνον» με τις οποίες ο Παπούλας θα έπρεπε να φτάσει στην Άγκυρα;;;..»
    Οκ! κατανοησα. Λοιπον, ελπιζω οτι δεν θα χρειαστει μεταφραστης!
    Η βαση της σκεψης ειναι απλη.
    Νομιζω, οτι εαν συζηταμε για επιθετικες επιχειρησεις, το «ποιον» και η «ποσοτητα» των σωληνων του πυροβολικου διατηρουν την σημασια τους διαχρονικα.
    Οι επιδοσεις του πυροβολικου, κρινονται και απο τα τεχνικα χαρακτηριστικα και τις αποστολες.
    πολυ απλοϊκα και συντομα.
    Απεναντι σε οργανωμενη αμυνα, για παραδειγμα, οπως σε παμπολλες περιπτωσεις του Α’ΠΠ, η φονικοτητα του πυροβολικου επηρεαζεται απο την μορφη της αμυνας.
    εκεινο που παρατηρησα, ειναι οτι στην ελληνικη περιπτωση, εαν και οταν, μια μοναδα χρησιμοποιουσε ορειβατικα των 65χλς σε ρολο παροχης πυρων υποστηριξης, αυτα δεν ηταν αποτελεσματικα απεναντι σε οχυρωμενες τοποθεσιες.
    το σημειο αναφορας για αυτην την υποθεση αποτελεσε το βαρος του βληματος.
    Τωρα το βλημα των 75χλς, ειναι ανωτερο, απο καθε αποψη, σε συγκρηση με εκινο των 65χλς.
    Ποσοι ηταν οι σχηματισμοι (Μεραρχιες Πζ) με οργανικο πυροβολικο (ΜΟΠ των 75χλς); νομιζω 4!
    Οι αλλες, ολες διεθεταν τα ορειβατικα των 65χλς.
    Νομιζω λοιπον, οτι εαν θεσω σαν ελαχιστο πηχη επαρκειας, για την χρηση πυροβολων σε επιθετικες επιχειρησεις απεναντι σε οργανωμενη αμυνα, τις βλητικες επιδοσεις του βληματος των 75χλς, οι μεραρχιες που τα χρησιμοποιουσαν ηταν οι μοναδικες που μπορουσαν να χρησιμοποιηθουν.
    Σιγουρα θα προσθεσεις, οτι υπηρχαν και τα βαρυτερα.
    Υπολογιζοντας και αυτα, τα διαθεσημα, σε ελαχιστη αναλογια 1 πρβ De Bangé και αλλά τόσα των 6 in. για καθε ΜΠ, οι «4» δεν θα ειχαν ιδαιτερα προβληματα προσβολης μιας οχυρωμενης τοποθεσιας.
    Η πρβ των 4 σωληνων ανα τυπο, που αναλογουσε με αποσπαση ανα ΜΠ, σημειωνω οτι ειναι η ελαχιστη που ειχε υπολογιστει το 1917 για τα Ελληνικα ΣΣ.
    Οι αλλες ομως, εκεινες με τα ορειβατκα των 65χλς ειχαν! Και τα De Bangé και τα των 6 in δεν επαρκουσαν για ολες στην ιδια αναλογια. Περισευαν μολις 12 και 8 αντιστοιχα.
    Η προσωπικη υποθεση με βαση την οργανωση του ελληνικου πυροβολικου το 1917, ειναι σημαντικα χαμηλοτερη, απο την πυκνοτητα του πυροβολικου που χρησιμοποιηθηκε στις μαχες του Δυτικου μετωπου οπως επισης και στο μακεδονικο μετωπο της περιοδου 1914-1918 .
    Περιοριστηκα, λοιπον, σε «4» γιατι θεωρησα οτι μονο αυτες ειχαν ενα ελαχιστο αποδεκτο επιπεδο επαρκειας σε οτι αφορα το πυροβολικο…»
    Έθεσα ξεκάθαρα το πρόβλημα της ανεπάρκειας του ελληνικού πυροβολικού και της επιμελητείας.
    Τα σχόλια μου περιορίστηκαν στο πυροβολικό και μόνο σε περιορισμένες αναφορές της επιμελητείας.
    Για αυτήν την τελευταία θα προσθέσω (βλέπε Δούσμανη) ότι η κατάληψη του Δορύλαιου αποτέλεσε «λαχείο» για τις αποθήκες, γεμάτες εφόδια που βρέθηκαν άθικτες. Τα εφόδια του Δορύλαιου επέτρεψαν τον εφοδιασμό της Στρατιάς στην Συνέχεια. Και όχι η υπάρχουσα επιμελητεία. Δεν ήταν οργανωμένη για ένα τέτοιο εγχείρημα (Βλέπε ΔΙΣ και Δούσμανη).
    Υπάρχει ένα τεράστιο θέμα προπαρασκευής για μια τέτοια επιχείρηση. Αυτή δεν υπήρξε στο απαραίτητο και αναγκαίο μετρό (ΔΙΣ, Δουσμανης). Η Στρατιά (ΔΙΣ) μετέφερε εφόδια για 6 ημέρες. Τι θα γίνονταν εάν δεν ευρισκόντουσαν τα εφόδια στο Δορύλαιο; Απλά τίποτα. Θα καθυστερούσε η οποιαδήποτε 2η φάση μέχρι να δημιουργηθεί το απαραίτητο απόθεμα. Από τους απαραιτήτους χρόνους δημιουργίας του «στοκ» στην Νικομήδεια συζητάμε για τουλάχιστον 1 μήνα αδράνειας, αν όχι περισσότερο. Η μεταφορά της Βάσης του Ανεφοδιασμού στην Νικομήδεια, αποτέλεσε ύστερα έναν «κράχτη» για τον Κεμάλ, για τις ελληνικές προθέσεις.
    «…Η «καραμέλα» ότι δεν μπορούσαμε και το τι θέλαμε στον Σαγγάριο, με αφήνει παγερά αδιάφορο. Ο Ελληνικός Στρατός μπορούσε και το απέδειξε…»
    Εγώ διαφωνώ!
    Για αυτό προσπάθησα, έστω και εάν χρησιμοποίησα τον λιγότερο ενδεδειγμένο τρόπο έκφρασης, να το δείξω.
    Που είναι οι αρχές της «ισχύς πύρος», που εκτεταμένα χρησιμοποιήθηκε κατά την διάρκεια του Α’ΠΠ; Που είναι η ισχυρή επιμελητεία;
    Ο ΕΣ, έφτασε στις «πόρτες» της Άγκυρας, ακατάλληλα εξοπλισμένος για να την εκπορθήσει, και με επιμελητεία κατώτερη των περιστάσεων. Τις ανεπάρκειες της ορθής οργάνωσης και επιτελικού σχεδιασμού, τις πλήρωσε το Ελληνικό πεζικό με μεγαλύτερο τίμημα αίματος από το αναγκαίο. Αυτό φάνηκε, μόνο, όταν στην συνέχεια, χρειάστηκε να αναπληρωθούν, για άλλη μια φορά, τα κενά.
    Σας ευχαριστώ για τον χρόνο σας
    Με εκτίμηση
    .+-

  41. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    @ Ο/Η Αρματιστής λέει:28 Αυγούστου 2016 στο 14:29

    @ Ο/Η Αρματιστής λέει:28 Αυγούστου 2016 στο 14:50

    Θερμότατες ευχαριστίες !!!

  42. Ο/Η npo λέει:

    @ +-

    – Στρατηγέ τι θα κάνουμε?
    – Δεν έπρεπε να είχαμε έρθει.
    – Ναι, έπρεπε να είχαμε χρησιμοποιήσει εκείνη την κρυστάλλινη σφαίρα. Τωρα τι κάνουμε?
    – Δεν έπρεπε να είχαμε έρθει.

  43. Ο/Η npo λέει:

    ο παραπάνω διάλογος είναι ο ορισμός της Στρατηγικής Παραίτησης

  44. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η npo λέει: 28 Αυγούστου 2016 στο 23:42

    διάλογος:
    – Στρατηγέ τι θα κάνουμε?
    «Πρεπει να παμε. ειναι οι ομοεθνεις μας.»
    – ειμαστε οργανωμενοι;
    «οχι, πρεπει να αλλαξουν πολλα, πριν ξεκινησουμε, αλλά και άλλα πολλα μαλλον θα αλλαξουν και οταν θα ειμαστε εκει».
    -θα ειμαστε μονοι μας;
    «Καηκαμε εαν συμβει αυτο.
    Για κανενα λογο, για καμια απο τις προκλησεις που θα αντιμετωπισουμε, δεν πρεπει να βρεθουμε μονοι μας, χωρις ολους τους συμμαχους να μας βοηθουν. Ουτε ενας απο αυτους δεν πρεπει να «μηδισει».»
    😉

    .+-

  45. Ο/Η npo λέει:

    @ .+-

    Δεν διαφωνώ επι της αρχής, αλλά είσαι εντελώς εκτός θέματος όμως. Το άρθρο δεν ασχολείται με τα «πρίν της εκστρατείας», αλλά με τα «επι της εκστρατείας» και συγκεκριμένα για το κομβικό σημείο του Σεπτεμβρίου 1921.. Ξεκάθαρα.

    Κι εσύ γράφεις σεντόνια για τα «πριν της εκστρατείας», και υπάρχει άλλο άρθρο στον ίδιο ιστότοπο που ασχολείται με αυτό το θέμα…

    Ξέρεις τι σκέφτομαι? Πως ενώ οι φαντάροι το πάλεψαν (άλλοι πολύ άλλοι λιγότερο) η ηγεσία σήκωσε τα χέρια πολύ νωρίς, φαντάζομαι με σκέψεις παρόμοιες με τις δικές σου. Αυτό λέγεται έλλειψη μαχητικού πνεύματος και είναι 10 φορές χειρότερο όταν δεν είσαι εσύ αυτός που θα σφαχτεί,.

  46. Ο/Η .+- λέει:

    Θα μου επιτρέψετε ένα τελευταίο σχόλιο σχετικά με τον ελιγμό της «Αλμυρής ερήμου» και τα προτεινόμενα «3» σχέδια .
    Κάθε επιλογή είχε την συν και τα πλην.
    Εάν ο σκοπός ήταν η καταστροφή του ΤΣ, υπήρχε έκδηλη η ανάγκη για «υπερκέραση», περικύκλωση και απομόνωση του από την βάση ανεφοδιασμού. όπως συνέβη στο Αλή Βεράν το 1922!
    Οι επιλογές, «1» και «2» αυτό δεν το επέτρεπαν στην ίδια έκταση. Πρόκειται για επιλογές μετωπικής επίθεσης, ή περίπου, χωρίς να επιχειρείται η περικύκλωση του συνόλου, ή τουλάχιστον, του μεγαλυτέρου μέρους των εχθρικών δυνάμεων.
    Ο ελιγμός της Αλμυρής ερήμου έχει αυτό το πλεονέκτημα. Θυμηθείτε, σχετικά, συγκριτικά, τον ελιγμό των αμερικανικών 2 ΣΣ το Φεβρουάριο του 1991 στο Ιράκ.
    Μαζί με τους άξονες επίθεσης, στους χάρτες που παρατίθενται, στο κείμενο, θα ήταν πολύ χρήσιμο, να υπάρξει και κάποια αναφορά για την διάταξη των εχθρικών δυνάμεων και για τις 3 περιπτώσεις με τους 3 άξονες επίθεσης. Έτσι κάποιος μπορεί να αντιληφτεί πολύ ποιο εύκολα εάν, ή όχι, μπορούσαν να θεωρηθούν ότι έχουν πιθανότητα επιτυχίας τα προτεινόμενα σχεδία σε σχέση με τον αντικειμενικό σκοπό της καταστροφής των εχθρικών δυνάμεων.
    Επιπλέον, πάντα σε σχέση με τις 3 προτάσεις, οι ανάγκες σε βαρύ πυροβολικό των σχεδίων «1» και «2» μπορούν να θεωρηθούν υπέρτερες από τον ελιγμό της αλμυρής ερήμου: Μετωπική επίθεση, ορεινό περιβάλλον, βίαιη διάβαση ποταμού, με τον αντίπαλο να σε περιμένει και εσύ να έχεις λίγα βαρέα και όχι τεχνολογικά ανώτερα πυροβόλα; Το ίδιο αφόρα και την κατανάλωση των πυρομαχικών. Ίσως τελικά και οι απώλειες να θεωρηθούν ότι ήταν και ανώτερες.
    Οι αναφορές για επάρκεια πυρομαχικών για 24ωρο, ή λίγο περισσότερο, μάλλον βασίζεται σε συγκεκριμένα μέτρα και σταθμά, κατανάλωσης πυρομαχικών κατά την διάρκεια επιθετικών επιχειρήσεων έναντι οχυρωμένων τοποθεσιών, που προέρχονται από τις πολεμικές επιχειρήσεις του Α’ΠΠ. Για παράδειγμα, σε σημαντικές μάχες του Α’ΠΠ, στο δυτικό μέτωπο, η κατανάλωση σε βλήματα των 75χλς ανά πυροβόλο, ήταν της τάξεως των 200 βλημάτων ημερησίως.
    Σχετικά, με την επάρκεια, ή όχι, την γνώμη μου ήδη την ξέρετε.
    Φιλικά
    .+-

  47. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η npo λέει: 29 Αυγούστου 2016 στο 11:57

    «…είσαι εντελώς εκτός θέματος όμως. Το άρθρο δεν ασχολείται με τα «πρίν της εκστρατείας», αλλά με τα «επι της εκστρατείας» και συγκεκριμένα για το κομβικό σημείο του Σεπτεμβρίου 1921.. Ξεκάθαρα…»
    Ίσως ναι ή ισως οχι.
    Εαν αναφερεσαι αποκλειστικα για το κομβικο σημειο, χωρις να εχεις υποψη πολλα πραγματα, το αποδεχομαι. Αλλα εαν αρχιζεις να λαμβανεις υποψη πολλα πραγματα, τοτε μαλλον οχι. Ειναι ο τροπος που βλεπεις καποια πραγματα.
    Εχε υποψη, οτι το σεπτεμβριο του 1921, βγαινει στην επιφανεια η ανεπαρκεια και προτεινεται η αποχωρηση. Ετσι, με το καλημερα, σου λενε, αυτο! Κατι δεν παει καλα. Και το ασχημο ειναι οτι αυτο που δεν παει καλα, δεν ειναι μονο στα δυο προσωπα, που συναποφασησαν την αποχωρηση, ή αποκλειστικα στα λαθη που χρεωνονται σοτν Παπουλα -οχι πως δεν εκανε- αλλα ακομη και ετσι, δεν φτανουν αυτα αποκλειστικα σαν δικαιολογια για μια τετοια σημαντικη αποφαση.
    Ενα βημα παραπερα, αν αρχισεις και σκαλιζεις….

    .+-

  48. Ο/Η npo λέει:

    μια διορθωσούλα,

    2ος Τρόπος Ενεργείας

    «Αρχικά όπως ο 2ος Τ.Ε» πρέπει να γίνει «όπως ο 1ος«

  49. Ο/Η anthony λέει:

    θερμές ευχαριστίες από καρδιάς. θα είναι έγκλημα αν δεν δημοσιεύσετε συγκεντρωτικά σε έντυπη έκδοση τα κείμενά σας

  50. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @Ο/Η .+- λέει:
    29 Αυγούστου 2016 στο 15:37

    «Ο ελιγμός της Αλμυρής ερήμου έχει αυτό το πλεονέκτημα(της περικυκλώσεως). Θυμηθείτε, σχετικά, συγκριτικά, τον ελιγμό των αμερικανικών 2 ΣΣ το Φεβρουάριο του 1991 στο Ιράκ.»
    Φίλε μου,ἡ συσχέτιση αυτή είναι άτοπη.
    Το 1991 οἱ Αμερικανοί διέθεταν επαρκή ευκινησία,ενώ είχαν καταδικάσει τον εχθρό σε περίπου ακινησία,με την αχανή αεροπορική τους υπεροχή και την παρεμπόδιση επικοινωνιών και συντονισμού του αντιπάλου.
    Έτσι προέκυψε ἡ υπεροχή σε ευκινησία.
    Ἡ Στρατιά,αντιθέτως,ήταν πιό δυσκίνητη από τις τουρκικές δυνάμεις,ἡ δέ θρυλούμενη περικύκλωση προϋπέθετε την συνεργασία του εχθρού,ὁ οποίος θε έπρεπε να μας ατενίζει αγέρωχα όταν εμείς θα προσπαθούσαμε να κανουμε σαφάρι στην Αλμυρά Έρημο,δίνοντας επαρκέστατη προειδοποίηση για τις προθέσεις και τον προσανατολισμό μας,χωρίς παράλληλα να έχουμε κάποιον τρόπο να καταδικάσουμε τον αντίπαλο σε απραξία,ἤ έστω ακινησία.

    «Μετωπική επίθεση, ορεινό περιβάλλον, βίαιη διάβαση ποταμού, με τον αντίπαλο να σε περιμένει και εσύ να έχεις λίγα βαρέα και όχι τεχνολογικά ανώτερα πυροβόλα;»
    Εδώ προσπερνάς την επισήμανση του Βελισάριου ότι ὁ εχθρός,στις 8/7/1921 είναι πεσμένος και εξουθενωμένος.
    Ὁ Κεμάλ υποχωρεί,οἱ μονάδες του αιμοραγούν και διαρρέουν,αυτό που οφείλει να κάνει ἡ Στρατιά,είναι απηνής καταδίωξη,πρίν ὁ εχθρός μπορέσει να σταθεροποιηθεί.
    Το ορεινό περιβάλλον,και σε συνδυασμό με την βιαία διάβαση ποταμού,επιτάσσει ευκινησία,δηλαδή όχι αγκυλώσεις.
    Το ορειβατικό ήταν το καταλληλώτερο είδος πυροβολικού για την περίσταση,και ὁ αντίπαλος δέν θα ήταν προτοιμασμένος για άμυνα,ἄν δέν του δίναμε τις τρείς-τέσσερις εβδομάδες (!) για να προετοιμαστεί.(στην Κύπρο το 1974 δώσαμε και πάλι τον ίδιο περίπου χρόνο,τρεισήμισυ εβδομάδες,22/7-14/8,αλλά αφήσαμε και το ρίνγκ στους Τούρκους.Είμαστε προφανώς ἡ μόνη φυλή που γίνεται χειρώτερη με την πείρα)
    Εάν εμείς δέν διασπαθίζαμε τρείς εβδομάδες προετοιμαζόμενοι για την πολιορκία του …Βερντέν,δέν θα βρίσκαμε μπροστά μας το Καλέ Γκρότο.( ἄν και κάτι μου λέει ότι το έχει το DNA μας να κυνηγάει ανεμόμυλους)
    Εν τέλει,είναι άλλο το ότι δέν έγιναν εγκαίρως οἱ σημαντικώτερες στρατιωτικές επιχειρήσεις λόγω προτεραιότητος στους πολτικοδιπλωματικούς υπολογισμούς,που εγώ θεωρώ στην πραγματικότητα κωλυσιεργία,και άλλο να εξετάζουμε την κρίσιμη καμπή της Εκστρατείας με οπτική μεθύστερη ἤ πρωθύστερη.
    Στο πρώτο δεκαήμερο εκείνου του Ιουλίου του 1921,προσπεράσαμε την κρίσιμη στροφή,χάσαμε χρόνο και αναστρέψαμε μάλλον αποπροσανατολισμένοι,κάνοντας τις χειρώτερες δυνατές επιλογές.
    Τις επιλογές όμως εκείνες δέν μας υποχρέωσε ἡ δράση του εξουθενωμένου εχθρού να τις κάνουμε,ήταν «γούστο μας -καπέλο μας»,και «μαγκιά της φυλής» -την οποία πληρώνουμε ακόμα.
    Αυτές τις ημέρες είδα αφίσσες κομματικής νεολαίας να προβάλλουν το τετράπτυχο αγώνας-γνώση-τόλμη-αντοχή.
    Ἡ Στρατιά τα είχε όλα,εκτός από το δεύτερο.
    Δύο-τρείς,άντε πέντε κατάλληλοι άνθρωποι στις κατάλληλες θέσεις έλλειπαν,και θα το είχε και αυτό.
    Και τώρα θα γράφαμε άλλα…

  51. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει: 30 Αυγούστου 2016 στο 16:39

    Σε παρα πολλα σημεια θα μπορουσα και να συμφωνησω εαν δεν υπηρχαν εκεινα τα στοιχεια που επηρεαζουν αρνητικα την εικονα της επιμελητειας της Στρατιας (βλεπε σχετικα ορισμενα σημεια στα προηγουμενα σχολια μου για να μην μακρυγορησω).

    Μονο που αυτο και παλι με «παει πισω» μηνες ολοκληρους, οταν την ανοιξη αρχιζαν να συζητουν για την εκστρατεια και την προετοιμασια της. Καπου εκει δεν «δειχνει» καλα η υποθεση!

    διαφωνω ομως με το πυροβολικο! το 65χλς, ηταν εξαιρετικα «αδυναμο», ακομη κια σε σχεση με αλλα οτριβατικα της εποχης. το γιατι το καλοκαιρι του 1920, δεν αιτηθηκαν επιπελον «Δανγκλη» ή ορειβατικα των 105χλς, αλλα επεμειναν σε επιπλεον των 65χλς σηκωνει συζητηση.

    Συμφωνω οτι, «…σημερα θα γραφαμε άλλα..», εαν η εκστρατεια στον Σαγγαριο, ή καλυτερα, ακομη και η Μικρασιατικη γενικοτερα, απο την στιγμη που επεκταθηκαμε περα απο τα ορια της συνθηκης των Σεβρων, ειχε τεθει οχι μονο καθαρα στρατιωτικα, αλλα και πολιτικοδιπλοματικα, υπο διαφορετικη βαση.

    .+-

  52. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο ΑΧΕΡΩΝ λέει: 30 Αυγούστου 2016 στο 16:39

    «…Φίλε μου,ἡ συσχέτιση αυτή είναι άτοπη…»

    Μπορεί, αλλα μου ηρθε στο νου.

    Όπως μου ηρθε στο νου και αυτό: https://en.wikipedia.org/wiki/Schlieffen_Plan

    Σε παρα πολλα σημεια θα μπορουσα και να συμφωνησω εαν δεν υπηρχαν εκεινα τα στοιχεια που επηρεαζουν αρνητικα την εικονα της επιμελητειας της Στρατιας (βλεπε σχετικα ορισμενα σημεια στα προηγουμενα σχολια μου για να μην μακρυγορησω).
    Μονο που αυτο και παλι με «παει πισω» μηνες ολοκληρους, οταν την ανοιξη αρχιζαν να συζητουν για την εκστρατεια και την προετοιμασια της. Καπου εκει δεν «δειχνει» καλα η υποθεση!
    διαφωνω ομως με το πυροβολικο! το 65χλς, ηταν εξαιρετικα «αδυναμο», ακομη κια σε σχεση με αλλα οτριβατικα της εποχης. το γιατι το καλοκαιρι του 1920, δεν αιτηθηκαν επιπελον «Δανγκλη» ή ορειβατικα των 105χλς, αλλα επεμειναν σε επιπλεον των 65χλς σηκωνει συζητηση.
    Συμφωνω οτι, «…σημερα θα γραφαμε άλλα..», εαν η εκστρατεια στον Σαγγαριο, ή καλυτερα, ακομη και η Μικρασιατικη γενικοτερα, απο την στιγμη που επεκταθηκαμε περα απο τα ορια της συνθηκης των Σεβρων, ειχε τεθει οχι μονο καθαρα στρατιωτικα, αλλα και πολιτικοδιπλοματικα, υπο διαφορετικη βαση.
    Φιλικά
    .+-

  53. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @anthony, 30 Αυγούστου 2016 στο 10:09

    Ευχαριστούμε θερμά για τα καλά λόγια.

    Κάτι θα κάνουμε και με την έκδοση – το μελετάμε για να γίνει όπως πρέπει.

  54. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @npo, 29 Αυγούστου 2016 στο 16:07

    Ορθόν, ευχαριστούμε! Η διόρθωση έγινε.

  55. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @.+-

    Χωρίς να είμαι ὁ καταλληλώτερος για να απαντήσει,κάποιες επί τροχάδην παρατηρήσεις:
    α)το σχέδιο Σλήφφεν προέβλεπε εξόρμηση των γερμανικών δυνάμεων από το εθνικό έδαφος,με πλήρη προετοιμασία και αξιοποίηση όλων των υποδομών,και επιλογή των προσφορώτερων δρομολογίων/αξόνων ενεργείας.
    Ὁ Γερμανικός Στρατός (Keiserheer) θα εκκινούσε ὡς συμπιεσμένο ελατήριο,που αναζητά εκτόνωση.
    Τον Ιούλιο 1921 ἡ Στρατιά Μικράς Ασίας είχε ἤδη εκτονωθεί ὡς προς την ορμή,αλλά είχε κάμψει και τον αντίπαλο,οπότε δέν χωρούσαν πολυτέλειες στην προετοιμασία,έναντι του διαθεσίμου χρόνου, και της καταστάσεως του εχθρού.
    β)το σχέδιο Σλήφφεν δέν ήταν άσχημο ὡς σύλληψη,αλλά δέν ήταν πρακτικώς εφαρμόσιμο το 1914,διότι δέν υπήρχε εκείνη ἡ διαφορά σε ευκινησία,που υπήρχε το 1940.
    Το 1914 Γερμανοί και Γάλλοι ήταν εξ ίσου ευκίνητοι (ἤ δυσκίνητοι),και περίπου εξίσου ευέλικτοι στην διάταξη.
    Το 1940,αφενός έχει προχωρήσει ἡ μηχανοκίνηση,έχει βελτιωθεί το οδικό δίκτυο στις γαλλικές και βελγικές περιοχές ενδιαφέροντος,κάτι που αφ᾿εαυτού διευκολύνει την ευκινησία ακόμα και για πεζοπόρους και ζωήλατα οχήματα,και οἱ Γάλλοι έχουν μπαζώσει τον μισό και πλέον στρατό τους στην γραμμή Μαζινό και πίσω από αυτήν,διακατεχόμενοι από το σύνδρομο του Βερντέν.
    Όπως και το 1991 στον Κόλπο,ὁ ένας αντίπαλος,ὁ αμυνόμενος εν προκειμένω,είναι βιδωμένος σε θέσεις αμυντικές,ενώ ὁ άλλος,ὁ επιτιθέμενος,έχει επιδοθεί στην κίνηση.
    Αυτό,ἡ διαφορά σε ευκινησία δηλαδή,είναι που επέτρεψε την εφαρμογή του Siechelschnitt.
    Στην Μικρά Ασία,όμως ὁ εχθρός ήταν πιό ευκίνητος επί του πεδίου,οπότε ὁ παράγων χρόνος πίεζε περισσότερο την Ἑλληνική πλευρά,προκειμένου εκείνο τον ευκίνητο εχθρό να τον πιάσει στην ηλάγρα.
    Οἱ άξονες Α΄ και Β΄ το επέτρεπαν ἤ το έφερναν στα πλαίσια,ὁ άξων Γ΄(Αλμυρά Έρημος) το επιδείνωναν.
    Για να προσπεράσεις έναν πιό ευκίνητο εχθρό,πρέπει όχι μόνο να εκκινήσεις εγκαίρως,αλλά και να βραχύνεις την διαδρομή σου,όχι να την επιμηκύνεις.

    Φιλικά πάντοτε.

  56. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Φίλε Αχέροντα

    Σχέδια τύπου Σλήφφεν και οι ευρείς υπερκερωτικοί ελιγμοί είναι κατά τεκμήριο καταδικασμένα σε αποτυχία. Κανένας δεν είναι τόσο ηλίθιος ώστε να σταθεί ακίνητος για να τον κυκλώσουν. Οι επιχειρήσεις διασπάσεως ή εγγύς υπερκεράσεως μιας οχυρωμένης τοποθεσία, ή ο συνδυασμός αυτών, είναι συνήθως αυτές που επιτυγχάνουν.

    Κάποια στιγμή θα πρέπει να πάψουμε να βγάζουμε συμπεράσματα από το τι έκαναν οι Αμερικανοί στον Kόλπο εναντίον των ξυπόλητων Ιρακινών. Χρήσιμα προς εκμετάλλευση συμπεράσματα πρέπει να βγάζουμε από συγκρούσεις ισοδύναμων σχετικά αντιπάλων. Και οι Ελληνοτουρκικές συγκρούσεις, μικρής και μεγάλης έντασης, είναι οι καταλληλότερες για την εξαγωγή χρήσιμων για το μέλλον συμπερασμάτων, όσο τουλάχιστον μας αφορά.

  57. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει: 31 Αυγούστου 2016 στο 02:57

    Τα συγκεκρημενα παραδειγματα, τα αναφερα απλα, σαν παραδειγματα υπερκερασης.
    Δεν αμφισβητησα, καθολου, τις διαφορετικες συνθηκες και ιδιαιτεροτητες της καθε περιπτωσης.

    @ Ο/Η Αρματιστής λέει: 31 Αυγούστου 2016 στο 10:17

    «…Σχέδια τύπου Σλήφφεν και οι ευρείς υπερκερωτικοί ελιγμοί, είναι κατά τεκμήριο καταδικασμένα σε αποτυχία. ..»

    Διαφωνω επι της αρχης οτι ειναι καταδικασμενα.

    Δεν θα επεκταθω γιατι το θεμα, ειναι εξαιρετικα μεγαλο.

    .+-

  58. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    @Αρματιστής
    Ευχαριστώ για την τοποθέτηση.
    Το σχέδιο Σλήφφεν και ἡ διπλή υπερκέραση ήταν μία εμμονική προσέγγιση που στοίχειωνε την γερμανική στρατιωτική σκέψη,κάπως έτσι το είχες διατυπώσει εσύ σε άλλο σχόλιο.
    Εγώ δέν έχω την κατάρτιση για να πάρω θέση,αλλά ἡ συζήτηση διεθνώς διαρκεί ἤδη δεκαετίες,και πολλοί έχουν αποδομήσει το σχέδιο Σλήφφεν,αυτό μπορώ ακροθιγώς να το παρακολουθήσω.
    Μόνο που ενώ φαίνεται αυτονόητο ότι «Κανένας δεν είναι τόσο ηλίθιος ώστε να σταθεί ακίνητος για να τον κυκλώσουν. »,μου δημιουργείται ἡ εντύπωση ότι οἱ Γάλλοι το 1940 έμειναν αγκυλωμένοι,και εμείς το ίδιο μεταξυ Σεπτεμβρίου 1921 και Αυγούστου 1922.
    Ὁ Κεμάλ βέβαια,το 1922 δέν επεδίωξε ευρεία υπερκέραση,αλλά διάσπαση,με εκμετάλλευση του κενού ανάμεσα στις ἑλληνικές δυνάμεις.
    Κρίνοντας από την σχεδόν ένα έτος απραξία μας όμως,και από την αποτυχία μας να αντιληφθούμε τις κινήσεις και συγκεντρώσεις του,ίσως να μήν αντιλαμβανόμασταν κἄν την ευρεία υπερκέραση πρίν σημαντικές τουρκικές δυνάμεις παρακάμψουν την εξέχουσα και πάρουν τον δρόμο για την Σμύρνη.
    Και πάλι ευχαριστώ για την προσοχή σου.

  59. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @ .+-

    «…Σχέδια τύπου Σλήφφεν και οι ευρείς υπερκερωτικοί ελιγμοί, είναι κατά τεκμήριο καταδικασμένα σε αποτυχία. ..»

    Διαφωνω επι της αρχης οτι ειναι καταδικασμενα.

    Δεν θα επεκταθω γιατι το θεμα, ειναι εξαιρετικα μεγαλο.

    Αγαπητέ φίλε,

    Από περιέργεια: είσαι επαγγελματίας στρατιωτικός;

  60. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η Βελισαριος λέει:31 Αυγούστου 2016 στο 22:59

    «..Αγαπητέ φίλε, Από περιέργεια: είσαι επαγγελματίας στρατιωτικός;»

    Ειναι απαραιτητο να ειμαι; ή οχι;

    Αλλαζει αυτο την ουσια, ειτε προκειται για «ανοησια» ή κατι πολυ «εγκρητο», στην αντιληψη για την ιστορια, των πραγματων, των δεδομενων, ή και του τροπου αντιμετωπισης καποιων προκλησεων; ή μπορει να προβληματισει περισσοτερο, ή λιγοτερο απο το «κανονικο»;

    Νομιζω οτι το απο που βασταει η «σκουφια» μου δεν ειναι αυτο που εχει σημασια.

    .+-

  61. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ Αχέρων

    Το 1914, στην μάχη του Μάρνη, επειδή οι Γάλλοι δεν ήταν αγκιστρωμένοι πίσω από οχυρώσεις, μπόρεσαν να αντιδράσουν αποτελεσματικά στην τεράστια επιχείρηση που με βάση το σχέδιο Σλήφφεν διεξήγαγε ο Γερμανικός Στρατός για υπερκέραση του αριστερού τους. Σε αυτό όμως βοήθησαν και τα λάθη του Γερμανικού Στρατού.

    Το 1940, κατά την Γερμανική εισβολή στην Γαλλία, το μεγαλύτερο μέρος του Γαλλικού Στρατού είχε ταχθεί –είχε αγκιστρωθεί- πίσω από την γραμμή Μαζινώ. Οι Γερμανοί ενεργώντας δια των Αρδεννών της Ολλανδίας και του Βελγίου υπερκέρασαν από τα δυτικά την κύρια μάζα του Γαλλικού Στρατού που βρισκόταν στην γραμμή Μαζινώ. Στην μάχη του Σεντάν που ακολούθησε, οι Γερμανοί διεξήγαγαν με επιτυχία μια κλασσική μάχη «διάσπασης» της νέας γραμμής άμυνας που είχαν δημιουργήσει οι Γάλλοι στον ποταμό Μεύση, μετά την οποία οι Γερμανικές ΤΘ Μεραρχίες προήλασαν ταχύτατα προς την ενδοχώρα της Γαλλίας και προς την Μάγχη προκειμένου να κυκλώσουν τις εκεί Γάλλο-Βρετανικές δυνάμεις. Ελπίζω να μην με απατά η μνήμη μου σε ό,τι αναφέρω.

    Τον Αύγουστο του 1922 οι Τούρκοι εκτέλεσαν μια κλασσική επιχείρηση διάσπασης της δεξιάς Ελληνικής πτέρυγας στην «εξέχουσα» του Αφιόν, συγκεντρώνοντας στο χώρο που θα επιχειρούσαν την διάσπαση υπέρτερη πολεμική ισχύ (12 Μεραρχίες πεζικού και 3 Ιππικού). Η υπόψη επιχείρηση είχε κάτι από όλα:

    • Διάρρηξη της κύριας γραμμής άμυνας του Α’ Σ.Σ. από το Κιλίτς Αρσλάν Μπελ μέχρι το ύψωμα του Μαύρου Βράχου –όπου βρισκόταν το σημείο συνδέσμου των Ι και IV Μεραρχιών- από 4 Τουρκικές Μεραρχίες.

    • Η διάρρηξη συνδυάστηκε με διείσδυση 1 Τουρκικής Μεραρχίας στο υπάρχον κενό μεταξύ των Κέντρων Αντιστάσεως Τηλκί Κηρί Μπελ και Καμελάρ, εγγύς υπερκέραση του κέντρου της Ι Μεραρχίας από 1 Τουρκική Μεραρχία Πεζικού προς την κατεύθυνση του Σινάν Πασά και απασχόληση του αριστερού της IV Μεραρχίας από 1 Μεραρχία Πεζικού.

