F-35 Η στρατηγική της αντιμετώπισής του – Μέρος A3: Ο χρόνος έλευσης του αεροσκάφους στην Τουρκία

Turkish -35

Σε προηγούμενες αναρτήσεις σχετικά με το θέμα, είχε γραφτεί ότι η ανάρτηση σχετικά με τη ραδιοδιατομή του F-35 θα ακολουθείτο από μία ανάρτηση σχετικά με τα πτητικά του χαρακτηριστικά, κι εν συνεχεία μία ακόμη σχετικά με την έναρξη της χρήσης του αεροσκάφους από την Τουρκική Αεροπορία.

Η έρευνα που ακολούθησε δεν απέδωσε στοιχεία σχετικά με τις πτητικές επιδόσεις του αεροσκάφους επαρκή για να υποστηρίξουν μια παρουσίαση και αξιολόγησή του. Από τις κρίσιμες επιδόσεις του αεροσκάφους στην αεροπορική μάχη, η μόνη για την οποία υπάρχουν (ή κατορθώθηκε να ευρεθούν) συγκεκριμένα, ποσοτικά στοιχεία είναι η μία από τις δύο που έχουν προκαλέσει σοβαρό πρόβλημα στην εξέλιξη του αεροσκάφους: η διηχητική του επιτάχυνση. Για τον λόγο αυτόν, προτιμήθηκε να μη γίνει ξεχωριστή ανάρτηση, ενώ τα σχετικά με το θέμα που μπορούν να συναχθούν, θα παρατεθούν σε επόμενα κείμενα της σειράς.

Ο χρόνος έλευσης των τουρκικών F-35 αποτελεί μια κρίσιμη παράμετρο για τον σχεδιασμό της ελληνικής αντίδρασης, και ως εκ τούτου έχει σημασία να εκτιμηθεί το πότε αυτό θα συμβεί.

Τα ορόσημα της έλευσης των τουρκικών F-35

Πως ακριβώς προσδιορίζεται το χρονικό περιθώριο της ελληνικής αντίδρασης στα F-35; Μπορεί κανείς να διακρίνει δύο σχετικά ορόσημα.

Ο χρόνος που τα τουρκικά F-35 θα αρχίζουν να επηρεάζουν το ελληνοτουρκικό αμυντικό ισοζύγιο είναι η στιγμή που θα ανακηρυχθεί επιχειρησιακά έτοιμη η πρώτη μοίρα εξοπλισμένη με τον τύπο, και μάλιστα από αεροσκάφη που θα έχουν πλήρεις (ή σχεδόν πλήρεις) επιχειρησιακές δυνατότητες. Για να επηρεαστεί η ελληνο-τουρκική αεροπορική ισορροπία, θα πρέπει κατ’ ελάχιστον να υπάρχει μια ολόκληρη μονάδα (μοίρα) η οποία θα είναι επιχειρησιακή, θα μπορεί να διατηρεί κάποιον ρυθμό επιχειρήσεων και θα έχει μέγεθος τέτοιο που να επηρεάζει τον συνολικό επιχειρησιακό σχεδιασμό. Μία μοίρα με συνολικά είκοσι (20) αεροσκάφη, δηλαδή πέντε (5) τετράδες, εκ των οποίων ρεαλιστικά (αν και σε μάλλον ευνοϊκό σενάριο, λαμβάνοντας υπ’ όψιν την εγγενώς χαμηλή διαθεσιμότητα του αεροσκάφους) θα είναι διαθέσιμες για επιχειρήσεις τέσσερις (4) τετράδες, αποτελεί ήδη μια επιχειρησιακή απειλή, έστω και σε περιορισμένο ρόλο και με πολύ συγκεκριμένες αποστολές. Συνεπώς, η Π.Α. θα πρέπει να έχει καταστήσει κατά τη στιγμή εκείνη σε επιχειρησιακή ετοιμότητα τουλάχιστον ορισμένα βασικά μέτρα αντιμετώπισης της απειλής.

Από τη στιγμή που θα ολοκληρωθεί η συγκρότηση και η επιχειρησιακή ετοιμότητα μιας πλήρους πτέρυγας μάχης («Κύριας Βάσης Αεριωθουμένων» στην τουρκική ορολογία), δηλαδή ένας αριθμός σαράντα (40) αεροσκαφών, τότε το F-35 είναι μείζων παράγων στην ελληνο-τουρκική αεροπορική ισορροπία και αυτό αποτελεί το χρονικό σημείο κατά το οποίο η Π.Α. θα πρέπει να έχει σε επιχειρησιακή ετοιμότητα το σύνολο των βασικών μέτρων που θα λάβει προκειμένου να αντιμετωπιστεί η απειλή.

Στο διάστημα ανάμεσα στα δύο ορόσημα η Τ.Α. θα έχει στη διάθεσή της έναν περιορισμένο αριθμό αεροσκαφών τα οποία θα έχουν ενδεχομένως επιχειρησιακούς και τεχνικούς περιορισμούς, δε θα αποτελούν κρίσιμη απειλή σε περίπτωση πολέμου, παρ’ όλα αυτά όμως, θα έχουν το πλεονέκτημα του χαμηλού ίχνους. Αυτό θα σημαίνει ότι κατά τα διάστημα αυτό, τα αντίπαλα αεροσκάφη θα αποτελούν σχετικά περιορισμένη πολεμική απειλή, είναι όμως δυνατόν να δημιουργήσουν α) πολιτικό πρόβλημα, καθώς θα μπορούν να προβούν και πιθανότατα θα προβαίνουν σε προκλητικές ενέργειες (πχ υπερπτήσεις κατοικημένων περιοχών) με την ασφάλεια ότι δεν θα υπάρχει έγκαιρη αναχαίτισή τους, β) ψυχολογικό πρόβλημα στους Έλληνες χειριστές, καθώς αυτοί θα αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο να έρχονται αντιμέτωποι στις αναχαιτίσεις με αεροσκάφη τα οποία δε θα μπορούν επιχειρησιακά να αντιμετωπίσουν ικανοποιητικά και γ) θερμό επεισόδιο, όπου τα αεροσκάφη πολύ χαμηλού ίχνους θα έχουν –εκτός από το πλεονέκτημα της πρωτοβουλίας που η Τ.Α. έχει ούτως ή άλλως– και το πλεονέκτημα του τακτικού αιφνιδιασμού. Αυτή ειδικά η δυνατότητα θα αντισταθμίζεται από την επιθυμία της Τ.Α. να διατηρήσει τον τύπο τελείως άγνωστο στην ελληνική πλευρά και να διατηρεί το πλεονέκτημα του απολύτου τεχνικού αιφνιδιασμού σε περίπτωση πολέμου. Γενικώς, κατά το ενδιάμεσο διάστημα, το πιθανότερο είναι ότι η Π.Α. δεν θα αντιμετωπίσει στην καθημερινότητά της το -35, αν κι αυτό θα αποτελέσει περισσότερο πολιτική και λιγότερο στρατιωτική απόφαση. Σε κάθε περίπτωση, η Π.Α. θα πρέπει να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της -εκ των πραγμάτων σύντομης αυτής περιόδου- σφίγγοντας τα δόντια, αντιμετωπίζοντας με εξαιρετική προσοχή την κάθε αναχαίτιση -ενδεχομένως με επιπρόσθετα τακτικά μέτρα- και σχεδιάζοντας την απάντηση σε θερμά επεισόδια στο πλαίσιο του συνολικού αμυντικού σχεδιασμού. Σε κάθε περίπτωση, το θέμα αυτό εκφεύγει του πλαισίου του άρθρου.

Σε γενικές γραμμές, από τη συμπλήρωση του αριθμού των αεροσκαφών μιας μονάδας μέχρι την επίτευξη επιχειρησιακής ετοιμότητας μεσολαβεί το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την εξοικείωση των πληρωμάτων με τη χρήση και την επιχειρησιακή αξιοποίηση του αεροσκάφους. Με δεδομένο ότι ένας αριθμός  έξι (6) αεροσκαφών έχει ήδη παραγγελθεί ενώ έχει αποφασιστεί η παραγγελία άλλων οκτώ (8), καθώς και ότι ένας πυρήνας πληρωμάτων εκπαιδεύεται ήδη από τους αμερικανούς στη χρήση του αεροσκάφους, το ερώτημα που τίθεται είναι πότε θα γίνουν οριστική και συγκεκριμένη η παραγγελία που έχει αποφασιστεί για τα οκτώ αεροσκάφη, πότε αυτά θα παραδοθούν, και πως θα κλιμακωθούν στο μέλλον οι παραγγελίες θα συμπληρώσουν τη μία, αρχικά, μοίρα, κι εν συνεχεία τις επόμενες, καθώς και ποια φάση της εξέλιξης του προγράμματος θα αφορούν.

Το ερώτημα αυτό με τη σειρά του εξαρτάται από τον συνδυασμό δύο παραγόντων:

α) πότε θα είναι ώριμο το πρόγραμμα για να πεισθεί η Τ.Α. να κάνει την παραγγελία, και β) πότε θα αποφασίσει η Τουρκία να προβεί στις απαραίτητες παραγγελίες, στο πλαίσιο του δικού της σχεδιασμού της.

Η ωριμότητα του προγράμματος έχει σχέση με την πρόοδο του, ο δε σχεδιασμός των τουρκικών αγορών F-35 με τους ευρύτερους σχεδιασμούς της τουρκικής πολιτικής.

Για να γίνουν ρεαλιστικές εκτιμήσεις σχετικά με την πρόοδο του, θα πρέπει να εκτεθούν ορισμένα βασικά στοιχεία του -ιδιόρρυθμου στη σύλληψη και σχεδιασμό- προγράμματος F-35.

Ο σχεδιασμός της παραγωγής του F-35 [i]

Υπό κανονικές συνθήκες, ένα (αμερικανικό) πρόγραμμα οπλικού συστήματος κατά το στάδιο της «απόκτησής» του περνά δύο διακριτές μείζονες φάσεις:

  • τη Φάση Τεχνικής και Βιομηχανικής Αναπτύξεως (Engineering and Manufacturing DevelopmentEMD), και
  • τη Φάση Παραγωγής και Εισαγωγής σε Υπηρεσία (Production and DeploymentP&D).

Σε γενικές γραμμές, κατά τη Φάση Τεχνικής και Βιομηχανικής Αναπτύξεως το σύστημα αναπτύσσεται πλήρως και δοκιμάζεται λεπτομερώς από τεχνικής απόψεως, ενώ ταυτόχρονα βιομηχανοποιείται (δηλαδή προετοιμάζεται για «μαζική» παραγωγή). Η Φάση αυτή λήγει με το λεγόμενο «ορόσημο C«, στο οποίο λαμβάνεται η απόφαση –εφ’ όσον οι δοκιμές έχουν κριθεί επιτυχείς– για τη συνέχιση στην επόμενη Φάση.

Η Φάση Παραγωγής και Εισαγωγής σε Υπηρεσία διαιρείται με τη σειρά της σε δύο «υπο-φάσεις». Κατά την πρώτη υπο-φάση διεξάγεται η «Αρχική Επιχειρησιακή Δοκιμή και Αξιολόγηση» (Initial Operational Testing & EvaluationIOT&E) ενώ ταυτόχρονα αρχίζει η «Αρχική Παραγωγή Χαμηλού Ρυθμού» (Low Rate Initial ProductionLRIP) του συστήματος. Με άλλα λόγια, το σύστημα –που θεωρείται ότι από την προηγούμενη φάση είναι τεχνικά άρτιο– δοκιμάζεται και αξιολογείται επιχειρησιακά προκειμένου να γίνουν ενδεχόμενες –θεωρητικά περιορισμένες– τροποποιήσεις που προκύπτουν από επιχειρησιακές απαιτήσεις και να αναπτυχθούν οι διαδικασίες και οι τακτικές επιχειρησιακής χρήσης του, ενώ ταυτόχρονα αρχίζει η παραγωγή του με αργό ρυθμό – εξ αιτίας της επιφύλαξης τροποποιήσεων που θα προκύψουν κατά τις επιχειρησιακές δοκιμές. Με την επιτυχή ολοκλήρωση των δοκιμών αυτών και την οριστικοποίηση του προτύπου παραγωγής, αρχίζει η επόμενη «υπο-φάση», που είναι η «Παραγωγή Πλήρους Ρυθμού» (Full Rate ProductionFRP) ενώ ταυτόχρονα κηρύσσεται Αρχική Επιχειρησιακή Ικανότητα (Initial Operational Capability) στρατιωτικών μονάδων που έχουν εξοπλιστεί με το σύστημα.

Το πρόγραμμα του Διακλαδικού Μαχητικού Κρούσης (Joint Strike FighterJSF) είναι μοναδικό στα χρονικά των προγραμμάτων ανάπτυξης οπλικών συστημάτων των ΗΠΑ κατά το ότι οι δύο βασικές φάσεις, η Φάση Τεχνικής και Βιομηχανικής Ανάπτυξης και η  Φάση Παραγωγής και Εισαγωγής σε Υπηρεσία, αντί να είναι διαδοχικές και η δεύτερη να εξαρτάται από την επιτυχή ολοκλήρωση της πρώτης και να την ακολουθήσει, αποφασίστηκε να γίνουν ταυτόχρονα και παράλληλα. Η απόφαση αυτή, η διαβόητη πλέον «παραλληλία» (concurrency) των δύο φάσεων, βρίσκεται στον πυρήνα πολλών από τα προβλήματα που ταλανίζουν το πρόγραμμα σήμερα. Το αποτέλεσμα είναι ότι έχει ξεκινήσει η Χαμηλού Ρυθμού Παραγωγή των αεροσκαφών ενώ ταυτόχρονα συνεχίζεται η εξέλιξή του και οι δοκιμές του. Αυτό με τη σειρά του σημαίνει ότι α) τα αεροσκάφη που παράγονται δεν έχουν τις πλήρεις δυνατότητες που προβλέπεται να έχουν τα αεροσκάφη και β) οι ενδεχόμενες διορθώσεις που θα κριθούν απαραίτητες από τις δοκιμές, θα πρέπει εν συνεχεία να ενσωματωθούν στα ήδη εν χρήσει αεροσκάφη. Έτσι, ενώ σε άλλα αεροσκάφη, όπως ενδεικτικά τα F-16, η μερίδα παραγωγής (Block) συνδεόταν με συγκεκριμένες τεχνικές δυνατότητες, στο F-35 οι αρχικές -τουλάχιστον- μερίδες παραγωγής (θεωρητικά τουλάχιστον, όσες γίνονται στην LRIP Φάση) δε συνδέονται άμεσα με τεχνικές δυνατότητες.

Η σταδιακή εξέλιξη των τεχνικών δυνατοτήτων γίνεται με την ανάπτυξη από πλευράς Αναδόχου και έλεγχο από πλευράς Αναθέτουσας Αρχής διαδοχικών «Block»[ii] δυνατοτήτων του αεροσκάφους – και τα οποία δεν έχουν σχέση με τις μερίδες παραγωγής του αεροσκάφους. Σε γενικές γραμμές, ο όρος Block αναφέρεται κυρίως, αλλά όχι αποκλειστικά, στην εξέλιξη του λογισμικού του αεροσκάφους. Η εξέλιξη αυτή αφορά τόσο τα αεροπορικά ηλεκτρονικά του αεροσκάφους (avionics) όσο και τον φάκελο πτήσεως του αεροσκάφους. Άλλωστε, σε αεροσκάφη FBW, τα δύο αυτά σε κάποιον βαθμό αλληλοεπηρεάζονται, αφού ο έλεγχος και η πιστοποίηση του φακέλου πτήσεως σχετίζεται και με την πιστοποίηση του αντιστοίχου κώδικα που ελέγχει τη συμπεριφορά του αεροσκάφους.

