Η διαμόρφωση της δύναμης του ανθρώπινου δυναμικού του Ελληνικού Στρατού και ειδικότερα της Στρατιάς Μικράς Ασίας κατά το διάστημα 1η Μαρτίου – 21η Ιουνίου 1921, Μέρος Α’

Προβλήματα και παθογένειες του συστήματος

Επίθεση 2-39 ΣΕ κατά Εσκή Πολατλί

Γράφει ο Βασίλειος Λουμιώτης, Ταξίαρχος (ΤΘ) ε.α.

 

22α Αυγούστου 1921.

Η Στρατιά Μικράς Ασίας προς τον Κον Υπουργόν Στρατιωτικών. […]

Ούτως η κύκλωσις του αριστερού του εχθρού δεν ηδύνατο να επιτευχθεί. […] Προς τούτο διετάχθη η κατά μέτωπον επίθεσις. […] Αι εννέα Μεραρχίαι ημών, οίτινες προ της ενάρξεως των επιχειρήσεων του Ιουλίου ηρίθμουν περίπου 8.500 μαχίμους, ήτοι ολικήν δύναμιν 76.000 ανδρών, ήδη αριθμούν μόνο 5.200 ήτοι 47.000 μόνο μαχίμων. Αι ελάχισται αφικνούμεναι ενισχύσεις μόλις επαρκούν δια καταρτισμόν μικρών τινών τμημάτων προς κάλυψιν των συγκοινωνιών ημών, η άφιξις δε της Ανεξαρτήτου Μεραρχίας δεν δύναται να υπολογισθή προ δεκαπενθημέρου. Η έλλειψις αξιωματικών είναι μεγίστη και το βαρύ πυροβολικόν ημών υποδεέστερον αριθμητικώς και ποιοτικώς του εχθρικού. […] Πλεονέκτημα επομένως καθαρόν ημών απέναντι του εχθρού απομένει η επιθετική ημών ενέργεια και το εκ ταύτης πηγάζον υπέρτερον ηθικόν. Δέον όμως να λαμβάνηται υπ’ όψιν ότι η προϊούσα ελάττωσις της μαχίμου δυνάμεως θα καταστήση ανέφικτον μετ’ ολίγον την εξακολούθησιν της επιθέσεως και ο στρατιώτης αντιλαμβανόμενος την έλλειψιν ισχύος δυνατόν να απολέση και την ηθικήν αυτού δύναμιν. […] Το δε ισόπαλον των δυνάμεων δεν επιτρέπει ημίν την εκτέλεση ευρείας κυκλωτικής κινήσεως, ώστε δι’ ενός πλήγματος να επιτύχωμεν την αποφασιστικήν νίκην. […]

Αναστάσιος Παπούλας

Αντιστράτηγος[1]

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κατά τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1921 η κυβέρνηση της χώρας προέβη στην επιστράτευση εφεδρικών κλάσεων στην Ελλάδα και την Μικρά Ασία προκειμένου να ενισχύσει τη δύναμη της Στρατιάς Μικράς Ασίας, ώστε στην αρχή του καλοκαιριού του ιδίου έτους και υπό τις καλλίτερες δυνατόν συνθήκες από πλευράς διαθέσιμης ισχύος, να αναλάβει την εκτέλεση ευρέων επιθετικών επιχειρήσεων προς την γραμμή Εσκή Σεχήρ–Κιουτάχεια–Αφιόν Καραχισάρ και ενδεχομένως προς την Άγκυρα, με σκοπό την συντριβή του Τουρκικού Στρατού.

Το μικρό απόσπασμα κάτω από τον τίτλο του κειμένου, που προέρχεται από την αναφορά που υπέβαλε στις 22 Αυγούστου 1921 ο Διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας προς τον Υπουργόν των Στρατιωτικών ζητώντας την έγκριση της κυβέρνησης προκειμένου να διακόψει τις επιχειρήσεις προς την Άγκυρα, αποδεικνύει τη σημασία που είχε για την ολοκλήρωση των επιχειρήσεων —κατά την αντίληψη του διοικητή της— το μέγεθος της μάχιμης δύναμης της Στρατιάς. Το κυριότερο, μεταξύ άλλων, επιχείρημα του αρχιστράτηγου  για τη διακοπή των επιχειρήσεων, ήταν ότι η Στρατιά αφού απέτυχε να κυκλώσει το αριστερό του εχθρού επετίθετο πλέον μετωπικά κατά αυτού, με τη μάχιμη δύναμή της όμως να έχει μειωθεί στις 47.000 άνδρες —έναντι των 76.000 ανδρών που διέθετε πριν την έναρξη των θερινών επιχειρήσεων— εξ αιτίας των απωλειών που είχε υποστεί κατά τις επιχειρήσεις του Ιουλίου και του Αυγούστου που βρίσκονταν σε εξέλιξη, χωρίς αυτές οι απώλειες να έχουν αναπληρωθεί μέχρι και τις 22 Αυγούστου. Στην έκθεση είναι διάχυτη η ανησυχία του διοικητή της Στρατιάς για την έκβαση του αγώνα εξ αιτίας του αδιεξόδου στο οποίο βρέθηκε λόγω της μείωσης της μάχιμης δύναμής της Στρατιάς και της αδυναμίας αναπλήρωσης των μέχρι τότε απωλειών.