    • Διείσδυση από ορεινό δρομολόγιο 3 Τουρκικών Μεραρχιών Ιππικού στα μετόπισθεν του Α’ Σ.Σ. στην περιοχή του Σινάν Πασά για αποκοπή των συγκοινωνιών του με την Σμύρνη.

    • Τήρηση 4 Μεραρχιών πεζικού ως εφεδρεία προκειμένου να υπάρχει ισχυρή δύναμη στα χέρια του αρχιστράτηγου του Τουρκικού στρατού αφ’ ενός για να δοθεί βάθος στην κύρια ενέργεια, αφ’ ετέρου για την εκμετάλλευση ευκαιριών και τέλος για την αντιμετώπιση ενδεχόμενης Ελληνικής επίθεσης προς το δεξιό πλευρό της Τουρκικής Στρατιάς.

    • Αγκίστρωση της αριστερής πτέρυγας της «εξέχουσας» του Αφιόν με περιορισμένης έντασης ενέργειες 3 Τουρκικών Μεραρχιών Πεζικού.

    Για την ακρίβεια και επειδή μας διαβάζουν και στρατιωτικοί, η σωστή ονομασία του επιθετικού ελιγμού που ενήργησαν οι Τούρκοι στο Αφιόν, καλείται «εισχώρηση» και αναπτύσσεται σε τρία στάδια. Στο πρώτο στάδιο επιχειρείται η «διάρρηξη» της εχθρικής τοποθεσίας στο ασθενέστερο σημείο της (π.χ. σημείο συνδέσμου), ακολουθεί η «διεύρυνση» του ρήγματος και έπεται η τελική «διάσπαση». Το τρίτο στάδιο της εισχώρησης, δηλαδή η «διάσπαση», θεωρητικά πάντα μιλώντας, δεν αναφέρεται σε διάσπαση της τοποθεσίας, αλλά σε διάσπαση –διαχωρισμό- των δυνάμεων του αντιπάλου. Αυτό έγινε στην μάχη του Αφιόν. Οι Ελληνικές δυνάμεις διασπαστήκαν σε δύο μεγάλες ομάδες μεταξύ των οποίων είχαν παρεμβληθεί ισχυρές Τουρκικές δυνάμεις, οι οποίες στην συνέχεια κατόρθωσαν και κύκλωσαν την μία ομάδα. Είπαμε: Κανένας δεν είναι τόσο ηλίθιος ώστε να καθίσει να τον κυκλώσουν. Νομίζω ότι στο Αφιόν περίσσεψε η αβουλία και η ανοησία.

    Μια ακόμη κλασσική μάχη εισχώρησης είναι η επιχείρηση διάβασης της διώρυγας του Σουέζ από τους Ισραηλινούς τον Οκτώβριο του 1973. Είναι πάρα πολύ εύκολο στην υπόψη επιχείρηση να διακρίνουμε και τα 3 στάδια τα οποία περιγράψαμε παραπάνω.

    Αυτό που επιχείρησε η Ελληνική Στρατιά τον Αύγουστο του 1921 στον Σαγγάριο, θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε -με βάση την σημερινή ορολογία- υπερκερωτικό ελιγμό. Βασικό κριτήριο που χαρακτηρίζει μια επιχείρηση ως υπερκερωτικό ελιγμό, είναι ότι η δύναμη που επιχειρεί αυτόν τον ελιγμό είναι η δύναμη της Κυρίας Προσπάθειας και η υπόψη δύναμη ενεργεί εκτός αμοιβαίας υποστήριξης από την δύναμη της δευτερεύουσας προσπάθειας. Τώρα το να δεχθούμε ότι το XVIII Σώμα Στρατού των ΗΠΑ στον πρώτο πόλεμο του Κόλπου –το 1991- εκτέλεσε υπερκερωτικό ελιγμό, πάει πολύ. Αυτά που έγιναν σε εκείνο τον πόλεμο τα αντιλαμβάνομαι ως κλασσικές Αμερικανιές. Το σοβιετικό μπλοκ είχε καταρρεύσει, ο ψυχρός πόλεμος είχε λήξει, η σοβιετική αυτοκρατορία είχε διαλυθεί και η μοναδική πλέον αυτοκρατορία έκανε –μετά το φιάσκο του Βιετνάμ- επίδειξη της ισχύος της. Ήταν ένας ο πόλεμος μιας παγκόσμιας αυτοκρατορίας εναντίον ενός νάνου.

    Πιστεύω ότι οι ορολογίες δεν είναι το άπαν. Επειδή όμως οι μεγάλες στρατιωτικές διάνοιες, είναι κάτι το σπάνιο στην παγκόσμια ιστορία, αναγκαστικά η στρατιωτική τέχνη επιβάλλεται να σπουδάζεται από αυτούς που θα ακολουθήσουν το «στρατιωτικό επάγγελμα». Και αφού σπουδάζεται, αναγκαστικά θα πρέπει να διαμορφώσει ορολογίες, αρχές κανόνες κλπ προκειμένου θα θέσει να περιγράψει και να αναπτύξει τα θέματά της.

    Ανεξάρτητα όμως του πιστεύω για τις επιχειρήσεις τύπου Σλήφφεν, Σαγγάριου και Κόλπου, πιστεύω ότι όλες οι μεγάλες μάχες πρέπει να σπουδάζονται και να μελετώνται στις στρατιωτικές σχολές και ακαδημίες. Διότι αυτό αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την σπουδή, την μελέτη και την ανάπτυξη της στρατιωτικής σκέψης.

  62. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Ας μου επιτραπεί ένα άλμα στο 1940

    Θεωρώ ότι το στοιχείο που προσδίδει μεγαλοφυΐα στον ελιγμό του Σεντάν, είναι ότι αφ’ ενός μεν επελέγη ως σημείο κρούσης, το σημείο που λειτουργούσε ως υπομόχλιο για την κίνηση των βορείων γαλλικών και βρετανικών στρατιών ανατολικά, εντός του Βελγίου και των υπολοίπων γαλλικών μεραρχιών που ακινητούσαν στην Γραμμή Μαζινώ. Αφ’ ετέρου, οι γερμανικές δυνάμεις που πέτυχαν την διάσπαση, δεν επιχείρησαν να κυκλώσουν τις καθηλωμένες/οχυρωμένες δυνάμεις, αλλά αυτές που ακριβώς κινούντο ανατολικά και οι ίδιες με την κίνησή τους, έκαναν δυσχερέστερη την θέση τους, εισχωρώντας βαθειά μέσα στην γερμανική παγίδα. Η εξουδετέρωση μέσω της αιχμαλωσίας του πιο δυναμικού στοιχείου των Συμμαχικών μεραρχιών, έκρινε την Μάχη της Γαλλίας.

    Αν το δούμε λίγο τραβηγμένο. Τον ελιγμό θα μπορούσαν (σε θεωρητικό μόνο επίπεδο) να εκτελέσουν και οι ελληνικές δυνάμεις 5 μήνες μετά. Τι εννοώ. Ο ιταλικός σχεδιασμός για την επίθεση, προέβλεπε την άμυνα στο αριστερό άκρο και την επίθεση στο νότιο. Αν ο ελληνικός Στρατός καθήλωνε τις ιταλικές δυνάμεις που αμύνονταν της Κορυτσάς (ΧΧVI ΣΣ), μετά την απόκρουσης της 3ης Μεραρχίας Αλπινιστών Julia (ας το θεωρήσουμε ως το αδύνατο σημείο ανάλογο των γαλλικών δυνάμεων στο Sedan) με τις νέες δυνάμεις που έσπευδαν, επιχειρούσε την συνέχιση της προώθησης προς Λεσκοβίκι και έστριβαν προς Αργυρόκαστρο, ουσιαστικά θα κύκλωναν το XXV ΣΣ) και έχοντας στήσει φραγμό στις ενισχύσεις που κατεύθαναν από Βορρά, εν συνεχεία θα μπορούσαν σε β΄ χρόνο να εξαλείψουν και τις υπόλοιπες δυνάμεις.

    Βεβαίως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο ελληνικός Στρατός σε αντίθεση με τον γερμανικό στην Γαλλία, δεν είχε την επιθετική πρωτοβουλία εξ αρχής, δεν είχε ίσως τα κατάλληλα μέσα, εξεταστέο κατά πόσο στον χώρο μπορούσαν να αναπτυχθούν επαρκείς δυνάμεις και αν υπήρχε καταλληλότητα οδεύσεων που θα επέτρεπαν κάτι τέτοιο. Πάνω απ’ όλα όμως το δόγμα μάχης θα έπρεπε να είχε εκ των προτέρων καλλιεργήσει τέτοιους σχεδιασμούς και σκέψεις.

  63. Ο/Η ΑΧΕΡΩΝ λέει:

    Αγαπητέ Αρματιστή

    Οἱ παραθέσεις σου μου είναι πάντοτε χρήσιμες,καθώς βάζουν σε μία τάξη τις σκέψεις μου και δίνουν την κατάλληλη ορολογία για εμπέδωση.
    Αμφιταλαντεύθηκα για το ἄν έπρεπε να σε απασχολήσω εκ νέου,αλλά,αφού αναφέρθηκες στην εισχώρηση,την οποία σε σχολιασμού άλλης αναρτήσεως προέκρινες ὡς τρόπο ενεργείας της Στρατιάς κατά τις επιχειρήσεις προς Άγκυρα,αλλά και προχώρησες στην περιγραφή της τουρκικής ενεργείας στο Αφιόν 13-8-1922,θα εκφράσω μία απορία μου,που με έχει απασχολήσει από ετών.
    Ἡ απορία είναι,μπορούσαν οἱ Τούρκοι να χρησιμοποιήσουν την χαράδρα του Τσάϋ Ντερέ για να περάσουν και πεζικό,εκτός από ιππικό στα νώτα μας,και ποιές πιστεύεις ότι ήταν οἱ σκέψεις που τους οδήγησαν να αρκεστούν στην διείσδυση ιππικού;
    Κατά δεύτερον,(ἔ,τώρα που πήρα φόρα),ποιές πιστεύεις ότι ήταν οἱ δυνατότητες των Τούρκων να παρακάμψουν την όλη τοποθεσία του Αφιόν,ἄν δέν υπήρχε το γνωστό κενό μεταξύ των I και IV ΜΠ,χωρίς όμως να γίνουν σε πλήρη ἤ σημαντική έκταση αντιληπτοί;
    Σε κουράζω,ίσως,αλλά ευελπιστώ στην συγκατάβαση σου.

    @ ΚΔ/ΚΒ

    Φίλε μου,είναι και δική μου ἡ απορία.
    Όπως επισημαίνεις όμως,ἡ στάση μας ήταν στα αρχικά στάδια εξόχως αμυντική,και συγκρατημένη,με αποφυγή κατά το δυνατόν των πεδινών αξόνων κινήσεως,που θα πέτρεπαν ταχεία εκμετάλλευση του εχθρικού κλονισμού.
    Επ᾿ αυτού,μία υποψία:μήπως δέν είχε αποκλειστεί μέχρι το δεύτερο δεκαήμερο του Νοεμβρίου μία βουλγαρική επίθεση,οπότε δέν ανοιγόμασταν πέρα από το απαραίτητο;

  64. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Αγαπητέ ΑΧΕΡΩΝΤΑ, όλα είναι υποθετικές θεωρίες για την δυνατότητα επανάληψης του ελιγμού Μανστάιν ή Σεντάν στην ελληνική περίπτωση, ιδίως από την στιγμή που η πρωτοβουλία των κινήσεων είχε αφεθεί στον εχθρό..
    Πάντως, σε σχέση με την απειλή της Βουλγαρίας, αφ’ ενός μεν ήταν γνωστό ότι πριν την ιταλική επίθεση ο βουλγαρικός Στρατός δεν είχε κινητοποιηθεί ιδιαιτέρως, αφ’ ετέρου βάσει του Σχεδίου Εκστρατείας ΙΒα που διετάχθη να εφαρμοστεί την 28η Οκτωβρίου, προορίζοντο για το μέτωπο της Αλβανίας, 4+2 μεραρχίες Πεζικού, 2 ταξιαρχίες Πεζικού και 1 ταξιαρχία Ιππικού. Ωστόσο, στις 14 Νοεμβρίου, ήδη, είχαν προσανατολιστεί προς απόκρουση της ιταλικής επίθεσης, 8 μεραρχίες Πεζικού, 1 ταξιαρχία Πεζικού, 1 μεραρχία Ιππικού (πλέον της ταξιαρχίας Ιππικού). Επίσης, ενώ σύμφωνα με το Σχέδιο Εκστρατείας ΙΒα η V Μεραρχία Πεζικού, παρέμενε στην Κρήτη, αυτή ήδη είχε μεταφερθεί στην Θεσσαλονίκη. Τα παραπάνω αποτελούν ένδειξη, ότι μάλλον είχε ξεπεραστεί νωρίς ο φόβος μιας βουλγαρικής επέμβασης.
    Σημειωτέον ότι στο φανταστικό σενάριο που περιέγραψα (ως Στρατάρχης εκ του καναπέ), δεν θεωρείται απαραίτητη η επιθετική κίνηση προς Λεσκοβίκι, μετά την συγκέντρωση όλων αυτών των δυνάμεων, αλλά ως συνέχεια της απώθησης της 3ης Μεραρχίας Αλπινιστών Julia άπό τις καταφθάνουσες Ι Μεραρχία και Ταξιαρχία Ιππικού.

  65. Ο/Η ΑΓΗΣΙΛΑΟΣ λέει:

    δυστυχως ο κοσμος δεν εχει καταλαβει απολυτως τιποτα για τη μικρασιατικη εκστρατεια!
    ειναι απογοητευτικο τοσα χρονια μετα να μην εχει γινει κατανοητο σε ολα τα επιπεδα και με καθε λεπτομερεια τι συνεβη τοτε ….(οπως και με τον μπολσεβικοπολεμο 41-49 οπου η ρεπουσια διαστρεβλωση της ιστοριας εχει κανει το ασπρο μαυρο και το αντιθετο(το δεχτηκαν δυστυχως αδιαμαρτυρητα οι αστοι το 74…..
    συγχαρητηρια στους βελισσαριο και αρματιστη που εχουν μπει πολυ βαθεια στο νοημα πως παιζεται το παιχνιδι!
    εγω ως ιστορικος ομολογω οτι δεν ειχα ιδεα για το τι παιχτηκε το 22. επρεπε να τελειωσω και μεταπτυχιακο σαυτη τη περιοδο και απο δικο μου ενδιαφερον και μελετωντας οτιδηποτε εχει γραφτει πανω στο θεμα για να μπω επιτελους στο νοημα!
    φυσικα πουθενα δεν διδασκεται το 22 ουτε στα δημοτικα ουτε στα λυκεια ουτε φυσικα στα παν/μια και ουτε καν στο ιστοριας-αρχαιολογιας!

    αν επικρατουσε ο βενιζελος στις εκλογες του 20 σημερα δεν θα υπηρχε τουρκια και η ελλας θα ηταν οχι απλως περιφεριακη δυναμη(οπως παει να γινει η οσμανλια του ερντογαν) αλλα παγκοσμια δυναμη!
    ο βενιζελος δεν ηθελε μονο το κομματι της σμυρνης και την α.θρακη αλλα ολοκληρη τη λεγομενη σημερα τουρκια. για την ακριβεια τα 2/3 της και συγκεκριμενα την γραμμη ριζουντα-αλεξανδρεττα, χωρις αυτες τις 2 πολεις.η μια θα δινονταν ως λιμανι στην αρμενια(μαζι με τα εδαφη της στην τουρκια)και η αλλη στο κουρδισταν. η οσμανλια θα ηταν ενα αυτονομο κρατιδιο μεσα στην ελληνικη επικρατεια με 3-4 εκατομμυρια οσμανληδες το πολυ,με επικεφαλις τον σουλτανο κι οχι τον κεμαλ ο οποιος θα ειχε κρεμαστει απο ελληνες και αγγλους ως ληστανταρτης.
    δειτε το χαρτη

    ναι οι αγγλοι για πρωτη και τελευταια φορα στην ιστορια ηταν μαζι μας! υπηρχε απολυτη ταυτιση συμφεροντων
    καποιος επρεπε να παρει τα εδαφη της κατεστραμμενης και τελειωμενης οθωμανικης αυτοκρατοριας,ποιος θα ηταν αυτος? η βουλγαρια? και αυτη ειχε τελειωσει. η σοβιετια? εδω ηταν το ζητημα για τους δυτικους, οτι δεν επρεπε να τα παρει η σοβιετια ουτε τα στενα με τη Πολη,ουτε την οσμανλια.
    η γελοια ιταλια?ουτε αυτη ειχε καμια δουλεια εκει. ουτε εθνολογικη βαση ουτε τιποτα.
    αρα εμενε η ελλαδα. γιαυτο και ο λουντ τζωρτζ ηθελε μια βενιζελικη ελλαδα ως συναιτερο ως συμμαχο ως βαση ως οργανο αν θελετε της αγγλιας (γιατι οχι?)να παρει ολη τη σημερινη λεγομενη τουρκια.
    ετοιμαζονταν αποβαση στον ποντο αμεσως μετα τη υπογραφη της συνθηκης των σεβρων το καλοκαιρι του 20,με συμετοχη αγγλικου στρατου και χρηματοδοτησης,με ταυτοχρονη προελαση προς αγκυρα και ικονιο και για πρωτη φορα κρουση βενιζελου για τον ελεγχο των στενων και κων/πολης
    η απαντηση της αγγλιας ηταν ναι σε ολα!!!!!!!
    αλλα εφτασε 2 μερες μετα τις εκλογες….τελος ολα…..
    αυτα δεν ειναι υποχρεωμενος να τα ξερει καποιος που δεν ειναι ιστορικος(παροτι θα ηταν επιθυμητο κατι τετοιο ,να ειχαν γινει κτημα ολου του λαου)
    ναι ο γουναρης και ο παπουλας ηταν ανεπαρκεστατοι ελαχιστοτατοι πολυ μικροι και παντελως ανικανοι για μια τοσο μεγαλη επιχειρηση,αρα τι τις ηθελαν τις εκλογες και την εξουσια?????(θυμιζει κατι απο σημερα με τσιπρα και ινστρουχτορα των ανωτατων σοβιετ και μυστικοσυμβουλο χολερα-καριερα….
    μονο ο βενιζελος μπορουσε να φερει εις περας αυτη τη μοναδικη ευκαιρια που παρουσιαζεται μια φορα στα 1000 χρονια για να ξαναγινουμε παγκοσμια δυναμη και κανενας αλλος!
    οπως αντιστοιχα μονο ο κεμαλ μπορουσε να σωσει αυτο το πραμα που σημερα ονομαζεται τουρκια και να φτιαξει οχι μονο κρατος (devlet)αλλα και εθνος (millet) τουρκικο!!!!!!
    ναι φυσικα επρεπε να παμε σαγγαριο και αγκυρα αλλα επρεπε να νικησουμε κιολας….
    το ερωτημα λοιπον που τιθεται ειναι αν μπορουσαμε να νικησουμε…. η απαντηση ειναι οτι με εναν ψοφιο γερο-παπουλα ηταν αδυνατον, παρα τον απιστευτο ηρωσιμο του ελληνα στρατιωτη ,και του ελληνικου στρατου(ισως του καλυτερου στρατου στον πλανητη εκεινη την περιοδο…
    αν δεν εχεις το παθος τη λυσσα τον φανατισμο τη βουληση τη θεληση να νικησεις και να λιωσεις τον προαιωνιο εχθρο τον τουρκομογγολο εισβολεα γενοκτονο κατακτητη,οπως την ειχε ο καραισκακης κολοκοτρωνης παυλος μελας και αλλοι αρχηγοι-ακομα και ο κεμαλ ο ινονου ο κιαζιμ καραμπεκιρ ο αρχηγος του τουρκομογγολικου ιππικου φαχρεντιν αλταυ ο νουρεντιν ο επιτελαρχης τους φεβζη τσακμακ και ολοι οι νεαροι τουρκοι αξιωματικοι αλλα και το μυαλο και τις ικανοτητες δεν κανεις απολυτως τιποτα οσο γενναιος κιαν ειναι ο στρατιωτης!
    η βασιλοδεξια παραταξη ειχε τον μεταξα τον δουσμανη και τον ξ.στρατηγο. ενας απο τους 3 επρεπε να γινει αρχιστρατηγος. ισως ο μεταξας αλλα και αυτος δεν πιστευε στη νικη. δεν ειχαν τιποταλλο καλυτερο.και βαλαν τον γεροπαπουλια και αργοτερα τον σχιζοφρενη χατζηανεστη λες και το καναν επιτηδες για να καταστραφουμε!!!!!
    ολοι οι εμπειρπολεμοι βενιζελικοι αξιωματικοι ειχαν διωχθει.
    εδω χρειαζοταν ενας παγκαλος ενας παρακσευοπουλος ενας κονδυλης ενας μαζαρακης ενας μονο απολους αυτους ναναλαβει και ο κεμαλ θα ηταν μια απλη οδοντοκρεμα….
    αλλα ακομα και ο παπουλας αν επεμενε λιγο ακομη, και οχι να υποχωρησει χωρις λογο και αιτια και ενω ηταν νικητης θα μπορουσε να μπει στη αγκυρα.
    το ερωτημα που τιθεται εν συνεχεια ειναι τι θα εκαναν μετα
    λοιπον οσο κιαν σας φαινεται απιστευτο υπηρχε σχεδιο και απο τους βασιλικους!
    δεν ηταν φυσικα η προελαση και περαν της αγκυρας προς καισαρεια ή σεβαστεια( οπως λεει η μαρξιστικη προπαγανδα και η επικρατουσα αριστερη ιστοριογραφια), αλλα καταστροφη των παντων εκει, καταδιωξη του κεμαλ μεχρι τον αλυ ποταμο , επιστροφη και παιρνω τη γραμμη ποντοηρακλεια-ατταλεια(δειτε σεναν χαρτη τουρκιας)χωρις αγκυρα αλλα με ικονιο μεσα και σπαρτη της πισιδιας και με τελεια γεωφυσικη καλυψη, παιρνω την Πολη, κανω ανταλλαγη πληθυσμων και τελος!
    βεβαια αφηναν τον ποντο απεξω αλλα ας μην ειμαστε και πολυ αυστηροι μαζι τους….
    εν συνεχεια πολεμος με τη βουλγαρια(που δεν την ξεχνουσαν με τιποτα) και απελευθερωση επιτελους της α.ρωμυλιας…αρκετα καλο σχεδιακι….
    αλλα υποχωρησαν γιατι ηταν ελαχιστοτατοι και εκαναν τον κεμαλ μαγκα ,σφαχτηκαν εξαιτιας τους εκατομμυρια ελληνες και τελειωσαν την ελλαδα ισως για παντα(μαζι με το λαθρομεταναστευτικο σημερα)
    σταματω εδω προς το παρων και ελπιζω να μην κουρασα…

  66. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Άγαπητέ ΑΓΗΣΙΛΑΕ,δύο ερωτήσεις να σου κάνω στα γραφόμενά σου. 1) Που αναφέρεται ότι οι Άγγλοι είπαν Ναι σε όλα στον Βενιζέλο, σε σχέση με τις προτάσεις που τους έκανε τον Οκτώβριο του 1920; 2) Που αναφέρεται το σχέδιο των βασιλικών για ξεμπέρδεμα με την Τουρκία και μετά με την Βουλγαρία;

  67. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Θα αποτολμήσω να μαντέψω την απάντηση στο (1). Υποπτεύομαι ότι αφορά τα αναφερόμενα στο βιβλίο του Σβολόπουλου για την «Επέκταση της Ελληνικής Κυριαρχίας στη Μικρά Ασία».

  68. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Μα εκεί φίλε Βελισσάριε ο καθηγητής λέει ξεκάθαρα ότι δεν εντόπισε κάτι συγκεκριμένο, παρά μία θετικά διακείμενη σκέψη (ή κάτι τέτοιο) ενός αξιωματούχου.

  69. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    🙂

    Δεν είπα ότι συμφωνώ με την παραπομπή, είπα ότι υποπτεύομαι ότι εκεί αναφέρεται ο Αγησίλαος.

    Ναι, λέει ξεκάθαρα ότι δεν εντόπισε κάτι συγκεκριμένο, αλλά ότι εντόπισε «ενδείξεις» (ή κάτι τέτοιο) για επικείμενη συμφωνία και συνεργασία της Βρετανίας. Προφανώς η κατηγορηματική άποψη του Αγησίλαου παραπάνω δεν υποστηρίζεται από το βιβλίο του Σβολόπουλου (ΑΝ, φυσικά, επιβεβαιώνεται η υποψία μου και ο Αγησίλαος δεν αναφέρεται σε κάτι άλλο που εγώ αγνοώ).

    Πάντως, αν μη τι άλλο, δείχνει την τακτική του Βενιζέλου.

  70. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Κι εγώ δεν είπα ότι συμφωνείς με την παραπομπή φίλε Βελισσάριε. Σίγουρα ο Βενιζέλος έχοντας κυβερνήσει από το 1917 και έχοντας επαφές από το 1916 με τους Αγγλογάλλους, αλλά και τις διασυνδέσεις του γενικότερα, κατείχε καλύτερα το όλο θέμα, αφού άλλωστε το χειρίστηκε από την αρχή του.

  71. Ο/Η ΑΓΗΣΙΛΑΟΣ λέει:

    φιλε Κ/Δ ΚΒ
    για το πρωτο αναφερομαι ακριβως στην εργασια του σβολοπουλου που αμεσως το καταλαβε ο βελισσαριος…. σε κατιδιαν συναντηση μας, ειπε οτι ο λουντ τζωρτζ τα δεχτηκε ολα αυτα -ειχαν συμφωνηθει ηδη σε προηγουμενες συναντησεις του με βενιζελο, αλλα φοβοταν την αντιπολιτευση και τον τσωρτσιλ….ηταν στην τελικη στο χερι του βενιζελου να το χειριστει το θεμα προς την επιθυμητη καταληξη…..μενει σε μας τους ιστορικους η τελειωτικη αποδειξη!!!!
    ας δωσω και μια πληροφορια για ολους
    περιμενουμε με αγωνια να εκδοθει ενα εργο του αειμνηστου διομηδη-πετσαλη απο το μορφωτικο ιδρυμα της εθνικης τραπεζας εδω και 2 χρονια απο τον θανατο του, που αναφερεται ακριβως σαυτο το θεμα και τα νεα στοιχεια που επιβεβαιωνουν τα σχεδια και την πολιτικη βενιζελου για απελευθερωση ολης της ανατολιας…..
    προτεινω επισης να μελετηθουν τα αρθρα του βλασση αγκτζιδη στο σαιτ του γιαυτο το θεμα αλλα και για την μικρασια, καθως και διαφορα αρθρα του φωτιαδη που αναφερεται επισης σαυτο το θεμα ,οπως και ο κοντογιωργης αν μου επιτρεπεται να βαλω εδω το βιντεο με την μνημιωδη ομιλια του για το μικρασιατικο

    http://i1os.com/%CE%9A%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CF%8E%CF%81%CE%B3%CE%B7%CF%82-%CE%97_%CE%9C%CE%B9%CE%BA%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B1%CF%83%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%86%CE%AE-28_%CE%A3%CE%B5%CF%80_09/OfB4_nmDNMo.video

    για τη δευτερη ερωτηση σου δεν θυμαμαι ακριβως που το διαβασα και πρεπει να ψαξω να το βρω και γω. σιγουρα ή στον δουσμανη ή στον ξ,στρατηγο σαυτα τα βιβλια πιθανολογω, οπου σε καποια φαση λεει οτι ισως πρεπει να σταματησουμε αμεσως τωρα την εκσταρτεια και να στραφουμε αμεσα εναντιον του βουλγαρου εχθρου με τα σχεδια που υπαρχουν απο το 12, αλλα ας περιμενουμε μετα την καταληψη της αγκυρας….
    σενα απο αυτα τα 3 βιβλια το αναφερουν

    Απομνημονεύματα, Βίκτωρ Δούσμανης-Ιστορικαί σελίδαι τας οποίας έζησα
    Η Εσωτερική Όψις της Μικρασιατικής Εκστρατείας

    Η ΕΛΛΑΣ ΕΝ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ξ.στρατηγος

    στη διαθεση σας και για αλλες τυχον αποριες και ερωτησεις

  72. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Και μία, κάπως καθυστερημένη, συμπλήρωση.

    Ανέφερα παραπάνω τις τέσσερεις «βασικές» γενικές ιστορίες της Μικρασιατικής Εκστρατείας: του Μαρκεζίνη (στο πλαίσιο της «Πολιτικής Ιστορίας της Συγχρόνου Ελλάδος»), της Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους, το Όραμα της Ιωνίας του Λουέλιν Σμιθ και το «Τέλος της Μεγάλης Ιδέας» του Σωτήρη Ριζά.

    Παρέλειψα να αναφέρω την αξιοσημείωτη «Μικρά Ασία – Ο Απελευθερωτικός Αγώνας (1919-1922)» του σοφού Κώστα Χατζηαντωνίου.

  73. Ο/Η Ilias stampoulidis λέει:

    Eαν καποιος ηθελε πραγματικα να ελευθερωσει την Ιωνια επρεπε να στειλει στρατο-εφοδια στον Ποντο οπου υπηρχε μεγαλο ανταρτικο και απιστευτη πολεμικη αρετη απο τους Ελληνες εκει!
    Στο Σαγγαριο το 1921 ο κεμαλ επαιρνε τα εφοδια του απο τη Μαυρη θαλασσα, με λιγη οργανωση των ποντιων ανταρτων (επικοινωνιες,κλπ) θα ειχε κοπει ο ανεφοδιασμος του και γεια σας….
    Ο βενιζελος δεν εστειλε στους ποντιους ομως ουτε κουβερτα…Αλλοι προσπαθουν να βρουν ερεισματα εκει που δεν υπηρχουν και μεις που τα χαμε τα περιφρονονησαμε…
    Το 1921 700 επιλεκτοι ανταρτες θερια ξεκινησαν απο τον ποντο να βρουν τον ΕΣ στο Σαγγαριο να τον υποςτηριξουν αλλα οδηγηθηκαν σε ενεδρα του κεμαλ απο τους Αγγλους και γλιτωσαν μονο 150….
    Οποιος θεωρει τον βενιζελο τον σωτηρα μας ας ψαχτει καλυτερα…
    Το ΠΒ μας το 1921 που υπεραναλυεται απο καποιους ηταν μια λεπτομερεια, αλλα μας φαγαν…

  74. Ο/Η Α ΜΑΚ λέει:

    Θερμά συγχαρητήρια και πολλά ευχαριστώ για τον δημιουργό και τους διαχειριστές αυτού τού συνδέσμου .
    Επίσης συγχαρητήρια και στους σχολιαστές .
    Εάν μου επιτρέπεται να πω την άποψη μου, η ήττα στην Μικρά Ασία έχει μόνον ένα πάτερα και στην περίπτωση μας αυτός είναι ο διχασμός .
    Η Εκστρατεία κατά της Άγκυρας μου θυμίζει τον 95ο και 96ο στίχο του Εθνικού μας ύμνου .

    95. Λάμψιν έχει όλη φλογώδη
    Χείλος, μέτωπο, οφθαλμός
    Φως το χέρι, φως το πόδι
    Κι’ όλα γύρω σου είναι φως.

    96. Το σπαθί σου αντισηκώνεις,
    Τρία πατήματα πατάς,
    Σαν τον πύργο μεγαλώνεις,
    Και εις το τέταρτο κτυπάς

    Ας ήταν για μια φορά να ήμασταν μονοιασμένοι .

    Καλή συνέχεια σε όλους.

  75. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Αγαπητέ ΑΓΗΣΙΛΑΕ, μου κάνει εντύπωση, πως ο καθηγητής Σβολόπουλος, γράφοντας για τα σχέδια και τις εισηγήσεις του Βενιζέλου προς την αγγλική κυβέρνηση, κάνει αναφορά σε γραπτά ντοκουμέντα βάσει των αγγλικών αρχείων και αφού σημειώνει ότι δεν βρέθηκαν συγκεκριμένα αρχεία που να απαντούν στον Βενιζέλο, το μόνο που παραθέτει είναι ένα έγγραφο ενός αξιωματούχου με θετικά διακείμενο πνεύμα. Δεν είναι παράξενο αν υπήρχαν κι άλλα στοιχεία και οι σχετικές διαβεβαιώσεις του Λόυδ προς τον Βενιζέλο, να τις ανέφερε ο καθηγητής;
    Δεν έχω αμφιβολία, ότι και να του έλεγε ο Βενιζέλος του Λόυδ για μια εκστρατεία ως την Ιαπωνία, αυτός δεν θα είχε αντίρρηση. Tο ζητούμενο είναι η επίσημη απάντηση της αγγλικής κυβέρνησης και δυστυχώς ο πρωθυπουργός δεν ήταν παντοδύναμος αφού μετείχε σε κυβέρνηση συνεργασίας. Ήταν μάλλον μια μειοψηφία με 2-3 ακόμα υπουργούς. Για παράδειγμα, τον Σεπτέμβριο του 1922 μετά την απόσυρση του ΕΣ από την Μικρά Ασία, ο Λόυδ ήθελε να εμπλακεί στρατιωτικά η χώρα του και γι’ αυτόν τον έριξαν. Το ίδιο και τον Μάρτιο του 1921 που μόνο ηθική υποστήριξη παρείχαν (ούτε καν να στείλουν με λάθρο τρόπο κάποιο οπλισμό και εφόδια). Οι αγγλικές υπηρεσίες υπέκλεπταν (μεταξύ άλλων) τον ίδιο τον πρωθυπουργό τους και οι αντίθετα διακείμενοι στα σχέδιά του, έφριτταν με αυτά που άκουγαν.
    Με όλα τα παραπάνω, δεν προδικάζω την θέση των Άγγλων, αλλά επειδή οι προτάσεις Βενιζέλου είχαν 3 σκέλη, αφορώντας: α) Μικρά Ασία, β) Κωνσταντινούπολη και γ) Πόντο, κι επειδή έχω κάποιες ενδείξεις ότι για τον Πόντο (μόνο γι’ αυτό το θέμα έχω ενδείξεις) ότι η αγγλική κυβέρνηση (όχι ο Λόυδ) δεν συμφωνούσε, δεν ξέρουμε πως θα αντιδρούσαν και στα άλλα.
    Σε σχέση με το βιβλίο του μακαρίτη Πετσαλή-Διομήδη, ναι θα έχει πολύ ενδιαφέρον (αν και είχα διαβάσει ότι κυρίως εξέταζε τα αποτελέσματα των εκλογών του 1920). Ελπίζω να καλύπτει μεγαλύτερο εύρος θεμάτων. Παρεπιπτόντως, έχεις ακούσει κάποια εκτίμηση για το πότε θα εκδοθεί;

    Φίλε Ilias Stampoulidis για την ενίσχυση των Ποντίων από τον Βενιζέλο, πρέπει να διασαφηνίσουμε κάτι. Ο Βενιζέλος, επιχειρούσε να εγγράψει τίτλους βάσει των διπλωματικών κυρίως ενεργειών. Όλες οι στρατιωτικές επιχειρήσεις μεταξύ Μαΐου 1919 – Ιουλίου 1920 είχαν απέναντί τους άτακτες δυνάμεις, ενώ και οι δυνάμεις του σουλτάνου είχαν εμπλακεί κατά των κεμαλικών. Οι επιχειρήσεις Ιουνίου 1920, όπως κι ο ίδιος έλεγε, δεν είχαν την έννοια της κατάκτησης εδάφους, ή της συντριβής των ατάκτων (δεν υπήρχε επαφή με τον κύριο όγκο των κεμαλικών δυνάμεων), αλλά της πρόκλησης ενός ψυχολογικού κυρίως πλήγματος στο γόητρο του εθνικιστικού κινήματος του Κεμάλ. Γι’ αυτό ίσως και προτίμησε να στείλει οπλισμό στους Αρμένιους (αργά βέβαια) οι οποίοι είχαν εμπλακεί με τον κύριο όγκο των κεμαλικών δυνάμεων στον Καύκασο. Στο διπλωματικό πεδίο λοιπόν είχε φανταστεί την λύση του προβλήματος μέσω της συνομοσπονδίας με το κράτος της Αρμενίας. Το 1919 και στις αρχές του 1920, ο Βενιζέλος δεν είχε εμπρός του προοπτικές και σχέδια για εκστρατείες έως την Άγκυρα, ώστε να επιχειρηθεί και ενεργότερος ρόλος των Ποντίων. Μόλις τον Οκτώβριο του 1920 αντιλαμβάνεται ότι πρέπει να εκστρατεύσει πραγματικά γιατί αφ’ ενός μεν οι κεμαλικές δυνάμεις ήσαν νικηφόρες έναντι της Αρμενίας (και καταδίωκαν τους Ποντίους), αφ’ ετέρου οι κεμαλικές δυνάμεις είχαν καταφέρει να αντισταθούν στα γαλλικά στρατεύματα στην Κιλικία, έχοντας συνάψει ανακωχή. Πλέον, ο Βενιζέλος περιλαμβάνει και τον Πόντο ως πεδίο στρατιωτικής δράσης. Βέβαια πρέπει να παρατηρήσουμε ότι ούτε οι διάδοχοί του ασχολήθηκαν με τους Πόντιους. Ιδίως όταν από τον Μάρτιο του 1921 είχαν κηρύξει Γενική Επιστράτευση και κινητοποιήσει (υποτίθεται) το σύμπαν.