Παράλληλα με την ανάπτυξη των Block, διεξάγονται και οι έλεγχοι των δυνατοτήτων των Block, που διακρίνονται σε δύο μείζονες κατηγορίες, αυτές που αφορούν τα πτητικά χαρακτηριστικά flight sciences«) και αυτές που αφορούν τα ηλεκτρονικά συστήματα mission systems«). Από αυτές προκύπτουν συνεχείς διορθώσεις που αφορούν τόσο το λογισμικό όσο και το μηχανολογικό μέρος του αεροσκάφους.

Το αποτέλεσμα είναι ότι για τα αεροσκάφη που παράγονται τώρα και θα παράγονται μέχρι του 2020 (κατ’ εκτίμηση), εκκρεμούν α) η ενσωμάτωση των δυνατοτήτων που αναπτύσσονται τώρα και β) οι τροποποιήσεις (μηχανολογικές τροποποιήσεις και «αναβάθμιση» λογισμικού ή και ηλεκτρονικών) που έχουν προκύψει από τις δοκιμές, τόσο των πτητικών χαρακτηριστικών όσο και των ηλεκτρονικών συστημάτων. Τονίζεται ότι όταν αναφέρεται «τροποποίηση των αεροσκαφών που έχουν ήδη παραχθεί ώστε να ενσωματώσουν τις υπό εξέλιξη δυνατότητες», δεν αναφερόμαστε σε κάποιου είδους εκσυγχρονισμό, αλλά για την προσθήκη βασικών δυνατοτήτων της αρχικής έκδοσης ώστε το αεροσκάφος να θεωρείται πλήρες στην αρχική «επιχειρησιακή» έκδοσή του.

Ειδικότερα, κατά τη φάση της Παραγωγής Χαμηλού Ρυθμού εξελίσσονται οι δυνατότητες Block2B (Basic – Βασική δυνατότητα για την εξοικείωση των χειριστών), Block 3i ( interim – αρχική δυνατότητα επιπέδου 3, που κατά τον σχεδιασμό προέβλεπε απλώς την μετάπτωση του λογισμικού της 2B φάσης σε μεγαλύτερων δυνατοτήτων επεξεργαστές για τον κεντρικό υπολογιστή αποστολής – τελικά, επειδή η 2B δεν προλάβαινε να ολοκληρωθεί εντός χρονοδιαγράμματος, η 3i είχε, ταυτόχρονα με τη μετάπτωση σε νέους επεξεργαστές, και τη συνέχιση της εξέλιξης δυνατοτήτων) και Block 3F (F: Full Warfighting Capability), που θα είναι και η οριστική «αρχική» έκδοση του αεροσκάφους. Έτσι, τα αεροσκάφη των μερίδων LRIP ενσωματώνουν όποια χαρακτηριστικά έχουν αποδεσμευτεί κατά τη στιγμή εκείνη από το πρόγραμμα ανάπτυξης και από το πρόγραμμα δοκιμών, και εν συνεχεία… αναμένουν την ολοκλήρωσή της ανάπτυξης και των δοκιμών για να τροποποιηθούν στην οριστική έκδοση 3F.

Στην παρούσα φάση (αρχή φθινοπώρου 2016), το πρόγραμμα του F-35 από πλευράς ανάπτυξης βρίσκεται στη φάση ελέγχου του Block 3i και έχει ταυτόχρονα αρχίσει η φάση ελέγχου του Block 3F, ενώ από πλευράς παραγωγής βρίσκεται στο στάδιο της παραγωγής χαμηλού ρυθμού, με παραγωγή της μερίδας LRIP-10 και προετοιμασία παραγωγής της μερίδας LRIP-11 (η οποία θα αρχίσει να παράγεται εντός του έτους, ταυτόχρονα με την -10). Θεωρητικά, και σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στον τελευταίο μείζονα επαναπρογραμματισμό  του προγράμματος που έγινε το καλοκαίρι του 2014 Integrated Master Schedule» – IMS), η φάση της ανάπτυξης του αεροσκάφους System Development and Demonstration» – SDD), δηλαδή αποδοχής του Block 3F, θα ολοκληρωθεί τον Αύγουστο του 2017, δηλαδή σε ένα έτος. Στο σημείο αυτό, θεωρητικά τουλάχιστον, αρχίζει πλέον o Αρχικός Επιχειρησιακός Έλεγχος και Αξιολόγηση του αεροσκάφους (IOT&E), ενώ ταυτόχρονα είναι το σημείο στο οποίο η παραγωγή μεταπίπτει από Χαμηλού Ρυθμού, Αρχική (LRI) σε Πλήρους Ρυθμού (μερίδα παραγωγής FR-12). Με απλά λόγια, τότε αρχίζουν (θεωρητικά τουλάχιστον) να παράγονται τα πρώτα «κανονικά» αεροσκάφη παραγωγής. Η επίτευξη της προθεσμίας του Αυγούστου του 2017 αμφισβητείται έντονα από τον Διευθυντή της Υπηρεσίας Επιχειρησιακού Ελέγχου & Αξιολόγησης (Director, Operational Test & Evaluation Office – DOT&Ε) του Αμ. Υπουργείου Αμύνης, ο οποίος είναι και ο θεσμικά αρμόδιος για τον σχεδιασμό και την παρακολούθηση των δοκιμών, και ο οποίος θεωρεί (μάλλον συντηρητικά, με βάση τα δεδομένα) ως ρεαλιστική αντίστοιχη ημερομηνία θεωρείται ο Ιανουάριος του 2018. Ταυτόχρονα, λόγω μετάβασης σε παραγωγή πλήρους ρυθμού, ο ρυθμός παραγωγής του αεροσκάφους εντείνεται. Μία αίσθηση του ρυθμού παραγωγής δίνεται από το κατωτέρω διάγραμμα σχεδιασμού των αγορών του αεροσκάφους από τις ΗΠΑ – φυσικά αυτό αποτελεί τον αρχικό σχεδιασμό, αλλά δείχνει την ένταση της παραγωγής με την έναρξη του πλήρους ρυθμού.

F-35 - planned acquisition

Το θέρος του 2016, τόσο η κατασκευάστρια εταιρεία Lockheed όσο και το Διακλαδικό Γραφείο του Προγράμματος (Joint Program OfficeJPO) προέβησαν σε μια επιθετική εκστρατεία διαφήμισης του αεροσκάφους και της προόδου του, βασιζόμενοι στην –πρώτη- παρουσία του αεροσκάφους σε αεροπορική επίδειξη στη Βρετανία όσο και -κυρίως- στην ανακήρυξη Αρχικής Επιχειρησιακής Ικανότητας (Initial Operational Capability -IOC) για το αεροσκάφος εκ μέρους της Αμ. Αερ. στις 2 Αυγούστου.

Παρά την ανακήρυξη της IOC (που έγινε με αεροσκάφη της εκδόσεως 3i και με τους περιορισμούς που έχουν ήδη αναφερθεί[iii]), το DOT&Ε επανήλθε σχεδόν… ενοχλητικά, και με υπόμνημα στις 9 Αυγούστου 2016[iv], επισημαίνει ότι «Στην πραγματικότητα, το πρόγραμμα δεν οδεύει προς επιτυχία αλλά αντίθετα οδεύει στην αποτυχία να παραδώσει τις πλήρεις δυνατότητες της έκδοσης 3F για τις οποίες το Υπουργείο έχε πληρώσει σχεδόν 400 δις $ μέχρι του τερματισμού της φάσης SDD το έτος 2018.[..] Εάν χρησιμοποιηθεί στη μάχη στην έκδοση 3i, που σε ικανότητες είναι ισοδύναμη με την έκδοση 2Β, το αεροσκάφος θα χρειαστεί υποστήριξη για να εντοπίσει και να αποφύγει σύγχρονες απειλές, να προσκτήσει στόχους και να εμπλέξει σχηματισμούς εχθρικών μαχητικών εξ αιτίας εκκρεμούντων προβλημάτων στις επιδόσεις του και περιορισμένη δυνατότητα μεταφοράς όπλων».

Μεταξύ των προβλημάτων που εκκρεμούν στην έκδοση 3i είναι ακόμη και η λειτουργία του Link-16 (με πολλούς χειριστές να χρησιμοποιούν φωνητικές επικοινωνίες για να επιβεβαιώνουν τα δεδομένα από το Link-16) και η οποία φαίνεται ότι θα αντιμετωπίσει προβλήματα και καθυστερήσεις ακόμη και στην έκδοση 3F. Κυρίως όμως, τα προβλήματα που εμφανίζονται και στην έκδοση 3F αφορούν τον συνδυασμό των δεδομένων διαφορετικών αισθητήρων (data fusion) του ιδίου του αεροσκάφους (πέραν του ιδίου προβλήματος από αισθητήρες διαφορετικών αεροσκαφών, που είχαν αναγνωριστεί τον Μάρτιο του 2015), με τα ίχνη από μεμονωμένους στόχους να πολλαπλασιάζονται αδικαιολόγητα ή να εξαφανίζονται αδικαιολόγητα.

Στην πραγματικότητα, ακόμη και το 2018 ως ορόσημο ολοκλήρωσης της φάσης 3F είναι παραπειστικό. Ο λόγος είναι ότι, καθώς οι δοκιμές των διαφόρων φάσεων ανάπτυξης αποκαλύπτουν προβλήματα τα οποία δε μπορούν να αντιμετωπιστούν εγκαίρως (δηλαδή εντός χρονοδιαγράμματος), ο σχεδιασμός προσαρμόζεται συνεχώς ώστε να «σπρώχνει» σημεία ελέγχου σε επόμενες φάσεις, ενώ το Διακλαδικό Γραφείο του Προγράμματος κάνει αποδεκτές αυτές τις μετατοπίσεις. Ενδεικτικά και μόνον, το IMS του Αυγούστου του 2014 προέβλεπε ότι στο πλαίσιο του Block 3F θα έπρεπε να διεξαχθούν σαράντα οκτώ (48) δοκιμές Ακριβείας Βολής Όπλων (Weapons Delivery AccuracyWDA). Δεδομένου ότι κατά το τέλος του 2015 κατέστη σαφές ότι ο στόχος αυτός είναι ανέφικτος (και μάλιστα κατά διάστημα εκτιμώμενο έως και δύο και ήμισυ έτη), εγκρίθηκε η μεταφορά τριάντα τριών (33) από τις δοκιμές αυτών στη Φάση IOT&Ε, παρ’ ότι είναι προφανές ότι ανήκουν στη φάση SDD. Με άλλα λόγια, αφού θα έχει γίνει αποδεκτή η έκδοση 3F και θα έχουν αρχίσει να παράχονται αεροσκάφη αυτής της έκδοσης (που θεωρείται πλέον, όχι «υπό εξέλιξη» αλλά ώριμη), στοιχεία της έκδοσης αυτής θα συνεχίσουν να δοκιμάζονται και, ενδεχομένως (και πιθανότατα), να διορθώνονται.

Το θέμα περιπλέκεται από μία ακόμη παράμετρο. Εξ αιτίας του παραδόξου σχεδιασμού του προγράμματος, όσο και της μεγάλης του καθυστέρησης, ενώ θεωρητικά η έκδοση Block 3F θα έχει επιτύχει πλήρη πολεμική ικανότητα (3F: Full Warfighting Capability), υπάρχει ανάπτυξη Block δυνατοτήτων (Block 4) και μετά την έναρξη παραγωγής πλήρους ρυθμού. Θεωρητικά, το Block 4 αποτελεί πλέον έναν «εκσυγχρονισμό» του F-35, κατά το πρότυπο των διαδοχικών Block του F-16, και επιπλέον διευρύνει τη δυνατότητα μεταφοράς και χρήσης όπλων (που στα βασικά της έχει ολοκληρωθεί στην έκδοση 3F). Το πρόβλημα προκύπτει από δύο βασικές παραμέτρους. Ενώ, θεωρητικά, το Block 4 αφορά τον εκσυγχρονισμό του αεροσκάφους, στην πράξη θα περιλαμβάνει τη «μεταφορά» κάποιων δυνατοτήτων που αρχικά προβλέπονταν για το Block 3F[v]. Επιπλέον, εκτός από τις αναμενόμενες αναβαθμίσεις, περιλαμβάνει εκσυγχρονισμό συστημάτων που θεωρούνται σχετικά παρωχημένα εξ αιτίας της καθυστέρησης του προγράμματος. Ενδεικτικά, το Block 4 περιλαμβάνει την αντικατάσταση του υποσυστήματος EOTS ώστε να είναι σε έκδοση εφάμιλλη με τις ευρέως χρησιμοποιούμενες σήμερα. Επιπλέον, επισημαίνεται ότι στο Block 4 (και συγκεκριμένα, Block 4.2) προβλέπεται η πιστοποίηση του πυραύλου αέρος-εδάφους SOM-J της τουρκικής εταιρείας Roketsan. Η έκδοση Block 4 εκτιμάται ότι θα μπει σε παραγωγή το 2024, σύμφωνα με το IMS. Επισημαίνεται ότι η έκδοση Block 4 είναι πλέον νέα έκδοση (κατά το πρότυπο των Block των F-16) και δεν θα υπάρξει μετάπτωση των προηγουμένων αεροσκαφών στην έκδοση αυτή (όπως δηλαδή θα υπάρξει τροποποίηση όλων των αεροσκαφών B2B και Β3i στην έκδοση Β3F).

Γιατί μπορεί μία χώρα να επιλέξει να αγοράσει αεροσκάφη ήδη από τη Φάση Τεχνικής και Βιομηχανικής Ανάπτυξης, εν γνώσει των προβλημάτων αυτών; Οι λόγοι είναι διάφοροι, και σχετίζονται με την επαναβεβαίωση της δέσμευσης για την αγορά του αεροσκάφους, την έγκαιρη εξοικείωση με το αεροσκάφος ώστε εν συνεχεία η μετάβαση σε επιχειρησιακή ετοιμότητα να είναι ταχεία, καθώς και με τη διευκόλυνση της χρηματοδότησης μέσω εξάπλωσής της αγοράς σε μεγαλύτερη χρονική διάρκεια. Σε κάθε περίπτωση όμως, κι επειδή οι αγορές της φάσης αυτής έχουν την επιβάρυνση που προαναφέρθηκε, πλην των ΗΠΑ που προβαίνουν σε αγορές για να στηρίξουν το πρόγραμμα, οι αγορές από άλλες χώρες είναι πολύ περιορισμένες, κάτι που ισχύει και για την Τουρκία.

Συνοψίζοντας τα δεδομένα της παρούσας υποενότητας, η ανάπτυξη πλήρων δυνατοτήτων του F-35 (Block 3F) θεωρητικά προβλέπεται για τον Ιανουάριο του 2018, με σημαντικές πιθανότητες να καθυστερήσει αρκετά περισσότερο. Με τη λήξη της φάσης αυτής θα αρχίσουν να αναπτύσσονται οι επιχειρησιακές τακτικές του αεροσκάφους, αν και θα συνεχίζονται και δοκιμές ανάπτυξης. Παρ’ όλο που οι δοκιμές αυτές θα συνεχίζονται (ακόμη και το 2019), στις αρχές του 2018 προβλέπεται η ένταση της παραγωγής των F-35. Τα αεροσκάφη αυτά θα ήταν θεωρητικά χωρίς προβλήματα, όμως οι συνθήκες ανάπτυξης του προγράμματος σημαίνουν ότι πιθανότατα και αυτά θα έχουν προβλήματα που θα χρειαστεί να αντιμετωπιστούν στη συνέχεια, επηρεάζοντας το κόστος τους, τη διαθεσιμότητα, την αξιοπιστία τους και τις πολεμικές τους επιδόσεις. Τέλος, από το 2024 αναμένεται η παραγωγή έκδοσης Block 4 που θα έχει ουσιώδεις εκσυγχρονισμούς, μερικοί εκ των οποίων είναι ήδη «απαραίτητοι».