  76. Ο/Η ΑΓΗΣΙΛΑΟΣ λέει:

    φιλε Κ/Δ ΚΒ
    πολυ καλες οι σκεψεις σου και οι προβληματισμοι σου
    ναι ο λουντ τζωρτζ δεν ηταν παντοκρατορας στην αγγλια. τον υπονομευαν αγρια η αντιπολιτευση με τσωρτσιλ, αλλα και μεσα στο δικο του κομμα
    τον κατηγορουσαν οτι ειναι η ουρα του βενιζελου και οτι κανει οτι τον διαταξει ο βενιζελος παραβλεποντας τα αγγλικα συμφεροντα!
    αυτο ομως δειχνει και την απολυτη ταυτιση συμφεροντων λουντ τζωρτζ και βενιζελου οπως προανεφερα….
    δεν εξεταζουμε την περιοδο μετα το νοεμβριο του 20 οπου ξεκαθαρα κρατανε ολοι επιφυλαξεις με το νεο καθεστως
    οι αγγλοι θελαν μια βενιζελικη ελλαδα να γινουν κατα καποιο τροπο partners και οχι μια ελλαδα γενικως κα με βασιλικο καθεστως μαλιστα…
    για τον ποντο δεν γινοταν αλλιως. ο βενιζελος προχωρουσε με τη μεθοδο του σαλαμιου(οπως προχωρανε και οι αριστεροι διεθνιστες σημερα καταστρεφοντας συνειδητα καθε το εθνικο και ελληνικο σιγια-σιγα….) πρωτα επρεπε να βαλει χερι(ή ποδι καλυτερα) στη σμυρνη και α.θρακη, μετα την υπολοιπη μ.ασια κων/πολη και μετα το καλοκαιρι του 20 ειχε ερθει η σειρα του ποντου…. δεν υπηρχε αλλος τροπος.και το λεω εγω που ειμαι και ποντιος και παρα την παραφιλολογια οτι ο βενιζελος παρατησε τους ποντιους λες και μπορουσε να κανει διαφορετικα….. καλα ενοειται οτι οι πανιβλακες βασιλικοι δεν ξεραν καν τι ειναι και κατα που πεφτει ο ποντος….

    μην στεκεστε στα τυπκα κοιταξτε την ουσια
    ο βενιζελος λεει ξεκαθααρα οτι οταν μας στειλατε ταχα μου ως απλους αστυνομικους στη σμυρνη ξερατε πολυ καλα οτι εμεις εχουμε απαραγραπτα δικαιωματα χιλιετιων εκει στις χωρες μας στις πολεις μας και στους πηθυσμους μας και οτι δεν θα φευγαμε ποτε απο εκει και οτι υπαρχουν οι διεκδικισεις μας γνωστες ηδη απο το 14.
    και οπως ξαναγραψα η ελλας θα επαιρνε αναγκαστικα ολη την κατεστραμενη οσμανλια ειτε το ηθελε ειτε οχι….ειναι αστειο σημερα να συζηταμε οτι δεν μας δωσαν εγγυησεις λες και υπαρχει τιποτα εγυημενο στον πλανητη….

    για τον πεστσαλη περιμενουμε ολοι και δεν εχουμε ιδεα ποτε θα βγει.
    με τον αγτζιδη που μιλησαμε πριν μερικους μηνες οταν ηρθε σαλονικη μου ειπε οτι θα το εκδωσει η εθνικη τραπεζα αλλα αγνωστον ποτε και οτι εχει νεα στοιχεια για ακριβως αυτο το θεμα που για μενα ειναι μειζονως σημασιας. δηλαδη τα κρυφα σχεδια του βενιζελου και την πολιτικη του πως θα παρουμε ολη την μ.ασια, τα οποια πρεπει να αποδειχτουν και επισημως…αναμενομεν με ενδιαφερον!….

    Α ΜΑΚ
    μου δινεις την ευκαιρια να πω και εδω την αποψη μου που ειναι εισης καπως αιρετικη
    δηλαδη το οτι φταιει ο διχασμος που λενε ολοι οι πατριωτες καλοπροαιρετα
    διαφωνω ριζικα!!!!!!
    ας υποθεσουμε οτι δεν ειχαμε διχασμο αλλα παλι την βασιλικη κυβερνηση με γουναρη η καποιον αλλον και με βενιζελο στην αντιπολιτευση και ειμασταν ολοι ενωμενοι οπως στους βαλκανικους
    τι θα εκαναν οι βασιλικοι?
    ειχαν καποια αλλη πολιτικη?
    θα τα καταφερναν καλυτερα?
    θα γινοταν πιο καλοι και αποτελεσματικοι?
    θα ηταν διαφορετικες οι διεθενις τους σχεσεις?
    οχι σε ολα! τα ιδια λαθη θα καναν παλι τα ιδια κολληματα θα ειχαν τη ιδια ανικανοτητα
    δεν ειχαν πολιτικη δεν ξεραν τι θελουν τι να κανουν δεν ηταν καταλληλοι γιαυτοι τη δουλεια(οπως και σημερα οι μαρξιστες με χολερα-καριερα επικεφαλις δεν ξερουν τι να κανουν δεν μπορουν τοσους τονους ψεματα εχουν πει και καταστρεφουν τη χωρα οπως την κατεστρεψαν οι βασιλικοι το 22)
    εδω οι τουρκοι ηταν οχι μονο διχασμενοι αλλα ειχαν και αγριο εμφυλιο ισλαμιστων-σουλτανικων εναντιον κεμαλικων με αγριες σφαγες εκατερωθεν. απλως εκει επικρατησε η σωστη πλευρα(γιαυτους)η κεμαλικη, ενω εδω επικρατησε δυστυχως η λαθος πλευρα η βασιλικη και οχι η βενιζελικη( η βενιζελικη πλευρα μαζι με τη βασιλικη επικρατησε σωστα ευτυχως το 49 στον μπολσεβικοπολεμο…)
    αρα επαναλαμβανω και παλι αν κερδιζε ο βενιζελος τις εκλογες του 20 ( με διχασμο χωρις διχασμο ακομα και με εμφυλιο) σημερα δεν θα υπηρχε τουρκια!

  77. Ο/Η Ilias stampoulidis λέει:

    Με ολο το σεβασμο στην προσπαθεια που γινεται για την Μ. ασια να καταθεσω αυτο
    https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Megiddo_(1918)

    Οι Αγγλοι το 1915 στην καλιπολη και το 1916 στο ιρακ απετυχαν εναντια στους Οθωμανους, ενω το 1918 στην Παλαιστινη μεγαλουργησαν! Εκει ηταν κι ο Κεμαλ!

    Το 1921 ο ΕΣ επρεπε να αντιγραψει τους Αγγλους στην Παλαιστινη το 1918! Δυστυχως το κανε ο κεμαλ το 1922….το επιτελειο μας ηξερε απο αυτα;

    Τα οπλα απο μονα τους εχουν σημασια αλλα πανω απο ολα ειναι ο τροπος που πολεμας. Στο ΒΠΠ οι γερμανοι ειχαν το καλυτερο πυροβολο το 88αρι αλλα αυτο δεν καθορισε καμμια μεγαλη νικη τους. Το 1940 οι γαλλοι ειχαν ισως καλυτερη ποσοτητα και ποιοτητα αρματων απο τους γερμανους αλλα….

  78. Εξαιρετικά ενδιαφέρον το άρθρο του Αρματιστή. Καταθέτω και εγώ, καίτοι μη ειδικός, κάποιες σκέψεις και απορίες:

    1. Ο Αρματιστής δεν κρύβει τον θαυμασμό του για τον επιτελικό νου του Σαρηγιάννη. Ωστόσο, ο Σαρηγιάννης απαλλάσσεται από κάθε ευθύνη για τις ήττες: την μια φορά έλειπε στο εξωτερικό και δεν ακολούθησαν το σχέδιό του, την άλλη φορά ήταν ο μόνος που ενθέρμως υποστήριξε την προώθηση προς Άγκυρα, αλλά, παραδόξως, δεν είχε καμία συμμετοχή στην επιλογή του τρίτου τρόπου ενεργείας, που αποδίδεται σε κάποιον εκτός Στρατιάς. Δεν είναι λίγο παράξενα όλα αυτά; Ο Σαρηγιάννης και ακολούθως δεν επέδειξε άμεμπτο βίο και πολιτεία: στην δίκη των Εξ ήταν μάρτυς κατηγορίας, ακολούθως ως άνθρωπος του Παγκάλου πρωταγωνίστησε από την θέση του Α/ΓΕΣ στην εισβολή στην Βουλγαρία το 1925, στην δε Απελευθέρωση ήταν Υπουργός του ΕΑΜ στην Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας (τότε που ο πολιτικός του μέντωρ είχε ακολουθήσει άλλη πορεία…). Σε άλλες δημοσιεύσεις για την ΜΕ τού επιφυλάσσεται σφοδρή κριτική, ενώ, αν δεν με απατά η μνήμη μου, και στην Επίτομη Ιστορία της ΔΙΣ δεν του επιδαψιλεύονται έπαινοι. Θα ήθελα ένα σχόλιο.

    2. Είναι εντυπωσιακό πόσο ακατανόητη είναι στον απλό κόσμο η στρατιωτική αναγκαιότητα της καταδίωξης του ηττημένου εχθρού μέχρι καταστροφής του, όπου και αν βρίσκεται. Αυτό οφείλεται ίσως και στην επελθούσα ήττα, αλλά θυμάμαι από το σχολείο ακόμα σχόλια του τύπου «τι δουλειά είχαμε εμείς εκεί;».

    3. Δεν προξενεί εντύπωση η κακή πληροφοριακή κατάσταση της Στρατιάς; Ας αφήσουμε τα αεροπλάνα, κοινότητες Ρωμιών υπήρχαν σε κάθε πόλη της Μικράς Ασίας. Πώς είναι δυνατόν να μην διέρρεε καμία (ουσιώδης) πληροφορία από τις κεμαλικές περιοχές στις ημέτερες;

    4. Και λίγα γλωσσικά που μου αρέσουν: για λόγους που δεν έχω καταλάβει, αποδώσαμε στα ελληνικά ως Τουμλού Μπουνάρ το τουρκικό τοπωνύμιο Ντουμλού Π(ι)νάρ, μια ενδιαφέρουσα αντιμετάθεση.

  79. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Αγαπητέ κύριε Αναγνωστόπουλε,

    Θα ήθελα να τοποθετηθώ λίγο γενικότερα στα της λειτουργίας ενός στρατιωτικού σχηματισμού ή μιας στρατιωτικής μονάδας, επειδή αυτό εν πολλοίς είναι άγνωστο στο ευρύ κοινό, που οι αντιλήψεις του για την λειτουργία του στρατού προσδιορίζονται από τις παραστάσεις του με βάση την λειτουργία της βουλής, της κυβέρνησης, των δημοτικών συμβουλίων και των λοιπών φορέων του δημοσίου.

    Ανέκαθεν ο Γενικός Στρατιωτικός Κανονισμός ανέφερε, και συνεχίζει να αναφέρει, ότι ο διοικητής μιας μονάδας –και ο Αρχιστράτηγος γενικότερα- είναι υπεύθυνος για «παν ότι πράττει ή παραλείψει να πράξει η μονάδα του». Με βάση αυτό το αξίωμα, όλοι οι κάτω από τον διοικητή είναι «απλές οδοντόκρεμες».

    Ο διοικητής έχει την ευθύνη και αυτός αποφασίζει. Και την απόφασή του την επιβεβαιώνει με την υπογραφή του.

    Όσο αφορά τώρα την εσωτερική λειτουργία μιας μονάδας ή του Στρατηγείου ενός σχηματισμού ή ενός μείζονος σχηματισμού (Σώμα Στρατού, Στρατιά), το επιτελείο και οι επιτελείς αξιωματικοί που το συγκροτούν, έχουν ως αποστολή να βοηθούν με τις εισηγήσεις τους τον διοικητή να πάρει απόφαση. Και στην ειρήνη και κυρίως στον πόλεμο.

    Στον πόλεμο, το επιτελείο με βάση μια διαδικασία που αποκαλείται ΕΚΤΙΜΗΣΗ, υποβάλλει στον διοικητή προτάσεις, τρόπους ενεργείας και αναλύει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα ενός εκάστου. Ο διοικητής είναι αυτός που θα αποφασίσει αν θα επιλέξει κάποιον από τους προτεινόμενους Τ.Ε., ή ένα συνδυασμό εκ των προτεινόμενων, ή αν θα αγνοήσει τους προτεινόμενους και θα επιλέξει έναν δικής του εμπνεύσεως.

    Με βάση τα παραπάνω και όσα αναφέρω στο κείμενο, πιστεύω ότι καθίσταται απολύτως κατανοητό ότι ο επιτελής αξιωματικός δεν έχει καμιά απολύτως ευθύνη για τις εισηγήσεις του. Και για αυτό τον λόγο δεν έχει δικαίωμα υπογραφής. Υπογράφει μόνο και πιστοποιεί την αυθεντικότητα των αντιγράφων των αποφάσεων και διαταγών του διοικητή του.

    Με βάση τα παραπάνω, πιστεύω να κατανοείτε ότι ο Σαρρηγιάννης δεν μπορεί να είναι υπεύθυνος για τις ήττες της Στρατιάς. Η νίκη ή η ήττα κύριε Αναγνωστόπουλε έχουν πάντοτε έναν πατέρα. Τον διοικητή της Μονάδας. Και στο ανώτατο επίπεδο δύο γονείς: Τον αρχιστράτηγο όσον αφορά την στρατιωτική διεύθυνση του πολέμου και τον πρωθυπουργό όσο αφορά την πολιτική διεύθυνση του πολέμου. Για αυτό τον λόγο, ο βασιλιάς Κωνσταντίνος τιμάται και πρέπει να τιμάται. Ήταν ο Αρχιστράτηγος του Στρατού που διπλασίασε την Ελλάδα.

    Είναι αληθές ότι ο Σαρρηγιάννης από τον Φεβρουάριο του 1921 βρισκόταν στο Λονδίνο. Δεν την είχε κοπανήσει όμως. Τον είχε καλέσει ο πρωθυπουργός ως τεχνικό σύμβουλό του. Είναι αληθές επίσης ότι δεν ακολουθήθηκε το σχέδιο που είχε ετοιμάσει -πριν αναχωρήσει για το Λονδίνο- για τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων του Μαρτίου. Βεβαίως κάνουμε ένα λάθος όταν μιλάμε για σχέδιο Σαρρηγιάννη. Σχέδιο της Στρατιάς ήταν, που έφερε την υπογραφή του Παπούλα. Αλλά επειδή ο Παπούλας ήταν ανίκανος να αποφασίσει, φθάσαμε να μιλάμε για σχέδιο Σαρρηγιάννη. Ο Παπούλας υπέγραψε ένα σχέδιο που ετοίμασε ο Σαρρηγιάννης και όταν αυτός αναχώρησε για το Λονδίνο υπέγραψε ένα άλλο που του πάσαρε ο Πάλλης.

    Θεωρώ ότι ο Σαρρηγιάννης ήταν ένας ικανός και καλός επιτελής. Το ότι ο Πάγκαλος τον εκτιμούσε, τον είχε υπαρχηγό του επιτελείου του στη Στρατιά του Έβρου και τον έκανε Α/ΓΕΣ όταν ανέλαβε την εξουσία ως δικτάτορας, αυτό για μένα αποτελεί απόδειξη ικανότητας. Σίγουρα, όταν ένας ικανός βρίσκεται μεταξύ λιγότερο ικανών -για να μην πούμε κάτι βαρύτερο- μπορεί να ολισθήσει σε αλαζονικά μονοπάτια. Αλλά αυτό βρίσκεται στην φύση των ανθρώπων.

    Το τι έκανε ο Σαρρηγιάννης μετά την Μικρασιατική εκστρατεία, δεν το εξετάζουμε εδώ. Και ο στρατάρχης Πεταίν ήρωας της Γαλλίας ήταν. Αν μιλήσουμε για τον βίο του κατά την διάρκεια του Α’ Π.Π. ασφαλώς θα θαυμάσουμε τον άνδρα αυτόν.

    Σχετικά με τα γλωσσικά. Νομίζω ότι υποχρεούμαι να ακολουθήσω την ονοματολογία της ΔΙΣ, που είναι η ίδια με αυτή των επισήμων εγγράφων εκείνης της περιόδου. Διαφορετικά για κάποιον που έχει διαβάσει και άλλα βιβλία, πιθανό να δημιουργηθούν προβλήματα κατανόησης.

  80. Καλά κάνετε, για λόγους εγκυκλοπαιδικούς το έγραψα.

    Ασφαλώς ο Διοικητής αναλαμβάνει την τελική ευθύνη, νομικά και ηθικά. Αλλά σε ένα ιστορικό πόνημα εξετάζουμε την διαδικασία λήψης της απόφασης. Αυτό ακριβώς κάνετε, και πολύ καλά κάνετε, ως προς την επιρροή που άσκησε (ή δεν άσκησε) ο Στρατηγός στην επιλογή του τρίτου ΤΕ.

    Δεν βρίσκετε ασθενή την τεκμηρίωση του (εφεκτικού) ισχυρισμού σας ότι δικό του ήταν το σχέδιο; Ο Μπουλαλάς, όσο και αν εκτιμάται το έργο του, σε τελευταία ανάλυση δεν είχε πρόσβαση στο επιτελείο της Στρατιάς και ήταν ένας απλός λοχαγός. Δεν αναφέρει ούτε την πηγή της πληροφορίας του, άρα μάλλον είναι η προσωπική του εκτίμηση. Δεν είναι ύποπτη η σιωπή του Σαρηγιάννη; Αν μή τι άλλο, για να αποσείση την δική του εικαζόμενη ευθύνη (υπενθυμίζω, έγινε συντομώτατα και μάρτυς κατηγορίας εις βάρος του Στρατηγού. Ίσως να μην εσιώπησε τελικά. Θα ήταν ενδιαφέρον να διαβάζαμε το υπόμνημα που φέρεται να κατέθεσε στο δικαστήριο). Πώς είναι δυνατόν ο μόνος ένθερμος υποστηρικτής της προέλασης προς Άγκυρα να παραμερίζεται; Πώς είναι δυνατόν κάποιος του οποίου τα σχέδια στο παρελθόν επικρατούσαν, ακόμη και αν ήταν κατώτερος ιεραρχικά, αίφνης να μην λαμβάνονται υπόψιν; Είναι δυνατόν να μην ζητήθηκε η γνώμη του ίδιου του Επιτελείου; Και αν διαφωνούσε ο Σαρηγιάννης, τι έπραξε;

    Νομίζω ότι αυτά είναι εύλογα ερωτήματα. Η ιστορική έρευνα δεν μπορεί να μείνη μόνο στις τυπικές ιεραρχικές σχέσεις, αλλά εξετάζει την ουσία του πράγματος. Για να επιμεριστούν οι ευθύνες.

  81. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Την ακόλουθη παράγραφο στο σχόλιο μου της 7 Σεπτεμβρίου 2016 στο 10:33:

    «Με βάση τα παραπάνω και όσα αναφέρω στο κείμενο, πιστεύω ότι καθίσταται απολύτως κατανοητό ότι ο επιτελής αξιωματικός δεν έχει καμιά απολύτως ευθύνη για τις εισηγήσεις του. Και για αυτό τον λόγο δεν έχει δικαίωμα υπογραφής»

    Την διαμορφώνω ως εξής:

    «Με βάση τα παραπάνω και τα όσα αναφέρω στο κείμενο, πιστεύω ότι καθίσταται απολύτως κατανοητό ότι η αποστολή του κάθε επιτελή αξιωματικού είναι να υποβάλλει ορθές και υπεύθυνες εισηγήσεις στον διοικητή του, προκειμένου αυτός να λάβει την όσο το δυνατόν καλύτερη απόφαση. Σε καμιά όμως περίπτωση ο επιτελής αξιωματικός δεν είναι υπεύθυνος για τις λαμβανόμενες από τον διοικητή του αποφάσεις.»

  82. Ο/Η Πελασγός λέει:

    Δε νομιζω οτι ιστορικα υπαρχουν καποια ισχυρά στοιχεια που να δειχνουν προθεση του Βενιζελου για επεκταση στο συνολο της Μ. Ασίας. Αυτο που εχει καταγραφει ειναι το δογμα της »στρογγυλής Ελλάδας» πριν τον Α’ Παγκοσμιο Πόλεμο με κεντρο βαρους το Αιγαίο. Αμφιβαλλω αν ο Βενιζελος θα εκανε καν πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη αν περιερχοταν στα ορια του Ελληνικου κρατους με βαση αυτη τη λογική. Περισσότερο απο σύνορα τα οποια θα μπορουσαμε να υπερασπιστουμε στρατιωτικά στη Μ. Ασια, που ηταν ανησυχια του Μεταξά, ο Βενιζελος υπολογιζε τις διεθνεις συμμαχιες και την οικονομική ισχυ της ελληνικης αστικης ταξης ως καταλύτες της παραμονής μας στην αλλη πλευρά του Αιγαίου.

  83. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    Στο σχόλιο μου με στοιχεία «2 Σεπτεμβρίου 2016 στο 14:02» αναφέρθηκα πολύ συνοπτικά στη Μάχη της Γαλλίας. Θεωρώ ότι εκείνη η αναφορά δεν ήταν και ιδιαίτερα ακριβής. Οφείλω να αναφέρω ότι ο αγαπητός φίλος Κ/Δ ΚΒ το αντιλήφθηκε, αλλά από ευγένεια σιώπησε. Για λόγους αποκλειστικά και μόνο κανονικότητας, οφείλω να αναθεωρήσω την πρώτη αναφορά μου στη Μάχη της Γαλλίας:

    Η μάχη της Γαλλίας – 10 Μαΐου 1940

    Η διάταξη των Γάλλο-Βρετανικών δυνάμεων τις παραμονές της Γερμανικής εισβολής στην Γαλλία
    Μια Ομάδα Στρατιών από Γάλλο-Βρετανικές Μεραρχίες, η και ισχυρότερη, ήταν ανεπτυγμένη στα Γάλλο-Βελγικά σύνορα. Μια άλλη Ομάδα Στρατιών κάλυπτε τη γραμμή Μαζινό. Το μεταξύ των δύο αυτών Ομάδων διάστημα, στην περιοχή των πόλεων Ναμύρ – Σεντάν, έναντι των θεωρούμενων –από Γάλλους Βρετανούς, αρχικά και Γερμανούς- αδιάβατων στα τεθωρακισμένα Αρδεννών, καλυπτόταν από τη 2η Γαλλική Στρατιά συγκροτημένη από μεραρχίες Β’ σειράς εφεδρείας και αμφιβόλου μαχητικής αξίας. Το συμμαχικό σχέδιο ήταν καθαρά αμυντικό και προέβλεπε ότι σε περίπτωση Γερμανικής επίθεσης, η Γάλλο-Βρετανική Ομάδα Στρατιών θα προωθούνταν εντός του Βελγίου, στην γραμμή Αμβέρσα – Ναμύρ για να αμυνθεί στην Γερμανική επίθεση (σχέδιο «Ντυλ»).

    Το Γερμανικό σχέδιο (Σχέδιο Μανστάιν)
    Προέβλεπε ότι η κύρια επίθεση κατά της Γαλλίας θα εκτοξευόταν από μια ισχυρή δύναμη κρούσης αποτελούμενη από ΤΘ Μεραρχίες μέσω των Βελγικών Αρδεννών. Το σχέδιο στηριζόταν στην ιδέα ότι επειδή όλοι θεωρούσαν αδύνατη τη διάβαση των Αρδεννών από ΤΘ δυνάμεις, η Γερμανική επίθεση δια των Αρδεννών με αιχμή τις ΤΘ Μεραρχίες θα τους αιφνιδίαζε και θα αποδιοργάνωνε το αμυντικό τους σύστημα στην περιοχή διεξαγωγής της «εισχώρησης», με αποτέλεσμα την ταχεία διάσπαση των Γαλλικών δυνάμεων. Ακόμη, το ισχυρό της Γερμανικής επίθεσης θα απέφευγε τη μετωπική σύγκρουση με την ισχυρή βόρεια Συμμαχική πτέρυγα. Βασικός σκοπός του Γερμανικού σχεδίου (προθέσεις της Γερμανικής διοίκησης) ήταν να υπερκεράσει από ανατολικά, στην περιοχή των πόλεων Ναμύρ – Σεντάν, το δεξιό της ισχυρής βόρειας Γάλλο-Βρετανικής Ομάδας Στρατιών και στη συνέχεια οι Γερμανικές ΤΘ Μεραρχίες, στρεφόμενες προς τα δυτικά, να κυκλώσουν από νότο τη βόρεια συμμαχική πτέρυγα.
    Ο Μανστάιν προκειμένου να προτείνει το σχέδιο της επιθέσεως κατά της Γαλλίας δια των Αρδεννών, ζήτησε τη γνώμη του Γκουντέριαν για την βατότητα της περιοχής από τεθωρακισμένες δυνάμεις, ο οποίος για να συμφωνήσει χρειάστηκε να μελετήσει χάρτες, έχοντας γνώση του εδάφους και από τον Α΄ΠΠ.

    Η Γερμανική επίθεση
    Η Γερμανική αεροπορική και χερσαία επίθεση κατά του Βελγίου και της Ολλανδίας θα ξεκινήσει στις 10 Μαΐου 1940. Κατά της Γαλλίας από τις 10 έως και τις 12 Μαΐου θα εκτελεστούν μόνο αεροπορικές επιδρομές. Ταυτόχρονα θα εφαρμοστεί το σχέδιο «Ντυλ» και η Γάλλο-Βρετανική Ομάδα Στρατιών θα εισέλθει στο Βελγικό έδαφος.

    Η Γερμανική επίθεση κατά της Γαλλίας δια των Αρδεννών θα εκτοξευτεί τη νύκτα της 12ης προς την 13η Μαΐου, όταν η βόρεια ισχυρή Γάλο-Βρετανική Στρατιά θα έχει εισέλθει εντός του Βελγικού εδάφους. Επτά ΤΘ Μεραρχίες διήλθαν τις Αρδέννες και κατευθύνθηκαν προς τον ποταμό Μεύση, μεταξύ των πόλεων Σεντάν και Ναμύρ, επιδιώκοντας να επιτύχουν μια ταχεία διάρρηξη της εκεί Γαλλικής αμυντικής τοποθεσίας. Κάτω από τα μαζικά πυρά αεροσκαφών καθέτου εφορμήσεως, πυροβολικού και αρμάτων, δημιουργήθηκαν προγεφυρώματα στην δυτική όχθη του ποταμού. Η Γαλλική άμυνα εξαρθρώθηκε ταχέως και οι εκεί Γαλλικές δυνάμεις κατέρρευσαν σε τέτοιο βαθμό, ώστε το βράδυ της 14ης Μαΐου, 5 ΤΘ Μεραρχίες βρίσκονταν εντός των προγεφυρωμάτων και ξεχύνονταν προς τα δυτικά και τη Μάγχη.

  84. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Μπα, με είχε συνεπάρει η σύλληψη του μεγαλειώδους ελιγμού του Λεσκοβικίου!

  85. Ο/Η npo λέει:

    @ ΑΓΗΣΙΛΑΟΣ
    κάνεις μια εικασία που μπορεί να έχει βάσεις και την μετατρέπεις σε «αλήθεια». Θα εκφράσω κι εγώ δύο εικασίες ως παντοτινές και αναλλοίωτες αλήθειες.

    – Ακόμα κι αν είχε επικρατήσει ο Βενιζέλος κανείς δεν ξέρει το τελικό αποτέλεσμα.
    – Καλός ο Βενιζέλος, αλλά κι αυτός ήταν άνθρωπος, όχι x-man.

    @ Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος
    και γω είχα παρόμοια απορία. Έτσι απο περιέργεια.
    Ποιός να ξέρει τι παίχτηκε. Μπορεί να είχε πέσει (ο Σαρρηγιάννης) σε δυσμένεια, μπορεί να συμφώνησε 100% με το σχέδιο μέσω Αλμυράς, μπορεί να ήταν και δικιά του ιδέα.

  86. Με την σοφία της εκ των υστέρων γνώσης το σχέδιο σαφώς ήταν επιπόλαιο/καταδικασμένο/καταστροφικό/παράφρον κλπ. Ήταν όμως και τολμηρό/ανορθόδοξο/απροσδόκητο/διετάρασσε τις ισορροπία των κεμαλικών κλπ.

    Αν υιοθετείτο ο πρώτος ΤΕ και αποτύγχανε (ή ακόμη και αν επετύγχανε!), δεν θα μιλούσαμε για επανάληψη της Μάχης Κιλκίς-Λαχανά; Για εξόρμηση σε καλά ωργανωμένες τοποθεσίες με την λόγχη; Για κατά μέτωπο επιθέσεις που αποδεκατίζουν το στράτευμα; Δεν θα λέγαμε ότι ο ΕΣ δεν διδάχθηκε τίποτα πάλι;

    Αν επετύγχανε ο τρίτος ΤΕ (που δεν απείχε και πάαααααααρα πολύ), δεν θα λέγαμε για μεγαλοφυά συλληψη, που αιφνιδίασε στρατηγικά τον εχθρό, αχρηστεύοντας μήνες ολόκληρους σκαψίματος; Δεν θα θριαμβολογούσαμε για επίθεση στο (σχετικά) αδύναμο σημείο του, εκεί που ποτέ δεν το φανταζόταν και όπου μόνο ένα στρατηγικός νους σαν τον [προσθέστε το όνομα της αρεσκείας σας] το είχε συλλάβει; Δεν θα τον χαρακτηρίζαμε υποδειγματικό, καθώς συνδυάζει συγκέντρωση δυνάμεων με παραπλανητική επίθεση, επίθεση στο αδύναμο σημείο της εχθρικής παράταξης, ανάληψη λελογισμένου κινδύνου (: προέλασης στην έρημο) κλπ;

    Αλλά δυστυχώς απέτυχε.

  87. Ο/Η npo λέει:

    @ Αθανάσιος Αναγνωστόπουλος
    Πολύ καλό σχόλιο. Η νίκη έχει πολλούς γονιούς, η ταλαίπωρη η ήττα είναι ορφανή.. Ενώ πιθανότατα και η ήττα και η νίκη ένα γονιό έχουν, την αβεβαιότητα του πολέμου και των ανθρωπίνων 🙂

    Νομίζω πάντως πως το Β’ μέρος θα μας δώσει αρκετές απαντήσεις μαζί με περισσότερη τροφή για κουβέντα. Διότι όσο περισσότερα ξέρεις, τόσο αυξάνονται και τα άτιμα που δεν ξέρεις🙂 Αναμένω.

  88. Ο/Η npo λέει:

    … και ορμώμενος απο το σχόλιο του @Αθανάσιου Αναγνωστόπουλου θέλω να πω μια σκέψη μου, που είναι ακριβώς το σημείο που δεν κατανοεί ο φίλος +-.

    Ο φίλος +- θέλει σιγουράτζες. Ζήλεψε τους Τούρκους προφανώς. Κι εγώ, γιατί ο πόλεμος είναι πολύ σκληρό πράγμα και 10 φορές σκληρότερο όταν τον χάνεις. Αλλά το πρόβλημα είναι πως δεν υπάρχουν σιγουράτζες πριν τελειώσουν όλα. Μπορείς να είσαι υπομονετικός, να κάνεις τις προεργασίες σου αν ο χρόνος στο επιτρέπει, πάλι όμως σιγουράτζα δεν υπάρχει. Κι όταν οι Τούρκοι εισέβαλαν στην Κύπρο, μπορεί να εισέβαλαν υπο τις καλύτερες προϋποθέσεις και να όλα να κύλησαν τελικά ομαλά γι αυτούς αλλά σιγουράτζα δεν ήταν. Η καρδούλα τους το ξέρει.

    Όχι, σιγουράτζες δεν υπάρχουν, αν θες σιγουράτζες φίλε +- απλά δεν κάνεις τίποτα και περιμένεις να σου φορέσουν οι άλλοι καπέλο τα μελλούμενα. Όμως απο την στιγμή που θα μπείς στο χορό δεν έχει σημασία αν θα νικήσεις ή θα ηττηθείς, σημασία έχει να μπείς σαν winner και να τα δώσεις όλα ή σαν loser και να παραιτηθείς ψάχνοντας για δικαιολογίες.

    Γι αυτό κι εμένα δεν με ενδιαφέρει τόσο αν ο τάδε ελιγμός ήταν τελικά σωστός ή όχι αλλά θέλω να δω απο το παρασκήνιο αν η νοοτροπια ήταν «τα δίνω όλα». Σε πολιτικό και σε στρατιωτικό επίπεδο. Ο τίτλος του άρθρου είναι εύγλωττος: Στρατηγική Παραίτηση.

    Περιμένουμε λοιπόν το μέρος Β. 🙂

  89. Δύο στοιχεία ακόμα, γνωστά πιθανόν στους εγκρατέστερούς μου, άγνωστα σε μένα:

    Η Επίτομη Ιστορία της ΔΙΣ δεν αναφέρει απώλειες κατά την διάβαση της Αλμυράς Ερήμου. Αναφέρει «υπερβολικό σωματικό κάματο» στην σελ. 284 (και «πολύ μικρή» αντίδραση των Τούρκων), πράγμα εύλογο και αναμενόμενο, αλλά όχι απώλειες. Ο στρατός απέδειξε αμέσως μετά ότι μπορούσε άλλωστε να πολεμήση.