Το τουρκικό πρόγραμμα

Με δεδομένα τα ανωτέρω τίθεται το ερώτημα πως θα κλιμακωθεί χρονικά η απόκτηση των τουρκικών F-35. Την απάντηση στο ερώτημα αυτό γνωρίζουν με βεβαιότητα μόνον οι Τούρκοι υπεύθυνοι, κι ενδεχομένως ούτε καν αυτοί, δεδομένου ότι οι αποφάσεις δεν έχουν ληφθεί ακόμη. Θα επιχειρηθεί, όμως, να γίνει μια εκτίμηση ή/και πρόβλεψη, δεδομένου ότι αυτή έχει σημασία για τον ελληνικό σχεδιασμό.

Η Τ.Α. θα αποφασίσει τόσο τον συνολικό αριθμό αεροσκαφών που θα αποκτήσει όσο και τον χρόνο απόκτησής τους με βάση τρία βασικά κριτήρια:

  • την ασφάλεια των παραγγελιών
  • τις στρατηγικές επιδιώξεις της χώρας και την στρατιωτική της στρατηγική
  • τις οικονομικές δυνατότητες και τα βιομηχανικά οφέλη

Η Τ.Α. έχει εκπεφρασμένη πρόθεση για την αγορά 100 αεροσκαφών. Εν τω μεταξύ, και μετά την παλαιά πρόθεση της για προμήθεια 100 αεροσκαφών F-35, έχει εκδηλωθεί η πρόθεση του τουρκικού υπουργείου αμύνης για την ανάπτυξη εγχωρίου μαχητικού με την επωνυμία TFX, με τη βοήθεια της BAE Systems, και που σύμφωνα με τον σχεδιασμό (που φυσικά σπανιότατα τηρείται) θα απαιτήσει μια αρχική δαπάνη ανάπτυξης ύψους 8,6 δις δολαρίων – για την ανάπτυξη και όχι για την παραγωγή του αεροσκάφους. Η προσπάθεια αυτή απορροφά ένα σημαντικό κεφάλαιο από τις τουρκικές αμυντικές δαπάνες, κατά τη στιγμή που η τουρκική οικονομία, ενώ έχει πλέον μεγεθυνθεί κατά πολύ, δε βρίσκεται στην καλύτερη φάση της. Συνεπώς, μπορεί κανείς να υποθέσει ότι από οικονομικής απόψεως, η Τουρκία θα επιθυμούσε κατ’ αρχήν την «επιβράδυνση» των παραγγελιών F-35.

Από πλευράς βιομηχανικών οφελών, αυτά έχουν κατά βάσιν εξασφαλιστεί από τη χρηματοδότηση από την Τουρκία της συμμετοχής ως Εταίρος Επιπέδου 3 – με την εκ των προτέρων καταβολή σημαντικού ποσού. Οι αναθέσεις των παραγγελιών θα έχουν πιθανότατα πλέον ως γνώμονα, από οικονομικής πλευράς, την αποφυγή του κόστους, των καθυστερήσεων και των άλλων επιπλοκών που θα φέρει η εμπλοκή σε ανώριμες εκδόσεις, καθώς και την αποφυγή πρόωρων παραγγελιών του αεροσκάφους σε εκδόσεις που θα χρειάζονται άμεση αναβάθμιση ή, εν πάση περιπτώσει, που θα μπορούσαν να παραγγελθούν με πολύ πληρέστερη διαμόρφωση και με αντιστάθμισμα σχετικά μικρή αναμονή.

Τέλος, αυτό που θα παίξει επίσης κάποιον ρόλο στην επιλογή είναι η πρόθεση της Τουρκίας για την επιδίωξη της επιβολής συγκεκριμένων πολιτικών τετελεσμένων στο γεωπολιτικό της περιβάλλον και ιδιαίτερα έναντι της Ελλάδας, που αποτελεί τον βασικό στρατιωτικό ανταγωνιστή της. Συγκεκριμένα, ενδέχεται η απόφαση για την ανάθεση παραγγελιών να επηρεαστεί από τον υπολογισμό για χρονικά διαστήματα που η Τουρκία θα επιδιώκει να έχει, να επιδεικνύει – και ενδεχομένως να επιχειρήσει να αποδείξει – υπεροχή έναντι των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Τέλος, είναι πιθανόν οι πρόσφατες εξελίξεις και η αναταραχή και η απομάκρυνση στελεχών από την Τ.Α. εξ αιτίας του πραξικοπήματος να επιφέρουν κάποια μικρή δυσκολία στη δυνατότητα απορρόφησης του νέου συστήματος, αλλά εκτιμάται ότι δεν πρέπει να αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία στον παράγοντα αυτόν.

Μέχρι στιγμής, η Τουρκία έχει αναθέσει στην κατασκευάστρια εταιρεία παραγγελίες για ένα σύνολο έξι (6) αεροσκαφών. Οι παραγγελίες έγιναν σε δύο φάσεις: η πρώτη παραγγελία αποφασίστηκε τον Μάιο του 2014 και αφορούσε δύο (2) αεροσκάφη ενώ η δεύτερη παραγγελία που αφορούσε τέσσερα (4) επιπλέον αεροσκάφη αποφασίστηκε τον Ιανουάριο του 2015. Τον Μάρτιο του 2016 η εκτελεστική Επιτροπή της Αμυντικής Βιομηχανίας της Τουρκίας ανέθεσε στη Γενική Γραμματεία Αμυντικής Βιομηχανίας την παραγγελία οκτώ (8) ακόμη αεροσκαφών[vi]. Έτσι, έχει συνολικά αποφασιστεί μέχρι τώρα η αγορά 14 αεροσκαφών από τα οποία τα δύο (2) πρώτα ανήκουν στη μερίδα παραγωγής LRIP-10[vii], τα επόμενα τέσσερα (4) στην μερίδα παραγωγής LRIP-11[viii] ενώ εικάζεται ότι τα επόμενα οκτώ (8) θα ανήκουν στη μερίδα παραγωγής 12 ή -13 (κατά πάσα πιθανότητα, από τη μερίδα παραγωγής 12 και μετά, η παραγωγή θα είμαι πλήρους ρυθμού, δηλαδή οι μερίδες θα είναι πλέον FRP-12 και FRP-13). Επίσης εικάζεται ότι τα έξι πρώτα αεροσκάφη (2+4) θα ανήκουν στην έκδοση 3i ενώ τα οκτώ επόμενα αεροσκάφη ανήκουν στην έκδοση 3F. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό της παραγωγής, η μερίδα LRIP-11 θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2019.

Επισημαίνεται ότι παραγγελία έχει δοθεί για τα πρώτα έξι (6) αεροσκάφη, ενώ για τα επόμενα οκτώ (8) υπάρχει προς το παρόν μόνον η (μονομερής) απόφαση για αγορά. Αξιωματούχοι της Τ.Α. φέρονται να έχουν ως βασικότερη ανησυχία σχετικά με την απόκτηση των αεροσκαφών αυτών το χρονοδιάγραμμα παράδοσης. Η έκφραση της ανησυχίας αυτής είναι αντανάκλαση του απλού γεγονότος ότι και για την ίδια την LM είναι μάλλον ασαφείς οι χρόνοι σταθεροποίησης των εκδόσεων του αεροσκάφους. Σε αντίθεση με τις Αμ. ΕΔ που παραγγέλνουν αεροσκάφη και τα αποδέχονται σε όποια φάση εξέλιξης τα αποδίδει εκείνη τη στιγμή το πρόγραμμα, πιθανότατα οι ξένοι πελάτες (και πάντως οι τούρκοι) παραγγέλνουν συγκεκριμένη έκδοση, οπότε η παράδοση της έκδοσης αυτής εξαρτάται και από την πρόοδο της εξέλιξης της. Στην πράξη, δηλαδή, η ανησυχία δεν αφορά τόσο τον χρόνο παράδοσης των αεροσκαφών καθ’ εαυτών όσο την ακριβή έκδοση που θα παραδοθεί. Το πρόβλημα αυτό επιτείνεται ακόμη περισσότερο από την αβεβαιότητα που κυριαρχεί σε σχέση με τη χρηματοδότηση της παραγωγής από το Αμερικανικό Κογκρέσο.

Με βάση τα ανωτέρω δεδομένα, εκτιμάται ότι τα πρώτα έξι αεροσκάφη θα παραδοθούν (τουλάχιστον «κατ’ αρχήν») εντός του 2019, ενώ τα επόμενα οκτώ αεροσκάφη περί το 2021. Με άλλα λόγια, περί τις αρχές του 2021 αναμένεται ότι η Τ.Α. θα έχει στην κατοχή της ένα σύνολο δεκατεσσάρων (14) αεροσκαφών. Με βάση τον ρυθμό αυτό, είναι λογικό να αναμένεται στα επόμενα δύο έτη (2017-2018) η παραγγελία έξι (6) έως δέκα (10) αεροσκαφών της εκδόσεως 3F. Εάν επιβεβαιωθεί μια τέτοια παραγγελία, τότε περί το 2022 θα έχει στην κατοχή της την πλήρη δύναμη μια πολεμικής μοίρας. Προσυπολογίζοντας τον χρόνο προκειμένου η μοίρα να αποκτήσει πολεμική ετοιμότητα καθώς και να έρθουν τα αεροσκάφη της εκδόσεως 3i στο επίπεδο 3F (με ενσωματωμένο το σύνολο των τροποποιήσεων που απαιτούνται), μπορεί να γίνει η εκτίμηση ότι περί το 2023 η Τ.Α. θα διαθέτει μια ετοιμοπόλεμη πολεμική μοίρα αεροσκαφών F-35.

Από το 2024 θα αρχίσει να γίνεται διαθέσιμη η έκδοση Block 4 του αεροσκάφους. Είναι πολύ πιθανόν ότι η Τ.Α. θα προχωρήσει στη συνέχιση των παραγγελιών με άλλα 20 αεροσκάφη του Block αυτού, προκειμένου να συμπληρώσει τη δύναμη μιας πτέρυγας μάχης, πιθανότατα μέχρι το 2025 – υπολογίζοντας τον αναμενόμενο ρυθμό παράδοσης των 10 αεροσκαφών ετησίως, κατά τη φάση στην οποία το πρόγραμμα θα βρίσκεται στο απόγειο της σχεδιαζόμενης παραγωγικότητάς του (2022-2029: 125 αεροσκάφη ετησίως για τις Αμ. ΕΔ). Υπενθυμίζεται ότι με την έκδοση Block 4 αρχίζει και η δυνατότητα χρήσης του πυραύλου αέρος-εδάφους SOM-J της τουρκικής εταιρείας Roketsan.

Ο ρυθμός απόκτησης F-35 καθώς και ο τελικός αριθμός των αεροσκαφών του τύπου θα εξαρτηθούν από παράγοντες που δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθούν αξιόπιστα στην φάση αυτή, όπως η πρόοδος (ή μη) του εγχώριου μαχητικού TFX και η κατάσταση της τουρκικής οικονομίας. Μπορεί να γίνει όμως η εκτίμηση ότι θα γίνουν μεγαλύτερες παραγγελίες που θα οδηγούν στην απόκτηση αεροσκαφών με έναν σταθερό ρυθμό.

Συμπερασματικά, εκτιμάται ότι η Τ.Α. θα έχει μία επιχειρησιακή μοίρα διαθέσιμη περί το 2023 -με σχετικά μικρή πιθανότητα να είναι επιχειρησιακή εντός του 2022- και μία πτέρυγα μάχης διαθέσιμη περί το 2025 με 2026. Αυτά αποτελούν κα τα χρονικά ορόσημα για την προετοιμασία και τον σχεδιασμό της Π.Α. σε σχέση με τα τουρκικά F-35.

Σύντομη Παρέκβαση: Το τουρκικό πραξικόπημα

Αφού το άρθρο αυτό είχε ετοιμαστεί, εκδηλώθηκε στην Τουρκία το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου. Το πραξικόπημα αυτό δημιούργησε ισχυρές αναταράξεις στο εσωτερικό της Τουρκίας και έντονες εντυπώσεις στο εξωτερικό – μεταξύ αυτών και στην Ελλάδα. Μεταξύ άλλων, στην Ελλάδα ενέπνευσε μεγάλες ελπίδες σχετικά με την κάμψη της τουρκικής στρατιωτικής ισχύος, βασιζόμενες σε δύο εκτιμήσεις: α) στο ότι η εσωτερική αναταραχή στις Τ.Ε.Δ. θα είναι τέτοιας έκτασης που θα μειώσει για σημαντικό χρονικό διάστημα τις επιχειρησιακές τους δυνατότητες και β) στο ότι θα διαταράξει τις σχέσεις με τη «Δύση» και ειδικότερα με τις Η.Π.Α. σε τέτοιο βαθμό που θα θέσει σε κίνδυνο τις προμήθειες υλικού. Η εκτίμηση του γράφοντος είναι ότι οι επιπτώσεις του πραξικοπήματος υπερτιμώνται και ότι η -αναπόφευκτη- αρνητική επίδραση στην τουρκική στρατιωτική ισχύ, τόσο εξ αιτίας της εσωτερικής αναταραχής όσο κι εξ αιτίας της διατάραξης των σχέσεων της χώρας με τη «Δύση» θα είναι μικρή και δε θα πρέπει να λαμβάνεται καθόλου υπ’ όψιν στον αμυντικό μας σχεδιασμό.

Γιατί έχει σημασία  ο χρόνος;

Ο χρόνος εκδήλωσης μιας εξοπλιστικής προσπάθειας του αντιπάλου έχει προφανή σημασία σε οποιαδήποτε περίπτωση: πρέπει κανείς να προλάβει να αντιδράσει εγκαίρως, προκειμένου να μην επιτραπεί στον αντίπαλο να αποκτήσει πλεονέκτημα που θα μπορέσει να εκμεταλλευτεί επιχειρησιακά και – τελικώς – πολιτικά.

Στην περίπτωση του F-35, ο χρόνος εκδήλωσης της εξοπλιστικής προσπάθειας του αντιπάλου έχει και μία επιπλέον σημασία: σηματοδοτεί το χρονικό ορόσημο μέχρι του οποίου μπορεί να καθυστερήσει η όποια ελληνική εξοπλιστική αντίδραση, και ταυτόχρονα το χρονικό περιθώριο που οφείλει να εξαντλήσει η ελληνική πλευρά προκειμένου να έχει διαθέσιμες τις τεχνολογικά βέλτιστες επιλογές.

Το F-35 δεν αποτελεί απλώς μία νέα επιχειρησιακή απειλή. Αποτελεί μέρος του επιχειρησιακού αλλά και του οικονομικού και τεχνολογικού ανταγωνισμού που εκδηλώνεται μεταξύ των δύο χωρών. Η Ελληνική πλευρά δεν καλείται να βρει απλώς επιχειρησιακές λύσεις, αλλά να απαντήσει στην οικονομική και τεχνολογική πρόκληση που αντιπροσωπεύει η εμφάνιση του αεροσκάφους. Είναι γνωστό σε όλους ότι οι οικονομικές δυνατότητες της χώρας είναι εξαιρετικά περιορισμένες, συνεπώς και η άνεσή της να απαντήσει με αντίστοιχες αγορές. Όμως, το πλέον σημαντικό είναι ότι ο –οποιοσδήποτε- τεχνολογικός ανταγωνισμός διεξάγεται στον χρόνο. Ο χρόνος είναι εξ ίσου κρίσιμη παράμετρος όσο και οι πόροι. Η Τουρκία έκανε πριν από περίπου 15 έτη μια επιλογή και σημαντική επένδυση σε ένα πρόγραμμα που υποσχόταν ένα τεράστιο και ταυτόχρονα συμπυκνωμένο τεχνολογικό άλμα. Στην πράξη, το άλμα ήταν τόσο φιλόδοξο που καθυστέρησε κατά μία δεκαετία. Το πέρασμα του χρόνου σημαίνει ότι η Ελλάς αρχίζει σταδιακά να έχει διαθέσιμες επιλογές αντιμετώπισης της τουρκικής ενέργειας. Επειδή ΚΑΙ τα οικονομικά μέσα είναι ισχνά, ΚΑΙ οι τεχνολογικές εξελίξεις τρέχουν με ραγδαίο ρυθμό, η ελληνική πλευρά θα πρέπει να εξαντλήσει τα χρονικά περιθώρια που έχει για να προβεί σε εξοπλιστικές αποφάσεις και ενέργειες. Θα είναι μείζον λάθος να γίνουν πρόωρες αγορές συστημάτων αιχμής που θα εξαντλήσουν τις ισχνές οικονομικές μας δυνατότητες και δεν θα αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά την απειλή – γιατί απλούστατα δε θα υπάρχουν άλλες δυνατότητες αγορών για πολύ καιρό, ακόμη κι αν πλέον εμφανιστούν τεχνολογικά δελεαστικές δυνατότητες.

Αν κάτι διδάσκει η στρατιωτική ιστορία του εικοστού αιώνα είναι ότι ο οικονομικός και τεχνολογικός ανταγωνισμός δεν είναι (μόνον) θέμα ισχύος αλλά και ικανότητας και επιδεξιότητας. Αυτό ισχύει κατά μείζονα λόγο για το πιο αδύναμο μέρος του ανταγωνισμού – που εν προκειμένω είναι η Ελλάς. Και μία από τις κρισιμότερες παραμέτρους του ανταγωνισμού αυτού είναι ο χρόνος. Η επαγγελματική ικανότητα της Π.Α. στο προσεχές μέλλον δε θα κριθεί μόνον από την επιχειρησιακή ικανότητα, στην οποία έχει επιδείξει εξαιρετικές επιδόσεις, αλλά και από την οξυδέρκεια και την ευθυκρισία που θα επιδείξει στις τεχνολογικές της επιλογές και στη διαχείριση των λίγων χρημάτων που αναπόφευκτα θα διαθέτει. Αυτός ακριβώς είναι και ο λόγος που ο υπολογισμός του χρόνου ελεύσεως των τουρκικών F-35 είναι κρίσιμος.

Σημειώσεις

[i] Η υποενότητα που ακολουθεί είναι αρκετά εξεζητημένη και σε κάποιον βαθμό κουραστική. Ο αναγνώστης που δεν ενδιαφέρεται για την τεκμηρίωση, μπορεί να διαβάσει απ’ ευθείας την τελευταία παράγραφο της υποενότητας που συνοψίζει τα βασικά συμπεράσματα της.

[ii] Ο όρος «Block» της φάσης ανάπτυξης του F-35 (Block2B, Block 3i, Block3F, Block 4) δεν πρέπει να συγχέεται με τον όρο «Block Buy» που χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει ένα είδος παραγγελίας που θα συνδυάζει περισσότερες από τις σχεδιαζόμενες μερίδες παραγωγής και που συζητείται ήδη.

[iii] Αξίζει να σημειωθεί στο σημείο αυτό ότι το Αμερικανικό Ναυτικό –που γενικά είναι πιο συντηρητικό από την Αμ. Αερ.- έχει συνδέσει την ανακήρυξη Αρχικής Επιχειρησιακής Ετοιμότητας για τη δική του έκδοση F-35C με την ολοκλήρωση της εκδόσεως 3F, αρνούμενο να τη συνδέσει με την έκδοση 3i του αεροσκάφους – ιδίως επειδή αποδίδει ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο αέρος-αέρος του αεροσκάφους σε σχέση με την Αμ. Αερ.

[iv] https://www.flightglobal.com/news/articles/pentagons-top-weapons-tester-doubts-f-35a-capabilit-428786/

[v] https://www.flightglobal.com/news/articles/pentagon-firming-f-35-block-4-configuration-412762/

[vi] http://www.hurriyetdailynews.com/turkeys-fighter-aircraft-choices-from-hard-to-hardest.aspx?PageID=238&NID=97049&NewsCatID=483

[vii] http://aviationweek.com/defense/turkey-approves-buy-first-two-f-35as

[viii] http://www.defense.gov/News/Contracts/Contract-View/Article/637649

56 Responses to F-35 Η στρατηγική της αντιμετώπισής του – Μέρος A3: Ο χρόνος έλευσης του αεροσκάφους στην Τουρκία

  1. Ο/Η Προβοκάτωρ λέει:

    Εξαιρετική παρουσίαση και πλήρης ενημέρωση, εύγε στον δημιουργό του!
    Ξεκινώντας από το τέλος, γίνεται τουλάχιστον αντιληπτό ότι αφενός μεν, πρέπει να μας απασχολεί και ο χρόνος παράδοσης των εκσυγχρονισμένων F-16 μας αλλά και το εάν αυτά θα πρέπει να φέρουν ραντάρ τύπου AESA καθώς το κόστος αυτών είναι πολύ υψηλό (~10 εκ.€) και θα απορροφήσει το μεγαλύτερο μέρος των προϋπολογισμένων χρημάτων αλλά και η τεχνολογία αυτών βρίσκεται υπό συνεχή εξέλιξη.
    Αφετέρου δε, το άλλο σκέλος της συνάρτησης συμπληρώνεται από την κατάσταση της αεράμυνας της χώρας μας και πιο συγκεκριμένα εάν τα συστήματα κατηγορίας High to Medium Air Defense (HIMAD) που διαθέτουμε, επαρκούν για την πλήρη κάλυψη του εθνικού εναέριου χώρου αλλά και για την ικανή αντιμετώπιση των νέων απειλών (F-35, SOM-J, J-600T Yıldırım).Αφήνω προς το παρόν εκτός τα συστήματα επιτήρησης του εθνικού εναέριου χώρου της Π.Α. και της Υ.Π.Α.

    Υ.γ: Αναμένω εναγωνίως, την απόκριση του διαδικτυακού αντιπροσώπου της εταιρείας…

  2. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @ Προβοκάτωρ, 4 Σεπτεμβρίου 2016 στο 11:58

    Ευχαριστώ θερμά για τα καλά λόγια!

  3. Ο/Η Theban λέει:

    Χαλάλι οι εκατοντάδες επισκέψεις στη σελίδα περιμένοντας τη συνέχεια των άρθρων για το F-35!

  4. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Χαχαχαχα!!! Να ‘σαι καλά! 🙂

  5. Ο/Η Προβοκάτωρ λέει:

    @Βελισαριος
    Παρακαλώ πολύ,στοιχειώδης ανταπόκριση προς αναγνώριση των κόπων για την παραγωγή πνευματικού πονήματος που στόχο έχει την αντικειμενική και πλήρη ενημέρωση σε ρεαλιστική βάση.
    Εξ άλλου, έχετε υποσχεθεί άρθρο για τους πιθανούς τρόπους αντιμετώπισης και αναμένω…

  6. Ο/Η Giorgos λέει:

    Βελισάριε τα θερμά μου συγχαρητήρια! Αναμένω με αγωνία τα επόμενα άρθρα.

  7. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @ Giorgos 4 Σεπτεμβρίου 2016, 18:54

    Σ’ ευχαριστώ!

  8. Ο/Η Scarab λέει:

    Εξαιρετικό! Εύγε! Αυτά τα άλματα από τη Μικρά Ασία στο μέλλον είναι πάντα συναρπαστικά.
    Ας ελπίσουμε, ότι αυτοί που πρέπει θα αντιδράσουν όπως πρέπει, όταν πρέπει.
    Παρεπιπτόντως, συμφωνώ μαζί σας, σχετικά με τον ενθουσιασμό που μας εχει καταλάβει για τις συνέπειες του πραξικοπήματος απέναντι. Εύγε και πάλι.

  9. Ο/Η Πάτε καλά; λέει:

    Ευχαριστούμε για το άρθρο που συνοψίζει τα προβλήματα εφοδιαστικής φύσεως σε ότι αφορά τα Φ35.

    Μια παρατήρηση μόνο: Η πλήρως επιχειρησιακή πτέρυγα μάχης θα είναι το νωρίτερο έτοιμη το 2025/2026.

    Με βάση τα τελευταία νέα, τα προβλήματα στην πρόοδο του F35 συνεχίζονται (οποία έκπληξις), με αποτέλεσμα να θεωρείται το όριο του Γενάρη του 2018 σχετικά αισιόδοξο:

    http://wtkr.com/2016/08/26/pentagon-weapons-tester-f-35-fighter-jet-has-significant-problems/
    http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-08-24/lockheed-s-f-35-still-falls-short-pentagon-s-chief-tester-says
    http://www.foxbusiness.com/markets/2016/08/30/pentagon-weapons-tester-shoots-down-lockheed-f-35.html

    Αν η μοίρα δεν είναι έτοιμη κατά το 2022 (κατά πάσα πιθανότητα), η παραγωγή θα καθυστερήσει και έτσι λογικά θα πάει πιο πίσω και η παράδοση των Φ35 για πτέρυγα μάχης.

  10. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Κατ’ αρχάς, ευχαριστώ όλους τους αναγνώστες για τα ευγενικά τους σχόλια – μην το λέω μία-μία φορά!🙂

    @Πάτε Καλά;

    α) οι παραπομπές που παραθέτεις έχουν ήδη αναφερθεί στο άρθρο (βλ. παραπομπή (iv) ) και έχει γίνει προσπάθεια να ληφθούν υπ’ όψιν στην εκτίμηση.

    β) Η παραγωγή δεν «καθυστερεί» ακριβώς, λόγω της «παραλληλίας». Αυτό που συμβαίνει είναι ότι όσο το αεροσκάφος δεν έχει πετύχει το ορόσημο C, η παραγωγή είναι χαμηλού ρυθμού και τα παραγόμενα αεροσκάφη έχουν… εκκρεμότητες. Η εκτίμησή μου είναι ότι η σχεδιαζόμενη παραγωγή δε θα διαταραχθεί -τουλάχιστον όχι «εμφανώς»- για διαφόρους λόγους. Το πολύ πολύ να συγκαλυφθεί με τη γνωστή μέθοδο (τα Block 4 θα έχουν κι αυτά «εκκρεμότητες»). Αλλά για να γίνει η μερίδα 12 «χαμηλού ρυθμού» το θεωρώ αρκετά απίθανο, θα προκληθεί μεγάλη αναταραχή, και άλλωστε η Λόχκηντ και το Αμ. Υπ. Αμ. προσβλέπουν στην αύξηση της παραγωγής για μείωση του κόστους. Βέβαια, κι αυτό είναι πολύ αμφίβολο αν επιτυγχάνεται. (Οι συγκεκριμένοι υπολογισμοί δείχνουν ότι ακόμη και με εντεινόμενη παραγωγή, το κόστος ανά μονάδα αυξάνεται. Κι όταν στον διεθνή τύπο έγινε συγκεκριμένος υπολογισμός και το κόστος ανά μονάδα προέκυπτε αυξανόμενο ανά μερίδα, το JPO απάντησε «ουγκάγκα μπουμ μπουμ χι»).

    γ) Τα σχετικά με τους χρόνους εισόδου του F-35, επαναλαμβάνω, είναι εκτίμηση. Προσπαθεί να λάβει υπ’ όψιν όλα τα δεδομένα, αλλά παραμένει μια εκτίμηση – που φροντίζει, πάντως, να μην είναι πολύ αισιόδοξη, γιατί τέτοια αισιοδοξία θα πληρωθεί ακριβά αν δεν επαληθευτεί.

    Φυσικά, μπορεί λόγω προβλημάτων στην ανάπτυξη, οι Τούρκοι να καθυστερήσουν τις αγορές τους. Ας μην ξεχνάμε ότι οι μόνες βέβαιες αγορές είναι για τα 2+4 αεροσκάφη. Ακόμη και των υπολοίπων οκτώ η παραγγελία έχει απλώς αποφασιστεί από την τουρκική κυβέρνηση- δεν έχει γίνει παραγγελία, δεν έχει υπογραφεί σύμβαση. Η παραγγελία αυτή μπορεί να καθυστερήσει… όσο αποφασίσουν οι τούρκοι. Κατά μείζονα λόγο, οι επόμενες.

    Όμως πλέον οι χρόνοι έχουν μικρύνει και θεωρώ ότι η Π.Α. δε μπορεί να βασίζεται σε μεγαλύτερες καθυστερήσεις. Αυτές είναι δυνατές, δεν είναι καθόλου απίθανες, αλλά δε μπορεί, θεωρώ, να βασίζεται κανείς, πλέον, σε αυτές.

  11. Ο/Η Πάτε καλά; λέει:

    Ευχαριστώ για τη διόρθωση και απολογούμαι για την αβλεψία της παραπομπής iv. Συμφωνώ πως οι χρόνοι έχουν μικρύνει και υπερθεματίζω πως η ΠΑ δεν έχει το δικαίωμα να βασίζεται σε αυτές (γιατί τότε δε θα πάρει ποτέ αποφάσεις).

  12. Ο/Η manolis λέει:

    Εξαιρετικη η αναλυση και οι εκτιμησεις. Συμφωνω με τον Βελισσαριο για τις μαλλον περιορισμενες επιπτωσεις του πραξικοπηματος, προς το παρον εστω. Τολμω να κανω εναν αδρο συσχετισμο του τουρκικου πραξικοπηματος με την Ιρανικη επανασταση του 1979, πραξικοπημα κατ’ουσιαν, η οποια πραγματι επεφερε αποτομη και ραγδαια υποβαθμιση στρατιωτικης ισχυος της πρωτης χρονικα υπερεξοπλισμενης ισλαμικης χωρας – την οποια εξαλλου η τουρκια περιπου αντικαταστησε ως στρατηγικος εταιρος των ΗΠΑ στη Μεση Ανατολη. Τοτε διαπιστωθηκε αμεση και πληρης διακοπη υποστηριξης και ροης ανταλλακτικων απο τη δυση, αλλα και αθροες αποταξεις εμπειρων στελεχων που θεωρουταν πιστα στον Σαχη – ειδικα πιλοτων και τεχνικων της αεροποριας, που ηταν το αγαπημενο οπλο του. Σε καθε περιπτωση οι επιπτωσεις στην ικανοτητα διεξαγωγης -αεροπορικων ειδικα- πολεμικων επιχειρησεων, ηταν πολυ μεγαλυτερες απο αυτες στην τουρκια σημερα. Οταν οι Ιρακινοι επιτεθηκαν, σιγουροι για την πληρη απαξιωση της παλαι ποτε πανισχυρης Αυτοκρατορικης Περσικης Αεροποριας, οι Ιρανοι οχι μονο επανεφεραν γρηγορα τα «απιστα» στελεχη στο κοκπιτ και τα σελτερ των τοτε υπερ-οπλων F-14 μετα απο χρονια απραξιας, αλλα βρηκαν και παντίους -πλαγιους- τροπους να υποστηριξουν εστω μερος αυτων και τα οπλα τους. Το αποτελεσμα το ενοιωσαν οι αφελεις Ιρακινοι στο πετσι τους καυτο…

  13. Ο/Η Dimitris Apousidis λέει:

    manolis τα είπες όλα!