    Από την σελ. 288 προκύπτει επίσης ότι η τουρκική ηγεσία αντελήφθη το ελληνικό σχέδιο (και διέταξε συναφώς μετακινήσεις στρατευμάτων) μόλις στις 08 και 09 Αυγούστου, αφού δηλαδή είχαν διαπεραιωθή νότια του Σαγγαρίου όλες οι προβλεπόμενες μονάδες. Ίσως να μην είναι ακριβώς άκρος αιφνιδιασμός, αλλά ούτε είναι και προέλαση στο στόμα του λύκου.

  90. Ο/Η ΔΙΚΑΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΙΚΡΟ ΗΡΩΑΣ λέει:

    Για το επιτελείο και τα χάλια του τι να πεις πια;

    Ότι τα ίδια συνεχίζονται μέχρις σήμερα;

    Ότι είχαμε τον Έβρο αδιαπέραστο και βγήκε το σχέδιο Βαριοπούλα και τρέχαμε και δεν φτάναμε!

    Δεν ξέρω τι γίνετε στο ΕΣ ξέρω όμως πως θα έπρεπε οι αξιωματικοί να βγάζουν σχέδια πολέμου.

    Είτε παίζοντας τον εχθρό, είτε επιθετικά, είτε αμυντικά!

    Λυπάμαι μα δεν βλέπω να έχει γίνει ποτέ μα ποτέ αυτό δυστυχώς!

    Η κατάσταση είναι τραγική αλλά θα ήθελα από τον Αρματιστή να αναφερθεί για τον Νομό
    Έβρο και τα σχέδια επίθεσης των τούρκων, γιατί ας μην ξεχνιόμαστε το σχέδιο Βαριοπούλα δεν έχει γίνει όλο γνωστό αλλά μόνο ο ΑΝΑΣΚ!

  91. Ο/Η Ilias stampoulidis λέει:

    Να προσθεσω οτι οσο καλους ελιγμους και να κανεις, οσο καλα οπλα και να χεις αν δεν εχεις κανει προπαρασκευη πισω απο τις γραμμες του αντιπαλου τα πραγματα ειναι δυσκολα αν επιτεθεις ετσι «γεια σας ηρθα»…
    Στα βαθη της Μ. Ασιας ειχαμε Ποντιους, Καπαδοκες, αρμενιους, Ασσυριους, κρυπτοχριστιανους κλπ ολοι αυτοι επρεπε να αξιοποιηθουν πολυ πριν για υπονομευση, δολιοφθορες, δολοφονιες, συλλογη πληροφοριων, προπαγανδα, διασπορα ψευδων ειδησεων, κλπ! Εμεις τι;
    Αντιθετα ο κεμαλ διεπρεψε το 1922 σ αυτα, οπως και στην κυπρο εκαναν πολυ καλη δουλεια πριν την εισβολη και το αποκομισαν αυτο ή και στη συρια σημερα….
    Εμεις αντιστοιχα δρασαμε με τον Μακεδονικο Αγωνα και ετςι στους βαλκανικους πολεμους απογειωθηκαμε!
    Ο δε βασιλιας Φιλιππος ηταν πολυ καλος σε τετοια προπαρασκευη…

  92. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η npo λέει: 8 Σεπτεμβρίου 2016 στο 17:05

    «…Ο φίλος +- θέλει σιγουράτζες….»
    Λυπαμαι πολυ, αλλα μαλλον δεν εχεις κατανοησεις το νοημα των σχολιων μου. Δεν αυτο το νοημα, «οι σιγουρατζηδες».
    Πολυ, απλα, εαν ανοιξεις, την ΔΙΣ, τον Δουσμανη, ή και αλλους, θα παρατηρησεις, οτι η στρατια πριν ξεκινησει την εκστρατεια στον σαγγαριο δεν ηταν δομημενη για μια τετοια αποστολη.
    Επιγραμματικα:
    με βαση τους πινακες συγκροτησης:
    -Μεραχιες με το πολυ 10.000 ανδρες αντι των περιπου 15.000; Δηλαδη, ξεκινουν εκστρατεια με την δυναμη μειωμενη κατα το 1/3;
    -οι αναγκες σε κτηνη σε ΜΠ, και ΣΠΠ, ξεπερνουσαν κατα 25% αυτων που ηταν διαθεσημα σε ολοκληρη την στρατια. Δεν υπολογισα καθολου, τις απαιτησεις αλλων μοναδων επιπεδου ΣΣ και Στρατιας, Αν βαλω και αυτες στην ζυγαρια τα «κενα» μαλλον ειναι της ταξεως του 30%. Πρεπει να καταλαβεις, οτι με τα δεδομενα της εποχης, τα κτηνη, εφταναν με το ζορι για 6 εως 7 μεραρχιες το πολυ, υπο την διοικηση 2 ΣΣ εαν μπρουσαν. Απλα δεν υπηρχαν κτηνη και για τους υπολοιπους! Και αυτο χωρις να υπολογιστον οι αναγκες για διατηρηση εφεδρικου αποθεματος, εξαιτιας της μειωσης της μεταφορικης ικανοτητας απο θανατους των κτηνων. Τα παραδειγματα εδω, τετοιου προβληματος, ξεκινουν απο τους βαλκανικους.
    -Τα Ελληνικα ΣΣ, ηταν δομημενα, απο το 1917, με βαση την τριαδικη συνθεση. Το 1921, και υστερα το 1922, προστεθηκε μια 4η ΜΠ, χωρις να γινουν οι οργανωτικες αλλαγες σε μια σειρα απο μοναδες επιπεδου ΣΣ: ΣΒΠ, ΣΠΠ, Τγ Μηχ/κου, επιμελητεια,κλπ. Ηταν δομημενα για να υποστηριζουν «3» ΜΠ και διαχειρηστηκαν «4». +33% Αυξημενες αναγκες με τις ιδιες μοναδες. Ειναι ή δεν ειναι τεντομενο το «σκοινι»;
    -Ειδες ποτε επιθετικες επιχειρησεις σε εχθρικη χωρα χωρις ιππικο; ή με λιγοστο; Αυτη ειναι η περιπτωση της Στρατιας στον Σαγγαριο. Υπηρχαν μονο οι μεραρχιακες ημιλαρχιες, και η ΤΞΙ. Τα ΣΣ δεν ειχαν καθολου!
    Που ειναι ο Παπαγος με τις Ομαδες ανγνωρισεως των μεραρχιων και των ΣΣ; Αυτες τις χρειαζονταν απο το 1919, και οχι απο το 1936! Ετσι για να καταλαβεις την διαφορα. Του πως επρεπε να ειναι οργανωμενοι και του πως δεν ηταν.
    -Πυροβολικο: Παρα τις ελλειψεις, σε αντιθεση με τον Κεμαλ, δεν συγκεντρωσαν το βαρυ πυροβολικο στους σχηματισμους που θα σηκωναν το βαρος της κυριας προσπαθειας, αλλα το μοιρασαν, λιγο πολυ, ομοιομορφα σε ολους. Ξεχνας τις επιλογες του Κεμαλ, κατα την μαχη της «εξεχουσας»; για ξαναπηγαινε σε εκεινα τα πολυ ομορφα αρθρα και δες τι επιλογες εκανε αυτος και ποιες εκανε ο χατζηανεστης.
    -Το ιδιο και με την αεροπορια. Ομοιοομορφα παντου. Αντι τα λιγα αεροσκαφη, να εχουν μια διαφορετικη κατανομη. Σκεφτηκε κανενας γιατι ποτε δεν εγιναν αποστολες βομβαρδισμου του εχθρικου πυροβολικου με συστηματικο τροπο με σκοπο την φυσικη καταστροφη του;

    Αυτα δεν ειναι πραγματα που σκεφτονται μονο οι «σιγουρατζηδες». Ειναι προβληματα που πρεπει να εχουν βρει λυση πριν ακομη ξεκινησει καποιος να μιλα για εκστρατεια. Δεν ειναι «περιπατος», ειναι εκστρατεια. Και για αυτον τον λογο πας «καλυμμενος».

    Εγω, απλα τους «πιανω» πανω σε λιγα, αλλα βασικα ζητηματα, Ισως τελικα, η «ανεπισημη» της Κιουταχειας, ηταν ακριβως για αυτον τον λογο. Η Στρατια ειχε εξαντλησει την δυνατοτητα που ειχε για περαιτερο προωθηση. τα προβληματα αυτα, οπως και αλλα, που δεν αναφερω, αλλα μπορουν να εντοπιστουν, καλυφτηκαν κατω απο το «χαλι». Οι αποθηκες του δορυλαιου αποτελεσαν τελικα την αιτια που επιλεχτηκε η περαιτερο προωθηση παρα περα. Το δελεαρ της Αγκυρας, παρα ηταν τετοιο.

    «σιγουραζτης»;

    .+-

  93. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @ Τελεία,

    «Πολυ, απλα, εαν ανοιξεις, την ΔΙΣ, τον Δουσμανη, ή και αλλους, θα παρατηρησεις, οτι η στρατια πριν ξεκινησει την εκστρατεια στον σαγγαριο δεν ηταν δομημενη για μια τετοια αποστολη.»

    Σωστόν.

    Όπως ο Βρετανικός, ο Αμερικανικός και ο Σοβιετικός στρατός, πριν ξεκινήσουν την εμπλοκή τους στον Β’ ΠΠ ήταν προετοιμασμένοι για την αποστολή αυτή. (Πλάκα-πλάκα, ο μόνος στρατός προετοιμασμένος για την αποστολή του στον Β’ ΠΠ ήταν ο Γαλλικός).

    Και κυρίως: όπως το ’19 ο κεμαλικός στρατός ήταν προετοιμασμένος για την αποστολή αυτή, κι εμείς ανώριμα πήγαμε και πέσαμε πάνω του.

    Τι να πω…

  94. Ο/Η '+- λέει:

    @Ο/Η Βελισαριος λέει: 11 Σεπτεμβρίου 2016 στο 11:36

    Ειλικρινα, πριν την εκστρατεια του Σαγγαριου ειχαν περασει τουλαχιστον 18 μηνες πολεμου, με αναλογη εμπειρια (βλεπε καταληψη Προυσα). Ο οποιοσδηποτε σχεδιασμος, για προωθηση των ελληνικων δυναμεων, σε βαθος, μεχρι την αγκυρα, ή ακομη και βαθυτερα εαν χρειαζονταν, ακομη και εαν υποτεθει οτι δεν ειχε ληφθει σοβαρα υποψη μεχρι την ανοιξη του 1921, σε εκεινη την χρονικη στιγμη (ανοιξη του 1921) επρεπε να υπολογιζε παρα πολυ περισσοτερα, απο οσα τελικα εκαναν. Δεν γινεται απλα, να «αντιγραφουν» τον Ναπολεοντα στην εκστρατεια στην Τσαρικη Ρωσια! Ορισμενα, λαθη, μοιαζουν να ειναι αντιγραφη «καρμπον», εκεινων των γαλλων!
    Η περιπτωση των κρατων του Β΄ΠΠ, οπως αναφερεις σαν παραδειγμα, δεν ειναι το ιδιο πραγμα.
    Συγκρητικα, ουτε οι Ελληνες της επαναστασης ηταν οργανωμενοι το 1821, αλλα και παλι τα καταφεραν απεναντι σε οργανωμενα και τακτικα στρατευματα.
    Με την σημερινη ορολογια, ο Κεμαλ, αρχικα, επελεξε τον «ασυμετρο πολεμο» πριν οργανωθει και ξεκινησει επιχειρησεις με τακτικα στρατευματα. Οι επιλογες του, με την κριση του σημερα, οπως φανηκε και στην περιπτωση της «εξεχουσας», δειχνουν εναν που εχει μελετησει το προβλημα, τουλαχιστον σε ικανοποιητικο βαθμο, με ολα τα συν και τα πλην. Εκμεταλευτικε παρα πολυ καταστασεις για να καλυψει κενα και προβληματα. Και του «βγηκε». Δες την περιτπωση με το μηχανουργειο πυροβολικου που δυο φορες, το μετακινησε.
    Αντιθετα, η Ελληνικη πλευρα, υποδεικνειει οτι εχει υποτημησει παρα πολλες φορες, παρα πολλα σημαντικα θεματα. Δεν κανω διακριση εαν οι μεν, ηταν «ετσι» και οι δε, «αλλοιως». Κοινο το κακο.
    Η βασικη τοποθετηση μου, το επαναλαμβανω, ειναι οτι, το θεμα της ελληνικης παρουσιας στην Μ. Ασια, και οχι απλα στην Σμυρνη, επρεπε να ειχε μελετηθει πολυ νωρητερα απο την ανοιξη του 1921. Επρεπε να επεκταθει η ελληνικη ζωνη κατοχης; μεχρι που τους επερνε;
    Το εκαναν, δεν το εκαναν, ειναι ενα αλλο κεφ.
    Με την εκστρατεια στον σαγγαριο, ακομη και εαν ο Παπουλας αποδεικνειονταν ενας αλλος «Μεγας Αλεξανδρος», πραγμα που και εγω αμφισβητω, η «νικη» αυτη θα ειχε παντα «κοντα ποδια» εξαιτιας των προβληματων που εχω σχολιασει. Επροκειτο στην ουσια για εναν «μαραθωνιο», συγκρησιμο, για τα ελληνικα δεδωμενα, με την εκστρατεια στην Ρωσια του Ναπολεοντα.
    Και στις δυο περιπτωσεις την πατησαν!

    .+-

  95. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Τα πράγματα είναι απλά, και τείνεις να μπερδεύεσαι:

    Ουδείς στρατός ξεκινά «απολύτως προετοιμασμένος» για το είδος του πολέμου που θα διεξαγάγει. Είναι ίδιον της φύσης του πολέμου αυτό.

    Ο ΕΣ το ’21 που διεξήγαγε τις υπό συζήτησιν επιχειρήσεις, μπορεί να είχε οργανωθεί ακόμη καλύτερα. Ωστόσο, αυτός ήταν. Κι αυτός που ήταν, ως είχε, κέρδιζε τις μάχες, επειδή είχε (ακόμη, τότε) ανώτερη ισχύ. Και το πρόβλημά του δεν ήταν η μορφή που είχε, αλλά η εξωφρενική ανικανότητα των διοικούντων – πολιτικών και στρατιωτικών. Με αυτή τη μορφή που είχε κέρδισε στις 8 Ιουλίου, και για το ότι η νίκη του δεν ήταν ολοκληρωτική, εμφανέστατα δεν έφταιγε η μορφή του στρατού αλλά η αδράνεια των σχηματισμών (που, επειδή οφειλόταν στους διοικούντες, όποια μορφή και να είχε, πάλι ίδια θα ήταν). Και 300 μεραρχίες ιππικού να είχε, άμα ο διοικητής δεν τις κουνάει, τι σημασία έχει; Στις 8 Ιουλίου δεν έφταιγε καμία «μορφή του στρατού».

    Και τέλος, και το κυριότερο: Υπάρχει καμία ένδειξη ότι στον δισταγμό του Παπούλα για προέλαση (στο διάστημα 9 Ιουλίου – 16 Ιουλίου) έπαιξε κάποιον ρόλο η… αμφιβολία του Παπούλα για τη μορφή του στρατού;;; Κάποια ένδειξη ιστορική, όχι κάποια δική σου θεωρία χωρίς ιστορική βάση. Γιατί αν αρχίσουμε να λέμε ό,τι θέλουμε, μπορώ να επινοήσω κι εγώ διάφορες θεωρίες.

  96. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η Βελισαριος λέει: 11 Σεπτεμβρίου 2016 στο 15:04

    «…Ωστόσο, αυτός ήταν. Κι αυτός που ήταν, ως είχε, κέρδιζε τις μάχες, επειδή είχε (ακόμη, τότε) ανώτερη ισχύ. Και το πρόβλημά του δεν ήταν η μορφή που είχε, αλλά η εξωφρενική ανικανότητα των διοικούντων – πολιτικών και στρατιωτικών…»
    Συμφωνω. Αλλα το ενα δεν απορριπτει το αλλο. Εαν ο Παπουλας δεν «εκανε», οκ! Αλλα οχι και να υποτιμαμε την προπαρασκευη. Μην βιαζεσαι. Εαν δεν θεωρουμαι αδιακριτος, νομιζω οτι κοιτας ενα απο τα «δεντρα». Κοιτα και λιγο παραπερα….
    Και ο Ναπολεοντας ηταν φοβερος, αλλα η επιμελητεια στην ρωσια τον προδοσε. Νικουσε συνεχεια μεχρι ενα σημειο. Υστερα την πατησε. Εαν βασιστω σε αυτα που λες, ο Μεγας Αλεξανδρος δεν θα ειχε οργανωσει την επιμελητεια, θα βασιζονταν στον αυτοσχεδιασμο. Ουτε θα υπηρχε προπολεμικη προπαρασκευη σε μονιμη βαση.
    Βλεπω οτι η προπαρασκευη εχει υποτημηθει. Εχει υποτημηθει η ισχυς πυρος, και ενα σωρο αλλα…Δεν μπορει να μας «φταιει» αποκλειστικα ο Παπουλας. Στην Κιουταχεια, υπηρχε συσκεψη. Συμμετειχαν οι παντες. Δεν γινεται οι υπολοιποι «λευκες περιστερες» και αυτος το «μαυρο προβατο». Η συσκεψη ειχε μια σημαντικη αιτια, που προσωπικα θεωρω οτι μονο του ο Παπουλας δεν μπορουσε ουτε επρεπε να παρει αποφαση.
    Μετα το Εσκι σεχηρ, υπηρχε ενα διλημμα. Αυτο δεν ηταν απλο. Πανε προς αγκυρα, ή μενουν εκει.
    Δεν υπαρχουν πρακτικα! Αυτο δεν σημαινει οτι δεν συζητηθηκε ενα τετοιο θεμα. Ουτε οτι δεν συζητηθηκαν, ορισμενα απο εκεινα που εχω παρατηρησει. Οπως ο Ναπολεοντας, θα πηγαιναν βαθυτερα στην Τουρκια. Δεν ειναι απλος περιπατος. Υποθετω οτι ειχαν την ελπιδα οτι θα κατεστρεφαν το Κεμαλ, καπου δυτικα της Αγκυρας, Ακομη και να το καταφερναν, ο Κεμαλ, θα ξαναδημιουργουσε τον στρατο του απο το μηδεν εαν χρειαζονταν. Χωρια το οτι υπηρχαν ανατολικα της αγκυρας αλλες μεραρχιες, νομιζω περιπου 8 με 9, που μεχρι την 9η αυγουστου δεν ειχαν συμμετασχει στις μαχες. Το βλεπω λιγο δυσκολο να καταστραφει ο Κεμαλικος στρατος. Απετυχαν στο Εσκι Σεχηρ. Τους πηρε «χαμπαρι» και το εδειξε. Ξεχνας υστερα την υποστηριξη των Μπολσεβικων, των Γαλλων και των Ιταλων. Το βλεπω πολυ δυσκολο σε μια εκστρατεια ΄που διαρκει μεγαλο χρονικο διαστημα με τον Κεμαλ, να ανεφοδιαζεται σχεδον, ανενοχλητα, εστω και με οικονομικα προβληματα, να τον καταφερουν. Θα επρεπε να φτασουν μεχρι το Καρς!
    Σαν σκηνικο ειναι εξαιρετικα τραβηγμενο. Ποιοι και ποσοι θα μπορουσαν να συνεχισουν μεχρι εκει εαν χρειαζονταν; ποσοι θα επρεπε να μεινουν πισω, να καλυπτουν τα μετωπισθεν απο την εχθρικη δραση των Τσετων (τον ξεχασες τον Φοχ); Υπηρξαν ή δεν υπηρξαν τετοια προβληματα και το καλοκαιρι του 1922;

    .+-

  97. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Φίλε +.-
    Μερικές σκέψεις
    Αν ο ΕΣ έφθανε στην Άγκυρα, ο Κεμάλ θα υποχωρούσε ανατολικότερα και θα έφτιαχνε νέες μεραρχίες αφού θα έφτιαχνε τον στρατό του από το μηδέν (όπως χαρακτηριστικά λες).
    Μου φαίνεται ότι κάμποσες παράμετροι που υπεισέρχονται δεν θίγονται. Μετά την αποτυχία προς Άγκυρα του ΕΣ, οι Γάλλοι και Ιταλοί ξεσάλωσαν και ανοικτά υποστήριζαν τον Κεμάλ. Ποιός βεβαιώνει ότι αν ο ΕΣ έφθανε στην Άγκυρα, Γαλλία και Ιταλία δεν θα μεταστρέφοντο (είχαν κρατήσει κάποια προσχήματα στο διπλωματικό πεδίο). Επίσης, πως γνωρίζουμε ότι ο Κεμάλ θα έσωζε το τομάρι του από τις εσωτερικές έριδες και ανταγωνισμούς της κεμαλικής πλευράς. Όπως γνωρίζεις έλαβε πλήρη εξουσιοδότηση και αρμοδιότητες από την Μεγάλη Εθνοσυνέλευση για να αμυνθεί της Άγκυρας. Ως αποτυχών στον ρόλο αυτό τι θεωρείτε πιθανότερο να του συνέβαινε σε σχέση με την θέση του; Με τις διατυμπανιζόμενες νίκες τον Δεκέμβριο του 1920 και Μάρτιο 1921 κατάφερε να συσπειρώσει γύρω του κόσμο. Ωστόσο, όταν τον Ιούνιο του 1920 ο ΕΣ είχε προελάσει σε 15 μέρες με μεγάλη άνεση ως την Προύσσα, το κύρος του είχε καταρρακωθεί. Τον έσωσαν, η συνεννόηση με τους Κούρδους, η νίκη του κατά των Αρμενίων, η σταδιακή προσέγγιση με Ρωσσία και τέλος . . . οι ελληνικές εκλογές που διέκοψαν τις επιχειρήσεις ουσιαστικά από τον Αύγουστο του 1920 ως τον Μάρτιο του 1921. Όμως ως και το καλοκαίρι του 1921 (τουλάχιστον) σημειώνονταν εσωτερικές εξεγέρσεις και κινήματα στην Ανατολία.
    Επειδή επικράτησε πλήρως μετέπειτα στο πολιτικό σκηνικό της Τουρκίας, δεν πρέπει να έχουμε την εντύπωση ότι από την αρχή έκανε ό,τι γούσταρε; Γι΄ αυτό και χρειάστηκε να πάρει εξουσιοδότηση και να αναλάβει αρχιστράτηγος. Ο παράγων Ρωσσία πως μπορούμε να υποθέσουμε ότι θα αντιδρούσε στον «σύντροφο» που στριμώχνονταν σε σχετικά άγονα εδάφη και με μικρή -μάλλον- φορολογική βάση για έσοδα. Μήπως της ερχόταν η όρεξη και επιχειρούσε να «απελευθερώσει» τους πρότερα προδομένους από αυτήν Αρμένιους; Ακόμα και το 1922 αμφισβητείτο ανοικτά o Κεμάλ και υπήρχαν σοβαρές αντιδράσεις στο εσωτερικό της πολιτικής σκηνής στην Άγκυρα και πίεζαν για γρήγορη σύναψη ειρήνης γιατί δεν άντεχε άλλο ο πληθυσμός. Το Εθνικό Συμβόλαιο είχε πάει περίπατο. Άρα, βάσει των παραπάνω ήταν πολύ πιθανό μετά από μια ελληνική κατάληψη της Άγκυρας ότι το κύρος του Κεμάλ θα είχε καταπέσει και διάφοροι παράγοντες θα ενεργοποιούντο για τον παραμερισμό του και τον συμβιβασμό.

  98. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Φίλε Κ/Δ ΚΒ,

    Αυτά που λες είναι ακριβέστατα. Παρ’ όλα αυτά, σε σχέση με το κείμενο που είναι αναρτημένο, να επαναλάβω το ουσιώδες: από ΠΟΥΘΕΝΑ, μα από ΠΟΥΘΕΝΑ δεν προκύπτει ότι υπήρξε απροθυμία προέλασης εξ αιτίας πολιτικών υπολογισμών. Άλλωστε, αυτός που κατ’ εξοχήν θα όφειλε να κάνει πολιτικούς υπολογισμούς, η Κυβέρνηση και ο Πρωθυπουργός, επιζητούσαν την καταστροφή του Κεμάλ, και δεν έκαναν καμία σκέψη παρόμοια με αυτές που αναφέρονται (ή τουλάχιστον, δεν υπάρχει καμία ένδειξη για τέτοιες σκέψεις). Κατά μείζονα λόγο, δεν υπήρχαν τέτοιες σκέψεις στο επιτελείο της Στρατιάς (που, άλλωστε, δεν ήταν και δουλειά του να κάνει τέτοιους υπολογισμούς).

    Η συζήτηση για το αν η Στρατιά ήταν «απρόθυμη» επειδή ο… Παπούλας έκανε υπολογισμούς υψηλής στρατηγικής, είναι τελείως άστοχη. Ο Παπούλας, κοιτάζοντας αμήχανα το τι συμβαίνει, ανησυχούσε. Τα απομνημονεύματά του είναι διαφωτιστικά: αυτός «απλώς προήδρευε» της Στρατιάς.

  99. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει: 11 Σεπτεμβρίου 2016 στο 19:05

    Φιλε Κ/Δ ΚΒ, κατανοω αυτο που λες. Εκεινο για το οποιο δεν ειμαι σιγουρος ειναι η καταληξη.

    «.. Άρα, βάσει των παραπάνω ήταν πολύ πιθανό μετά από μια ελληνική κατάληψη της Άγκυρας ότι το κύρος του Κεμάλ θα είχε καταπέσει και διάφοροι παράγοντες θα ενεργοποιούντο για τον παραμερισμό του και τον συμβιβασμό…»

    Εδω θα επρεπε κανονικα, να υπαρξει μια μελετη της εσωτερικης (για την Τουρκια) πολιτικο-κοινωνικης καταστασης και πως αυτη μεταβληθηκε διαχρονικα. Πιστευω οτι μονο οι Τουρκοι Ιστορικοι, ειναι σε θεση να σε (μας) βοηθησουν και να σου (μας) επιτρεψουν να αποκτησεις (-ουμε) μια τετοια εικονα.

    Δυστυχως δεν εχω πολυ μεγαλες μαντικες ικανοτητες.

    Τετοιες περιπτωσεις, οπως εσυ ανεφερες, υπαρχουν και αλλου στην ανθρωπινη ιστορια. Υπαρχει ενα σημειο «καμπης». Εγω δεν γνωριζω το συγκεκρημενο της Τουρκικης Κοινωνιας και Τουρκικων Θεσμων εναντι του Κεμαλ.

    Εχω μονο να παρατηρησω, οτι μεχρι εκεινη την στιγμη, μπορεσε και αντιμετωπισε, την διαδοχικη απωλεια, σημαντικου γεογραφικου χωρου μεχρι και το Εσκι Σεχηρ, διατηρωντας ταυτοχρονα την ηγεσια. Καταφερε να εχει την υποστηριξη της Τουρκικης Εθνοσυνελευσης. Πιστευω οτι σε εναν πολεμο «υπερ βωμων και εστιων», οπως ηταν εκεινος που εκαναν οι Τουρκοι, αυτο ας μην το ξεχναμε, η απωλεια της Αγκυρας θα αποτελουσε αλλο ενα σταδιο. Ισως θα τρυκλιζε αλλη μια φορα η καρεκλα του, αλλα δεν θα την εχανε.

    Η Αγκυρα μπορουσε να αποτελεσει το σημειο «καμπης»; Προσωπικα μαλλον οχι. Εφοσον ηταν σε θεση να ανασυγκροτει τις δυναμεις του, με εξωτερικη βοηθεια, ηταν σε θεση και να μπορει να αντιμετωπισει τον ΕΣ ακομη και μετα την απωλεια της.

    Αυτο που ειδα ηταν οτι ειχε αποφυγει να χασει τον στρατο του για την διατηρηση του εδαφους, απεναντι στους αποτυχημενους τελικα ελιγμους του Παπουλα που βασιζονταν, μαλλον, σε αυτον τον λογο. Ετσι λοιπον, εαν η Αγκυρα μετατρεπονταν σε «παγιδα» για τις δυναμεις του, πιστευω οτι θα την «αφηνε».

    Θα ηθελα ομως να παρατηρησω, οτι ο ΤΣ, δεν ηταν ο ιδιος το καλοκαιρι του 1921, σε σχεση με το παρελθον.
    Ο Κεμαλ αν και ειχε χασει το Δορυλαιο, προσπαθησε το ιδιο να το επανακτησει. Ειχε δημιουργησει δυναμεις εφεδρικες για αυτον τον λογο. Εαν δεν απατωμαι, ο Δουσμανης στο βιβλιο του, ειχε παρουσιασει σε ενα σημειο μια ενδιαφερουσα παρατηρηση σχετικα με τον τροπο που αμυνονταν ο Κεμαλ.

    Συμφωνω επισης με την αποψη του Βελισαριου για τους λεγομενους «πολιτικους υπολογισμους».

    .+-

  100. Ο/Η ΑΓΗΣΙΛΑΟΣ λέει:

    βλεπω οτι παλι δεν μπηκαν στο νοημα ορισμενοι και ψαχνουν πραγματα εκει που δεν υπαρχουν και δεν βλεπουν αλλα τα οποια ξεκαθαρα υπαρχουν…
    ειναι παρα πολυ απλα τα πραγματα, τα εχω γραψει και πιο πανω τα εχει γραψει και κατ επαναληψιν κι ο βελισσαριος
    η απιστευτη ανικανοτητα ασχετοσυνη και ανεπαρκεια του καθστωτος της μεταπολιτευσης εφερε την απολυτη καταστροφη. απετυχε παταγωδως ολη η πολιτικη και στρατιωτικη ηγεσια με γουναρη παπουλα χατζηανεστη και λοιπους κρετινους
    το οτι απετυχαν αυτοι πανηγυρικα δεν σημαινει οτι η νικη ηταν αδυνατη ή οτι δεν μπορουσε να πετυχει κανεις.
    πιστευουμε ακραδαντα οτι αν συνεχιζαν να ειναι οι βενιζελικοι στην εξουσια η μικρασιατικη εκστρατεια θα ηταν αν οχι περιπατος, μια παρα πολυ ευκολη υποθεση.
    για την αγκυρα εχω γραψει παραπανω το βαζω ξανα εδω
    δεν ειναι οι υποθεεις του καθενος για το θεμα αλλα το σχεδιο των ιδιων βασιλικων τι θα εκαναν σε περιπτωση νικηφορας καταληψης της αγκυρας

    λοιπον οσο κιαν σας φαινεται απιστευτο υπηρχε σχεδιο και απο τους βασιλικους!
    δεν ηταν φυσικα η προελαση και περαν της αγκυρας προς καισαρεια ή σεβαστεια( οπως λεει η μαρξιστικη προπαγανδα και η επικρατουσα αριστερη ιστοριογραφια), αλλα καταστροφη των παντων εκει, καταδιωξη του κεμαλ μεχρι τον αλυ ποταμο , επιστροφη και παιρνω τη γραμμη ποντοηρακλεια-ατταλεια(δειτε σεναν χαρτη τουρκιας)χωρις αγκυρα αλλα με ικονιο μεσα και σπαρτη της πισιδιας και με τελεια γεωφυσικη καλυψη, παιρνω την Πολη, κανω ανταλλαγη πληθυσμων και τελος!
    βεβαια αφηναν τον ποντο απεξω αλλα ας μην ειμαστε και πολυ αυστηροι μαζι τους….

    κλινω με μερικες ιστορικες φρασεις που πρεπει να βαλουν σε σκεψεις ολους τους πατριωτες που ψαχνουν την ιστορικη αληθεια….

    Η ρήση του Λόιδ Τζορτζ, όταν η Ελλάδα φάνταζε ως η μελλοντική μεγάλη δύναμη στην Αν. Μεσόγειο: ««Τίποτα λιγότερο της προδοσίας από την ελληνική πλευρά ή ανικανότητας που ισοδυναμεί με προδοσία, δεν θα ήταν δυνατόν να καταστήσει τους Τούρκους της Ανατολίας ικανούς να επιδράμουν στη Σμύρνη και να ρίξουν τους Έλληνες στη θάλασσα».

    Όπως και η διαπίστωση του ιστορικού Douglas Dakin : «…Ακόμα και σήμερα δεν έχει σιγάσει η διαμάχη γύρω από το ζήτημα γιατί οι ελληνικές δυνάμεις που υπερτερούσαν αριθμητικά και δεν ήταν πολύ χειρότερα εξοπλισμένες από τα στρατεύματα του Κεμάλ, οδηγήθηκαν σ’ αυτή την καταστρoφική ήττα.» ( “H ενοποίηση της Ελλάδας 1770-1923”, εκδ. ΜΙΕΤ)

    Ο Αμερικανός συγγραφέας Ερνεστ Μίλερ Χέμινγουεϊ (Ernest Miller Hemingway) εκείνη την εποχή κάλυπτε δημοσιογραφικά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο.
    Οι ανταποκρίσεις είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Για την πολιτική των μοναρχικών και του Λαϊκού Κόμματος μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920 έγραψε:

    «Οι Ελληνες ήταν πρώτης τάξεως πολεμιστές και, σίγουρα, κάμποσα σκαλοπάτια παραπάνω από τον στρατό του Κεμάλ. Αυτή είναι η άποψη του Γουίταλ. Πιστεύει ότι οι τσολιάδες θα είχαν καταλάβει την Αγκυρα και θα είχαν τελειώσει τον πόλεμο αν δεν είχαν προδοθεί. Οταν ο Κωνσταντίνος ήρθε στην εξουσία, όλοι οι Ελληνες αξιωματικοί που ήταν σε επιτελικές θέσεις υποβαθμίστηκαν αμέσως σε χαμηλότερες θέσεις. Πολλοί απ’ αυτούς είχαν πάρει τα γαλόνια τους με ανδραγαθήματα στο πεδίο της μάχης. Ηταν έξοχοι πολεμιστές και σπουδαίοι ηγέτες. Αυτό δεν εμπόδισε το κόμμα του Κωνσταντίνου να τους διώξει και να τους αντικαταστήσει με αξιωματικούς που δεν είχαν ακούσει ποτέ τους να πέφτει ούτε μια τουφεκιά. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να σπάσει το μέτωπο».

    Η αγνόηση, όμως, αυτής της αδυσώπητης διεθνούς πραγματικότητας και των σκληρών κανόνων της διεθνούς πολιτικής ήταν το εγκληματικό λάθος των πολιτικών αντιπάλων του Βενιζέλου και της πλειοψηφίας των εκλογέων της 1ης Νοεμβρίου. Ελαθε έτσι της προσοχής των ψηφοφόρων ότι η Συνθήκη των Σεβρών ήταν προσωπικό πολιτικό κεφάλαιο του Βενιζέλου κι επομένως η επικύρωσή της από τα συμμαχικά κοινοβούλια και η εφαρμογή της εξαρτάτο από την πολιτική επιβίωση του Κρητός ηγέτη. Οι δραματικές προειδοποιήσεις του ηγέτη των Φιλελευθέρων τόσο από το βήμα της Βουλής όσο και κατά τις τελευταίες προεκλογικές ομιλίες του, ότι τυχόν επαναφορά του Κωνσταντίνου θα συνεπέφερε τον κίνδυνο κατάλυσης των Συνθηκών των Σεβρών και του Νεϊγύ και συνεπώς «θα κατεστρέφετο η Ελλάς», δεν στάθηκαν επαρκείς για να μεταπείσουν τους εκλογείς.

    για την προελαση του βενιζελικου στρατου το καλοκαιρι του 20
    Ακόμα και ο Ουϊνστον Τσόρτσιλ που ανήκε στην ομάδα των Βρετανών που αντιτάσσονταν στην πολιτική του Λόιντ Τζορτζ αναφέρει: « Οι στρατηγοί των συμμάχων έτριβαν τα μάτια τους για τις αξιοσημείωτες και απροσδόκητες αυτές εκδηλώσεις ελληνικής ισχύος».

    Η εκλογική ήττα του Κλεμανσό στη Γαλλία κατά τον Ιανουάριο του 1920, έφερε στην εξουσία δυνάμεις που ανταγωνιζόταν τη βρετανική κυριαρχία στην Εγγύς Ανατολή. Παρόλη την αλλαγή στο Παρίσι η κυβέρνηση του Μιλεράν δεν εγκατέλιψε τις συμμαχικές της υποχρεώσεις. Ο Σβολοπουλος διατυπώνει ευθαρσώς την άποψή του ότι παρόλη την αλλαγή των συνθηκών «έως τη λήξη της πρωθυπουργικής θητείας του Βενιζέλου δεν είχε σημειωθεί οποιαδήποτε υπαναχώρηση έναντι των αρχικών κοινών προβλέψεων»

    Λόιντ Τζορτζ:
    «Kάθε τραγωδία είναι μίξη σφαλμάτων και ατυχημάτων… Ουδέποτε το φαινόμενο αυτό απεικονίστηκε εναργέστερα απ’ ό,τι στην ιστορία της ελληνικής αποτυχίας στον πόλεμο».

    Η επίσημη εφημερίδα του Κεμάλ στην Αγκυρα έγραφε στις 28 Οκτωβρίου 1920 για τις επερχόμενες ελληνικές εκλογές:
    «Οι ελληνικές εκλογές θα κρίνουν την τύχη του μικρασιατικού πολέμου. Πτώση του Βενιζέλου σημαίνει και πτώση της Ελλάδας στη Μικρά Ασία…»,

    ενώ στις διαδηλώσεις των Τούρκων εθνικιστών στην Αγκυρα κυριαρχούσε το σύνθημα: «Μπιν γιασασίν Μουσταφά Κεμάλ / Γιασασίν Κωνσταντίνος / Καχρολσούν Βενιζέλος» («Πολύ ζήτω στον Μουσταφά Κεμάλ / Ζήτω στον Κωνσταντίνο / Κατάρα στον Βενιζέλο»).

  101. Ο/Η npo λέει:

    100 χρόνια… Και ακόμα ασχολούμαστε αν οι Βενιζελικοί ήταν άγιοι και θεοί και οι Βασιλικοί προδότες και τυχοδιώκτες ή οι Βασιλικοί Θεοί και άγιοι και οι Βενιζελικοί τυχοδιώκτες και προδότες..

  102. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    @ +-

    Γράφεις ότι δεν έχεις μαντικές ικανότητες, αλλά διαρκώς προδικάζεις, με απόλυτη βεβαιότητα μάλιστα, τις εξελίξεις:

    «Ισως θα τρυκλιζε αλλη μια φορα η καρεκλα του, αλλα δεν θα την εχανε»

    «Ακομη και να το καταφερναν, ο Κεμαλ, θα ξαναδημιουργουσε τον στρατο του απο το μηδεν εαν χρειαζονταν»

    «Εφοσον ηταν σε θεση να ανασυγκροτει τις δυναμεις του, με εξωτερικη βοηθεια, ηταν σε θεση και να μπορει να αντιμετωπισει τον ΕΣ ακομη και μετα την απωλεια της.»

    Όμως στην ζωή και κυρίως στον πόλεμο δεν υπάρχουν βεβαιότητες. Τις μόνες βεβαιότητες που γνωρίζω εγώ, είναι δύο. 1) Αύριο ο ήλιος θα ανατείλει από την πλευρά του Υμητού (μένω στην Αθήνα) και 2) κάποια στιγμή στο προσεχές μέλλον όλοι μας θα πεθάνουμε.

  103. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η Αρματιστής λέει:12 Σεπτεμβρίου 2016 στο 16:23

    «Γράφεις ότι δεν έχεις μαντικές ικανότητες, αλλά διαρκώς προδικάζεις, με απόλυτη βεβαιότητα μάλιστα, τις εξελίξεις»

    δεν το προσεξες απο την αρχη το σχολιο μου.

    «…Εδω θα επρεπε κανονικα, να υπαρξει μια μελετη της εσωτερικης (για την Τουρκια) πολιτικο-κοινωνικης καταστασης και πως αυτη μεταβληθηκε διαχρονικα. Πιστευω οτι μονο οι Τουρκοι Ιστορικοι, ειναι σε θεση να σε (μας) βοηθησουν και να σου (μας) επιτρεψουν να αποκτησεις (-ουμε) μια τετοια εικονα.
    Δυστυχως δεν εχω πολυ μεγαλες μαντικες ικανοτητες.
    Τετοιες περιπτωσεις, οπως εσυ ανεφερες, υπαρχουν και αλλου στην ανθρωπινη ιστορια. Υπαρχει ενα σημειο «καμπης». Εγω δεν γνωριζω το συγκεκρημενο της Τουρκικης Κοινωνιας και Τουρκικων Θεσμων εναντι του Κεμαλ.
    Εχω μονο να παρατηρησω, οτι μεχρι εκεινη την στιγμη, μπορεσε και αντιμετωπισε, την διαδοχικη απωλεια, σημαντικου γεογραφικου χωρου μεχρι και το Εσκι Σεχηρ, διατηρωντας ταυτοχρονα την ηγεσια. Καταφερε να εχει την υποστηριξη της Τουρκικης Εθνοσυνελευσης. Πιστευω οτι σε εναν πολεμο «υπερ βωμων και εστιων», οπως ηταν εκεινος που εκαναν οι Τουρκοι, αυτο ας μην το ξεχναμε, η απωλεια της Αγκυρας θα αποτελουσε αλλο ενα σταδιο. Ισως θα τρυκλιζε αλλη μια φορα η καρεκλα του, αλλα δεν θα την εχανε…»

    «…Όμως στην ζωή και κυρίως στον πόλεμο δεν υπάρχουν βεβαιότητες. Τις μόνες βεβαιότητες που γνωρίζω εγώ, είναι δύο. 1) Αύριο ο ήλιος θα ανατείλει από την πλευρά του Υμητού (μένω στην Αθήνα) και 2) κάποια στιγμή στο προσεχές μέλλον όλοι μας θα πεθάνουμε…»

    Σιγουρα, οπως οτι ο ηλιος ανατελει παντα απο την ανατολη και οτι η σεληνη βρισκεται παντα εκει ψηλα.

    Μονο που οταν ο Γαλιλαιος ειπε «η γη γυριζει» και τεκμηριωσε, δεν αρεσε καθολου, και οι της ιερας εξετασης πηγαν να τον ψησουν στην πυρά, αν δεν τα «γυριζε». Σημερα υπαρχει κανενας που αμφισβητει οτι η η γη γυριζει;

    Κοιτα, σχολιαζω με βαση πληροφορηση που εχω, και που δημιουργησε μια αντιληψη, οπως κανεις και εσυ. Δεν συμφωνουμε, εχουμε διαφορετικη αντιληψη για καποιες πτυχες ορισμενων ιστορικων γεγονοτων

    Δημοκρατια δεν εχουμε;

    .+-

  104. Ο/Η .+- λέει:

    Επι τη ευκαιρια, τα πεδινα πουτιλοφ των 75χλς ή αλλοιως schneider MPD, το 1935 στις ταξεις του ΤΣ αριθμουσαν 350 συνολικα! αυτο, οπως και αλλα στοιχεια, για εμενα υποδεικνειει οτι οι Σοβιετικοι δεν θα αφηναν ποτε τον Κεμαλ μονο του και θα συνεχιζαν να τον εφοδιαζουν.

    .+-

  105. Ο/Η doomlord83 λέει:

    @ ΑΓΗΣΙΛΑΟΣ

    λοιπον οσο κιαν σας φαινεται απιστευτο υπηρχε σχεδιο και απο τους βασιλικους!
    δεν ηταν φυσικα η προελαση και περαν της αγκυρας προς καισαρεια ή σεβαστεια( οπως λεει η μαρξιστικη προπαγανδα και η επικρατουσα αριστερη ιστοριογραφια), αλλα καταστροφη των παντων εκει, καταδιωξη του κεμαλ μεχρι τον αλυ ποταμο , επιστροφη και παιρνω τη γραμμη ποντοηρακλεια-ατταλεια(δειτε σεναν χαρτη τουρκιας)χωρις αγκυρα αλλα με ικονιο μεσα και σπαρτη της πισιδιας και με τελεια γεωφυσικη καλυψη, παιρνω την Πολη, κανω ανταλλαγη πληθυσμων και τελος!
    βεβαια αφηναν τον ποντο απεξω αλλα ας μην ειμαστε και πολυ αυστηροι μαζι τους….

    Πηγή?

  106. Ο/Η .+- λέει:

    Συγχωρεστε με, αλλα το «λαθακι» μου ξεφυγε παλι. Προκειται για τα πεδινα «κανέ» των 75χλς που κατασκευαστηκαν κατοπιν αδειας απο την ρωσικη εταιρια πουτιλοφ, αφου αγοραστηκε πρωτα αυτη απο τους γαλλους.
    http://mikrasiatikhekstrateia.gr/stratoi/eksoplismoi_purovolikou/schneider_canet

    .+-

  107. Ο/Η Αρματιστής λέει:

    @ +-

    Αν κατάλαβα καλά θεωρείς τον εαυτό σου κάτι σαν τον Γαλιλαίο που τεκμηριώνει τις θέσεις του και έχεις απέναντί σου την ιερά εξέταση που δεν τις αποδέχεται και θέλει να σε σταυρώσει. Και μάλλον, την ιερά εξέταση την εκπροσωπώ εγώ που δεν συμφωνώ μαζί σου!!!

    Αν δεν σου αρέσει αυτό, εμένα έτσι μου ακούστηκε. Όμως μέχρι και τώρα, όπως γνωρίζεις, δεν έχω τοποθετηθεί επί των όσων αναφέρεις. Και ο λόγος είναι ένας τον οποίο εμμέσως πλην σαφώς τον έχω αναφέρει. Θα απαντήσω, εφόσον το κρίνω σκόπιμο, σε ότι αφορά το κείμενο. Δεν θα μπω στην διαδικασία διαλόγου για το σύνολο της εκστρατείας, όπως με συνέπεια επιδιώκεις.

    Επίσης, έχω την εντύπωση ότι από διάφορες λεπτομέρειες (τα schneider κανέ των 75 χ, το 1935 στις ταξεις του ΤΣ αριθμουσαν 350) οδηγείσαι σε εύκολα συμπεράσματα. Και ο ΕΣ, παρά την καταστροφή, παρά τις απαιτήσεις για την αποκατάσταση 1.300.000 προσφύγων, το 1926 διέθετε 496 ολοκαίνουργια πυροβόλα. (Το καλύτερο ορειβατικό πυροβολικό των Βαλκανίων. Αυτά που έγραψαν την ιστορία το 1940-41). Συν αυτά που διασώθηκαν από την καταστροφή του 1922. Ο φίλος ο Κ/Δ ΚΒ μπορεί να έχει τον χρόνο στα μετρήσει.

  108. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η Αρματιστής λέει: 12 Σεπτεμβρίου 2016 στο 18:21

    λυπαμαι πολυ. Αλλα βλεπω οτι τα σχολια δεν κατανοηθηκαν. Λαθος δικο μου. Δεν ειναι στις προθεσεις μου να σε θειξω σε προσωπικο επιπεδο, εξαιτιας των τοποθετησεων μου σε συγκεκρημενα ιστορικα γεγονοτα.
    Εχει κανει εξαιρετικη δουλεια στα κειμενα, και οπως συνηθιζεται να λεγεται αποτελουν «τροφη για σκεψη» και περαιτερο προβληματισμο.
    Δεν ειχα ποτε προθεση, ουτε σκοπο μια διαφορετικη αντιληψη για ορισμενα γεγονοτα, που εαν καποιος θελει, συμφωνει ή διαφωνει, να καταληξει σε κατι πολυ διαφορετικο ή να προσβαλει προσωπικα καποιον, οπως και εγω δεν θελω να με προσβαλουν προσωπικα.
    Δεν ειναι των προθεσεων μου, ουτε ηταν ποτε στο παρελθον.
    Λυπαμαι πολυ αν τα σχολια μου εχουν οδηγησει σε μια παρανοηση, ή παρεξηγηση.
    Με εκτιμηση
    .+-

  109. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Για να σχολιάσω και λίγο το θέμα της ανάρτησης σε σχέση με το επίπεδο των στρατιωτικών ηγετών της ΣΜΑ που ανέλαβε μετά τις εκλογές του 1920. Έχουμε τον Παπούλα έναν γενναίο διοικητή συντάγματος των Βαλκανικών Πολέμων, που ως το 1917 είχε προαχθεί σε υποστράτηγο, ήταν συμπαθής στις τάξεις του Στρατού, είχε καταδιωχθεί και φυλακιστεί εξαιτίας των πολιτικών του πεποιθήσεων και της δράσης του, είχε απωλέσει την επαφή με τις κοσμογονικές εξελίξεις στις στρατιωτικές υποθέσεις μεταξύ 1917-1918, αλλά δεν είχε τύχει κάποιας ακαδημαϊκής και επιτελικής μόρφωσης (το κύριο χαρακτηριστικό που θα τον καθιστούσε ικανό για ανάληψη αρχιστρατηγίας). Άρα αρχιστράτηγος αναλαμβάνει ένας συμπαθής «μπάρμπας», «μάρτυρας», νομιμόφρων στο μετανοεμβριανό καθεστώς. Εντάξει οι πολιτικοί προφανώς δεν μπορούν να διακρίνουν, βιάζονται γιατί παραιτείται ο Παρασκευόπουλος, ερωτάται ο Βασιλιάς, αλλά η απάντηση φθάνει αργά αφού έχει τοποθετηθεί ο Παπούλας. Εδώ μια ερώτηση, ποιός ο λόγος να ερωτηθεί ο Κωνσταντίνος και πριν ληφθεί η απάντηση να υπάρξει τοποθέτηση;
    Ο ίδιος πως αναλαμβάνει τα καθήκοντα αρχιστρατήγου; Δικαίωση των αγώνων του; Ο ίδιος δεν καταλαβαίνει ότι δεν έχει τα τυπικά στρατιωτικά προσόντα; Έχει υπ΄όψιν του που μπορεί να οδηγηθεί η μικρασιατική εμπλοκή; Το πιθανότερο είναι ότι κολακεύτηκε και δέχθηκε με το σκεπτικό ότι ούτως ή άλλως, θα έχει τον επιτελή του, τον οποίο ο ίδιος επιλέγει (Πάλλης μετεκπαιδευθείς στο Βερολίνο). Κρατάμε και για εγγύηση τον Σαρηγιάννη (μετεκπαιδευθείς στο Παρίσι) και δέσαμε. Ο ίδιος το λέει στο βιβλίο του, ότι ο Πάλλης όταν του άλλαξε το σχέδιο ενεργείας τον Μάρτιο του 1921, το δέχθηκε, αφού υποχώρησε μιας και ήταν γνωστό στους πάντες ότι ο Αρχιστράτηγος δεν είχε ακαδημαϊκή εκπαίδευση. Το ίδιο λέει και όταν ανέλαβε την αρχιστρατηγία. Προσδιορίζει τον ρόλο του αρχιστρατήγου, ως αυτόν που θα διατηρήσει τις ισορροπίες στο στράτευμα, με σκοπό να κατευνάσει τα πνεύματα. Αυτόν τον ρόλο οραματίστηκε όταν ανέλαβε Αρχιστράτηγος. Φαίνεται ότι κι ο ίδιος γνωρίζοντας ότι η ανάπτυξη τακτικών στρατευμάτων από τον Κεμάλ κατά το 1920 ήταν βραδεία, δεν φαντάζετο το ενδεχόμενο μιας μεγαλης και μακράς εκστρατείας. Ευκολάκι λοιπόν η υπόθεση. Κάθομαι εκεί κανά δυό χρόνια και μετά συνταξιοδοτούμαι ως Αρχιστράτηγος έχοντας εν τω μεταξύ γίνει κάποιο θαύμα και λυθεί το μικρασιατικό ζήτημα στο διπλωματικό επίπεδο. Υπάρχουν και κατηγορίες ότι ευνοούσε συγγενείς του προμηθευτές της ΣΜΑ με τρόφιμα και υλικά (Βάσει του παραπάνω σκεπτικού, δεν μου κάνει εντύπωση αν σου λέει εδώ να βγάλει και κανά φραγκάκι κανάς δικός μας, τόσοι και τόσοι οι προμηθευτές).
    Η διαρκής υποτίμηση της κεμαλικής ισχύος είναι χαρακτηριστική ως το τέλος της εκστρατείας από πλευράς ελληνικής διοίκησης. Τον Μάρτιο, ενώ ο Πάλλης είχε εισηγηθεί ενίσχυση της ΣΜΑ με 30.000 άνδρες, δέχεται να επιτεθεί με αποστολή ενισχύσεων μόνο 5.000 και τελικά πιεζόμενος επιτίθεται δίχως να λάβει καμμιά ενίσχυση, αλλά το κυριότερο με διασπορά δυνάμεων και ακατάλληλο σχεδιασμό (αποκεντρωτικό).
    Με το τέλος των επιχειρήσεων ίσως σοβάρεψε, αλλά δεν ανησύχησε αφού πλέον είχε κηρυχθεί Γενική Επιστράτευση. Πάμει για 200άρα τώρα σου λέει. Στις επιχειρήσεις Ιουνίου-Ιουλίου ο ΕΣ διατρέχει όλα τα μήκη και πλάτη της περιοχής δυτικά του Σαγγαρίου και όπως περιγράφει ο Αρματιστής μερικές μεραρχίες αργοπορούν άσκοπα, άλλες προχωρούν στο κενό, άλλες μάχονται για 1-2 μέρες και τελικά 2 μόνο ΜΠ βγάζουν τα κάστανα από την φωτιά. Καμμία σχέση με τον Μάρτιο τώρα. Με το πέρας των επιχειρήσεων ο Παπούλας μάλλον έπρεπε να είχε «κατουρηθεί» από την χαρά του και το καμάρι. Μόνο όταν οι πληροφορίες άρχισαν να αναθεωρούν τις αρχικές εντυπώσεις, πρέπει να κατάλαβε το αδιέξοδο, γι’ αυτό και όλη η συμπεριφορά του κατά τις συσκέψεις είναι επιφυλακτική, διστακτική ή και ουδέτερη. Η εισήγηση της ΣΜΑ για την επιδρομή προς Άγκυρα και βλέποντας και κάνοντας, σοφά προετοιμασμένη και θα τα εξηγήσει πιστεύω ο Αρματιστής. Οι επιτελείς και ανεπίσημοι σύμβουλοι (Ξενοφών) είχαν πλακώσει και ο Αρχιστράτηγος έχοντας κατασιγάσει τα πάθη, περίμενε να δρέψει τις δάφνες. Θα μπορούσε κιόλας να παραιτηθεί αφού σύμφωνα με την φιλοδοξία του είχε πετύχει την αποστολή του αλλά είχε παρουσιάσει και μια νίκη (ό,τι δεν κατάφερε τον Μάρτιο).
    Ο Πάλλης από την πλευρά του, παρουσιάζεται ως ψύχραιμος κάτω από όλες τις συνθήκες και αυστηρός υπηρεσιακά (το τελευταίο αν λάβουμε υπ’ όψιν τον Χατζηανέστη είναι μάλλον μόνιμο σύμπτωμα της αποτυχίας. Δεν μπορεί να κατανοηθεί γιατί επέλεξε τον ελιγμό του Μαρτίου. Το μόνο που μπορώ να φανταστώ είναι η επιτευξη όχι ουσίας αλλά εντυπώσεων (ταχεία κατάληψη Αφιόν). Κι έτσι έθαψε το σύνολο των επιχειρήσεων Μαρτίου (και κατά την γνώμη μου το σύνολο της Μικρασιατικής Εκστρατείας). Ο ερασιτέχνης Παπούλας μετά από αυτό το προσωπικό φιάσκο του Πάλλη, πρέπει να είχε αναβαθμιστεί σε επιτελικό επίπεδο από τον με πατέντα επιτελικό επιτελή του. Η προϋπηρεσία του κατά τους Βαλκανικούς μου είναι άγνωστη, ενώ είναι φανερό ότι κι αυτός είχε χάσει «επεισόδια» από τις εξελίξεις του 1917-1918. Επίσης κι αυτός φαινόταν να υποτιμά τον αντίπαλο.
    Οι Σωματάρχες και οι μέραρχοι κι αυτοί είχαν μείνει πίσω, ενώ μερικοί ήταν γενικώς ανίκανοι (Δημαράς που προφανώς κι αυτός θα σκέφθηκε ότι είχε τον επιτελάρχη του να τον ξελασπώνει, οπότε τι έχουμε να χάσουμε αν αναλάβουμε);
    Ο Χατζηανέστης με την σειρά του είναι μόνος του μια ξεχωριστή περίπτωση μεταπτυχιακής ή και διδακτορικής μελέτης. Μάζευε τους κουραμπιέδες από τα μετόπισθεν και αποκαθιστούσε την μισθοτροφοδοσία, επέβαλλε πειθαρχία (σε διοικητικό επίπεδο) και σε επιχειρησιακό επίπεδο καταργούσε συγκροτήματα, αρνείτο αντικατάσαση ανικάνων διοικητών και αναδιάταξη της αμυντικής διάταξης, έχοντας στο νου την επικείμενη σύμπτυξη (τι θα γινόταν μέχρι δεν τον απασχολούσε αφού οι σωματάρχες και μέραρχοι τον διαβεβαίωσαν ότι σε περίπτωση εχθρικής επίθεσης οι στρατιώτες θα αντέτασαν άμυνα -επιτυχή). Προφανώς δεν αντιλήφθηκε την ανικανότητα των άμεσων υφισταμένων του, οπότε θα μπορούσε να επανεκτιμήσει τις διαβεβαιώσεις τους.

  110. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει: 12 Σεπτεμβρίου 2016 στο 21:29

    Συμφωνω και επαυξανω με το οτι ο Παπουλας, κοινως «παππους» δεν ηταν ο καταλληλοτερος. Του χρεωνουμε τα παντα. Κοινως μαυρο προβατο. Για τον Παλλη, ομως, τον πραγματικο σχεδιαστη, υπαρχουν πληροφοριες; Γιατι αυτος δεν μπορει να θεωρηθει «παππους».
    Ισως ειναι καλυτερα να επικεντρωθουμε στους πραγματικους συντελεστες, και οχι μονο σε αυτους που εβαλαν μονο την υπογραφη.
    Τι πληροφορηση υπαρχει για τον Παλλη;

    .+-

  111. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @ Κ/Δ ΚΒ.

    Άψογα διατυπωμένο.

  112. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Εμ εδώ σε θέλω +.-.
    Ποιός ήταν ο Πάλλης; Γνωστός του Παπούλα, ο οποίος Παπούλας δεν ήξερε τι του γινόταν. Μπορεί να τον ήξερε προσωπικά και υπηρεσιακά. Μπορεί και να μην τον ήξερε αλλά αφ’ ενός μεν ήταν επιτελικός με πατέντα, αλλά το κυριότερο βασιλικός. Πάντως, ενώ ο Σαρηγιάννης είχε πάρει τον βαθμό υπηρετώντας, ο Πάλλης αποστρατεύτηκε ως Συνταγματάρχης και μετά από μετεκπαίδευση 3 ετών σε αεργία, επανέρχεται και δικαιωματικά παίρνει βαθμό υποστρατήγου. Ο μόνος χαρακτηρισμός για αυτόν είναι ότι ήταν αυστηρός υπηρεσιακά και διατηρούσε την ψυχραιμία του σε κάθε δύσκολη κατάσταση (βέβαια τι να την κάνω την ψυχραιμία του όταν η δύσκολη κατάσταση -ήττα τον Μάρτιο 1921- προέρχεται από δική του επιτελική εργασία; Προφανώς ο Διαλέττης έσωσε την κατάσταση κι όχι η ηρεμία του Πάλλη). Ανέφερε ο Αρματιστής ότι όταν του ζητήθηκε η γνώμη για συνέχιση της εκστρατείας, κράτησε αμφίρροπη στάση. Πέταξε και μια εξυπνάδα προς τον Σπυρίδωνος ότι η Επιμελητεία πάντα υποβαθμίζει τις δυνατότητές της και καθάρισε. Για προϋπηρεσία η wikipedia αναφέρει ότι στους Βαλκανικούς ήταν στο επιτελείο του Κωνσταντίνου. Μεταξύ 1911-1917 προήχθη από λοχαγός σε συνταγματάρχη (3 βαθμοί σε 6 έτη). Μεταξύ 1915-1917 επικεφαλής του ΙΙΙ Γραφείου του ΓΕΣ (εκπαίδευση & ιστορία). Επανήλθε στις 28 Οκτ 1940 ως Αρχηγός στο Έμπεδο νομίζω ΓΕΣ (τίποτα ουσιαστικό). Μάλλον από την επιτελική του θέση το 1912 ως την επαναφορά του το 1940 βλέπουμε ότι ήταν ο «δικός» μας άνθρωπος. Στην βασιλική παράταξη δηλαδή. Η δράση του στην Μικρασιατική Εκστρατεία μάλλον μια αποτυχία. Σίγουρα σχεδίασε τις επιχειρήσεις Μαρτίου 1921. Ο σχεδιασμός του Ιουνίου δεν ξέρω αλλά κι αν ήταν δικός του, κατά την εκτέλεση πήγε περίπατο. Του Αυγούστου ίσως ήταν του Ξενοφώντος Στρατηγού. Μάλλον για μετριότητα. Κατά την γνώμη μου επαναλαμβάνω με τον σχεδιαμό του Μαρτίου 1921 έβαλε την ταφόπλακα στην όλη Μικρασιατική Εκστρατεία.

  113. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει: 12 Σεπτεμβρίου 2016 στο 22:14

    «…ότι όταν του ζητήθηκε η γνώμη για συνέχιση της εκστρατείας, κράτησε αμφίρροπη στάση….»

    λογικο, πιθανον μπροστα στους ανωτερους προσεξε να μην εκτεθει πολυ. Αλλα αυτος τι πιστευε; αγνωστο.

    «.. Πέταξε και μια εξυπνάδα προς τον Σπυρίδωνος ότι η Επιμελητεία πάντα υποβαθμίζει τις δυνατότητές της και καθάρισε…»

    Αυτο εξηγει ορισμενα πραγματα.σχετικα με την αποτυχια της εκστρατειας στον σαγγαριο.
    Ηταν καταδικασμενη απο την αρχη, αφου υποτιμησε την επιμελητεια, και την αφησε οπως ηταν τον ιουνιο, αντι να τριπλασιασει την μεταφορικη ικανοτητα…εκτος, και εαν οι ανωτεροι επελεξαν την τολμηρη «ζαρια», και αυτος επελεξε να «ακολουθησει».

    εγω τον βρηκα στην αγγλικη βικι. Κατι παραπανω απο εκεινα τα λιγα; Υπαρχει καποια αυτοβιογραφια, απομνημονευμα, κλπ. κατιτι;

    .+-

  114. Ο/Η Γιάννης Γ. λέει:

    Συγχαρητήρια για τα εξαιρετικά κείμενα που δημοσιεύετε σχετικά με την Μικρασιατική Εκστρατεία και από τα οποία κατατοπίζομαι κι εγώ που ενδιαφέρομαι και διαβάζω για το θέμα αν και δεν είμαι στρατιωτικός.Σας ευχαριστώ.

    Μια που η συζήτηση πήγε στην ανικανότητα των βασιλικών και την υποτιθέμενη ικανότητα των βενιζελικών να διεξάγουν τις επιχειρήσεις έχω την γνώμη πως είναι λάθος να επιλέγεται ένας αρχιστράτηγος εν καιρώ πολέμου με κριτήριο την ικανότητά του να κατευνάσει τα πνεύματα και να συμβιβάσει τους αντιτιθέμενους. Έπρεπε να επιλεγεί κάποιος που είχε τα προσόντα να φέρει σε πέρας τη δουλειά και θα που τα τολμούσε ακόμα να πετάξει έξω και τους εναπομείναντες στο στράτευμα από την αυτόβουλη φυγή προς την Πόλη ανώτερους βενιζελικούς αξιωματικούς εάν αυτό απαιτούσαν οι συνθήκες.

    Μου φαίνεται δε περίεργο να συζητιέται ακόμα τι θα έκανε ο Βενιζέλος αν έμενε στην εξουσία και να θεωρείται μάλιστα δεδομένη η επιτυχία του, ενώ καταδικάζονται από την άλλη οι βασιλικοί στην ουσία επειδή συμμετείχαν στις εκλογές τη στιγμή που ο Βενιζέλος, προκυρήσσοντάς τες εν μέσω πολεμικών επιχειρήσεων και ενώ είχε την δύναμη και κάθε λόγο να τις αναβάλλει όπως έκανε ήδη επί ενάμισι χρόνο, προδίκασε έμπρακτα ο ίδιος την αποτυχία του.

    Ο ίδιος ο Βενιζέλος πέταξε την καυτή πατάτα στους εξόριστους και γι αυτό απληροφόρητους για το τι είχαν απέναντί τους βασιλικούς. Γι αυτό, για μένα, ήταν οι μόνοι που θα μπορούσαν να βγάλουν την Ελλάδα με τον έναν ή τον άλλο τρόπο από το Μικρασιατικό αδιέξοδο. Οπότε οι αναλύσεις σχετικά με το τι έκαναν λάθος η σωστό ο Ελληνικός στρατός και η ηγεσία του ή για το πως θα μπορούσε να ευοδωθεί το μικρασιατικό εγχείρημα κατά την περίοδο των μετανοεμβριανών διακυβερνήσεων έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

    Περιμένω με ανυπομονησία και τα επόμενα άρθρα.

  115. Ο/Η ΑΓΗΣΙΛΑΟΣ λέει:

    καλα ειναι απιστευτη η βλακεια των βασιλικων!!!!!(γιαυτο και καταντησαν σημερα ετσι οι εναπομειναντες να θεωρουνται γελοιοι και γραφικοι….
    ενω για πολλα χρονια ζητουσαν καθε μερα εκλογες λεγοντας τον βενιζελο παρανομο-τυρρανο τον ανεβαζαν δικτατορα τον κατεβαζαν(φασιστα και ναζι με τους σημερινους ορους…) μολις εκανε τις εκλογες μας λενε δεν επρεπε να μας ακουσει και να κανει εκλογες εν μεσω πολεμου!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
    τρικυμια εν κρανιω!!!!!!!!!!!!!!!!!
    καλα μην αναφερθουμε και στο υπερσυνομωσιολογικο σεναριο οτι εκανε τις εκλογες για να τις χασει να να φορτωσει τον πολεμο (ο οποιος λεει δεν πηγαινε καλα….)στους πανηλιθιους κρετινους!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
    και απο την αλλη τον κατηγορουν κιολας οτι εκανε εκτεταμμενη νοθεια στις εκλογες(για να τις κερδισει) ενω ηθελε να τις χασει!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
    να γιατι φτασαμε σημερα εδω! με τετοια μυαλα ειναι περιεργο που υπαρχει ακομα ελλαδα…. η μονη χωρα στον κοσο χωρις δεξια παραταξη και χωρις κεντρο αλλα με απολυτη και μοναδικη κυριαρχη ιδεολογια την εαμοβουλγαρικη μπολσεβικικη σταλινικη αριστερα!
    και μετα τα αδιεξοδα το 21 εγραφε το μεντιουμ μεταξας και λοιπες βασιλικες φυλλαδες-
    τελοσπαντων αν ειναι να καταστραφει η ελλας και αν μονο ο βενιζελος μπρει να τη σωσει ας ερθει να αναλαβει ο βενιζελος!!!!!!!!!!! παραδεχομενοι την απολυτη ανικανοτητα βλακεια και ανεπαρκεια τους( μυαλα στυλιανου πατακου ειχαν ολοι και ακομα χειροτερα….
    δεν τους λεω προδοτες , τους λεω βλακες
    πατριωτες μεν -πανυβλακες δε….μια βλακεια που ισοδυναμει με προδοσια
    και φυσικα ο καλυτερος μαρτυς ειναι ο εχθρος
    οι τουρκοι παρακαλουσαν να βγουν οι πανηλιθιοι βασιλικοι. ξεραν πολυ καλα οτι με τους βενιζελικους ηταν τελειωμενοι

    Η επίσημη εφημερίδα του Κεμάλ στην Αγκυρα έγραφε στις 28 Οκτωβρίου 1920 για τις επερχόμενες ελληνικές εκλογές:
    «Οι ελληνικές εκλογές θα κρίνουν την τύχη του μικρασιατικού πολέμου. Πτώση του Βενιζέλου σημαίνει και πτώση της Ελλάδας στη Μικρά Ασία…»,

  116. Ο/Η Γιάννης Γ. λέει:

    @ ΑΓΗΣΙΛΑΟΣ

    Αν αναφέρεσαι σε μένα, ναι, όσον αφορά την εποχή, από εκείνα που διαβάζω, κλίνω με το μέρος των βασιλικών. Αυτοί κλήθηκαν να σηκώσουν το φορτίο του Μικρασιατικού πολέμου, έκαναν ότι μπορούσαν (?), και πλήρωσαν με το αίμα τους και με την καταισχύνη της δήθεν προδοσίας για να δικαιολογηθούν οι δολοφονίες τους ενώ οι μόνοι που παρέδωσαν προδοτικά αμαχητί έδαφος ήταν οι βενιζελικοί που χάρισαν την Ανατολική Θράκη.

    Δε γνωρίζω βασιλικούς που λένε ότι κακώς έκανε εκλογές ο Βενιζέλος. Αυτό το λένε οι Βενιζελικοί. Χρυσόστομος, Ζαβιτσιάνος, Κονδύλης, οι πάντες. Το θέμα είναι ότι τις έκανε. ΄Δεν άντεχε άλλο. Είχε κουραστεί. Το ομολόγησε ο ίδιος. Το μετανοεμβριανό καθεστώς ωστόσο επιστράτευσε τέτοιες εθνικές δυνάμεις που ο Βενιζέλος δεν μπορούσε ούτε να διανοηθεί όπως γράφει ο Γούναρης στην απολογία του και συνηγορούν τα γεγονότα.
    Έχω άποψη γιατί έγιναν οι εκλογές αλλά δεν είναι του παρόντος.
    Προτιμώ να συζητήσω το υπόμνημα της Στρατιάς της 15ης Ιουλίου ή άλλα θέματα που θίγει το παρόν άρθρο κάτω από το οποίο φιλοξενείται η γνώμη μου.