  14. Ο/Η Πάτε καλά; λέει:

    https://warisboring.com/the-f-35-stealth-fighter-may-never-be-ready-for-combat-5c1180d6e2b1#.pz1niuhxl

    Operational testing and evaluation likely can’t be completed any sooner than fall 2021, and that means those 355 F-35s will be non-combat-capable until at least 2023 and more likely 2024 or 2025. In other words, those 355 (plus lots more delivered after 2018) can’t go to war for another seven to nine years.

  15. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Σωστός.

    Κι εξ αφορμής αυτού, και η έκθεση του Gilmore καθ’ εαυτή – για να μη νομίζει κανείς ότι τα βγάζουμε από το μυαλό μας:

    https://assets.documentcloud.org/documents/3035572/DOT-amp-E-AF-IOC-Memo.pdf

    Νομίζω ότι με 16 σελίδες κατέστρεψε όλο το καλοκαιρινό πανηγύρι…

  16. Ο/Η .+- λέει:

    Χωρις να θελω να κανω τον δικηγορο του «διαβολου», ειναι υποχρεωτικο καποιος να ξαναδει αυτο που εχει γραφτει στην 16 σελιδη αναφορα. Καταρχην, το «γραφειο» του πιλοτου, στο F35, ειναι εξαιρετικα ποιο εξελιγμενο σε σχεση με την προϋγουμενη γενια μαχητικων. Δηλαδη των γνωστων F15, F16. Η Εννοια του «Data Fusion» σε αυτα τα τελευταια, σε σχεση με το επιπεδο αυτοματισμου του F35, ειναι στην κυριολεξια στα «σπαργανα». Δεν μπορεις να συγκρηνεις ενα αεροσκαφος που στην κυριολεξια λειτουργει οπως ενας υπολογιστης του σπιτιου, με ολα τα «συν» που εντωμεταξυ εχει εξελιξει η τεχνολογια, σε σχεση με κατι που μπορει να θεωρηθει ημι-αυτοματο. Αυτη η σημαντικη διαφορα, δεν φαινεται πουθενα. Οπως συνηθως συμβαινει, οταν προκειται για λογισμικο, γιατι στην ουσια, εκει ειναι το προβλημα, και πουθενα αλλου, τα πραγματα λεινονται διαδοχικα, με βαση την εμπειρια που αποκτιεται. Στην συγκεκρημενη περιπτωση, ολα περιπλεκονται, απο μια σημαντικη λεπτομερια. Το λογισμικο «τρεχει» σε ενα αεροπλανο εν πτηση. Αυτη ειναι μια σημαντικη διαφορα, σε σχεση με τους υπολοιπους υπολογιστες του σπιτιου και του γραφειου. Ακριβως εξαιτιας αυτης της διαφορας, η εξελιξη, η φαση του τεστ, με σκοπο να βρεθει ενα «κρασαρει» ή οχι, εχουν μεγαλυτερη διαρκεια, και παρα πολυ αυστηροτερους κανονες, απο ενα «συμβατικο» συστημα. Απλα, δεν υπαρχουν περιθορια λαθους.
    Πρεπει να εχουμε υποψη οτι στις περισσοτερες περιπτωσεις, το προβλημα, αφορα την αδυναμια, διαχειρησης ροης πληροφοριων απο τους διαφορους αισθητηρες, αυτο ομως δεν σημαινει οτι αυτοι οι αισθητηρες δεν λειτουργουν. Δηλαδη το αεροπλανο, δεν ειναι ουτε «τυφλο», ουτε αοπλο! Το προβλημα, εχει να κανει κυριως, οτι τα προβληματα εχουν να κανουν με εναν «πηχυ» που ειναι παρα πολυ υψηλοτερος σε σχεση με οτι ειναι γνωστο απο το παρελθον για τις επιδοσεις των μαχητικων.
    Η αναφορα για 9 εκ, γραμμων σε κωδικα λογισμικου, νομιζω σε γλωσσα «c», ή «c+», ειναι ενα τεραστιο αλμα πολυπλοκοτητας ακομη και σε σχεση με τα 2 εκ. που «τρεχουν» στο F22.
    Απο εκει και περα, να θεωρηται το F35, ανικανο, να παραδοσει το πολεμικο φορτιο, που μεταφερει εσωτερικα σε πληρη διαμορφωση στεαλθ, ειναι παρα πολυ τραβηγμενο.
    Θα πρεπει να παρατηρηθει οτι οι περισσοτεροι περιορισμοι, αφορουν το CAS, και ελαχιστα εχουν επηρεασει τις αποστολες strike, ή και ακομη εναεριας υπεροχης.
    Τα βασικα χαρακτηριστικα του αεροσκαφους, ετσι οπως ειναι σημερα στην διαμορφωση στην εκδοση block 3i/2b του επιτρπουν να εκτελεσει το ιδιο αυτες τις αποστολες. Δεν θα μπορει να τις εκτελεσει με τις ανωτερες δυνατοτητες που του προσφερει το λογισμικο, αλλα οπως ενα συμβατικο μαχητικο, ή περιπου, σιγουρα ναι. Σιγουρα, αποτελουν περιορισμους, αλλα αυτο δεν σημαινει οτι ειναι αδυνατο να επιτυχει στις αποστολες του. Ειναι μια σημαντικη διαφορα!
    Το θεμα με τις αποστολες DEAD/SEAD ειναι μια μεγαλη υποθεση, για την οποια, η παρουσια του απορρητου στην εκθεση, και η ελλειψη αναφορας για συγκεκρημενα προβληματα, δεν επιτρεπουν να διεξαγουμε συμπερασματα. Λογικο, ομως ειναι, απο τα προηγουμενα, οτι, μαλλον το αεροπλανο, δεν μποριε να επιτυχει αυτες τις αποστολες βασισμενο στα ανωτερα συστηματα που απορεουν απο τα προβληματα του λογισμικου, και οχι απο την αδυναμια βολης ενος πυραυλου σαν τον HARM, ή σαν GBU για αυτον τον λογο.

    .+-

  17. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Αγαπητέ Τελεία,

    Ακριβώς: είναι υποχρεωτικό να διαβάσει κανείς την υπόμνημα για να έχει άποψη. Η έκθεση δεν αναφέρεται στην πολυπλοκότητα του συστήματος (δεν περίμενε ο Γκίλμορ την 9/8/16 για να την διαπιστώσει). Λέει ότι, δεδομένης της πολυπλοκότητας του προγράμματος, η εξέλιξή του είναι αργή.

    Ειλικρινά, μερικές φορές δεν καταλαβαίνω τα σχόλιά σου:

    «Καταρχην, το «γραφειο» του πιλοτου, στο F35, ειναι εξαιρετικα ποιο εξελιγμενο σε σχεση με την προϋγουμενη γενια μαχητικων. Δηλαδη των γνωστων F15, F16. Η Εννοια του «Data Fusion» σε αυτα τα τελευταια, σε σχεση με το επιπεδο αυτοματισμου του F35, ειναι στην κυριολεξια στα «σπαργανα». Δεν μπορεις να συγκρηνεις ενα αεροσκαφος που στην κυριολεξια λειτουργει οπως ενας υπολογιστης του σπιτιου, με ολα τα «συν» που εντωμεταξυ εχει εξελιξει η τεχνολογια, σε σχεση με κατι που μπορει να θεωρηθει ημι-αυτοματο. Αυτη η σημαντικη διαφορα, δεν φαινεται πουθενα. Οπως συνηθως συμβαινει, οταν προκειται για λογισμικο, γιατι στην ουσια, εκει ειναι το προβλημα, και πουθενα αλλου, τα πραγματα λεινονται διαδοχικα, με βαση την εμπειρια που αποκτιεται. Στην συγκεκρημενη περιπτωση, ολα περιπλεκονται, απο μια σημαντικη λεπτομερια. Το λογισμικο «τρεχει» σε ενα αεροπλανο εν πτηση. Αυτη ειναι μια σημαντικη διαφορα, σε σχεση με τους υπολοιπους υπολογιστες του σπιτιου και του γραφειου. Ακριβως εξαιτιας αυτης της διαφορας, η εξελιξη, η φαση του τεστ, με σκοπο να βρεθει ενα «κρασαρει» ή οχι, εχουν μεγαλυτερη διαρκεια, και παρα πολυ αυστηροτερους κανονες, απο ενα «συμβατικο» συστημα. Απλα, δεν υπαρχουν περιθορια λαθους.»

    Πραγματικά, προσπαθώ να καταλάβω τι σχέση μπορεί να έχει το σχόλιο αυτό με το κείμενο και το θέμα μας. Ειλικρινά με ξεπερνά.

    Προφανέστατα η ανάπτυξη λογισμικού συνδυασμού δεδομένων είναι δύσκολη. Αλλιώς θα την κάναμε κι εμείς στο Μαρούσι. Και προφανώς, για να εγκρίθηκε συμβόλαιο ανάπτυξης (την… πρόπερασμένη δεκαετία, αν θυμάσαι) -το οποίο ήταν ύψους αντίστοιχο με τη διαπιστωμένη δυσκολία του πράγματος και την προσπάθεια που αυτό θα απαιτούσε, έγινε ένα ορισμένο χρονοδιάγραμμα. Το χρονοδιάγραμμα αυτό τελικά αποδείχτηκε περισσότερο… αόριστο, παρά ορισμένο. Αυτό λέει το υπόμνημα. Η αποτίμηση της δυσκολίας του είναι θέμα της αρχαιότητας για το πρόγραμμα. Επί τη βάσει της δυσκολίας αυτής γίνεται η εκτίμηση χρόνου και κόστους, και αυτή είναι που συνεχώς αστοχεί. Δε μπορεί να είναι τόσο δύσκολο στην κατανόηση αυτό.

    Και πραγματικά, τι σημαίνει: «Δεν μπορεις να συγκρηνεις ενα αεροσκαφος που στην κυριολεξια λειτουργει οπως ενας υπολογιστης του σπιτιου, με ολα τα «συν» που εντωμεταξυ εχει εξελιξει η τεχνολογια, σε σχεση με κατι που μπορει να θεωρηθει ημι-αυτοματο. Αυτη η σημαντικη διαφορα, δεν φαινεται πουθενα. «;;;; Το διαβάζω και το ξαναδιαβάζω, και προσπαθώ να καταλάβω τι μπορεί να σημαίνει – γιατί αυτό που λέει πραγματικά στερείται νοήματος, τουλάχιστον αν έχεις κάποια σχέση με software engineering. Δε ρωτάω φυσικά αν έχεις σχέση με software engineering, με έχει ήδη καλύψει η απάντησή σου για το αν είσαι επαγγελματίας στρατιωτικός. «Δεν έχει σημασία».

    Για να το θέσω συνοπτικά: οι παρατηρήσεις σου θα είχαν νόημα αν αναφέρονταν σε έγγραφα σχετικά με την απόφαση για την ανάπτυξη του αεροσκάφους. Τώρα, ως σχόλιο σε υπόμνημα για την εκτίμηση της εξέλιξης των δοκιμών της Φάσης Τεχνικής και Παραγωγικής Ανάπτυξης, εμένα απλώς με αφήνουν άφωνο. Για να στο δείξω και παραστατικά, ορίστε το διάγραμμα ανάπτυξης ενός μείζονος συστήματος σύμφωνα με τις διαδικασίες του Αμ. Υπ. Αμύνης.

    Καταλαβαίνεις τι λες στο σχόλιο;

  18. Ο/Η Πάτε καλά; λέει:

    To F35 και το λογισμικό του προφανώς και δεν είναι ανάπτυξη εφαρμογής για smartphone ή απλής πλατφόρμας γενικότερα. Όμως την τελευταία φορά που κοίταξα, δε στοίχιζε και όσο ανάπτυξη εφαρμογής για smartphone, έτσι; Ούτε όπως ορθά αναφέρει ο Βελ. διήρκησε όσο η ανάπτυξη μιας συμβατικής εφαρμογής.

    Τα τραγελαφικά όσων συμβαίνουν με το F35 (πέραν της απόδειξης πως αν υπάρχει Θεός, αυτός αγαπά το μπουρδέλο του Ελλαδιστάν) δεν μπορούν να δικαιολογηθούν. Υπό κανέναν πρότζεκτ, καμιά πολυπλοκότητα. Η LΜ πολύ απλά υποσχέθηκε κάτι που δεν μπορεί να παραδώσει, φαινόμενο δυστυχώς ολοένα και αυξανόμενο στην βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας (το γιατί θα το αναλύσω κάποια στιγμή, κάπου αλλού).

  19. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η Βελισαριος λέει:11 Σεπτεμβρίου 2016 στο 11:30

    «Καλε μου ανθρωπε», οπως ελεγε και ο Θ.Β., πες μου το προβλημα σου!!!!

    Το συγκεκρημενο κειμενο/αναφορα, απλα εμφατιζει καποια προβληματα αποκτησης πληρων δυνατοτητων που δεν εχουν αποκτηθει εξαιτιας καθυστερημενης ενσωματωσης λογισμικου «παραγωγης». Η αιτια ειναι στην μη σωστη λειτουργια του sw που οδηγει σε αποκλιση σε σχεση με τις προδιαγραφες και σε μη σωστη λειτουργια των συστηματων σε συγκεκρημενες διαμορφωσεις.
    « ο Γκίλμορ την 9/8/16..» τους «θαβει». Οκ, το εκανε, με για του και χαρα του.
    Για εμενα αυτος δεν εχει κατανοησει το προβλημα του λογισμικου. Προσωπικη γνωμη ενος απλου ανθρωπου. Κατι τρεχει στα γ…α.

    Το μεγαλυτερο τμημα των προβληματων αυτων αφορουν το CAS. Οι αποστολες strike και air superiority δειχνουν να μην εχουν επηρεαστει. Εαν και οταν χρειαστει, το λογισμικο Block 2/3i ηδη τους επιτρεπει να πεταξουν και στειλουν «κουφετα» (οχι πολλα παντως) παντου σε πληρη διαμορφωση stealth. Αυτος ο εν λογο κυριος το γνωριζει αυτο; μαλλον οχι! Δεν το εχει κατανοησει, απο τα γραφομενα του. Το F35 θα στειλουν «σημερα» για αποστολες CAS; κατανοεις που επικεντρωθηκε το «θαψιμο»;

    «software engineering».

    Το προβλημα της αναπτυξης λογισμικου για αεροσκαφη, και ιδιατερα μαχητικα, ειναι μια πονεμενη ιστορια διαχρονικα με πολλες ιδιαιτεροτητες, σε σχεση με τα συμβατικα computers. Το τονιζω. Δεν ειναι το ιδιο πραγμα. Ειναι πολυ διαφορετικα. Εχει μεγαλη σημασια αυτο.

    Στην αναφορα αυτη, προφανως ο συντακτης της, δεν διακρινε αυτην την λεπτομερεια. Αλλα η αρνητικη εντυπωση ομως παρεμεινε. Δεν λεω, οτι εχει κανει λαθος, αλλα δεν συμφωνω με τον τροπο που αυτο εμφανηστηκε, ουτε για τις εντυπωσεις που αφηνει.