    Και το τι γράφει μια κεμαλική εφημερίδα δεν είναι επιχείρημα. Χρειάστηκαν πολλά για να ηττηθεί η Ελλάδα στη Μικρά Ασία. Αλλιώς γιατί ασχολούμαστε με τις θερινές επιχειρήσεις του 21? Ακόμα και η ρίψη βενιζελικών εφημερίδων από τα κεμαλικά αεροπλάνα στα ελληνικά στρατόπεδα χρειάστηκε. Η εφημερίδα λοιπόν σφάλλει. Αλλά ακόμα κι αν έχει δίκιο και η πτώση του Βενιζέλου συνεπαγόταν πτώση της Ελλάδας, αυτό αποτελεί άλλη μια μομφή κατά του Βενιζέλου. Γιατί η εθνική πολιτική που ασκούσε δεν ήταν παρά καθαρά ατομική πολιτική, τόσο ατομική που ούτε το κόμμα του δεν την καταλάβαινε και υποστήριζε τους βασιλικούς όταν ήρθαν στην εξουσία γιατί θεωρούσε ότι ακολουθούν την ίδια πολιτική. Που σήμαινε πως αν για οποιοδήποτε λόγο το άτομο Βενιζέλος έβγαινε από τη μέση, επειδή π.χ. τον δάγκωσε η μαϊμού, η πολιτική του πήγαινε περίπατο και η χώρα έμενε εκτεθειμένη στους χειρότερους κινδύνους. Τέτοια ήταν λοιπόν η πολιτική του. Τυχαία. Οπότε καταλαβαίνεις και το τι σημαίνει το ότι έβγαζε ο ίδιος τον εαυτό του από τη μέση μέσω των εκλογών. Και μετά είχε το θράσος να κατηγορεί τους άλλους ότι έκαναν δημοψηφίσματα.

  117. Ο/Η npo λέει:

    @ Γιάννης Γ
    χα χα, με έριξες κάτω απο τα γέλια ρε συ μ’αυτό το « έκαναν ότι μπορούσαν (?) » Αφήνεις μια μικρή αμφιβολία ε?

    Συμφωνώ με την κριτική σου για τον Βενιζέλο, κι άλλα μπορεί κανείς να του σούρει, η ουσία όμως είναι πως η Ελλάδα τότε έκανε αυτά που γλαφυρά μας περιέγραψε ο Κ/Δ ΚΒ, δλδ ό,τι θα έκανε στον Β’ΠΠ αν δεν ήμασταν αγγλικό προτεκτοράτο, ό,τι έκανε και με τον εμφύλιο, ότι έκανε στο Κυπριακό και ότι κάνει και σήμερα. Δεν έκανε αυτα πχ που κάνανε οι Αγγλοι ή οι Αμερικάνοι ή οι Γιαπωνέζοι στον Β’ΠΠ. Κινητοποίησαν όλες τις δυνάμεις τους αντί να διώχνουν τους «δικούς σας» για να βάλουν τους «δικούς μας» κλπ, κι όταν τρώς τον π@@τσο να αρχίζουν τα φταίει ο ένας φταίει ο άλλος αγιογραφίες ο ένας αγιογραφίες ο άλλος και business as usual.

    Εγώ αυτό που θα ήθελα να δω είναι μια χώρα που ΟΚ, δεν είναι τυχοδιώκτρια, αλλά άπαξ και εμπλακεί θα έχει μαχητική ψυχή.

    Μαχητική ψυχή κι αν χάσεις έχασες. Και η ήττα στο παιχνίδι είναι. Αλλά δεν έχουμε συλλογικό μαχητικό πνεύμα και πρέπει να το κοιτάξουμε γιατί που και που χρειάζεται.

  118. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Μια μικρή παρέμβαση για να μην υπάρξουν παρεξηγήσεις. Επιτρέψτε μου να θεωρώ τον εαυτό μου αμέτοχο του ποδοσφαιρικού αγώνα Βενιζελικοί-Βασιλικοί στην συγκεκριμένη ιστορική περίοδο του ελληνικού πρωταθλήματος ποδοσφαίρου. Δεν γράφω για τον Πάλλη, Παπούλα και Χατζηανέστη αυτά που γράφω επειδή είμαι Βενιζελικός. Γράφω απλά για την γενικότερη ανικανότητα που φαίνεται από τα στοιχεία που έχουμε και τα επιπλέον που μας δίδει ο στρατιωτικής προέλευσης Αρματιστής, που επιβεβαιώνουν την υποψία που κάποιος ψύχραιμος Έλληνας του σήμερα ίσως είχε η ελληνική στρατιωτική ηγεσία τότε. Παλιά δεν έδιδα και πολύ βαρύτητα όταν διάβαζα για την επαγγελματική υστέρηση των αξιωματικών που ανέλαβαν μετά τον Νοέμβριο του 1920 γιατί θεωρούσα ότι ήταν μια επιφανειακή και ρηχή θέση των Βενιζελικών. Όσο όμως μελετώ, δεν μπορώ παρά τελικά να αποδεχθώ ΑΠΟΛΥΤΩΣ την θέση αυτή, αν και είναι κατανοητό ότι δεν αφορά το σύνολο των επανελθόντων, αλλά σίγουρα την μεγάλη πλειοψηφία τους.
    Όπως θεωρώ ότι ο Πάλλης έδωσε το τελειωτικό χτύπημα στην Μικρασιατική Εκστρατεία στο στρατιωτικό επίπεδο με τις εμπνεύσεις του Μαρτίου 1921, έτσι πιστεύω ότι και ο Βενιζέλος με την έμπνευσή του να προκηρύξει εκλογές, έδωσε το τελειωτικό χτύπημα σε πολιτικό επιπεδο. Αυτός ήταν ο υπεύθυνος πολιτικός ηγέτης και δεν μπορώ να δεχθώ ότι έλαβε το ρίσκο να κάνει εκλογές απλά και μόνο για να αναβαπτιστεί στον λαϊκό νου. Δεν πα να καθόταν και 10 χρόνια δικτάτορας, ο Βενιζέλος αν επρόκειτο να εκπληρώσει την Μεγάλη Ιδέα; Τον αν έπρεπε να φύγει ο Κωνσταντίνος δεν με ενδιέφερε και αν ήταν κι εκείνος σοβαρός θα έπρεπε παρόμοια να σκεφτόταν. Τι διάολο τότε καλλιεργούσαν γενεές και γενεές τα σχολεία, οι εκκλησίες και οι γονείς το όνειρο αυτό στην νεολαία; Ήταν ή δεν ήταν ο μεγάλος εθνικός στόχος; Αν όχι να γίνει η Ελλάδα μια αυτοκρατορία, τουλάχιστον για να απελευθερωθούν οι υπόλοιποι Έλληνες (όσοι ήταν δυνατόν).
    Επομένως, όπως μπορώ να παραθέσω σωρεία λαθών στην βενιζελική πολιτική (από την πρωθυπουργία του 1910), τώρα απλά αναφέρομαι στα βασιλικά σφάλματα του 1921-1922, γιατί αυτήν την περίοδο καλύπτει η συγκεκριμένη ανάλυση του Αρματιστή. Μην μου πει κανείς ότι πραγματικά πιστεύει ότι κάποια από τις 2 πλευρές είχε το αλάνθαστο και άρα η άλλη είχε το άδικο, ή ότι η μία πλευρά έκανε 5 λάθη και η άλλη 10 άρα προτιμώ αυτή των 5. Εδώ είμαστε για να μελετάμε ιστορία και να λαμβάνουμε μαθήματα (αν έχουμε την διάθεση να γίνουμε καλύτεροι). Δεν παρακολουθούμε σε ζωντανή μετάδοση ποδοσφαιρικό αγώνα και έχουμε στήσει κερκίδα, φωνάζοντας συνθήματα στην ομάδα που υποστηρίζουμε.

    ΥΓ
    Φίλε +.- δεν νομίζεις ότι είναι κάπως υπερβολικό να επιτευχθεί 3πλασιασμός στην μεταφορική ικανότητα της ΣΜΑ σε διάστημα 20 ημερών; Πότε να παραγγείλεις 100άδες φορτηγά, πότε να τα παραλάβεις, πότε να εκπαιδεύσεις προσωπικό; Που να βρεις χρήματα και όχι μόνο γι’ αυτά αλλά και για καύσιμα;

  119. Ο/Η npo λέει:

    Συμφωνώ. Ας μείνουμε εντός θέματος γιατί έχουμε που έχουμε την τάση να γυρνάμε γύρω γύρω, αν αρχίσουμε και να ξεφεύγουμε σε θέματα όπως γιατί αποβιβαστήκαμε στην Σμύρνη ή γιατί έδωσε ο Βεν την ανατολική Θράκη, πάει.. Ξέφυγε.

  120. Ο/Η Γιάννης Γ. λέει:

    @npo

    Χαίρομαι ειλικρινά που σε έκανα και γέλασες. Όμως δεν αφήνω μικρή αμφιβολία με το ερωτηματικό αλλά τεράστια βεβαιότητα.

    Ωστόσο έχω την εντύπωση πως δεν έλειψε η μαχητική ψυχή από τους βασιλικούς. Άλλο αν η διοικητική ανεπάρκεια την άφησε να περάσει ανεκμετάλλευτη.

    Ίσα ίσα που σε αυτή βασίστηκαν σε αντίθεση με τους βενιζελικούς που βασίζονταν στην προσαρμογή των συμφερόντων και κατηγόρησαν τους βασιλικούς πως διέρρηξαν τις δήθεν συμμαχίες και φόρτωσαν τον στρατό με βάρος που δεν μπορούσε μόνος του να σηκώσει αντί να παραδεχθούν πως οι βασιλικοί έκαναν απλώς αυτό που δεν τόλμησε να κάνει ο Βενιζέλος ενώ το υποσχόταν ελαφρά τη καρδία στους ξένους. Αποδέχτηκαν δηλαδή τις αναπόφευκτες απώτερες συνέπειες της βενιζελικής πολιτικής, διεξάγοντας υπευθύνως έναν ελληνοτουρκικό πόλεμο κι όπου βγει, έστω και στην ήττα, ασχέτως αν δεχτούμε πως σίγουρα μπορούσαν να τα πάνε καλύτερα.

    Αυτό που νομίζω πως έλειψε από τους βασιλικούς ήταν η πονηριά.

  121. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:13 Σεπτεμβρίου 2016 στο 14:52

    «…δεν νομίζεις ότι είναι κάπως υπερβολικό να επιτευχθεί 3πλασιασμός στην μεταφορική ικανότητα της ΣΜΑ σε διάστημα 20 ημερών; Πότε να παραγγείλεις 100άδες φορτηγά, πότε να τα παραλάβεις, πότε να εκπαιδεύσεις προσωπικό; Που να βρεις χρήματα και όχι μόνο γι’ αυτά αλλά και για καύσιμα;..»

    εχεις απολυτο δικηο.
    Αυτα θα επρεπε να ειχαν γινει πολυ νωρητερα με ολη την ευκαιρια του χρονου που απαιτηται. Δυστυχως, δεν εγιναν. Και εκει μπαινει το διλημμα. Προχωραμε ή σταματαμε; Για εμενα, η ελλειψη πρακτικων σχετικα με την «ανεπισημη» συζητηση στα Κιουταχεια τον ιουλο του 1921 καλυτπει αυτο το θεμα, οπως και αλλα θεματα (πχ. ανεπαρκεια ισχυς πυρος πυροβολικου, ελλειψεις). Εαν δεν ειχαν βρει στο δορυλαιο αποθηκες γεματες εφοδια δεν θα τολμαγαν να συνεχισουν.

    .+-

  122. Ο/Η npo λέει:

    @ Γιάννης Γ. « διεξάγοντας υπευθύνως έναν ελληνοτουρκικό πόλεμο »

    Στη δική μου σκέψη δεν υπάρχει τίποτα πιο ανεύθυνα απο την απομάκρυνση έμπειρων αξιωματικών. Αντίπαλοι ξαντίπαλοι κάνεις τα αδύνατα δυνατά να θαφτεί το τσεκούρι του πολέμου μέχρι να πετύχεις με τον εχθρό. Αφήνω στην άκρη κατα πόσο στήριξαν τον στρατό με κάθε τρόπο.

    Βγαίνουμε όμως εκτός θέματος. Το Α’ μέρος έδειξε με σαφήνεια κάποια πράγματα περι «αναποφασιστικότητας» και «πάσες μπαλακίου αποφάσεων». Ας περιμένουμε το μέρος Β’.

  123. Ο/Η Γιάννης Γ. λέει:

    @ npo

    Μα μόνοι τους έφυγαν. Και άλλους δεν τους άφησαν να σταθούν οι ίδιοι τους οι στρατιώτες.

    Αν έγραψα κάτι περί πιθανώς επωφελούς απομάκρυνσης και των υπολοίπων βενιζελικών αξιωματικών στο πρώτο μου σχόλιο είναι επειδή αυτό ισχυρίζονται κάποιοι όπως ο διοικητής της Ι μεραρχίας Φράγκου. Που ξέρω εγώ αν έχουν δίκιο? Ίσως η συμφιλίωση σε ένα στράτευμα εν καιρώ πολέμου να μην είναι αυτοσκοπός. Ίσως είναι καλύτερα να διασφαλίζεις πως δεν τρέφεις φίδια από το να φοβάσαι μήπως σε πουν διχαστικό. Κι αν επιμένω είναι επειδή τέθηκε στη συζήτηση το θέμα της ανεπάρκειας του Παπούλα. Και προτείνω μια υπόθεση. Μήπως επιλέχτηκε ανεπαρκέστατος αρχιστράτηγος επειδή από την αρχή το κριτήριο επιλογής του ήταν λανθασμένο?

    Ας πάρουμε στη θέση του Παπούλα, τον Μεταξά, στον οποίο έτσι κι αλλιώς έγινε πρόταση 4 μήνες αργότερα όταν είχε πλέον χαθεί πολύτιμος χρόνος. Ικανότερος μεν στη διεξαγωγή επιχειρήσεων, διχαστικότερος ίσως δε. Τί προτιμάμε?

    Απευθύνομαι στους στρατιωτικούς του ιστολόγιου για να ρωτήσω. Εάν δεν μπορείς να έχεις σε έναν αρχιστράτηγο και τα δύο, δηλ. και εκδήλωση συμβιβαστικού πνεύματος αλλά και στρατιωτικό αποτέλεσμα, τί προκρίνεις από τα δύο?

    Μήπως στην προσπάθειά μας να κατευνάσουμε τον διχασμό, υπονομεύσαμε την πολεμική μας προσπάθεια? Μήπως λόγω υποτίμησης αλλά και άγνοιας των δυνάμεων του Κεμάλ, οι κωνσταντινικοί υπερεκτίμησαν την ανάγκη για γρήγορη συμφιλίωση?.

    Μήπως η διαλλακτικότητα του Παπούλα οφειλόταν στην μετριότητά του?

    Λέγοντας «υπευθύνως» εννοώ πως ανέλαβαν την ευθύνη ενός πολέμου με ότι αυτός συνεπαγόταν εκεί που ο Βενιζέλος, ενώ ο πόλεμος ήδη διεξαγόταν, δήλωνε ακόμα εντολοδόχος αποκατάστασης και διατήρησης της τάξης. Δεν λέω πως δεν έκαναν λάθη.

  124. Ο/Η npo λέει:

    @ Γιάννης Γ.
    Αγαπητέ.. Ο.ο
    είμαστε εκτός θέματος. Αλλά:

    Η μικρασιατική καταστροφή αποτελεί πικρό σημείο εξελικτικής διακλάδωσης καθώς ο ένας κλάδος ίσως να οδηγούσε σε μεγάλη άνθηση του νεώτερου ελληνισμού ενώ ο άλλος μοιάζει να οδηγεί στην εξαφάνισή του.

    Έχουν γραφτεί δεκάδες βιβλία με δικαιολογίες. Πρόσφατα διάβασα ένα. «Ο εθνικός Διχασμός – η άλλη διάσταση». Σε κάποια έχει δίκιο το βιβλίο, αλλά τελικά καταλήγουμε σε συμπεράσματα του στύλ αχ αυτός ο Διχασμός», «ο Κεμάλ ήταν ο ανίκητος X-man», «οι Βενιζελικοί αξιωματικοί φύγαν μόνοι τους», «άλλαξαν οι σύμμαχοι βρακιά», «πονούσε το δεξί μας πόδι», «ντάξει μωρέ, τουρκόσποροι οι μικρασιάτες, ποιός χέστηκε..».. Τα ίδια με σήμερα. Οι Βασιλικοί δεν είχαν φαγωθεί να γίνουν εκλογές αγαπητέ Γιάννη Γ.??? Δεν είπαν προχώρα και σε στηρίζουμε γιατί είναι ζόρικα τα πράγματα. Την θέλανε την εξουσία και την πήρανε.. Προς τι το ξέπλυμα λοιπόν? Δεν έχω καμία αμφιβολία πως αν την ήττα την έτρωγαν οι Βενιζελικοί θα κάναν ακριβώς το ίδιο ξέπλυμα. Αλλά τυχαίνει να κυβερνούσαν οι Βασιλικοί όταν το σκ@τό χτύπησε τον ανεμιστήρα. Και στα μάτια μου δεν τους ξεπλένει ούτε όλο το νερό του Αμαζονίου,

    Δεν μπορείς να κάνεις την δουλειά κύριε? Δεν ξέρεις, φοβάσαι, σε πονάει το χέρι, το πόδι? Δεν το ‘χεις? Τράβα σπίτι σου, στην γυναίκα σου και τα παιδιά σου και παίξε με τα κουβαδάκια σου. Σε τόσο κόσμο αισίως κάποιος θα βρεθεί που θα την κάνει αν σταματήσεις να καπελώνεις το σύμπαν. Αλλά όοοχιιι. Εκεί. Στις «επάλξεις» της μελομαρμίτας.. Τα ίδια τότε, ακριβώς τα ίδια και τώρα… Είτε για πόλεμο μιλάμε είτε για πολιτική είτε για αθλητικά σωματεία είτε για οτιδήποτε έχει λίγη .. εξουσία… Την γλύφεις όταν είναι απο πάνω σου, την μισείς όταν δεν την έχεις, και όταν δείς την γάμπα της να προβάλει απο την γωνία την κυνηγάς σαν λιμασμένο δεκαεξάχρονο. Κι αν την πιάσεις και τα κάνεις μ@@@ι καπέλο αρχίζουν οι «αγιο-βιογραφίες», οι «περισπόυδαστες αναλύσεις», τα «ναι μεν αλλά», οι «κακοί ξένοι», οι Εβραίοι, τα νεφελήμ,, μπας να κρύψουμε κάτω απο το χαλί την βρώμα της αποτυχίας μας. Πόσο πιο ραγιάς?

  125. Ο/Η npo λέει:

    @ Γιάννης Γ.

    Και κάτι εξωφρενικό που τώρα πήρε το μάτι μου. Λές για τους βενιζελικούς αξιωματικούς πως «Μα μόνοι τους έφυγαν. Και άλλους δεν τους άφησαν να σταθούν οι ίδιοι τους οι στρατιώτες.»

    Μα φίλε Γιάννη, λογικό ήταν πολλοί φαντάροι να μην θέλουν βενιζελικούς αλλά τους άλλους που «θα τους γυρνούσαν πίσω». Φαντάζομαι κατανοείς πως ένοιωσαν όλοι αυτοί όταν συνειδητοποίησαν πως αντι για αριστερά στο χάρτη πάνε δεξιά.. Αλλά για κάποιο λόγο τους βασιλικούς αξιωματικούς τους «τους άφησαν να σταθούν». Υποθέτω γιατί ο ελληνικός στρατός δεν ήταν σαν τις διεθνείς ταξιαρχίες στην Ισπανία να ψηφίζουν. Ίσως όμως πολλοί δεν έκατσαν στα χαρακώματα γι αυτό ακριβώς τον λόγο αλλά το βάλανε στα πόδια και όπου φύγει.. Ίσως.

  126. Ο/Η Γιάννης Γ. λέει:

    @ npo

    Κι όμως αυτό είπαν. Προχώρα και εμείς σε στηρίζουμε. Και στις 4 Ιουνίου του 1920 έστειλαν ως Ηνωμένη Αντιπολίτευση ανακοίνωση στους πρεσβευτές των Συμμάχων διακηρύσσοντας την απόλυτη εθνική ενότητα και σύμπνοια όσον αφορά τα εξωτερικά θέματα και τις εθνικές διεκδικήσεις.

    Η περίπτωση τους δεν έχει σχέση με την περίπτωση Τσίπρα – Σαμαρά για να δώσω ένα παράδειγμα. Ούτε τρόπο είχαν από την εξορία οι βασιλικοί να πιέσουν για εκλογές, όπως έγινε με το θέμα της εκλογής Προέδρου, ούτε ο Βενιζέλος ήταν σε δυσχερή θέση όπως ο Σαμαράς για να εκμεταλλευτούν καταστάσεις. Ο άνθρωπος ήταν καβάλα στο άλογο, στα πρόθυρα της επανασύστασης της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, καμάρωνε και χασκογελούσε στις μεγαλοπρεπείς φιέστες στο Στάδιο για τη συνθήκη που έβαζε τη χώρα σε αδυσώπητο πόλεμο με προαιώνιους εχθρούς, είχε υποτίθεται τους δυνατούς της γης στα πόδια του, και όμως σηκώθηκε και έφυγε. Μόνος του την έκανε, διεξάγοντας εκλογές για τις οποίες τον είχαν προειδοποιήσει οι δικοί του πως είχε μεγάλες πιθανότητες να τις χάσει.

    Πού είδες επιθυμία για εξουσία από τους βασιλικούς. Ίσα ίσα που αυτοί κάνανε τη δουλειά με αυτοθυσία και δέχτηκαν να κριθούν από την ιστορία κι από τους πολιτικούς τους εχθρούς. Ενώ εκείνοι που τάχα δεν ήθελαν εξουσία και που μπορούσαν να κάνουν τη δουλειά, είδαμε πως εκμεταλλεύτηκαν την κατάσταση τον Σεπτέμβριο του 22 αλλά και τι δουλειά έκαναν. Επαναστάτησαν δήθεν για να σώσουν τη Θράκη αλλά τελικά για να δολοφονήσουν τους αντιπάλους τους χαρίζοντάς τη. Και για να ξαναφέρουν στην εξουσία ξανά ως Μεσσία αυτόν που άλλη μια φορά αποχωρούσε από την πολιτική δήθεν οριστικά. Γιατί ακριβώς κατηγορείς τους ανιβενιζελικούς λοιπόν? Επειδή κατέβηκαν στις εκλογές? Τί έπρεπε να κάνουν? Να ανακηρύξουν αυτοκράτορα τον Βενιζέλο και να πέσουν στα πόδια του?

    Κανείς δεν υποσχέθηκε αποστράτευση στους φαντάρους. Αυτός είναι άλλος ένας βενιζελικός μύθος για να καλύψει τις ενοχές του βενιζελισμού για τις δικαστικές δολοφονίες που διέπραξε. ¨»Δε φταίμε εμείς που σας σκοτώσαμε αλλά εσείς που υποσχεθήκατε τερματισμό της εκστρατείας και δεν το κάνατε». Λες και δεν τους περίμεναν σε κάθε περίπτωση να τους στήσουν στο απόσπασμα. Η προθυμία με την οποία επιστρατεύτηκε ο λαός και ο ενθουσιασμός με τον οποίο πολέμησε μετά τον Νοέμβρη του 20 καταρρίπτουν κι αυτόν τον μύθο. Αλλά και οι προεκλογικές ομιλίες των αντιβενιζελικών. Άλλος λοιπόν είναι ο λόγος που οι στρατιώτες τα έβαζαν με βενιζελικούς αξιωματικούς.

  127. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    Πολλά κακά λέμε για τον Παπούλα και την «ανικανότητά» του. Δεν πιστεύω πως αν ήταν στην θέση του κάποιος άλλος «ικανός»/»ικανότερος» ( Παρασκευόπουλος, Πάγκαλος κ.λπ.) θα πετύχαινε τίποτα. Ο ίδιος ο ελληνικός λαός δεν ήθελε να πολεμήσει (λούφες, βύσματα). Όταν του μίλαγαν για Μεγάλη Ιδέα εστίαζαν στην Κων/πολη. Αυτήν είχε στο μυαλό του ο μέσος Έλληνας και καμία Σμύρνη. Ούτε μπορούσε να κατανοήσει ότι η υλοποίηση της Μεγάλης Ιδέας περνά μέσα από το Αφιόν Καραχισάρ και την Άγκυρα. Για να νικήσουμε χρειαζόταν γενική επιστράτευση όλου του πληθυσμού. 400.000 (χωρίς λουφαδόρους) να πολεμάμε στην Άγκυρα σαν να πολεμούσαμε το 1940-41. Μέχρι και τους μουσουλμάνους της Μακεδονίας έπρεπε να επιστρατεύσουμε και να τους βάλουμε να καταλάβουν την Κων/πολη για λογαριασμό μας ! 🙂

    Τεσπα. Και στην Άγκυρα να νικούσαμε και ο Κεμάλ να υπέγραφε ειρήνη, θα υλοποιούταν οι όροι της Συνθήκης των Σεβρών ουσιαστικά. Το πολύ πολύ να μας έδιναν και κάτι ακόμη στα ΒΔ και ΝΔ παράλια της Μικράς Ασίας. Περιοχές στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας δεν θα πέρναμε και ο «λαός» και η αντιπολίτευση θα διαμαρτύρονταν με κλισέ του τύπου «γιατί χύσαμε το αίμα μας στο Αφιόν Καραχισάρ και στην Άγκυρα;» , «προδοσία» και άλλα ηχηρά παρόμοια. Έτσι κι αλλιώς η ζώνη της Σμύρνης με το δημοψήφισμα που θα γινόταν σε 5 χρόνια θα έφευγε από τα χέρια μας και θα δινόταν στους Τούρκους. Μες την Σμύρνη είχαμε πλειοψηφία, αλλά στο βιλαέτι Σμύρνης – Αϊδινίου ήμαστε μειοψηφία. Το μόνο που θα γλιτώναμε θα ήταν η ανταλλαγή πληθυσμών. Εντούτοις στην Βόρεια Ελλάδα θα έμεναν ισχυρές μουσουλμανικές και σλαβόφωνες μειονότητες.

    Υ.Γ. Έχει καταλάβει ποτέ κάποιος την Μ.Ασία από τα δυτικά προς τα ανατολικά ; Οι Σταυροφόροι απέτυχαν και ο Μέγας Αλέξανδρος πήρε τον παραλιακό δρόμο ως κύρια δύναμη. Νομίζω πως η Μ.Ασία καταλαμβάνεται πιο εύκολα από τα ανατολικά προς τα δυτικά λόγω γεωγραφίας.

  128. Ο/Η ilias stampoulidis λέει:

    λοιπον το πιο σωστο που ακουσα ηταν το:
    «Αυτό που νομίζω πως έλειψε από τους βασιλικούς ήταν η πονηριά» απο Γιαννης Γ. τα ιδια και οι βενιζελικοι βεβαια…
    λοιπον ουτε εκστρατειες στην αγκυρα, ουτε τιποτα περιπετειες
    δολοφονια του κεμαλ και αντιο τουρκια…
    με τοσους τουρκους να θελουν να φανε τον κεμαλ αλλα και τοσους Ελληνες στα βαθη της τουρκιας θα μπορουσε να βρεθει εστω επ αμοιβη ενας πχ Σταουφενμπεργκ (1944) να καθαρισει αλλα που….
    και να γλιτωνε ο κεμαλ θα βαζε νερο στο κρασακι του που τιμουσε παντα δεοντως…(χασαμε απο ενα μπεκρη, κυναιδο, ψυχανωμαλο)
    πηγαμε για τη ρεβανσ του ματζικερτ αλλα με τι;;;;
    Eμεις που καθε Ελληνας ειναι ενας μικρος ναπολεων δεν εχουμε τετοια θεματα με πιθανες δολοφονιες «αρχηγων»….

  129. Ο/Η npo λέει:

    @ Γιάννης Γ.
    Δεν ζητούσαν εκλογές.. Δεν έλεγαν οι πολιτευτάδες τους «οίκαδε».. Δεν έκαναν δόγμα το μίζερο «η Ελλάς είναι μικρά πλην έντιμος»..

    Ψάχνοντας λίγο στο φιλοβασιλικό ΣΚΡΙΠ τον Σεπτέμβριο. http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin.asp?c=123&dc=22&db=9&da=1920 βλέπω πόσο δεν ζητούσαν εκλογές, Πόσο δεν ξεχείλιζε το μίσος. Αλλά κατα τ’άλλα «στηρίξανε». Ναι, αμέ.

    Ευτυχώς δλδ που ο Μεταξάς έκαψε αρκετά κρατικά έγγραφα αλλά δεν πρόκαμε να κάψει τις εφημερίδες της εποχής.. Θα αναρωτιόμουν μπας κι είχες δίκιο. Περιγραμματικά είναι ακριβώς η περίπτωση Τσίπρα-Σαμαρά. Και ούτε ο Σαμαράς είναι αθώα περιστερά, αλλά ούτε βεβαίως βεβαίως ο Τσίπρας. Με την διαφορά πως δεν είμαστε σε πόλεμο.. Και πως το μίσος δεν ήταν τόσο μεγάλο.

    Το ζουμί είναι αυτά που γράφει ο φίλος ανώνυμος 13 Σεπτεμβρίου 2016 στο 22:35. Ήταν που ήταν δύσκολη η αντικειμενική κατάσταση, είχαμε και τα δικά μας. Είτε απο το μπούρου μπούρου των πολιτευτών, είτε λόγω του διχασμού (που θέλει δύο), είτε λόγω του φόρου αίματος, είτε.. είτε.. είτε.. ο μισός (και λίγο λέω) ελληνικός λαός δεν ήθελε να πολεμήσει μακριά απο τα σπίτια του. Στα τέτοια του οι μικρασιάτες, στα τέτοια του το απώτερο μελλον. Καπάκι ήρθε και μια ηγεσία που δεν είχε κοχόνια, δεν είχε γνώσεις, δεν είχε καν διάθεση παρα μόνο να φέρει τον εκλεκτό της και να βάλει δικούς της στα πόστα, δεν μπορούσε να εμπνεύσει, ηττηθήκαμε, χάσαμε το δεύτερο πόδι στην άλλη πλευρά του αιγαίου και άρχισε η κατηφόρα μας προς την εξαφάνιση.

    Μικρά Ασία, Πόντος, Αίγυπτος, Κύπρος, Ιμβρος, Τένεδος, Κωνσ/πολη, αδειάζει και η Β.Ήπειρος, στο τέλος αν είμαστε τυχεροί θα μείνει η Πελοπόννησος να την χαιρόμαστε.

    @ ilias stampoulidis
    Παμπόνηροι ήταν. Πανούργοι και πρόστυχοι σε βαθμό που οι Τσιπροσαμαρομπένυδες φαντάζουν παναγίτσες, Αλλά εξάντλησαν όλη την πονηρία τους στα εσωτερικά και δεν πρόκαμαν.. Όποιος ενδιαφέρεται, Ο εθνικός διχασμός, Γιώργος Θ. Μαυρογορδάτος, Εκδόσεις Πατάκη, 2015

  130. Ο/Η Γιάννης Γ. λέει:

    @ npo

    Το ΣΚΡΙΠ είναι από τις 22 Σεπτεμβρίου του 1920 όταν πια οι εκλογές έχουν προκηρυχθεί.

    Το «οίκαδε» γράφτηκε από την Καθημερινή τον Αύγουστο του 1922.

    Το «μικρά πλην έντιμος Ελλάς» το λάνσαρε ένας από τους επαναστατικούς επιτρόπους, αυτούς που ανέλαβαν να δικαιολογήσουν τις δολοφονίες.

    Αυτό που ξέρω είναι πως έχουμε γεμίσει βενιζελικούς μύθους και δεν προλαβαίνουμε να τους καταρρίπτουμε.

    Στον άκριτο λιβανιστή του Βενιζέλου Μαυρογορδάτο δε δίνω λεφτά. Αν πέσει στα χέρια μου το βιβλίου του θα ρίξω μια ματιά. Πιο ανερμάτιστα και αντιεπιστημονικά άρθρα για την εποχή από τα δικά του δεν έχω συναντήσει.

  131. Ο/Η Ilias stampoulidis λέει:

    Σαν σημερα το 1922 η οικογενεια της γιαγιας μου (βέροι Σμυρνιοί) μπαιναν με τους τελευταίους Ιωνες μεσα στα αμερικανικα καραβια για να σωθουν από το μαχαιρι του κεμαλ….

    Φανατικοι Βενιζελικοι ολοι τους που λατρευαν Πλαστηρα και εφτυναν τον Κωνσταντινο παρ ολα αυτα ψαχνοντας βρηκα ότι ο Κρητικος Στεργιαδης (υπατος αρμοστης στη Σμυρνη) πρωτοπαλικαρο του βενιζελου τους κρεμασε στο τσιγκελι λεγοντας τους «ολα καλα» ενώ όλα ειχαν καθοριστει και ότι ο πλαστηρας τον αυγουστο του 1922 μια στο καμελαρ και μια στο τουμλου μπουναρ «το σκεφτηκε λιγακι»….ιδιως το ότι εστειλε ένα ανθυπολοχαγο μονο να ειδοποιησει τον Τρικούπη που υποχωρουσε στα τυφλα αντι να σπευσει με το 5/42 να τον απεγκλωβισει με κανει να πιστευω ότι οι βενιζελικοι πλεον μαλλον καιγοταν περισσοτερο για την Αθηνα παρα για την Ανατολια…

    Όπως προειπα μια δολοφονια ηταν αρκετη με τον Κεμαλ όπως και το 1974 θα χαμε γλιτωσει αν καθαριζαμε τη δεκαετια του 1960 τον Ντεκτας όταν μας ειχαν δωθει απειρες ευκαιριες…και τωρα καθομαστε και συζηταμε για κανονια, μεραρχιες, ελιγμους….