    Εχεις δει την διαδικασια πιστοποιησης του λογισμικου; Γνωριζεις τι συμβαινει οταν αλλαζει μια γραμμη, μια εντολη στον κωδικα προγραμματισμου για αεροσκαφη; Υπαρχει στο διαδυκτιο. Εγω την διαβασα και κατανοησα πολλα περισσοτερα, που τα σχολια της εν λογο αναφορας δεν δειχνουν να λαμβανουν υποψη ουτε να εχουν κατανοησει. Ειναι πολυ μεγαλο «μανικι». Και απο την μεχρι σημερινη εμεπιρια εχει υποτημηθει σημαντικα.

    ποιος ειναι εκεινος που λεει οτι η αναπτυξη του λογισμικου εχει τελειωσει; Δεν ειμαστε καλα. Το λογισμικο, ακομη «γραφεται». Τα τεστ, οταν τους πετανε «προβληματα», τους υποχρεωνουν να το «ξαναγραψουν» και να το ξαναδοκιμασουν μεχρι που να επιτυχει αυτο που θελουν να κανει. Δεν ειναι ακομη «ετοιμο». Και δεν αναφερομαι στο να προσθεσεις ικανοτητες, αλλα απλα στο να δοκιμασεις αυτο που ηδη υπαρχει «πακεταρισμενο». Το να προσθεσεις επιπλεον ικανοτητες τα πραγματα τα κανει ακομη ποιο πολυπλοκα.

    Επι της ευκαιριας, τι ξερεις απο λογισμικο;

    «..υπόμνημα για την εκτίμηση της εξέλιξης των δοκιμών της Φάσης Τεχνικής και Παραγωγικής Ανάπτυξης..»

    Πες μου εσυ τι περιμενεις να ακουσεις;

    Αυτα τα προβληματα, και οχι η παραπανω συνοπτικη αναφορα (το «θαψιμο»), τα βρισκεις σε τεχνικα εγχειριδια, που κυκλοφορουν μονο στο εσωτερικο των εμπλεκομεωνων εταιριων και των ανθρωπων τους. Μιλανε απλα για τα προβληματα, για τις «διορθωσεις», και τους χρονους που τους παει πισω η «διορθωση» και το ποσο τους κοστιζει. Για εμας τους απλους ανθρωπους, ειναι «κινεζικα»!

    Εχουν πεσει εξω με τα χρονοδιαγραμματα. Γνωστο. Δεν ξεκινησε σημερα, ουτε χθες. Απο την αρχη ηταν προβληματικο το πολυ αισιοδοξο αυτο προγραμμα. Τι θες να κανουμε;
    Το βασικο λαθος το επραξαν οταν επελεξαν να μην ολοκληρωσουν πρωτα την φαση R&D αλλα να την συνδιασουν με την φαση της χαμηλης παραγωγης του αεροσκαφους.
    Βασιστηκαν οτι δεν θα ειχαν πολλα προβληματα στο λογισμικο και σχεδον καθολου στα αεροσκαφη και διαφορα συστηματα (ηλεκτρονικα, κινητηρες, κλπ). Ας ειναι καλα τα διαφορα simulation.Τα τεστ δοκιμων τους διαψεψαν.
    Οι χρονοι αναπτυξης του sw, που ακομη και σημερα καλα κρατει, οπως τονισα προτυτερα, αποδειχτηκαν μακρυτεροι του προβλεπομενου. Επεσαν εξω. Αλλα αυτο δεν σημαινει οτι οταν αυτο θα ειναι ετοιμο, με την εννοια την πληροτητας, πρεπει να βαλουν «χερι» στα αεροσκαφη. Ηδη κυκλοφορουν αεροσκαφη με δυο διαφορετικους υπολογιστες. Πιστοποιηση και στις δυο εκδοσεις. Διπλη δουλεια!
    Η USAF αλλαζει του παλιοτερους υπολογιστες με τους νεοτερους, θα τους παρει χρονο. μεχρι τοτε θα συνηπαρχουν αεροσκαφη με διαφορετικους υπολογιστες που πρεπει να δουλευουν το ιδιο καλα. Διαφορετικα, απλα, δεν μπορουν να πεταξουν και να πολεμησουν!!!! οι αλλοι ομως;
    Μαλλον θα επιλεξουν το ιδιο πραγμα. Ιδωμεν.

    Εαν για πολλους, το προβλημα εγκειται στην μη τηρηση των αρχικων προθεσεων και συμφωνιων, θα ηθελα να επισημανω, οτι περα απο τις «συμβατικες υποχρεωσεις» που «χρεωνονται» στην εταιρια, η Αμερικανικη Κυβερνηση εχει επωμισθει ολο το επιπλεον κοστος R&D που ξεπερναει τα συμφωνηθεντα, χωρις καμια επιπλεον επιβαρυνση για τους υπολοιπους συμμετεχοντες. Η Συμμετοχη οπως ειναι γνωστο των αλλων κρατων μελων,διατηρηθηκε μεχρι σημερα αποδεχομενοι, οχι χωρις γκρινια, τα νεα χρονοδιαγραμματα.

    Τι λες; τα καταφερα αυτην την φορα; ή γραφω ακομη «κινεζικα»;

    Φιλικα
    .+-

  20. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @ .+-

    Αγαπητέ, ο Γκίλμορ δεν «εμφατίζει» τίποτα. Προφανώς δεν αντιλαμβάνεσαι τι είναι το DOT&Ε. Δεν είναι σχολιαστής, ούτε δημοσιογράφος, ούτε εμφατίζει, ούτε καλαφατίζει τίποτα. Ελέγχει για λογαριασμό του ΥΠΑΜ την πορεία εξέλιξης και δοκιμών του αεροσκάφους, και λέει ότι είναι πολύ πίσω από το πρόγραμμα, και συνεχώς μένει πιο πίσω. Τα κινέζικά σου γίνονται όλο πιο ακατάληπτα.

    «« ο Γκίλμορ την 9/8/16..» τους «θαβει». Οκ, το εκανε, με για του και χαρα του.
    Για εμενα αυτος δεν εχει κατανοησει το προβλημα του λογισμικου.
    »

    ΟΚ, ο Γκιλμορ δεν έχει κατανοήσει το πρόβλημα του λογισμικού. Εμένα κάπου εδώ μου τελειώνει.

  21. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η Βελισαριος λέει:11 Σεπτεμβρίου 2016 στο 15:48

    Ο ανθρωπος αυτος «..ο Γκίλμορ την 9/8/16…» περιοριζεται στο να δειχνει προβληματα σε αποστολες CAS.
    «..τι είναι το DOT&Ε…Ελέγχει για λογαριασμό του ΥΠΑΜ..»
    Ξερω τι ειναι και τι κανει! Αυτο που δεν κατανοω ειναι γιατι το CAS. και τα προβλημτα αποτελουν τροχοπεδη σε ενα αεροσκαφος; ειναι τροχοπεδη; οχι! Υπαρχουν προβληματα εξελιξης λογισμικου, σιγουρα, ειναι πισω; στα χρονοδιαγραμματα; σιγουρα! Αλλα ειναι το CAS!!! Δηλαδη, μποριε να «περιμενει»!!! Δεν ειναι εκ των ουκ ανευ!!!! Κατανοεις την διαφορα!!!! Δεν ειναι το κυριο προβλημα που μπορει να υποστηριξει οτι το αεροσκαφος δεν μποριε να πολεμισει. Για αυτο και η USAF απεδωσε την IOC. Σιγουρα θα υπαρξουν ρητρα, αλλα το αεροσκαφος πεταει και μπορει να πολεμισει. Κατανοεις το προβλημα που εχει η Ελληνικη Πολεμικη Αεροπορια; Τα 6 F35A της ΤΗΚ, μπορουν αν αποτελεσουν τις μυγοσκοτωστρες αυριο κιολας των ελληνικων μαχητικων εαν κλειθουν να τα αντιμετωπισουν. Μπορουν να τρυπησουν το ελληνικο IADS χωρις προβληματα ακομη και με τις JDAM, και τις GBU. Δεν ειμαστε σε θεση να τα αντιμετωπισουμε!!!!!! Τα «6» φτανουν για να κανουν την «ζημια»!!!!
    .+-

  22. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Σωστόν.

    « Avionics sensor fusion performance is still unacceptable.
    – Air tracks often split or multiple tracks are created when all sensors contribute to
    the fusion solution. The workaround during early developmental testing was to
    turn off some of the sensors to ensure multiple tracks did not form, which is
    unacceptable for combat and violates the basic principle of fusing contributions
    from multiple sensors into an accurate track and clear display to gain situational
    awareness and to identify and engage enemy tracks.»

    (σ. 5)

    Χαρακτηριστικό πρόβλημα CAS.

    Δεν έχει νόημα ο διάλογος, έτσι δεν είναι;

  23. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η Βελισαριος λέει:
    11 Σεπτεμβρίου 2016 στο 16:25

    the basic principle of fusing contributions
    from multiple sensors

    Φιλτατε τι ειναι το data fusion;
    για αν ξερουμε για τι πραγμα μιλαμε.

    .+-

  24. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    Τώρα, φαντάζομαι δεν περιμένεις απάντηση σε αυτό. Αν δεν είσαι σίγουρος και μιλάμε τόση ώρα γι’ αυτό, προφανώς…

    (Το γελοίον της υποθέσεως είναι ότι η Αμ. Αερ., με μπουνιές και κλωτσιές, έδωσε IOC μόνον για αποστολές CAS. Και δεν έδωσε για Air-to-Air. Ούτε καν IOC στο 3i…)

    Εν πάση περιπτώσει, εγώ δεν επανέρχομαι – και κακώς επανήλθα κιόλας.

    Σχολίαζε ελεύθερα, κατά βούληση.

  25. Ο/Η .+- λέει:

    Ειλικρινα λυπαμαι.

    .+-.

  26. Ο/Η Προβοκάτωρ λέει:

    Εγώ πάλι δεν πιστεύω τίποτε εάν δεν πάρει θέση ο διαδικτυακὀς αντιπρόσωπος της εταιρείας …

  27. Ο/Η npo λέει:

    Το 2025 είναι σε 9 χρονάκια. Ή τρία μνημονιάκια απόσταση. Τίποτα.
    Σκούρα τα πράγματα.

  28. Ο/Η Βελισαριος λέει:

    @npo, 11 Σεπτεμβρίου 2016 στο 20:16

    Αυτό ξαναπέστο…

  29. Ο/Η Λαρισαίος λέει:

    «If used in combat, the F-35 in the Block 3i configuration, which is equivalent in capabilities to Block 2B, will need support to locate and avoid modem threats, acquire targets, and engage formations of enemy fighter aircraft due to outstanding performance deficiencies and limited weapons carriage available (i.e., two bombs and two air-to-air missiles). Unresolved Block 3i deficiencies in fusion, electronic warfare, and weapons employment continue to result in ambiguous threat displays, limited ability to effectively respond to threats, and, in some cases, a requirement for off-board sources to provide accurate coordinates for precision attack.»

    Από το προοίμιο της αναφοράς του Gilmore. Τι μας λέει αυτό; Ότι την παρούσα στιγμή το F35 δεν είναι σε θεση να εκτελέσει με αποτελεσματικότητα ΚΑΜΙΑ αποστολή, ούτε δίωξη, ούτε βομβαρδισμό ούτε CAS. Τίποτα. Και το χειρότερο είναι ότι δεν προβλέπεται στο ορατό μέλλον να μπορέσει να τις εκτελέσει.

    @+-. Συγγνώμη, γράφεις σοβαρά ότι ο Gilmore δεν κατανοεί την ανάπτυξη λογισμικού και την καταλαβαίνεις εσύ;

  30. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η Λαρισαίος λέει:11 Σεπτεμβρίου 2016 στο 22:14

    ξαναδιαβασε απο την αρχη ολο το κειμενο με λιγο περισσοτερη προσοχη.

    Εδω το τι λεει η αλλη πλευρα (LM). https://www.f35.com/

    .+-

  31. Ο/Η Λαρισαίος λέει:

    @.+-. Το διάβασα με μεγάλη προσοχή. Κατάλαβα άλλα από αυτά που κατάλαβες εσύ, άρα η περαιτέρω συζήτηση δεν έχει νόημα.

  32. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η Λαρισαίος λέει:12 Σεπτεμβρίου 2016 στο 01:06

    Ο ανθρωπως που εκανε την αρνητικη αξιολογη δεν ειναι προγραμματιστης, ουτε ειναι απαραιτητο να ειναι. Ειναι ο «πελατης». Αυτος περιμενει μεσα σε καθορισμενα πλαισια το αεροσκαφος να εχει ενσωματωμενο και πληρως λειτουργικο το λογισμικο σε μια συγκερημενη διαμορφωση που την διακρινουμε με το ακρονυμο «Block3F». Ολη η κριτικη που ασκει, που δεν αμφισβητω, ειναι το οτι αυτο που εχει ζητησει σαν «πελατης», δηλαδη την διαμορφωση «Block3F», δεν θα την εχει μεσα στα χρονικα ορια που τεθηκαν. Η κριτικη που κανει ειναι σχετικα με τις ικανοτητες που υπολειπονται σε σχεησ ακριβως με αυτην την διαμορφωση, την «Block3F». Αυτο δεν σημανινει οτι το αεροπλανο δεν πεταει και δεν μπορει να πολεμισει. Ολη η κριτικη εστιαζεται σε συγκεκρημενες δυνατοτητες που υπαρχουν στην «Block3F», και δεν εχουν ενσωματωθει. Πρεπει να συγκρηνεις ποιες ειναι οι απαιτησεις που καλυπτει η διαμορφωση «Block3F», και αυτες που υπαρχουν σημερα για μια απευθειας συγκρηση. Αυτο εκανε αυτος ο ανθρωπος. Αλλα απο το να λειπει το data fusion απο πολλαπλους ιαρθητηρες που επιτρπει στον πιλοτο να εχει μια ενιαια και πλήρη εικονα χωρις να πατησει ενα επιπλεον κουμπι, απο το να ειναι υποχρεωμενος να την δημιουργησει πατωντας κουμπια, οπως κανουν τα σημερινα μαχητικα ειναι μια σημαντικη διαφορα. Εκει ειναι στην ουσια το προβλημα. Καθως σε επιπεδο λογισμικου, υπαρχουν πολλα που δεν εχουν γινει σωστα προς εκεινη την κατευθυνση. Αυτο δεν σημαινει οτι εαν «αναψει» το ρανταρ αυτο δεν δουλευει. Τουναντιον. Αυτη ειναι η σημαντικη διακριση που προσθησα, ανεπιτυχως να εξηγησω. Το προβλημα του λογισμικου, υστερα, εχει παρουσιασει και καποια προβληματα σε αλλα σημεια, που σχετιζονται προτιστως μετις αποστολες CAS. Αλλα οχι με εκεινες εναεριας υπεροχης και βομβαρδισμου. Τα αεροσκαφη, σε ασκησεις, εχουν ηδη αντιμετωπισει ανεπιτυχως σε dogfifht τα F16, αλλα μπορεσαν και «τρυπησαν» ζωνη αεραμυνας που προστευαν τα F15!
    Δεν ειναι «αμνος» απεναντι σε «λυκους». Ακομη κια σημερα, σε αυτην την διαμορφωση, την ανολοκληρωτη «Block3F» που την βαφτισαν οπως την βαφτησαν «Block3i» ειναι ενας παρα πολυ επικυνδυνος αντιπαλος. Ετσι λοιπον η κριτικη στον αξιοτιμο κυριο αυτον, δεν ειναι γιατι ειναι «ασχετος» αυτος και εγω «σχετικος», αλλα απλα, γιατι σε αυτο που μποριε να θεωρηθει «εκ των ουκ ανευ», το αεροσκαφος μπορει να χρησιμοποιηθει. Ειναι υπερβολικο να αναφερομαστε οτι δεν μποριε να κανει αποστολες ΑΑ, οταν μπορει σημερα να βαλει τον AIM120D απο τα 180χλμ. ΕΧουμε εμεις αεροσκαφος με αναλογο συνδιασμο; οχι!
    ελπιζω να εξηγησα καλυτερα σε σχεση με το προηγουμενο σχολιο μου.
    Λυπαμαι αλλα δεν γινεται καθε φορα, που εχω μια διαφορετικη τοποθετηση να αναπτυσω ολοκληρο δοκιμιο.

    .+-

  33. Ο/Η Προβοκάτωρ λέει:

    Άραγε τα εβραϊκά τενεκέδια, τα αγοράσανε δίχως καθόλου ή εν μέρει λογισμικό ή δίχως ηλεκτρονικά μόνο ή δίχως και τα δύο?
    Γνωρίζει κανείς αν και τι πρόβλημα έχουν?

  34. Ο/Η Πάτε καλά; λέει:

    Αυτο που προσπαθει να πει ο τελεια και παύλα είναι το ακόλουθο: Ναι, πολέμα υπο ειδικές συνθήκες.

    Αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα του τελεια και παύλα και του Φ35-πως πολεμά μόνο (με βάση την αξιολόγηση από την DOT&E):
    όταν δεν ειναι CAS (δεν κανει χρηση του πολυβόλου),
    οταν δεν ειναι σε αερομαχίες (no rockets either),
    οταν έχει χρόνο ο πιλότος γυρίσει 20 διακόπτες κάθε φορά για να δει όλα τα δεδομένα,
    όταν δεν έχει βλάβη το ραντάρ (γιατί δεν το δείχνει στον πιλότο),
    όταν δεν χρειάζεται να αξολογηθεί το quality track της βολής,
    όταν δεν χρειάζεται να δει πληροφορίες για την αποστολή ο πιλότος στο αεροσκάφος,
    όταν δεν βρίσκεται σε περιβάλλον με έντονα ηλεκτρονικά αντίμετρα,
    όταν η φάση της σελήνης δεν είναι Πανσέληνος,
    ‘οταν έχει φέρει διπλό η Μ.Σίτι στο τσάμπιονς λιγκ,
    όταν ο Δίας έχει ευνοική όψη (τρίγωνο, σύνοδο, εξάγωνο) με τον ‘Άρη κοκ.

    Έσπασε μια ειδικών συνθηκών αεράμυνα και έκανε επιτυχή δοκιμή κατευθυνόμενης βόμβας σε πεδίο βολής και το λέμε «πολεμά»; Τους ταλιμπάν πολεμά μόνοκαι αυτό υπο ειδικές συνθήκες-και όλα αυτά κοστίζοντας ένα τσουβάλι δολλάρια.

    Φυσικά αναφέρεις όλα αυτά τα προβλήματα στον τελεία και παύλα, που επί της ουσίας αφαιρούν τη συντριπτική πλειοψηφία των αποστολών που θα κληθεί να αναλάβει το Φ35, η απάντηση είναι «Δεν είναι smarphone». Οκ, επίσης όμως ΔΕΝ ΚΟΣΤΙΖΕΙ ΚΑΙ ΟΣΟ ΕΝΑ iphone ούτε διήρκησε η περίοδος ανάπτυξης όσο ενα iphone, πράγματα που επίσης κάνει γαργάρα.

    Ναι, κάποια στιγμή αρκετά από τα προβλήματα του F35 θα λυθούν (όχι όλα όμως). Σε 20+ χρόνια από τότε που άρχισε η ανάπτυξη, σε αυτό το διάστημα τα ραντάρ θα έχουν εξελιχθεί, αντίμετρα θα έχουν βρεθεί, το λογισμικό των ανταγωνιστικών αεροσκαφών θα έχει γίνει καλύτερο και κατά συνέπεια ένα μεγάλο μέρος του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος που προσέφερε το Φ35 σε σχέση με τον ανταγωνισμό θα έχει εξαφανιστεί. Δλδ θα πληρώσεις ένα τσουβάλι λεφτά για κάτι που ΔΕ θα κάνει τη διαφορά και θα είναι χειρότερο από τον αρκετά φτηνότερο ανταγωνιστή του.

    Αυτό εξηγούμε στον τελεία και παύλα και ποιεί την νήσσαν.

    ΥΓ. ΓΙα να μην περάσει στα ψιλά:

    To complicate matters even further, the program is losing testing personnel right at this critical juncture. The test centers have a turnover rate of approximately 20 percent on a normal basis. DOT&E reported that the recent departures are not being replaced.

    Gilmore also reports the program has started laying off people including maintenance staff, engineers and analysts. The layoffs have started a cascading effect where many of those left are now looking for other jobs before they can be laid off.

    https://warisboring.com/the-f-35-stealth-fighter-may-never-be-ready-for-combat-5c1180d6e2b1#.pz1niuhxl

  35. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η Πάτε καλά; λέει:12 Σεπτεμβρίου 2016 στο 20:56

    ξεχασες τον μαντη καλχα!!!!

    Περα απο την ατακα, ολα τα προβληματα που εσυ και αλλοι εχετε κατανομασει αφορουν την διαμορφωση «Block3F. Κοιτα στο κομματι με το system overview και στο κομματι assesment of block3i capabilities.
    Ειδικα αυτο το τελυεταιο μιλαει σχεδον αποκλειστικα αναλυτικα για συγκεκρημενα προβληματα αποστολων CAS. Κοιτα και τον πινακα στην συνεχεια.
    Μπορει ή δεν μπορει το F35 με εσωτερικο φορτιο αποτελουμενο απο 2 AMI120D και 2 GBU ή JDAM, να πλησιασει και να καταστρεψει νεναν οποιοδηποτε στοχο στην ελληνικη επικρατεια;
    Αυτα τα προβληματα που υπαρχουν το εμποδιζουν να εκτελεσει μια τετοια αποστολη; εχε σαν σημειο συγκρησης τα F16.
    Εαν παρατηρησεις, σε ολο το κειμενο, τα μονα σημεια, που μπορουν να θεωρηθουν κρισιμα για αυτου του ειδους τις αποστολες ειναι τα εξης: τα προβληματα στα SMS/FRIU που εχουν να κανουν με την αποθηκευση των πληροφοριων σχετικα με την αποστολη και τον ελεγχο των οπλων (σελ.13). Η αναφορα για προβληματα εξελιξης του λογισμικου που αφορουν περιορισμους στην χρηση στα RWR/IRST/Link16/IRST (σελ.12).
    Δυστυχως, δεν κανει λεπτομερη αναφορα ποια ειναι επακριβως αυτα τα προβληματα. Μπορει να θεωρηθουν για τις «κασσανδρες» τοσο σημαντικα που δεν επιτρεπουν την εκτελεση της αποστολης, ή ποιο απλα να μην αποτελουν εμποδια για αυτην. Ας κρατησουμε, κοινως, «πισινη», για ευνοητους λογους.
    Εχει μπει το φθινοπορο μτου 2016. Θεωρητικα το 2018 απεχει λιγοτερο απο 24 μηνες. Το 2020 44 μηνες.
    Επαναλαμβανω, ενω ο μαντης «καλχας» μπορει να εχει παει διακοπες, θεωρω οτι το αεροπλανο, με εκεινο το (περιορισμενο) φορτιο και τις -απο σχεδιασης- δυνατοτητες στεαλθ, ειναι πολυ επικυνδυνο ακομη και σημερα, με «κουτσουρεμενες» τις πραγματικες του.
    .+-

  36. Ο/Η Πάτε καλά; λέει:

    Ρε συ τελεία και παύλα δουλευόμαστε μεταξύ μας-τι προβλήματα cas τσαμπουνάς; Το quality track της βολής είναι cas; Τα ηλεκτρονικά αντίμετρα είναι cas? Οι αερομαχίες είναι cas?

    Οχι δεν μπορεί το F35 να πλησιάσει και να καταστρέψει έναν στόχο στην ελληνική επικράτεια. Δεν μπορεί γιατι θα έχουμε ηλεκτρονικά αντίμετρα, δεν μπορεί γιατί θα το δουν μαχητικά που κάνουν κύκλο και θα πρέπει να κάνει τη βολη από του διαόλου τη μάνα με κίνδυνο να ρίξει τη βόμβα το ελληνικό αντιεροπορική άμυνα και δεν μπορεί να κάνει και αξιολόγηση του πόσο πιθανό είναι να πετύχει το στόχο. Και όλα αυτά ‘οταν καταφέρει και δουλέψει το ραντάρ του γιατί μπορεί να σηκωθεί στον αέρα και ξαφνικά να δει το ραντάρ να μη δουλεύει φουλ. Και όλα αυτά δεν τα λέει ο Πάτε Καλά, ο Μπάμπης ο Σουγιάς, ο Τάκης ο Πεταλούδας, ο Δήμος ο Τανάλιας (καλή του ώρα). Τα λέει η ΓΓ του αμερικάνικου ΥπΑμ που αξιολογεί αυτό που πλήρωσε πανάκριβα και θα το πάρει 10 έτη μετά από όταν του το είχαν υποσχεθεί.

    Και θα έρθει το 2025, σε ΕΝΝΕΑ ολοκληρα έτη από τώρα και 20 έτη από τη στιγμή που άρχισε να αναπτύσσεται για να μπορεί να κάνει κάποια από όσα υποσχέθηκε. Το 2025 λοιπόν με τα ραντάρ και τα αντίπαλα μαχητικά να έχουν εξελιχθεί (ορισμένα ειδικά για να πιάνουν το Φ35) και κοστίζοντας ένα κάρο λεφτά, λυπάμαι που δεν πιστεύω πως το Φ35 θα είναι παραπάνω επικίνδυνο από όσο ένα οποιοδήποτε άλλο νέο οπλικό σύστημα των απέναντι. Μείνε εσύ να φοβάσαι το δράκο του παραμυθιού και τους βαρβάρους που δε θα έρθουν.

  37. Ο/Η npo λέει:

    @ Πάτε καλά

    Τι περιμένεις δλδ πως θα έχει βγει στην αγορά πλήρως επιχειρησιακό, θα το έχουμε αγοράσει και θα έχει παραδοθεί σε 9 χρόνια ????

    (επιχειρησιακή μοίρα διαθέσιμη περί το 2023 – 7 χρόνια- πτέρυγα μάχης σε 9 χρόνια)

  38. Ο/Η npo λέει:

    @ Πάτε καλά
    Υ.Γ. μόνος σου είπες πως τα οπλικά συστήματα ΔΕΝ είναι σμαρτόφωνα…

  39. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η Πάτε καλά; λέει: 13 Σεπτεμβρίου 2016 στο 11:18

    αυτο λεει στο κειμενο ο Γκιλμορ. Τα αναλυει συγκεκρημενα. Αναφερεται για συγκεκρημενα προβληματα σε CAS. Ειναι τα μονα που ανεφερε συγκεκρημενα. Τα αλλα, εαν παρατηρησες, αποτελουν μια, γενικολογη, αναφορα. Δεν συγκεκρημενοποιει. Υπαρχει απορρητο; οκ!
    Αλλα οπως εγω, ετσι και εσυ, οπως και ολοι δεν γνωριζουμε τι πραγματικα συμβαινει. Τα κρατη μελη του προγραμματος ομως Ξερουν!!!!
    Μονο ο χρονος θα δειξει εαν αυτα που δεν αναφερεται συγκεκρημενα, ειναι σημαντικα και δυσεπιλυτα ή οχι. Οπως επισης εαν λυνονται συντομα, ή απαιτειται μια χρονοβοτα διαδικασια, που θα κοστισει και πολυ χρημα. Εχουμε αντιθετες γνωμες σηγμερα, για το ποιον και το βαθμο πολυπλοκοτητας των προβληματων.

    ο «ποιον την νησσαν» μιλησε!
    😉

    Φιλικα
    .+-

  40. Ο/Η Πάτε καλά; λέει:

    npo, βλέπω αρχίζει και έχει και άλλους οπαδούς ο σοδομισμός των deadlines και δεν μου κάθεται καλά. Παιδιά να ξέρουμε τι λέμε-σε ένα τέτοιο βιομηχανικό project είναι λογικό και αναμενόμενο το να μείνεις πίσω δυο με τρία έτη από τον στόχο, όχι σχεδόν δεκαετία. Αυτό είναι θανάσιμο αμάρτημα για την ανάπτυξη τεχνολογικών εφαρμογών αφού ο χρόνος κοστίζει το βάρος του σε πλατίνα σε τούτα τα προιόντα.

  41. Ο/Η npo λέει:

    @ Πάτε καλά;

    Άλλο είπα. Ο αρθρογράφος (τον οποίο εμπιστεύομαι) εκτιμά πως το 2025 (σε ~εννιά χρόνια απο σήμερα) οι φίλοι γείτονες θα έχουν επιχειρησιακή μια πτέρυγα μάχης.

    Και εννιά χρόνια κυλάνε σαν νεράκι. Και οποιοδήποτε ελληνικό νέο εξοπλιστικό αντιστέλθ πρόγραμμα θέλει χρόνο ακόμα κι αν υπήρχε σήμερα προς πώληση. Να παραγγείλεις, να κατασκευαστεί, να παραδοθεί. Στενά τα περιθώρια.

    Δεν σημαίνει πως με το που λειτουργήσουν οι γείτονες την πτέρυγα μαχης θα μας επιτεθούν. Αλλά κάλιο γαϊδουρόδενε.. Αυτό λέω.

    ΚΑι επειδή το ξέρω πως δεν θα προλάβουμε (σε πάω και στοίχημα άμα θες), καλό είναι να δούμε πως θα γίνει αυτό το κράτος να αρχίσει να σχεδιάζει σιγά σιγά για ορίζοντες πέρα του εξαμήνου,.,.

  42. Ο/Η Πάτε καλά; λέει:

    npo,
    σε αντίθεση με το F35 που ήθελε να κάνει ένα άλμα, τα αντιεροπορικά συστήματα θα αρχίσουν να σχεδιάζονται πάνω σε πιο σοβαρά θεμέλια που θα τους γλυτώσουν χρόνο. Επίσης το στοίχημα είναι πολύ μεγάλο για τους ανταγωνιστές του Φ35-ένα αντιεροπορικό σύστημα (δεν έχει ρόλο που θα βασίζεται) που θα ακυρώνει το πανάκριβο πρότζεκτ της LM θα τους δώσει μεγάλο κύρος, θα σκοτώσει τον κύριο ανταγωνιστή τους και θα βάλει μέσα χοντρά την LM. Επί της ουσίας έχουν 9-10 έτη να βάλουν σε μεγάλους μπελάδες τον ανταγωνιστή τους, ξοδεύοντας λίγα χρήματα. Πάμε ένα στοιχηματάκι πως σε 10-12 έτη (ελάχιστα μετά την πλήρη ένταξη του F35 σε μοίρες) θα υπάρχουν ήδη έτοιμα αντίμετρα που θα το ακυρώνουν; ΚΑι ξέρεις γιατί θα το βγάλουν 1.5 -3 έτη μετά την είσοδο του F35; Γιατί αν το βγάλουν τώρα, μπορεί και να μην..πιεί όλο το πικρό ποτήρι η LM και αυτοί θέλουν να την κάνουν να το πάει μέχρι τέλους.