  132. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Ορισμένες σκέψεις σε σχέση με την παρουσία την Ηνωμένης Αντιπολίτευσης πριν τις εκλογές.
    Κατ’ αρχήν να σημειωθεί ότι αυτή αποτελούσε ουσιαστικά συνασπισμό μιας 20άδας περίπου κομμάτων/πολιτικών ηγετών, τους οποίους ένωνε ο αντιβενιζελισμός τους. Ποια ήταν η προεκλογική θέση της όσον αφορά το εσωτερικό και εξωτερικό πεδίο; Κατ’ αρχήν έδιδε απόλυτη έμφαση στο εσωτερικό πεδίο. Σε αυτό τα πράγματα ήταν απλά, αφού πρότασσε την επανάκτηση των πολιτικών ελευθεριών για τον κάθε Έλληνα, εκμεταλλευόμενη τόσο τον αυταρχικό τρόπο της βενιζελικής διακυβέρνησης από το 1917 και με το ενδεχόμενο επιστροφής του Βασιλιά, την αποκατάσταση της εθνικής υπερηφάνειας η οποία είχε προσβληθεί από την Αντάντ μεταξύ 1915-1917. Σε σχέση όμως με το εξωτερικό πεδίο, η θέση που υιοθετούσε ήταν ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να ταυτιστεί με τα συμφέροντα της Αντάντ, οπότε και δεν θα ετίθετο πλέον θέμα για την ανάληψη της εξουσίας από την αντιβενιζελική παράταξη. Δηλαδή ένα είδος συναλλαγής. Μου επιτρέπεις να υπάρχω και να κυβερνώ κι εγώ θα προσαρμόσω την εξωτερική μου πολιτική σύμφωνα με τα δικά σου συμφέροντα. Προφανώς η προεκλογική περίοδος και ο λόγος των αντιβενιζελικών προς τους ψηφοφόρους προέβαλλε κυρίως το εσωτερικό πεδίο, αφού το σκεπτικό για το εξωτερικό πεδίο ήταν όχι μόνο περισσότερο πολύπλοκο για να γίνει κατανοητό, αλλά κυρίως καθαρά προϊόν πολιτικής συναλλαγής και υπολογισμού.
    Με λίγα λόγια η αντιβενιζελική παράταξη δεν είχε ενστάσεις στις διεκδικήσεις της Ελλάδας που πρόβαλλε ο Βενιζέλος: α) γιατί προφανώς δεν ήταν δυνατόν να εναντιωθεί σε αυτές ανοικτά –αλλά απλά περιορίζετο είτε στο να ζητά εξασφάλιση εγγυήσεων από τους Φιλελευθέρους ότι αυτά που διεκδικούν θα αποδοσθούν στην Ελλάδα τελικά, είτε στο να κατακρίνει το γεγονός ότι δεν καλύπτονταν οι ακρότατες φιλοδοξίες σε Κύπρο, Ρόδο, Κωνσταντινούπολη και β) επειδή αυτές οι παραχωρήσεις εδαφών στην Ελλάδα δίδοντο από την Αντάντ αφού προφανώς έκριναν ότι εξυπηρετούσαν και τα δικά τους συμφέροντα, οπότε εφ’ όσον μετεκλογικά οι βασιλικοί θα προσάρμοζαν την εξωτερική πολιτική της χώρας στα Συμμαχικά συμφέροντα, δεν υπήρχε λόγος να είναι αρνητικοί στην εξωτερική πολιτική του Βενιζέλου.
    Κάτω από αυτό το πρίσμα, θα πρέπει να ειδωθεί και να εξηγηθεί ποια ήταν η έννοια της κοινής δήλωσης των αντιπολιτευομένων κομμάτων προς την Αντάντ, για υποστήριξη των διεκδικουμένων από τον Βενιζέλο.
    Ωστόσο, εδώ γεννάται ένα ερώτημα. Αφού κύριε Βασιλικέ δεν έχεις αντίρρηση ουσιαστικά για τις εθνικές διεκδικήσεις, τις οποίες είχε καθορίσει και επηρεάσει η εξωτερική πολιτική του Βενιζέλου και στην οποία εσύ προπολεμικά ήσουν αντίθετος, τώρα ζητάς από τους Συμμάχους να σου επιτρέψουν να πάρεις την εξουσία, με αντάλλαγμα την απόλυτη ταύτιση της εθνικής σου εξωτερικής πολιτικής με τα δικά τους συμφέροντα και την συνέχιση της πολιτικής του Βενιζέλου;
    Εφ’ όσον όμως ήδη η εξωτερική πολιτική με τον Βενιζέλο είναι στηριγμένη στους Συμμάχους και ήδη έχει αποφέρει καρπούς, γιατί να έρθει η βασιλική παράταξη στην εξουσία, η οποία ήταν εξαρχής αντίθετη; Aπλά για να έρθει μια άλλη κυβέρνηση, μια καλύτερη κυβέρνηση, μόνο και μόνο για να αποκαταστήσει τις πολιτικές ελευθερίες των Ελλήνων (που όντως παραβιάζοντο) ή για να κάνει πάλι τον Έλληνα να νοιώσει αξιοπρέπεια και εθνικά ανεξάρτητος; Όχι. Απλά γιατί κυνηγάει την εξουσία. Δηλαδή το γενικότερο εθνικό συμφέρον που εξυπηρετήθηκε ως τότε με την πολιτική του Βενιζέλου (και με τίμημα την αυταρχική εσωτερική πολιτική) πάει περίπατο, χάριν του κομματικού συμφέροντος. Κατά την γνώμη μου, όχι μόνο αυτό, αλλά οι βασιλικοί δεν έχουν αντιληφθεί ότι πλέον μετά την Συνθήκη των Σεβρών, από εδώ και στο εξής θα πρέπει να εμπλακούν περισσότερο στρατιωτικά, προκειμένου να εξασφαλίσουν και επιβάλλουν τις εθνικές διεκδικήσεις που έγιναν παραδεκτές από τους Συμμάχους, ενώ ο Βενιζέλος ήδη το έχει εμπεδώσει και κάνει κινήσεις από τον Οκτώβριο του 1920 (τουλάχιστον) για στενότερη συμμαχία και συνεργασία με την Αγγλία. Ο Γούναρης θα το αντιληφθεί αυτό μόνο τον Φεβρουάριο του 1921. Ενώ όμως ο Βενιζέλος με την συνεργασία με την Αγγλία εξασφαλίζει πρόσθετη χρηματοδότηση (πέραν των πιστώσεων του 1918-1919), δεδομένου ότι οικονομικώς η Ελλάδα τότε ήταν κατεστραμμένη, ο Γούναρης θα επιχειρήσει τα ίδια άνευ πρόσθετων πιστώσεων, άνευ των πιστώσεων του 1918-1919, παρά μόνο με εσωτερικό δανεισμό, απέναντι σε έναν αντίπαλο που αρχίζει να λαμβάνει εξωτερική χρηματοδότηση και βοήθεια, δημιουργώντας τακτικό στρατό.
    Όταν ο Ράλλης προτείνει την αξιοποίηση του Βενιζέλου, στις συνεννοήσεις με τους Συμμάχους, αντιμετωπίζει τέτοια άρνηση από τους βασιλικούς που εξαναγκάζεται να παραιτηθεί. Στην στρατιωτική ηγεσία, ο Παπούλας δεν έχει πάρει ακόμα είδηση του τι διαστάσεις μπορεί να λάβει η κεμαλική αντίσταση, έσπευσε απλά να αναλάβει Αρχιστρατηγία, ενός νικηφόρου ως τότε στρατού, που είχε καταλάβει τεράστια εδαφική έκταση και που αντιμετώπιζε ως τότε κυρίως ατάκτους. Ο Α/ΓΕΣ Κωνσταντίνος Γουβέλης έχει αντιληφθεί το πρόβλημα και από τον Ιανουάριο εισηγείται σχετικά, αλλά καθώς δεν εισακούεται, παραιτείται. Αν όλη η πολιτική ηγεσία (κυρίως) και οι υπόλοιποι ανώτατοι αξιωματικοί που λαμβάνοντας αναδρομικά 2 και 3 βαθμούς έσπευσαν να αναλάβουν διοικήσεις ή θέσεις γραφείου, είχαν επιδείξει μικρή μόνο δόση αξιοπρέπειας και κυρίως σοβαρότητας/σωφροσύνης (και ταπεινοφροσύνης) βάζοντας εμπρός τα γενικότερα εθνικά συμφέροντα) και παραμερίζοντας (προσωρινά μόνο) τα κομματικά και προσωπικά τους συμφέροντα, οπωσδήποτε η επιδιωκόμενη καταλάγιαση των παθών και η εθνική ενότητα, θα είχαν επιτευχθεί μάλλον ταχέως και κυρίως αποτελεσματικώς. Τελικά αποδείχθηκε, ότι η πολιτική αλλαγή μετά τις εκλογές του 1920, εκ των πραγμάτων ζημίωσε το εθνικό θέμα.
    ΥΓ1
    Αν τώρα ως ένας μελετητής μετά 100 χρόνια, θεωρήσω ότι ο Γούναρης ήταν καιροσκόπος, δημαγωγός και έδινε προτεραιότητα στην αναρρίχηση στην εξουσία του κόμματός του, παραπλανώντας τον ψηφοφόρο, τάζοντάς του αξιοπρέπεια και εθνική υπερηφάνεια, θα σφάλω; Τώρα μετά από 100 χρόνια, εμείς αντιλαμβανόμαστε ότι εκείνη την περίοδο το σημαντικό διακύβευμα ήταν η εθνική ολοκλήρωση (όσο ήταν δυνατόν) κι όχι τόσο οι πολιτικές ελευθερίες (οι οποίες εκ των πραγμάτων θα παραμερίζονταν για κάποιο χρόνο, αλλά μετά την επίτευξη του γενικότερου στόχου θα αποκαθίσταντο); Η κατάσταση που περιγράφεται παραπάνω, θυμίζει έστω σε κάτι, τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ελλάδα από το 2008 έως σήμερα, σε μια άλλου είδους Μικρασιατική Εκστρατεία;
    ΥΓ2
    Όταν κατηγορούνται οι ανώτατοι και ανώτεροι στρατιωτικοί που επανήλθαν μετά τις εκλογές του 1920, για ανεπάρκεια και διοικητική ανικανότητα α) δεν αμφισβητείται ο πατριωτισμός τους ή β) η επίδοσή τους στους χαμηλότερους βαθμούς –αυτό γιατί όπως είναι κατανοητό, μπορεί κάποιος να είναι άριστος στην διοίκηση ενός συντάγματος, αλλά μέχρι εκεί και όχι παραπάνω, όπου οι απαιτήσεις είναι μεγαλύτερες.
    ΥΓ3
    Για τον φίλο Γιάννη Γ. περί «Μικράς πλην εντίμου Ελλάδος». Μην είσαι τόσο σίγουρος ότι το λάνσαρε το 1922 ένας επαναστατικός επίτροπος. Ήταν άλλη μια έμπνευση του Βλάχου, ο οποίος στις 12 Οκτωβρίου 1920, καλωσορίζοντας την Όλγα που ερχόταν για την κηδεία του Αλεξάνδρου, έγραφε: “Και επειδή εμεγαλύνθη η εθνική μας οικοδομή διηρέθη το εσωτερικόν της εις Πρυτανείον και Δεσμωτήριον, εις αυθέντας και δούλους, εις διώκτας και διωκομένους, εις θύτας και θύματα. Και εκυριάρχησε υπό την στέγην της το ψεύδος και η συκοφαντία και η αδικία και η κλοπή και η βία του ισχυρού κατά του άοπλου και η ιταμή των κρατούντων κατά της ελευθερίας των πολιτών επιβουλή. Ω Σύ, η οποία ωνειρεύθης μαζί με περασμένας γενεάς την Ελλάδα Μεγάλην, θα ησθάνθης κάποτε την βλάσφημον ευχήν της «μικράς αλλ’ εντίμου Ελλάδος», θα ενοστάλγησες ίσως, όπως ημείς, την καλήν εποχήν, όπου τα σύνορά μας ήταν στενά, αλλ’ απέραντος η αγάπη των Ελλήνων προς την Ελλάδα, κατά την οποίαν δεν εφθάναμεν εις το Βόσπορον, αλλά δεν εδολοφονούμεθα εις τους δρόμους της πρωτευούσης, κατά την οποίαν ήτο μικρά η Ελλάς, αλλά πατρίς των Ελλήνων”.

  133. Ο/Η Ανώνυμος λέει:

    @ Κ/Δ ΚΒ

    και στην οποία εσύ προπολεμικά ήσουν αντίθετος

    Ποιος το λέει ; Πόθεν τεκμαίρεται ;

    η οποία ήταν εξαρχής αντίθετη;

    Από που κι ως που ;

    Απλά γιατί κυνηγάει την εξουσία.

    Ενώ το βενιζελικό στρατόπεδο όχι ; Τα βενιζελικά κινήματα του μεσοπολέμου δεν αποδεικνύουν κάτι τέτοιο .

    αλλά οι βασιλικοί δεν έχουν αντιληφθεί ότι πλέον μετά την Συνθήκη των Σεβρών, από εδώ και στο εξής θα πρέπει να εμπλακούν περισσότερο στρατιωτικά,

    Όταν ο Βενιζέλος πρότεινε να δοθεί η Καβάλα στην Βουλγαρία για να βγει στον πόλεμο με το πλευρό της Αντάντ και σε αντάλλαγμα θα έπαιρνε εδάφη στην Μικρά Ασία, είχε αντιληφθεί πως για να πάρει αυτά εδάφη θα έπρεπε να εμπλακεί στρατιωτικά ;

    συμμαχία και συνεργασία με την Αγγλία.

    Οι Άγγλοι είχαν ενημερώσει τον Βενιζέλο πως θα είχε μόνο ηθική υποστήριξη και όχι στρατιωτική και οικονομική.

    Αν τώρα ως ένας μελετητής μετά 100 χρόνια, θεωρήσω ότι ο Γούναρης ήταν καιροσκόπος, δημαγωγός και έδινε προτεραιότητα στην αναρρίχηση στην εξουσία του κόμματός του, παραπλανώντας τον ψηφοφόρο, τάζοντάς του αξιοπρέπεια και εθνική υπερηφάνεια, θα σφάλω;

    Ναι ! Ο Γούναρης ήταν απλώς ένας αγαθοβιόλης και σε πολιτικό καιροσκοπισμό γατάκι μπροστά στον Βενιζέλο και άλλους πολιτικούς είτε βασιλικούς είτε βενιζελικούς.

    διακύβευμα ήταν η εθνική ολοκλήρωση (όσο ήταν δυνατόν) κι όχι τόσο οι πολιτικές ελευθερίες (οι οποίες εκ των πραγμάτων θα παραμερίζονταν για κάποιο χρόνο, αλλά μετά την επίτευξη του γενικότερου στόχου θα αποκαθίσταντο);

    Τι τις θέλει λοιπόν τις εκλογές ο Βενιζέλος ;

    Όταν κατηγορούνται οι ανώτατοι και ανώτεροι στρατιωτικοί που επανήλθαν μετά τις εκλογές του 1920

    Ποιος μας λέει ότι οι βενιζελικοί ήταν ανώτεροι και θα είχαν μεγαλύτερες επιτυχίες. Επειδή πολέμησαν ελάχιστα στον Α’ Π.Π. , αναποτελεσματικά στην Ουκρανία και τους Τούρκους ατάκτους ως το ’20. Προσωπική μου γνώμη : Όποιος κι αν ήταν θα χάναμε. Μόνο ο Μεταξάς είχε καταλάβει ότι δεν στεκόμασταν στην Μ.Ασία. Έπρεπε να βρεθεί ένας πολιτικός ηγέτης με ηθικό και πατριωτικό ανάστημα και να ενημερώσει τον ελληνικό λαό -υπογράφοντας ταυτόχρονα το πολιτικό του τέλος ως «μειοδότης» – ότι Μ.Ασία πάπαλα. Την Ανατ. Θράκη θα κρατήσουμε και αν.

    Βλάχος-μικράς αλλ’ εντίμου Ελλάδος

    Από αυτά που διαβάσαμε δεν φαίνεται η φράση να είναι πρωτότυπη , αλλά φαίνεται να είχε χρησιμοποιηθεί και παλαιότερα ως αντιστάθμισμα στον «μεγαλοϊδεατισμό».

    Υ.Γ. Αφού ο Βενιζέλος είχε σαν αποκλειστικό σκοπό το εθνικό συμφέρον -«σε αντίθεση με τους βασιλικούς που κυνηγούσαν την εξουσία»- γιατί δεν συνέχιζε να κυβερνά δικτατορικά μέχρι να υλοποιήσει τους εθνικούς στόχους και τον έπιασαν ξαφνικά οι δημοκρατικές του ευαισθησίες ενώ βρισκόταν σε πόλεμο ; Αν με τις εκλογές ήθελε να επιβεβαιώσει την υποστήριξη που πίστευε ότι του παρείχε ο λαός γιατί δεν άλλαζε το εκλογικό σύστημα στα μέτρα του, ώστε να βγει σίγουρα νικητής αφού πήρε περισσότερες ψήφους ; Μην ξεχνάμε είμαστε εν μέσω πολέμου.

    Υ.Γ.1 Δίνεται συχνά στον Βενιζέλο πολιτική οξύνοια και σκέψη που δεν διέθετε. Δεν χρειάζεται να μαλώνουν σήμερα οι βενιζελικοί και οι αντιβενιζελικοί. Όλα τα επιχειρήματα υπάρχουν στην αντιπαράθεση Μεταξά – Βενιζέλου το 1934. Ο Μεταξάς κονιορτοποίησε τον Βενιζέλο (κατά την ταπεινή μου γνώμη ). Μόνο σε ένα σημείο δεν απάντησε επαρκώς,

    http://ioannismetaxas.gr/Istoria%20tou%20Ethnikou%20Dixasmou.pdf

  134. Ο/Η npo λέει:

    @ Γιάννης Γ.

    βενιζελικοί μύθοι, φιλοβασιλικοί μύθοι… Απο μύθους στην χώρα των μύθων να φανε κι οι κότες. Τόσο που όποιος έχει την πένα αλλάζει τον ένα μύθο μ’ένα άλλο. Είναι το νο1 εθνικό σπόρ.

    Το κυρίως θέμα είναι πως χάσαμε, φίλε Γιάννη, Άσχημα. Και κυβερνούσε συγκεκριμένη παράταξη. Υπάρχουν βέβαια δικαιολογίες που είναι το νο2 εθνικό μας σπορ.

    Έρχεται λοιπόν ένα πολύ καλό άρθρο απο τον Βασίλη που εξετάζει αν σ’αυτή την περίοδο όσοι είχαν το κουμάντο επέδειξαν μαχητική ψυχή, τα έδωσαν όλα δλδ ή ασχολούνταν με τρίχες. Έμαθα κάποια πράγματα στο Α’ μέρος. Κρατάω και κάποιες ωραίες παρατηρήσεις απο πολλούς σχολιαστές και περιμένω και το Β’ μέρος.

  135. Ο/Η Γιάννης Γ. λέει:

    @ Κ/Δ ΚΒ

    Μια έμπνευση του Βλάχου για να καλωσορίσει την Όλγα πολύ απέχει, νομίζω, για χαρακτηρίσει τη γενική στάση της αντιβενιζελικής παράταξης, πόσο μάλλον που κι ο ίδιος Βλάχος την απαρνείται ήδη τρόπον τινά αποκαλώντας τη στο ίδιο κείμενο «βλάσφημη ευχή». Οι ίδιοι οι κατηγορούμενοι, έχω την εντύπωση, διαμαρτυρήθηκαν έντονα κατά τη δίκη όταν τους αποδόθηκε.

    Οι βενιζελικοί αξιωματικοί, οι οποίοι έπαιρναν κι αυτοί κάποτε σωρηδόν και χαριστικά τους βαθμούς προσχωρώντας στην Προσωρινή Κυβέρνηση, δε θα μπορούσαν να κάνουν τίποτα παραπάνω από ότι έκαναν οι βασιλικοί. Το έχουν παραδεχτεί οι ίδιοι, στα κατηγορητήρια και τις καταδίκες που συνέταξαν όταν απέδωσαν την ήττα στο υπέρογκο βάρος που επωμίστηκε ο ελληνικός στρατός λόγω της διάσπασης των υποτιθέμενων συμμαχιών. Είπαν δηλαδή ότι κι αυτοί να ήταν τίποτα δεν θα κατάφερναν χωρίς την βοήθεια των ξένων. Ίσα ίσα που από ένα σημείο και μετά, ιδίως από τον Σεπτεμβριο του 21 ήταν επιβλαβείς για την έκβαση του αγώνα αφού είτε δεν πίστευαν στη νίκη, είτε πως, και αυτή να ερχόταν, δε θα είχε κανέναν αντίκτυπο στο διπλωματικό και πολιτικό πεδίο. Οπότε προς τι η συζήτηση για τις ικανότητές τους.

    Οι μόνοι που πιθανώς να μπορούσαν να φέρουν σε πέρας έναν ελληνοτουρκικό πόλεμο, όχι μόνο χωρίς καμία βοήθεια, αλλά και κόντρα σε χίλιους (ιταλογαλλικούς και άλλους) δαίμονες ήταν οι βασιλικοί γιατί ήταν οι μόνοι που μπορούσαν να αποβλέψουν ως και στα έσχατα ψυχικά και ηθικά αποθέματα του έθνους. Αυτό κατάλαβαν οι Άγγλοι και δεν έφεραν αντίρρηση στη διεξαγωγή εκλογών αλλά ούτε και απέτρεψαν την επιστροφή Κωνσταντίνου ενώ εμπόδισαν το σχίσιμο της συνθήκης των Σεβρών μετά την αλλαγή του καθεστώτος. Αναγνώρισαν δε, ότι τα περί αντιανταντισμού των αντιβενιζελικών, δεν ήταν παρά βενιζελική προπαγάνδα, αφού αυτό που ζητούσαν οι βασιλικοί για να ενστερνιστούν την συμμαχική πολιτική δεν ήταν παρά οι κατάλληλες εγγυήσεις, που αν είχαν δοθεί, ούτε ο δίχρονος διπλωματικός αγώνας του Βενιζέλου θα ήταν αναγκαίος και η μετέπειτα καταστροφή πιθανότατα θα είχε αποφευχθεί. Τον Οκτώβρη του 20 ο Βενιζέλος ζητούσε από τον Λόιντ Τζωρτζ αυτό που ήδη από το 15 ο Γούναρης έθετε ως προϋπόθεση για να σταθεί η Ελλάδα στη Μικρά Ασία, δηλ. τη διάλυση της Τουρκίας.

    Τώρα πως γίνεται να κατηγορείται για αρχομανία ο Γούναρης, που, λέγεται μεν, ατεκμηρίωτα ωστόσο, πως αρνήθηκε την εξουσία το 1909 και που το 20 παραχωρεί την πρωθυπουργία σε Ράλλη, Καλογερόπουλο, και όχι ο ήδη ουρανοκατέβατος το 09 και κινών θεούς και δαίμονες για να εγκατασταθεί πρωθυπουργός με τις ξένες λόγχες το 17 Βενιζέλος, για μένα είναι απορίας άξιον.

    Πράγματι όμως η προεκλογική μάχη των αντιβενιζελικών δόθηκε με σύνθημα την τυραννομαχία, την αποκατάσταση των πολιτικών ελευθεριών αλλά και την επαναφορά του Κωνσταντίνου, θέμα που έθεσε ο ίδιος ο Βενιζέλος, ο οποίος μόνος είχε και την πρωτοβουλία για το εάν και πότε θα διενεργούντο εκλογές και σε καμιά περίπτωση με σύνθημα την απεμπλοκή από τη Μικρά Ασία, την απελευθέρωση της οποίας χαιρέτιζαν κατά τη διάρκεια της προεκλογικής τους εκστρατείας ως αποκατάσταση των ιστορικών και εθνικών δικαίων καταξιωμένη όμως από το αίμα του ελληνικού στρατού και όχι ως ευγενή παραχώρηση των δυνατών χάρη στους διπλωματικούς ελιγμούς του πολιτικού τους αντίπαλου.

  136. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Φίλε Ανώνυμε και Γιάννη Γ.
    Βάσει της συγκεκριμένης ανάρτησης, εξέθεσα τις παραπάνω σκέψεις επιχειρώντας την εξέταση της περιόδου 1920-1921 προκειμένου να καταδειχθεί η βλάβη που επήλθε στα ελληνικά συμφέροντα από την κυβερνητική αλλαγή τον Νοέμβριο του 1920 και τις επιλογές τόσο της πολιτικής όσο και στρατιωτικής ηγεσίας. Η κορύφωση της φάσης αυτής θα έλθει τον Αύγουστο του 1921 με την αποτυχημένη επίθεση προς Άγκυρα, όπως σκοπεύει να κάνει ο Αρματιστής στην συνέχεια.
    Ως εκ τούτου, για την συγκεκριμένη περίοδο, ξεκαθάρισα ότι η επιλογή του Βενιζέλου για διεξαγωγή εκλογών, έθαψε πολιτικά την Μικρασιατική Εκστρατεία. Από την άλλη, κατακρίνω την μικροκομματική συμπεριφορά της Ηνωμένης Αντιπολίτευσης εκείνη την στιγμή γιατί ακριβώς αυτό ήταν. Μια υποκριτική συμπεριφορά που ενεργοποιούσε στον λαό το συναισθηματικό φορτίο της ελευθερίας και των δικαιωμάτων, παραμερίζοντας εντέχνως την ουσία του πράγματος. Η δημαγωγία ήταν που οδήγησε και στην μετονομασία σε Λαϊκό Κόμμα εκείνη την περίοδο. Όπως ακριβώς σε άλλες περιπτώσεις, απέδειξε η μικροκομματική συμπεριφορά των Φιλελευθέρων. Σημείωσα, ότι δεν πρέπει να θεωρείται κάποιος ο καλός και ο κακός, εφ’ όσον ουδείς τέλειος και συνεπώς στο οξυμένο ούτως ή άλλως πολιτικό κλίμα που είχε επικρατήσει, οι πολιτικοί οδηγήθηκαν στην υπερβολή και όξυνση των παθών.

    Πάντως κάνοντας μια παρένθεση, η τελική στάση που επέλεξε η βασιλική παράταξη να τηρήσει ως χώρα κατά την διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, είναι αυτή που όλοι γνωρίζουμε ως τον Ιούνιο του 1917. Είχε δεχθεί η βασιλική παράταξη ότι άξιζε να ριψοκινδυνεύσεις την πρόωρη συμμετοχή στο πλευρά της Αντάντ, θεωρώντας ότι αυτή θα επικρατούσε εν τέλει; Όχι. Ο Βενιζέλος είτε επειδή ήταν μασόνος, είτε επειδή ήταν εβραίος, είτε επειδή ήταν τσιράκι των Άγγλων, είτε επειδή είχε αισθητήριο, εκεί είχε προσανατολιστεί. Ριψοκινδύνευσε και η συνθήκη των Σεβρών ήταν το αποτέλεσμα της πολιτικής του που τον δικαίωσε (σε θεωρητικό επίπεδο).
    Για τους χ, ψ, λόγους οι βασιλικοί, ήταν πιο συντηρητικοί στην σκέψη και αργοί στην πράξη. Δεν αντελήφθησαν ότι δεν είχαν την πολυτέλεια να ζητάν στον χρόνο που ήθελαν εκείνοι και εκ των προτέρων από τους Συμμάχους ανταλλάγματα (όπως η Ιταλία) και έμειναν στην ωραία τους ουδετερότητα, εφησυχασμένοι από τις διαβεβαιώσεις της Γερμανίας περί προστασίας του Ελληνισμού στην Οθ. Αυτοκρατορία (τα εχέγγυα αυτών των διαβεβαιώσεων είχε την ευκαιρία να διαπιστώσει η Ελλάδα, ακόμα και βάσει επισήμων δεσμεύσεων, όπως της συνθήκης της Λωζάννης που υπέγραψε ο Βενιζέλος). Πάντως η κατάσταση στα τέλη του 1914 και αρχές 1915 δεν ήταν ίδια με τα μέσα του 1915 ή αργότερα.
    Σημειώνω εδώ ότι όταν στα τέλη του 1914 αρχές του 1915 η ελληνική κοινή γνώμη έμαθε τις ελληνικές πρωτοβουλίες της κυβέρνησης για συμμετοχή στο πλευρό της Αντάντ κατά της Οθ. Αυτοκρατορίας, ένας ενθουσιασμός την κατέλαβε γιατί το μυαλό πήγαινε κατευθείαν στην Κωνσταντινούπολη. Ακόμα και στις εκλογές του 1915 η πλειοψηφία ήταν σαφώς βενιζελική, και δεν υπάρχει καμμία αντίρρηση, ότι ενέκρινε την πολιτική του.
    Μάλλον είναι κατόρθωμα της βασιλικής παράταξης, το πώς μπόρεσε να ενσταλλάξει ένα αντιπολεμικό αίσθημα στον ελληνικό λαό που οδήγησε στα ρεζιλίκια της Επιστράτευσης του 1917 (επικουρούμενος φυσικά κι από τις εξαλλοσύνες της βενιζελικής παράταξης). Το αντιπολεμικό αυτό αίσθημα όμως φύτρωσε για τα καλά όπως φάνηκε στην Επιστράτευση του 1921. Καμμία σχέση ο ενθουσιασμός του ελληνικού λαού, με τις Επιστρατεύσεις του 1912 και . . . . 1940. Είναι γνωστό άλλωστε, ότι το 1918 ο ελληνικός λαός ανέμενε ανυπόμονα την έλευση των χαρμοσύνων νέων από την γερμανική επίθεση στο Δυτικό Μέτωπο για να τιμωρηθεί η Αντάντ, αλλά και η ίδια η Ελλάδα που είχε συμμαχήσει μαζί της (παράνοια σε όλο της το μεγαλείο).
    Όταν λοιπόν το 1917 καλώς ή κακώς επιβάλλεται ο Βενιζελισμός και το 1920 φαίνεται ότι καρποφορούν οι ελληνικές προσπάθειες στο πεδίο των εθνικών διεκδικήσεων, ναι μεν η Ηνωμένη Αντιπολίτευση ενημερώνει τους Συμμάχους ότι υποστηρίζει πλήρως την κυβέρνηση, ωστόσο, δεν παύει να προπαγανδίζει για το τυρρανικό καθεστώς της χώρας, κάτι που εκμεταλλεύοντο και οι αντιτιθέμενοι στις ελληνικές διεκδικήσεις π.χ. Ιταλοί. Το δήλωσα ήδη, προτιμώ ο Βενιζέλος να κυβερνούσε δικτατορικά έως ότου δημιουργήσει την Μεγάλη Ελλάδα, παρά να χαίρομαι πολιτικές ελευθερίες σε μια «μικρή και έντιμη Ελλάδα».

    Γιατί συγκρίνεις μια στρατιωτική εμπλοκή της Ελλάδας το 1914 απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, στα πλαίσια συμμαχίας με την Αντάντ και ενός παγκοσμίου πολέμου, με την στρατιωτική εμπλοκή των μετανοεμβριανών το 1921, με μόνη την ευχή της Αγγλίας; Είναι το ίδιο πράγμα;
    Οι Άγγλοι είχαν ενημερώσει την άνοιξη του 1920 τον Βενιζέλο ότι θα παρείχαν μόνο ηθική υποστήριξη και την στιγμή εκείνη, θεωρείτο (εσφαλμένα όπως αποδείχθηκε) ότι μια προέλαση πέραν της γραμμής Μιλν θα έκαμπτε την κεμαλική πλευρά. Η Ελλάδα έδρασε πράγματι στρατιωτικώς (με μικρή αγγλική βοήθεια) τον Ιούνιο του 1920 (σε Μ. Ασία και Αν. Θράκη), σαρώνοντας την κεμαλική αντίσταση. Μετά από αυτό υπογράφηκε η Συνθήκη των Σεβρών, αλλά αποδείχθηκε ότι μια νέα στρατιωτική προσπάθεια ήταν απαραίτητη. Το φθινόπωρο του 1920, η κατάσταση ήταν διαφορετική από την άνοιξη. Σε αυτό το πλαίσιο είναι που ο Βενιζέλος πλέον θέτει εκ νέου το ζήτημα στην Αγγλία και ζητά οικονομική βοήθεια και υλική ενίσχυση, αλλιώς ενημερώνει για απόσυρση των ελληνικών στρατευμάτων (υπονοώντας την έκθεση των αδυνάμων αγγλικών στρατευμάτων στην κεμαλική πίεση, όπως αυτή είχε εκδηλωθεί την άνοιξη του 1920).

    Σε σχέση με την επαναφορά των αποστράτων το 1920, αυτό που δεν έχεις ίσως αντιληφθεί, είναι ότι η μετανοεμβριανή κυβέρνηση, δεν επανέφερε απλώς στην ενεργό υπηρεσία, μόνο τους αποστράτους του 1917, αλλά και όλους τους αποστρατευθέντες ως ανικάνους για διοίκηση (βάσει υπηρεσιακών εισηγήσεων των αρμοδίων οργάνων και επιτροπών) ακόμα και από το 1913. Απλά και μόνο γιατί κυβέρνηση ήταν οι Βενιζελικοί. Δεν ήταν μόνο τα πρόσωπα του Αρχιστρατήγου, των Σωματαρχών και Μεράρχων, αλλά το σύνολο σχεδόν των διοικητών συνταγμάτων πεζικού και πυροβολικού (τα πιο κρίσιμα) και άλλων πολλών ανωτέρων αξιωματικών που υστερούσαν επαγγελματικά και ήδη από το 1913 είχαν κριθεί ανίκανοι και απομακρύνθηκαν. Αυτό φανερώνει μια ισοπέδωση και όχι μια πολιτική απονομής δικαιοσύνης, ή άσκηση υπεύθυνης πολιτικής. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο μέραρχος Δημαράς, αξιωματικός του Μηχανικού, ένας τέλειος επιστήμονας για να χτίζει γεφύρια, αλλά εντελώς ανεπαρκής για διοίκηση μεραρχίας. Είναι άλλωστε χαρακτηριστικό ότι αν και προήρχετο από το Μηχανικό, δεν αντιλήφθηκε την μειονεκτικότητα της αμυντικής θέσης που είχε επιλεγεί από την μεραρχία του, αλλά και αυτή δεν εκτέλεσε σοβαρά αμυντικά έργα στην α΄ γραμμή. Ο Δημαράς όπως είναι γνωστό αιχμαλωτίστηκε γιατί λόγω περασμένης ηλικίας, κοινώς έμεινε πίσω. Υποψιάζομαι ότι ακριβώς ο παράγοντας ηλικία ήταν αυτός που δεν πρέπει να του επέτρεψε την επιθεώρηση της αμυντικής γραμμής της μεραρχίας του και την συνειδητοποίηση της μειονεξίας αυτής. Άλλο η ματιά στον χάρτη κι άλλο η επαφή με το έδαφος. Επίσης, στην μεραρχία αυτήν, τουλάχιστον οι 2 από τους 3 διοικητές συνταγμάτων ήταν εντελώς ανίκανοι. Φυσικά η σκυτάλη της ανοησίας περνά με την σειρά της στους φανατικούς βενιζελικούς αξιωματικούς που αρχίζουν τα γνωστά καραγκιοζιλίκια τους στην Κωνσταντινούπολη, βαυκαλιζόμενοι ότι βοηθούν την εθνική υπόθεση, αλλά ουσιαστικά έχοντας ως σκοπό την πτώση της βασιλικής πλέον τυρρανίας.
    Επιπλέον, δεν συζητώ για τα καραγκιοζιλίκια με τους αποκαταστημένους το 1920 που παρέμεναν στις καρέκλες τους και τα αξιώματά τους στην Αθήνα και δεν ξεκολλούσαν για να πάν στο μέτωπο. Τι κι αν εξέδιδε διαταγές ο Θεοτόκης, αυτοί τον γράφαν κανονικά. Η στιβαρή διοίκηση φαίνεται από το γεγονός ότι δεν είναι σε θέση καν να επιβάλλει την επιστροφή των αδειούχων στο μέτωπο, αλλά με διάφορα βύσματα, επεδίωκαν και κατάφερναν να παραμένουν στην Αθήνα. Δηλαδή, καταδικάζει η Ηνωμένη Αντιπολίτευση την βενιζελική τυρρανία προεκλογικά και διαδηλώνει ότι θα αποκαταστήσει τα πράγματα, και τελικά εφαρμόζει την ίδια ισοπεδωτική πολιτική των βενιζελικών, επιδεικνύοντας και μια ακατανόητη ανικανότητα σε πολιτικό πλέον επίπεδο, μην μπορώντας να επιβληθεί στους στρατιωτικούς.
    Αλλά ας μην ξεφεύγουμε κι ας αναμένουμε την συνέχεια της ανάλυσης του Αρματιστή για την κρίσιμη επίθεση προς Άγκυρα.

  137. Ο/Η Γιάννης Γ. λέει:

    Αγαπητέ Κ/Δ ΚΒ

    Πολύ ενδιαφέροντα αυτά που γράφεις και ορισμένα άγνωστα σε μένα, όπως το κείμενο του Βλάχου, αλλά, για να είμαι ειλικρινής, καλοπροαίρετα πάντα, παρότι γράφεις δεν υπάρχουν οι καλοί και οι κακοί, οφείλω να ομολογήσω ότι διέβλεψα στο σκεπτικό σου, ίσως λανθασμένα, μια τάση δαιμονοποίησης των βασιλικών.