  43. Ο/Η npo λέει:

    @ Πάτε καλά;
    Δεν πάω στοίχημα, αλλά κατα την γνώμη μου δεν είναι τόσο εύκολο/απλό/φτηνό. Αν ήταν θα ο είχαν κάνει οι Ρώσοι για το F22.
    Το επιχείρημα πως περιμένουν ωστε να την πατήσει η LM είναι λάθος. Για την LM θα είναι τέλειο, γιατί τα λεφτά θα τα έχει πάρει και θα πάρει κι άλλα λεφτά για να σχεδιάσει το επόμενο.

    Οπότε το ζήτημα είναι πόση ζήτηση υπάρχει για αντιστελθ συστήματα. Φαντάζομαι υπάρχει, οπότε κάτι θα δούμε.

    Δεν είναι αυτό το θέμα μου όμως. Αυτό που λέω είναι το εξής.

    10-12 έτη να το βγάλουν εμπορικά. + μερικά χρονάκια προκήρυξη-κατασκευή-παράδοση μας αφήνει κάποια χρονάκια κενό που θα είμαστε ευάλωτοι. Δεν σημαίνει πως θα μας επιτεθούν, αλλά ένα σοβαρό κράτος αυτό δεν θα το άφηνε να συμβεί.

    Τέλος, ας κοιτάξουμε να είναι μόνο μερικά χρονάκια το κενό και όχι μερικές δεκαετίες. Γιατί αν γίνει δεκαετίες ξέρεις πως ονομάζεται. Στρατηγική Παραίτηση.

  44. Ο/Η Πάτε καλά; λέει:

    Για αρχή ,το F22 δεν κυκλοφόρησε ποτέ σε εξαγωγές και δεν προβλέπεται. Ακριβώς ώστε οι ανταγωνιστές να μην ξέρουν τις δυνατότητες και τα αδύνατα του σημεία οι Ρώσοι, Κινέζοι κοκ.

    Οσο την LM, δε θα πάρει τα λεφτά για το επόμενο-θα πρέπει να κερδίσει την Boeing στον επόμενο διαγωνισμό των ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους (Γαλλια, Ρωσια, Γερμανία κοκ) στις υπόλοιπες χώρες, έναν διαγωνισμό στον οποίον θα πρέπει να βγάλει νέο μοντέλο και έχοντας το ιστορικο προηγούμενο πως χρέωσε τους προηγούμενους πελάτες δίχως να παραδώσει αυτό που υποσχέθηκε.Δεν ξεκινά και από την καλύτερη θέση…

    Τέλος, κανείς δεν είπε πως πρέπει να αφήσουμε το χρονικό κενό ανάμεσα στην τεχνολογική απάντηση και την πλήρη πτέρυγα μάχης με F35 απέναντι να πάει όσο μπορεί. Σε καμία περίπτωση δεν ειπώθηκε κάτι. Όμως εδώ ο χρόνος είναι υπέρ μας, ας παίξουμε με το ρολόι και ας το εκμεταλλεθούμε δίχως αργοπορημένες αλλά και ούτε βιαστικές κινήσεις.

  45. Ο/Η npo λέει:

    @ Πάτε καλά
    Προσωπικά για τα επόμενα 10 χρόνια ούτε την LM βλέπω να καταστρέφεται, ούτε το F35 να βγαίνει άχρηστο, ούτε εμάς να καλύπτουμε σοβαρά τα αμυντικά κενά μας.

    Αλλά έτσι είναι.
    Ή εσύ είσαι αισιόδοξος ή εγώ απαισιόδοξος🙂

  46. Ο/Η Gunslinger32 λέει:

    Ενδιαφέρον συνέχεια της ανάλυσης για το θέμα της απειλής απο τα JSF.
    Για αυτο το πρόγραμμα που έχει εξελιχθεί σε μια ατέρμονη ιστορία έχει γραφτεί ολόκληρη εγκυκλοπαιδια, και έτσι θα επικεντρωθώ στα (κατά την γνώμη μου) πιο σημαντικά ερωτήματα.

    Για να υπάρχουν (όσο το δυνατόν) ρεαλιστικά συμπεράσματα και εκτιμήσεις για
    την απειλή απο τα JSF της ΤΗΚ και την αντιμετώπιση τους, νομίζω πως είναι σημαντικό
    να απαντηθούν και τα παρακάτω ερωτήματα.

    1) Τα τουρκικά JSF θα έχουν τις ίδιες ικανότητες όπως εκείνα που θα παραλάβει
    η USAF;
    2) Τι θα ειναι εις θέση να προσφέρουν στις αποστολές (αέρος-εδάφους) χωρίς τα μέσα υποστήριξης όπως π.χ. τα JSTARS;
    3) Τι θα μπορούσε να προσφέρει η βαφή των F-16 (Have Glass) σε συνδιασμό
    με σύγχρονα σύστηματα ηλεκτρονικού πολέμου απέναντι στα τουρκικά ραντάρ AESA
    των AEW και AN/APG-81;
    4) Τι μπορούν να προσφέρουν τα όπλα ΑΑ AIM-120D και AIM-9X Blk III στην ΠΑ, και πόσο πιθανή είναι η αποδέσμευση τους για την ΕΠΑ(και ΤΗΚ) στο μέλλον;

    Ο Racine Britanicus είπε πρίν απο μερικούς αιώνες «Δεν υπάρχει μυστικό που δεν το αποκαλύπτει ο χρόνος», το ερώτημα είναι πόσο χρόνο θα απαιτήσουν τα μυστικά
    του JSF.

  47. Ο/Η pefkestas λέει:

    Καλη ολη η συζητηση και καλα θα κανουμε να οργανωθουμε στρατιωτικα οσο καλυτερα μπορουμε αλλα θεωρω οτι το εξοπλιστικο τους προγραμμα οι τουρκοι δεν το καταρτιζουν απο την αγωνια τους να υπερισχυσουν το ελληνικου στρατου στο συνολο του αλλα ισως υπολογιζουν η φοβουνται οτι στο μελλον θα κληθουν να αντιμετωπισουν στην ανατολη, που τα συμφεροντα ειναι πολλα και μεγαλα, καποιον στρατο ισχυροτερο (ρωσσια ιραν ισραηλ). Εμεις καλα θα κανουμε πριν αναβαθμισουμε τις ενοπλες δυναμεις να αναβαθμισουμε την εξωτερικη πολιτικη και την αντικατασκοπεια γιατι κατα το παρελθον οτι κερδισαν απο εμας οι τουρκο(κυπρος ιμια) εγινε απο στημενα πολιτικα παιχνιδια κι οχι απο την στρατιωτικη υπεροχη.

  48. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η Gunslinger32 λέει: 15 Σεπτεμβρίου 2016 στο 19:19

    «..νομίζω πως είναι σημαντικό
    να απαντηθούν και τα παρακάτω ερωτήματα…»

    Μια κουβεντα ειναι! Το απορρητο καλυπτει σχεδον καθολικα τα παντα!

    Νομιζω οτι καποιες σαφεις ενδειξεις, προσοχη, αναφερομαι σε ενδειξεις, υπαρχουν σε προηγουμενο αρθρο σχετικα με την ραδιοτομη. Τα πραγματικα στοιχεια καλυπτονται απο απορρητο.
    Δεν γνωριζω την υπαρξη. ή οχι, σε οτι αφορα διαφοροποιησεις, σε οτι αφορα το επιπεδο επιδοσεων, βαφης στεαλθ και ουτο καθ εξης.
    Η.Π. Υπαρχει ενα σημαντικο θεμα που εχει να κανει με τις επιδοσεις του ρανταρ AN/APG-81. Απο τα λιγα γνωστα, στα AESA η ισχυς εξοδου και οι τεχνικες σηματος που χρησιμοποιουν, συγκρητικα σαν συνολο, τα θετουν να ειναι σημαντικα ανωτερα απο τα υπαρχοντα «παραδοσιακα» μηχανικης σαρωσης. Μεχρι σε ποιο σημειο τα υπαρχοντα συστηματα, Η.Π. με ή χωρις βελτιωσεις, ειναι σε θεση να το «ταπωσουν» ή να το «ξεγελασουν» ειναι ο μεγαλος αγνωστος.
    Δεν υπαρχουν στοιχεια για συγκρητικη αξιολογηση.
    Για ευνοητους λογους, «κρατα μικρο καλαθι».

    .+-

  49. Ο/Η Gunslinger32 λέει:

    @.+-

    Η αραιή πληροφορίες είναι στη φύση των πραγμάτων και ως εκ τούτου δεν αποτελούν έκπληξη, το σχόλιό μου ως εκ τούτου δεν πρέπει να νοείται ως πρόσκληση/απαίτηση για γρήγορες απαντήσεις. Επίσης δεν οφείλεται σε υπερβολική αισιοδοξία και αυτοπεποίθηση.

    Το γεγονός ότι οι πληροφορίες αυτές είναι δύσκολο να βρεθούν, δεν πρέπει να αποτρέψει την έρευνα, και επειδή είναι λογικό ότι θα χρειαστεί αρκετός καιρός ανέφερα τον R. Britanicus στην τελευταία παράγραφος του σχολίου μου επάνω.

    Για να προλάβω την (πιθανή) ερώτηση «απο που, και πως…;» θέλω να πω ότι δεν γνωρίζω, η μοναδική μέθοδο για να βρεθούν αξιόπιστες απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα είναι κατά την γνώμη μου η συμμετοχή στο πρόγραμμα, επειδή όμως εξαιτίας της εξαιρετικά σφιχτής οικονομικής κατάστασης δεν είναι δυνατή και ρεαλιστική, και επειδή είναι γεγονός ότι η ΕΥΠ δεν είναι ούτε Mossad ούτε KGB και ο Ντέννης κλπ δεν πρόκειται να δώσουν απαντήσεις και πληροφορίες χωρίς να έχουμε συμμετοχή μας μένει μόνο η προσπάθεια.

  50. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η Gunslinger32 λέει:
    26 Σεπτεμβρίου 2016 στο 15:57

    Εχεις απολυτο δικηο. Απλα τονιζω, οτι εξαιτιας της ελλειψης πληροφορησης, δεν ειμαστε σε θεση να προσθεσουμε απολυτως τιποτα, ειτε το θετικο, ειτε το αρνητικο σε οτι αφορα τον Η.Π.

    Για το JSF τα πραγματα ειναι λιγο διαφορετικα. Οχι πολυ οπως. Οπως ανεφερα προηγουμενως εχουμε μια αξιοπιστη ενδειξη για το τι σημαινει στεαλθ και ποσο αρνητικα επηρεαζονται οι επιδοσεις ερευνας και εντοπισμου των συστηματων ρανταρ. Καθως οι αποκλισεις, σε σχεση με ενα συμβατικο μαχητικο, ειναι πολυ σημαντικες, αυτη κρουει και τον «κωδωνα» του κινδυνου. Το αρνητικο της υποθεσης, ειναι οτι το 2003 περιπου οταν μας προταθηκε να συμμετασχουμε για 50 εκ. $ (απο μνημης, ισως κανω και λαθος και ειναι λιγο παραπανω) στο τμημα R&D, δεν μπηκαμε σε αυτο για να δουμε τι κρυβεται πισω απο την μπροσουρα και να το κανανοησουμε. Ξοδευτηκαν, περιπου (πανω-κατω) 5-6 δις εκ. $ σε εξοπλιστικα για την ΠΑ και δεν δοθηκαν 50 εκ. $ για την μεγαλυτερη τεχνολογικη προκληση!

    .+-

  51. Ο/Η PROMAXOS λέει:

    Τελεία και παύλα

    «Τα αεροσκαφη, σε ασκησεις, εχουν ηδη αντιμετωπισει ανεπιτυχως σε dogfifht τα F16, αλλα μπορεσαν και «τρυπησαν» ζωνη αεραμυνας που προστευαν τα F15!»

    Που; πότε; Νίκησαν σε κλειστή αερομαχία το Φ16;;; Μιλάς σοβαρά; Δεν έχεις διαβάσει την έκθεση του δοκιμαστή πιλότου; Με ποια ευελιξία; Με αντιαεροδυναμικό σχήμα και υψηλότατο πτερυγικό φόρτο;;;

    «Δεν ειναι «αμνος» απεναντι σε «λυκους». Ακομη κια σημερα, σε αυτην την διαμορφωση, την ανολοκληρωτη «Block3F» που την βαφτισαν οπως την βαφτησαν «Block3i» ειναι ενας παρα πολυ επικυνδυνος αντιπαλος. Ετσι λοιπον η κριτικη στον αξιοτιμο κυριο αυτον, δεν ειναι γιατι ειναι «ασχετος» αυτος και εγω «σχετικος», αλλα απλα, γιατι σε αυτο που μποριε να θεωρηθει «εκ των ουκ ανευ», το αεροσκαφος μπορει να χρησιμοποιηθει.»

    Βρε άνθρωπε, σου λένε ότι δεν ανοίγει το ραντάρ. Πως θα αντιμετωπίσει έστω τα 3ης γενιάς μαχητικά και τα α/α συστήματα; Πως θα σταθεί σε ΗΠ; Από που προκύπτει ότι με τέτοια προβληματα είναι ανώτερο τέτοιων απειλών; Ουτε Texan δε θα μπορεί να αντιμετωπίσει αν δεν λυθούν. Διαβάζεις τι σου λένε; Ότι η USAAF κύρηξε IOCμόνο για CAS όχι για εναέρια μάχη και βομβαρδισμό, το αντίθετο από τις ικανότητες που λες ότι διατίθενται. ΕΛΕΟΣ

    «Ειναι υπερβολικο να αναφερομαστε οτι δεν μποριε να κανει αποστολες ΑΑ, οταν μπορει σημερα να βαλει τον AIM120D απο τα 180χλμ. »

    Εντάξει, τώρα το ξεφτύλισες τελείως. Είναι ο πιο γελοίος ισχυρισμός που έχω ακούσει. Ή δεν έχεις ιδέα από τη σημαίνει αεροπορικη μάχη ή τρολλάρεις για να σπάσεις πλάκα.

  52. Ο/Η .+- λέει:

    @Ο/Η PROMAXOS λέει:
    4 Οκτωβρίου 2016 στο 14:31

    Φ16…ΑΝΕΠΙΤΥΧΩΣ!!!!! διαβασε καλυτερα.

    κοιτα εδω:
    http://www.defence-point.gr/news/?p=160501
    και..ασε τα κοσμητικα για «τρολ»!!!

    .+-

  53. Ο/Η .+- λέει:

    Εδω: http://www.stroustrup.com/JSF-AV-rules.pdf εχω βρει καποια χρησιμα πραγματα. Δεν γνωριζω εαν το εχετε ηδη. Εστω και παλιο, ισως αποδειχτει χρησιμο και για εσας αλλα και για την συζητηση.

    .+-

  54. Ο/Η Λαρισαίος λέει:

    @.+- Τώρα αυτό με το Aegis που κολλάει; έχει η Τουρκία Aegis, ή πρόκειται να αποκτήσει; Έχασα επεισόδια;Και τι σχέση έχει με την εναέρια μάχη και τη δυνατότητά του F35να ελλίσεται ή να μην ελλίσεται;

  55. Ο/Η .+- λέει:

    @ Ο/Η Λαρισαίος λέει:
    5 Οκτωβρίου 2016 στο 21:17

    …κολλαει στο οτι το αεροσκαφος εχει τους αισθητηρες του σε θεση να δουλευουν(!) και στο οτι το λινκ δουλευει μια χαρα, χωρις προβληματα.
    Αυτο σημαινει οτι το αεροσκαφος μπορει να πολεμησει, εστω και μονο στην διαμορφωση οπλισμενο με 2 ΑΙΜ120+2 GBU/JDAMS!

    .+-

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s