    Εξηγούμαι. Βγάζουν κείμενο υποστήριξης των εθνικών διεκδικήσεων από τον Βενιζέλο και το ερμηνεύεις ως καιροσκοπισμό με σκοπό τον προσεταιρισμό των Συμμάχων για να τους επιτρέψουν να κερδίσουν τις εκλογές. Ποιες εκλογές? Ναι, είχε δηλώσει ο Βενιζέλος πως μετά την επίτευξη συνθήκης θα τις κάνει αλλά ποιος του είχε εμπιστοσύνη? Ωραία το διατυπώνει ο Μεταξάς. Είχαν σταυρώσει όλοι τα χέρια και περίμεναν εάν και πότε θα δεήσει ο Βενιζέλος να κάνει εκλογές. Από που κι ως που συμπεραίνεις λοιπόν πως απέβλεπαν μικροκομματικά σε εκλογικό αποτέλεσμα τη στιγμή που δε φαίνονταν πουθενά εκλογές στον ορίζοντα?

    Ή μήπως δεν ποθούσαν οι βασιλικοί την πραγμάτωση της Μεγάλης Ιδέας και την εθνική ολοκλήρωση? Ο Βενιζέλος δεν ήταν αυτός που τους αποκαλούσε παλαιότερα Παλαιολόγους? Ο Βενιζέλος δεν ήταν αυτός που εδραίωνε τους Βούλγαρους, ειδικά με την παραχώρηση της Καβάλας, μεταξύ Ελλάδας και Κωνσταντινούπολης? Ξαφνικά έγιναν οι Βενιζελικοί οι μόνοι υπέρμαχοι της Μεγάλης Ιδέας και οι βασιλικοί μειοδότες? Από που συμπεραίνεις ότι δεν τολμούσαν να αντιταχθούν ανοιχτά στις βενιζελικές διεκδικήσεις ωσάν να ήταν αυτό που ήθελαν αλλά δεν τολμούσαν να το κάνουν?

    Ναι, οι βασιλικοί δεν είχαν την πολυτέλεια να ζητούν ανταλλάγματα από την Αντάντ, επειδή ο Βενιζέλος τα έδινε όλα χωρίς ανταλλάγματα και με παραχωρήσεις ακόμα ακόμα.

    Τα δε ρεζιλίκια της επιστράτευσης του 17 δεν οφείλονται κατά τη γνώμη μου στο αντιπολεμικό αίσθημα που δήθεν ενεφύσησε στον λαό η αντιβενιζελική παράταξη, όπως θέλει το φιλοβενιζελικό αφήγημα αλλά στο ότι αυτός που τον καλούσε στα όπλα είχε διχάσει τη χώρα του φέρνοντάς τη στα πρόθυρα εμφυλίου πολέμου, είχε υποκινήσει ναυτικούς αποκλεισμούς που επέφεραν πείνα και κακουχίες, είχε εξορίσει τον αγαπημένο του βασιλιά και είχε εγκατασταθεί ετσιθελικά στο τιμόνι της χώρας με τις πλάτες ξένων. Αυτός ο ίδιος κόσμος όμως που ήταν απρόθυμος να πολεμήσει το 17 και είδε με σχετική αδιαφορία την απόβαση στη Σμύρνη διέσχισε το 21 αγόγγυστα και με υψηλό ηθικό την Αλμυρά έρημο. Πώς ξαναβρήκε λοιπόν το πολεμικό του αίσθημα με κυβερνήτες αυτούς που υποτίθεται πως του το είχαν αφαιρέσει?

    Δεν διαφωνώ πως οι βασιλικοί έκαναν μεγάλες ανοησίες με τους διορισμούς των αξιωματικών στο στράτευμα. Και τρανό παράδειγμα ο Παπούλας. Απλά λέω πως οι βενιζελικοί δεν θα τα κατάφερναν καθόλου καλύτερα με βασικό μου επιχείρημα πως το ομολόγησαν με τον τρόπο τους οι ίδιοι.

    Όπως ομολόγησε ο Βενιζέλος, για μένα αλλά και για άλλους (π.χ. Ζαβιτσιάνος), πως ήταν ανίκανος να φτιάξει τη Μεγάλη Ελλάδα όταν το έστριψε δια των εκλογών. Και ποια η χρεία αποδείξεων, που κι αυτές υπάρχουν, όταν υπάρχουν ομολογίες?

  138. Ο/Η ΑΓΗΣΙΛΑΟΣ λέει:

    ειπα και γω δεν θα εμφανιστουν οι φανατικοι αντιβενιζελικοι οι παραφρονες φιλοβασιλικοι να μας πουν τα παρανοικα και συνομωσιολογικα τους παραληρηματα για τον σατανα εβραιο(ή φινλανδο ή τσεχοσλοβακο)βενιζελο και τον αγαπημενο τους κωτσο(ή ντουβαρ πασα οπως τον ελεγε ο στρατος μας???????
    και απο την αλλη οι νεροβραστοι μεσοβεζικοι που εκλιπαρουν εθνικες ενοτητες(ακομα και σημερα με τους αριστερους μη γνωριζοντας και μη κατανοωντας οτι οι αριστεροι δεν θελουν εθνικες ενοτητες αλλα ταξικες με τους λαθρο τους εναντιον των ελληνων αστων-ή φασιστων οπως μας λενε εμας τους εχοντες εθνικη συνηδειση….
    και δωστου φταιει ο διχασμος και να ειμαστε ολο αγαπημενοι παναγιτσα μου, και να μην τρωγομαστε μεταξυ μας(ειπε το προβατο στον λυκο….)αγνοωντας πληρως ταξικες ιδεολογικες χαρακτηρολογικες κοινωνιολογικες ψυχολογικες πολιτικες φιλοσοφικες και λοιπες διαφορες και συγκρουσεις και οτι κανενας δεν θελει να ενωθει με τον αδυναμο τον ηττημενο τον σφαλιαροφαγο χριστιανοδεξιουλι-αστουλι……(εθνικη ενοτητα σημερα και με τσοχατζοπουλους κλεφτες, παιδεραστες, παλιανθρωπους,ανωμαλους,καροτενιους,ρεπουσικους και φίλιους αρνητες γενοκτονιας με αναρχοκομουνιστες και λοιπους μισελληνες????????

    μερικες συντομες παρατηρησεις παλι
    ο βενιζελος αναγκαστηκε να κανει τις εκλογες για 2 λογους
    1.μια μικρη λεπτομερεια που διαφευγει της προσοχης ολλων/ η αποπειρα δολοφονιας του στη γαλια αμεσως μετα την υπογραφη της συνθηκης των σεβρων απο 2 φανατικους αποτακτους βασιλικους αξιωματικους.
    ο βενιζελος γλιτωσε κυριολεκτικα απο θαυμα…ηταν απιθανο να γλιτωσει και ομως τα καταφερε…. αυτο του αλλαξε τελειως την ψυχολογια του. μεχρι τοτε στις απανωτες εκκλησεις για εκλογες και χαρακτηρισμους των κρετινων αντιβενιζελικων(τυρανος δικτατορας)-τους εγραφε κανονικα στα παλια του τα παπουτσια αλλα μετα την νεα αποπειρα πειστηκε να κανει εκλογες γιατι ειδε οτι εχει να κανει με φανατικους και πανυβλακες…
    2.ο αλλος λογος ηταν γιατι γνωριζε οτι τοτε αρχιζε ο πραγματικος πολεμος με τα σχεδια του για αποβαση στον ποντο με συμετοχη αγγλικου στρατου, προελαση προς αγκυρα και ικονιο και απελευθερωση στενων και κων/πολης, και ηθελε να εχει την λαικη εντολη ανανεωμενη

    Η επίσημη εφημερίδα του Κεμάλ στην Αγκυρα έγραφε στις 28 Οκτωβρίου 1920 για τις επερχόμενες ελληνικές εκλογές:
    «Οι ελληνικές εκλογές θα κρίνουν την τύχη του μικρασιατικού πολέμου. Πτώση του Βενιζέλου σημαίνει και πτώση της Ελλάδας στη Μικρά Ασία…»,

  139. Ο/Η Γιάννης Γ. λέει:

    «ο βενιζελος γλιτωσε κυριολεκτικα απο θαυμα…ηταν απιθανο να γλιτωσει και ομως τα καταφερε….»

    Τελικά γλίτωσε από θαύμα ή κατάφερε να γλιτώσει? Ή μήπως ο «Μεσσίας» κατάφερε ο ίδιος το θαύμα να γλιτώσει?
    Κι ενώ αποδεικνυόταν επτάψυχος και θαυματουργός ή έστω θεοφρούρητος (βλ. εικόνα «ο πανταχού παρών σώζει τον πρωθυπουργό της μεγάλης ελλάδος») και άτρωτος από σφαίρες, όπως κι ο ίδιος ισχυριζόταν, αντί να ανέβει η ψυχολογία του στα ύψη, τα έβαψε μαύρα και είπε να πάει να παντρευτεί.

    » με συμετοχη αγγλικου στρατου»

    Όνειρα φθινοπωρινής νυχτός. Θα διέσπαζαν τη συμμαχία και θα έρχονταν σε σύγκρουση με τους Γάλλους για το χαμόγελο του Λευτεράκη οι Άγγλοι που ούτε σε μια διακοίνωση δεν ευδόκησαν να αποστασιοποιηθούν.

    «ηθελε να εχει την λαικη εντολη ανανεωμενη»

    Γιατί πότε την είχε την εντολή για να την ανανεώσει? Α ξέχασα, την είχε πάρει με ένα από τα πολλά του θαύματα νεκρανασταίνοντας τους Λαζάρους.

    «Οι ελληνικές εκλογές θα κρίνουν την τύχη του μικρασιατικού πολέμου. Πτώση του Βενιζέλου σημαίνει και πτώση της Ελλάδας στη Μικρά Ασία…»

    Και πήγε και τις έκανε. Αποθανέτω η ψυχή μου μετά των ομοφύλων δηλαδή. Για να μάθουν να μου κάνουν απόπειρες δολοφονίας τα παλιόπαιδα αντί να με λατρεύουν ως θεό.

    Καλά να τον παραβάλλουν με τον Ναζωραίο οι βενιζελολάγνοι το 1920. Αλλά βενιζελοθεϊσμός εν έτει 2016? Μετά αναρωτιόμαστε που πάμε ως χώρα.

  140. Ο/Η npo λέει:

    @ Γιάννης Γ.
    Είσαι απίστευτος βρε συ.

    Το ζείς λες και ήσουν εκεί και μας ήρθες με χρονομηχανή. Πολύ πολύ ενδιαφέρον. Η συναισθηματική σου προσέγγιση -100 χρόνια μετά!!- βγάζει μάτι απ΄όσα λές.

    Πχ, λες το απίστευτο: Οι μόνοι που πιθανώς να μπορούσαν να φέρουν σε πέρας έναν ελληνοτουρκικό πόλεμο, όχι μόνο χωρίς καμία βοήθεια, αλλά και κόντρα σε χίλιους (ιταλογαλλικούς και άλλους) δαίμονες ήταν οι βασιλικοί γιατί ήταν οι μόνοι που μπορούσαν να αποβλέψουν ως και στα έσχατα ψυχικά και ηθικά αποθέματα του έθνους.

    Λες δλδ οτι οι βασιλικοί μπορούσαν και μάλιστα χωρίς καμιά βοήθεια και κόντρα σε ιταλογάλους, ….. αλλά χρειάζονταν τις κατάλληλες εγγυήσεις. Λες πως αν αυτές είχαν δοθεί ο δίχρονος διπλωματικός αγώνας του Βενιζέλου δεν θα ήταν αναγκαίος. ????!!! Δλδ μπορείς χωρίς βοήθεια, θές όμως κατάλληλες εγγυήσεις και μάλιστα θες να στις δώσουν χωρίς διπλωματικό αγώνα. Σαν να ακούω Τσίπρα που ήθελε διαγραφή χρέους αλλά και νέα δανεικά ωστε να μην κάνει λιτότητα και μάλιστα χωρίς εποπτεία. Και φυσικά εκλογές.
    Λες πως μόνο οι βασιλικοί ενέπνεαν το έθνος. Μα ολόκληρη η ηνωμένη αντιπολίτευσις πήρε 49,36%. Οι φιλελευθεροι 50,31%. Βλέπεις? Δυστυχώς στο σημείο που τα φέρανε και τα δύο στρατόπεδα κανείς δεν μπορούσε να εμπνεύσει το έθνος.

    Αυτά όλα δεν τα βλέπεις γιατί είσαι βαθια και συναισθηματικά βασιλικός, Το μόνο κακό που βρίσκεις σε δαύτους είναι η «διαλακτικότητά τους», θυμίζοντάς μου κάτι συνεντεύξεις που σε ρωτάν «ποιό είναι το μειονέκτημά σου» και λές «είμαι πολύ εργασιομανής». Κι αναρωτιέσαι μάλιστα μήπως οι διώξεις των Βενιζελικών ήταν λίγες… Και το άλλο τους κακό πως δεν ήταν αρκετά πονηροί. Φαντάζομαι μέσα σου θα συμπληρώνεις «..που δεν δολοφόνησαν τον δαίμονα Βενιζέλο». Ε, μα…

    Είμαι σίγουρος πως ακόμα και σήμερα υπάρχουν και βενιζελικοί που τα βρίσκουν όλα καλά στους βενιζελικούς και δαιμόνια στους άλλους. Και Μεταξικοί, Καραμανλικοί, χουντικοί, παπανδρεϊκοί, Τσιπρικοί.. Και υπάρχουν πολλοί που βλέπουν μόνο την βιτρίνα. Είπες για τον Γούναρη, πως δεν ήταν εξουσιομανής, Δεν ήταν, αλλά πρέπει να βλέπει κανείς και πίσω απο τον Γούναρη, τον Βενιζέλο και τον καθένα αρχηγό. Υπήρχε στρατιά εξουσιομανών και στα δύο στρατόπεδα, όπως υπάρχει και σήμερα και θα υπάρχει πάντα. Αν τους έχεις ξεχαλίνωτους καβαλάνε τ’άλογα και…

  141. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Κάποιες διευκρινίσεις,
    Το γεγονός ότι από την άνοιξη του 1920 διαφαίνετο η επικείμενη υπογραφή της συνθήκης ειρήνης με την Οθ. Αυτοκρατορία, είχε σημάνει συναγερμό στους αντιβενιζελικούς κύκλους γιατί η υπογρσφή συνθήκης ειρήνης αυτομάτως φέρνει την κατάργηση περιορισμών που τίθενται εν ώρα πολέμου (π.χ. λογοκρισία) με αποτέλεσμα να προσφέρεται το έδαφος για έντονο πολιτικό αγώνα, ο οποίος στην κορύφωσή του οδηγεί σε εκλογές. Στα πλαίσια αυτά, οι διάσπαρτες οργανώσεις/κόμματα/αρχηγοί αποφάσισαν να συνεργαστούν.
    Ο Γούναρης από την εξορία επικοινωνούσε με την συλλογική ηγεσία της Ηνωμένης Αντιπολίτευσης. Σε διάφορες επιστολές του, διαγράφει το πλαίσιο στο οποίο πρέπει να κινηθούν. Επρόκειτο για αγώνα ενός λαού εναντίον ενός τυρράνου (όχι προγραμματικές θέσεις), δεν υπήρχε λόγος για προγαμματικές εξαγγελίες καθώς μια αντιπαράθεση προγραμμάτων θα έδιδε την εντύπωση ύπαρξης ελεύθερης πολιτείας, τα συνθήματα που θα ερέθιζαν το συναίσθημα και όχι την λογική του λαού είχαν την τιμητική τους. Η Καθημερινή πρωτοστατούσε ως το επίσημο έντυπο της παράταξης, υιοθετώντας την γραμμή του Γούναρη. Η θέση του Γούναρη για συναλλαγή με τους Συμμάχους προκειμένου να τους επιτραπεί η διακυβέρνηση, εντοπίζεται σε επιστολή του από τον Μάιο του 1920, ήδη. Εν τω μεταξύ οι ηγέτες της αντιβενιζελικής παράταξης όλο αυτό το διάστημα στις συνομιλίες τους με πρέσβεις κ.λπ. τόνιζαν το αυταρχικό καθεστώς της χώρας, πράγμα που εκμεταλλεύοντο κυρίως οι Ιταλοί, όταν οι Μεγάλοι συζητούσαν για το τι θα επιδικάσουν στην Ελλάδα. Το κλίμα του ξεσηκωμού με τα συνθήματα αλλά και τους αντιπολιτευτικούς συλλόγους που οργανώνονταν μου θυμίζει «Ανένδοτο».
    Ο πλήρης αποπροσανατολισμός της κοινωνίας με συνθήματα για ελευθερίες και (με την έλευση του τέλους του εμπολέμου) εκμετάλλευση της δυσαρέσκειας που είχε προκύψει και από τον πόλεμο (όχι μόνο την τυρρανία). Όταν δε διαφαίνεται και η περίπτωση επιστροφής του Βασιλιά, ακόμα καλύτερα για να ερεθιστούν τα πλήθη. Μάλιστα όταν η συζήτηση έρχεται στα αποτελέσματα της εξωτερικής πολιτικής, η απαξίωση είναι απόλυτη, αφού διατυμπανίζεται ότι αυτά δεν οφείλονται στην πολιτική Βενιζέλου αλλά στην ζωτικότητα και δύναμη του ελληνικού λαού. Υπάρχει μάλιστα και το παράλογο επιχείρημα ότι τα αποτελέσματα της εξωτερικής πολιτικής δεν οφείλονται στον Βενιζέλο, αλλά απλά στην συμμετοχή στον πόλεμο!
    Ο Βενιζέλος κακώς αποφάσισε τις εκλογές, όντας και στην κοσμάρα του μη γνωρίζοντας ή και αντιλαμβανόμενος την δυσαρέσκεια και αγανάκτηση που είχε απλωθεί από την έξαλλη συμπεριφορά των αξιωματούχων τους καθεστώτος του. Σε αυτό το σημείο είναι κεφαλαιώδους σημασίας η διαπίστωση ότι αφού επιβλήθηκε που επιβλήθηκε με τον γνωστό τρόπο ως κυβερνήτης της ενωμένης Ελλάδας, οι κυβερνώντες δεν ήταν σε θέση να εργαστούν και να προωθήσουν την καταλλαγή των παθών (γιατί απλά επανόρθωναν τις αδικίες της περιόδου 1915-1917, όπως και μετά οι άλλοι επανόρθωναν τις αδικίες της περιόδου 1917-1920, μετά οι άλλοι τις αδικίες του 1920-1922 και φτάνουμε στο σήμερα όπου επανορθώνονται οι αδικίες του 1946-1949 και μετά. Πάντως οι εκλογές ήταν η κρίσιμη καμπή στην όλη Μικρασιατική υπόθεση, που όντως αντελήφθησαν οι κεμαλικοί αλλά όχι βενιζελικοί και βασιλικοί.
    Η Επιστράτευση του 1921 σε καμμία περίπτωση δεν είχε τον χαρακτήρα που είχε αυτή του 1912. Υπήρξε μεγάλη απροθυμία, καθυστέρηση προσέλευσης, προσπάθειες αποφυγής και ανυποταξία. Το υψηλό ηθικό που παρατηρήθηκε μάλλον παρομοιάζει με το υψηλό ηθικό των επιστρατευμένων κατά την έναρξη του Α΄ΠΠ στην Ευρώπη, όπου όλοι πίστευαν ότι ο πόλεμος δεν θα διαρκέσει για πολύ. Οι επιχειρήσεις Ιουνίου φαίνεται ότι επιβεβαίωσαν αυτή την ιδέα. Το ίδιο και στην εκστρατεία προς Άγκυρα, όπου έβλεπαν το τέρμα της προσπάθειάς τους. Δεν είναι τυχαίο, ότι τα πρώτα κρούσματα σοβαρής απειθαρχίας παρουσιάστηκαν ακριβώς στην φάση της υποχώρησης προς Σαγγάριο και πέραν αυτού.
    Όλα τα παραπάνω, στο πλαίσιο εξέτασης της περιόδου 1920-1921 ως αυτοτελούς επεισοδίου. Σε άλλα επεισόδια και με άλλους στην αρχή

  142. Ο/Η Γιάννης Γ. λέει:

    @ ΚΔ Κ/Β

    Μα στην επιστολή στην οποία αναφέρεσαι με ημερομηνία 25 Μαΐου 1920, με τους όρους της συνθήκης ήδη γνωστούς, ο Γούναρης αποκλείει το ενδεχόμενο διεξαγωγής εκλογών.
    «Αλλά πως θα πέση? Με εκλογάς? Βεβαίως όχι. Όσα και αν λέγει ο άνθρωπος αυτός περί εκλογών είναι λέξεις άνευ εννοίας. Εκλογάς δεν θα κάμη παρά αν είναι βέβαιος, ότι πρόκειται να επιτύχη. Αυτό όμως είναι αδύνατο…» Οπότε όταν μιλάει για ανυπαρξία λόγου εξαγγελίας προγράμματος, δεν εννοεί προεκλογικό πρόγραμμα αλλά το πολιτικό πρόγραμμα του συνασπισμού που συστήνεται ενάντια στον Βενιζέλο. Άρα και η δήλωση της κατευθυνόμενης από τον Γούναρη Ηνωμένης Αντιπολίτευσης 10 μέρες αργότερα δεν αποσκοπεί σε εκλογικά οφέλη.

    Η δε συναλλαγή με τους Συμμάχους που εξαγγέλει παραμένει στα πλαίσια που είχαν προδιαγράψει οι κατά τη διάρκεια του πολέμου διαπραγματεύσεις με βασικό ζητούμενο την επανάκτηση της εθνικής αυτοτέλειας. Δεν έχει δηλαδή τα βενιζελικά χαρακτηριστικά της αντιαυτοτέλειας και άρα δεν είναι καιροσκοπική αλλά συνεπής με τις πάγια διατυπωμένες πολιτκές του αντιλήψεις. Μια «αμφοτεροβαρής διαρρύθμιση» όπως την ονομάζει βασισμένη στη σύμπτωση και όχι στην προσαρμογή των συμφερόντων. Και φάνηκε συνεπής σε αυτή τη στάση του και κατά την διάρκεια της διακυβέρνησης του, με αναστέλλοντας για παράδειγμα τις θερινές επιχειρήσεις παρά τη συμμαχική διακοίνωση.

    Εν πάση περιπτώσει, εσύ ποια στάση εκ μέρους των βασιλικών θα έβρισκες μη μικροκομματική και μη καιροσκοπική? Ρωτάω για να καταλάβω το σκεπτικό σου. Να μην κατέβαιναν καθόλου στις εκλογές? Ή να μην αναγνωρίζουν τυραννικά χαρακτηριστικά στην βενιζελική διακυβέρνηση παρά τις εκτοπίσεις τους στα ξερονήσια, τις εξορίες και τις αντισυνταγματικές ενέργειες του Βενιζέλου?

    Ναι, η επιστράτευση του 21 μπορεί να μη μοιάζει με του 12 αλλά αν μπορούσε να κάνει καλύτερη ο Βενιζέλος δεν θα κατέφευγε σε εκλογές.

  143. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Οπότε αγαπητέ Γιάννη Γ, μετά από έναν πόλεμο και με την χώρα να επιδιώκει την επέκταση κι ενώ ο Στρατός εξακολουθεί και είναι σε κινητοποίηση και μάχεται, ο Γούναρης σκέφτεται πώς να ρίξει την κυβέρνηση. Bβλέπεις πως ξεκινά το σκεπτικό του; «Αλλά πώς να πέση;».
    Αυτό τα λέει όλα κι εδώ είναι η ένστασή μου (εκτός αν ήταν εντελώς τυφλός o Γούναρης να μην βλέπει τι γίνεται στην Μικρά Ασία (δεν λέω που οδηγούνται, απλά το τι γίνεται). Το ίδιο αντιστρόφως ισχύει για τους Βενιζελικούς. Κρατούν την αναπνοή τους στην διάρκεια της επίθεσης προς Άγκυρα, μήπως και πετύχει ο Παπούλας και από την Πόλη οι αξιωματικοί ροκανίζουν την κυβέρνηση αλλά και τον μαχόμενο Στρατό.
    Αυτά μπορούν σε εμάς μετά από 100 χρόνια να αποτελέσουν κάποιο δίδαγμα; H στάση λοιπόν που εγώ προκρίνω είναι να κάτσω στην γωνιά μου και να σωπάσω, αναμένοντας την αίσια έκβαση των εθνικών υποθέσεων, έως ότου επιτευχθούν. Μετά μπορώ να ξαναθυμηθώ κι εγώ την επαγγελματική μου ενασχόληση με την πολιτική.

  144. Ο/Η Γιάννης Γ. λέει:

    @ npo

    Φίλε npo,

    Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για να βγει η Ελλάδα στον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων με αντάλλαγμα εδάφη στη Μικρά Ασία, οι βασιλικοί ζητούσαν από τους τελευταίους να εγγυηθούν κάποιες από τις απαραίτητες προϋποθέσεις για να σταθεί η χώρα στις ανατολικές όχθες του Αιγαίου. Την έλλειψη αυτών των προϋποθέσεων τη βρήκε μπροστά του ο Βενιζέλος κατά τη διάρκεια των γεγονότων που ακολούθησαν την απόβαση στη Σμύρνη.

    Κατόπιν εξελίχθηκαν τα πράγματα όπως τα ξέρουμε, η Τουρκία έχασε τον πόλεμο, βρέθηκε γονατισμένη, και ο Βενιζέλος, που είχε υποτιμήσει το εθνικό αίσθημα των Τούρκων, ανέλαβε την υποχρέωση να καταβάλλει μόνος του το διαρκώς διογκούμενο κεμαλικό κίνημα για να πετύχει μια όσο το δυνατόν ευνοϊκή για τη χώρα συνθήκη. Αυτή η συνθήκη, των Σεβρών, δεν έκανε τίποτα άλλα παρά να επισημοποιεί έναν αδυσώπητο ελληνοτουρκικό πόλεμο, αναπόφευκτο και για τον λόγο πως η όξυνση των παθών μεταξύ Τούρκων και Ελλήνων μετά την απόβαση και η πιστοποιημένη έμπρακτα πια επιδίωξη της Ελλάδας να αποσπάσει εδάφη από την Οθωμανική αυτοκρατορία για να απελευθερώσει τους Μικρασιάτες, έκανε βέβαιη τη σφαγή και τον διωγμό τους σε περίπτωση αποχώρησης του ελληνικού στρατού.

    Η Ελλάδα βρίσκεται λοιπόν στην ανάγκη να διεξάγει έναν πόλεμο μόνη της, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που είχε αναλάβει ο Βενιζέλος, χωρίς βοήθεια, όπως της το είχαν ξεκαθαρίσει έγκαιρα οι Σύμμαχοι, και με αυξανόμενη την εκ μέρους των ιταλογάλλων υπονόμευση του αγώνα της λόγω των δικών τους συμφερόντων που έρχονταν σε σύγκρουση με την πολιτική που είχαν διαγράψει οι Βενιζέλος – Λόιντ Τζωρτζ.

    Το ερώτημα είναι ποιος θα μπορούσε να διεξάγει αποτελεσματικότερα αυτόν τον πόλεμο? Ο Βενιζέλος ή οι Κωνσταντινικοί?

    Ένα λόγος, όχι ο μόνος, που ο Βενιζέλος έκανε εκλογές είναι πράγματι αυτός που αναφέρει ο «ΑΓΗΣΙΛΑΟΣ» παραπάνω. Υπήρχε ανάγκη να κάνει επιστράτευση και γι αυτό χρειαζόταν νωπή λαϊκή εντολή. Με ψηφίσατε, συμφωνείτε με την πολιτική μου, πάμε λοιπόν να πολεμήσουμε. Γι αυτό ίσως και απέδωσε, πολύ λανθασμένα όμως, την εκλογική ήττα του στην κούραση του ελληνικού λαού. Εάν τώρα πιστέψουμε στα λεγόμενά του, ο Βενιζέλος θεωρούσε σχεδόν βέβαιη την εκλογική του νίκη. Θεωρούσε λοιπόν ότι είχε σίγουρο ένα 45%-50%. Και πράγματι το πήρε. Το ερώτημα τώρα είναι το εξής. Πώς ο Βενιζέλος με σίγουρο ένα τέτοιο ποσοστό δεν κάνει κατευθείαν επιστράτευση και προτιμά να καταφύγει πρώτα σε εκλογές ενώ οι βασιλικοί τολμούν και την κάνουν με ένα 49% και μάλιστα ενώ πολλοί εκ των ψηφοφόρων τους προσδοκούν από αυτούς αποστράτευση (την οποία ωστόσο ποτέ δεν υποσχέθηκαν προεκλογικά)? Τί είναι αυτό που επιτρέπει στους βασιλικούς να υπερδιπλασιάζουν με ευχέρεια τον ελληνικό στρατό στη Μικρά Ασία και να πολεμήσουν ακόμα και πανστρατιά αν τους το επέτρεπαν οι οικονομικές και υλικές δυνάμεις της χώρας ενώ ο Βενιζέλος αναγκάζεται στο ρίσκο των εκλογών? Να γιατί λέω πως μόνο εκείνοι μπορούσαν.

    Δυστυχώς ο Βενιζέλος, προκειμένου να επιβάλλει την πολιτική του, είχε αποξενώσει και απαξιώσει τις εθνικές δυνάμεις εκείνες που η συμβολή τους ήταν απαραίτητη για να εδραιωθούν τα αποτελέσματά της. Εάν άκουγε τον Αλέξανδρο και επανέφερε τον Κωνσταντίνο μετά την επικράτηση της πολιτικής του, θα είχε αλλάξει ίσως ο ρους της ιστορίας. Η Ελλάδα θα αποκαθιστούσε την εσωτερική της ενότητα, οι ξένοι δε θα μπορούσαν να μην αναγνωρίσουν τον Κωνσταντίνο, (ότι οι Γάλλοι του κράταγαν τα Νοεμβριανά είναι αστεία πράγματα) και η χώρα θα διεξήγαγε τον πόλεμο με ακέραιες τις στρατιωτικά διανοητικές και ηθικές της δυνάμεις. Σιγά π.χ. μην αρνιόταν ο Μεταξάς τη συμβολή του στον Κωνσταντίνο. Αλλά, δυστυχώς, ο Βενιζέλος ήταν μνησίκακος και δε θα δεχόταν ποτέ να καρπωθεί και ο Κωνσταντίνος τους καρπούς της πολιτικής του.

    Πού πας ρε κατσαπλιά, ουρανοκατέβατε από την Κρήτη, να σφετεριστείς τους πόθους και τα οράματα ενός λαούς επενδυμένα εδώ και δεκαετίες σε ένα άλλο πρόσωπο από τη μέρα που γεννήθηκε, ενισχυμένους από το γόητρο της νικηφόρας αρχιστρατηγίας στους πρόσφατους Βλακανικούς πολέμους και ζητάς να γίνεις χαλίφης στη θέση του χαλίφη επειδή είχες την εξυπνάδα, δε λέω, να γίνεις πιόνι των δυνατών αποβλέποντας να αποκομίσεις για τη χώρα σου οφέλη? Κατέβα από το καλάμι που σε έχουν ανεβάσει για το συμφέρον τους αυτοί που γλύφεις, και που θα σε πετάξουν όταν δεν σε χρειάζονται πια, και δες την πραγματικότητα, αντί για το περιβόητο άστρο σου, αν θέλεις πράγματι το καλό της Ελλάδας!

    Όχι, όταν λέω ότι τους έλειψε η πονηριά εννοώ στις διαπραγματεύσεις με τους «Συμμάχους» και στη διεξαγωγή των πολεμικών επιχειρήσεων.

  145. Ο/Η Γιάννης Γ. λέει:

    @ Κ/Δ ΚΒ

    Αγαπητέ Κ/Δ ΚΒ,

    δεκτό και κατανοητό αυτό που γράφεις.

    Εγώ λέω να σταματήσω από τη μεριά μου εδώ τη συζήτηση, ότι και να γραφτεί αργότερα σχετικό με τα σχόλια μου, δε θέλω να έχω την τελευταία κουβέντα, και φοβάμαι μήπως έκανα κατάχρηση της φιλοξενίας με τις αλλεπάλληλες δημοσιεύσεις και γι αυτό ευχαριστώ τους ιστολόγους για την υπομονή τους και τους φίλους για τη συζήτηση.

    Περιμένω με ανυπομονησία τα επόμενα άρθρα, ειδικά για τη Μικρά Ασία, από όπου σίγουρα θα μάθω πολλά όπως έχω μάθει και από τα προηγούμενα.

    Καλημέρα.

  146. Ο/Η Κ/Δ ΚΒ λέει:

    Ναι όντως φίλε Γιάννη Γ παραλίγο να πιάσουμε τα 150. Ευχαριστούμε το ιστολόγιο για την φιλοξενία.

  147. Ο/Η npo λέει:

    @ Γιάννης Γ.

    Ξέρεις τι? Πρέπει να φύγει η κουβέντα απο την παγίδα Βενιζελικοί vs Βασιλικοί.

    (α) Το άρθρο πουθενά δεν έθεσε τέτοιο ζήτημα.
    (β) κανείς εδώ δεν είπε πως οι βενιζελικοί ήταν παναγίτσες και δεν είχαν τις ευθύνες τους.
    (γ) Το ερώτημα ποιός μπορούσε να κερδίσει ή να μην καταστραφεί τελείως είναι προφανώς μη απαντήσιμο εκτός αν μπορέσουμε να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω και δώσουμε την εξουσία στους βενιζελικούς.

    Για παράδειγμα αν το εκλογικό σύστημα ήταν διαφορετικό και κέρδιζε ο βενιζέλος και πάθαινε ήττα πάλι θα κοιτάγαμε να δούμε σαν κυβέρνηση/διοίκηση τι λάθη έκανε, τι «μυαλά κουβάλαγε», αν έκανε ό,τι μπορούσε ή περί άλλων τύρβαζε.

    Τώρα, καταλαβαίνω πως επ’ευκαιρία να θες να αποκαθηλώσεις κάποιους μύθους, όπως πχ πως για όλα έφταιγε η επαναφορά Κωνστ/νού. Αν έπαιξε ένα ρόλο αυτός ήταν δευτερεύων.
    Μη τα ισοπεδώνουμε όλα όμως. Το «οίκαδε» και η αποστράτευση μπορεί να μην είχε λεχθεί επισήμως επισήμως, πάμπολλοι βασιλικοί μαυρογυαλούροι πολιτευτάδες όμως που τριγυρνούσαν στα χωριά αυτά έλεγαν χωρίς να τους τραβά το αυτί κάποιος. Φυσικά και οι βενιζελικοί πολιτευτάδες υπόσχονταν σε κάθε χωριό γεφύρια, νοσοκομεία και πως θα έκαναν την χώρα Βαυαρία του Νότου, το ένα όμως δεν ακυρώνει το άλλο.

    Τέλος πάντων, ας μείνουμε αυστηρά στα θέματα με τα οποία καταπιάνεται το άρθρο αλλιώς θα φτάσουμε στα 1000 ποσταρίσματα και άκρη δεν θα βγάλουμε.

  148. Ο/Η ilias stampoulidis λέει:

    τα πραγματα ειναι απλα :
    δεν πας στη φωλια του λυκου (αγκυρα) χωρις πονηρια, kαινοτομια, πιστη, ομονοια,συνεννοηση,συνεργασια, αξιοποιηση καθε ανθρωπου, πορου και μεσου….
    κανεις προετοιμασια στην πισω αυλη του εχθρου και βαζεις αρχηγο ενα ΘΗΡΙΟ….
    ταζεις σε ολους ολα και εισαι ετοιμος για ολα…

    ευχαριστουμε για τη φιλοξενεια
    καλη συνεχεια

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s