Η αναφερόμενη έκθεση του διοικητή της Στρατιάς, και ειδικά το απόσπασμα για την μείωση της μάχιμης δύναμης της Στρατιάς και την αδυναμία αναπλήρωσης των απωλειών της, αποτέλεσε την αφορμή για την συγγραφή αυτού του κειμένου. Τα ερωτήματα που μας δημιουργήθηκαν ήταν πολλά, όπως:

  • Η επιστράτευση των εφεδρικών κλάσεων στην Ελλάδα και την Μικρά Ασία απέδωσε την αναμενόμενη δύναμη εφέδρων με βάση τα πληθυσμιακά δεδομένα της χώρας; Ποια ήταν η αντιμετώπιση των φαινομένων ανυποταξίας σε περίπτωση που υπήρχαν τέτοια; 
  • Ποια ήταν η αριθμητική δύναμη του Ελληνικού Στρατού αμέσως πριν από την έναρξη των θερινών επιχειρήσεων; 
  • Με ποιον τρόπο διαχειρίστηκε η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία τη δύναμη των εφέδρων που προσήλθαν στα όπλα προκειμένου να ενισχύσει την δύναμη της Στρατιάς Μικράς Ασίας; 
  • Ποια ήταν η δύναμη της Στρατιάς Μικράς Ασίας αμέσως πριν από την έναρξη των θερινών επιχειρήσεων; Ποια ήταν η μάχιμη δύναμη της Στρατιάς Μικράς Ασίας κατά την περίοδο αυτή; Ήταν συμπληρωμένη στην εμπόλεμη σύνθεσή της; 
  • Ποιες ήταν οι μονάδες που συνέθεταν την μάχιμη δύναμη της Στρατιάς; 
  • Οι Μονάδες της Στρατιάς Μικράς Ασίας που θα διεξήγαγαν τη μάχη, διέθεταν την υπό των πινάκων συνθέσεως προβλεπόμενη δύναμη; Και αν όχι, κατά πόσο υπολειπόταν η παρούσα δύναμη των Μεραρχιών της προβλεπομένης πριν από την έναρξη των θερινών επιχειρήσεων; Η μάχιμη δύναμη των 76.000 ανδρών που αναφέρει ο διοικητής της Στρατιά, ήταν η προβλεπόμενη, η τοποθετημένη ή η παρούσα;
  • Για ποιους λόγους δεν κατέστη δυνατή η αναπλήρωση των απωλειών της Στρατιάς Μικράς Ασίας —που επικαλείται στην έκθεσή του ο διοικητής της Στρατιάς— ώστε να μην παρουσιαστεί έλλειμμα ισχύος κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων;

Αναφερόμενοι στο μέγεθος της μάχιμης δύναμης της Στρατιάς Μικράς Ασίας, θα πρέπει εξ αρχής να διευκρινίσουμε ότι σε καμιά περίπτωση δεν αποτελούσε την μοναδική ικανή και αναγκαία συνθήκη για την επιτυχία των επιχειρήσεων προς την Άγκυρα. Αλλά όταν μια μάχη έχει εξελιχθεί σε μια μετωπική, βίαιη και ανελέητη σύγκρουση μεταξύ δύο ισοδύναμων και εμπειροπόλεμων αντιπάλων που μάχονται και διεκδικούν την νίκη με πείσμα και αυταπάρνηση, όπως ήταν η μάχη που διεξαγόταν ανατολικά του ποταμού Σαγγαρίου, τότε το μέγεθος της μάχιμη δύναμης αποκτά κρίσιμη σημασία για την τελική έκβαση του αγώνα, σε συνάρτηση βεβαίως και με το ποιος εκ των δύο αντιπάλων διοικητών διαθέτει την ισχυρότερη θέληση να υπερισχύσει του άλλου.

Εξετάζοντας το ζήτημα γενικότερα, θα πρέπει επίσης να αναφέρουμε ότι το μέγεθος της δύναμης της Στρατιάς Μικράς Ασίας σε καμιά περίπτωση δεν μπορούσε να προσδιορίσει από μόνο του την ικανότητα της Στρατιάς να διεξαγάγει με επάρκεια τις επικείμενες επιθετικές επιχειρήσεις. Οι απαιτήσεις ισχύος και ικανότητας διεξαγωγής των επιχειρήσεων με σκοπό την νίκη, αποτελούσαν συνάρτηση πολλών ακόμη παραγόντων, όπως ο αριθμός και οι δυνατότητες των διατιθέμενων οπλικών συστημάτων, ο αριθμός των μεταφορικών μέσων, η επαγγελματική κατάρτιση του σώματος των αξιωματικών και των υπαξιωματικών, ο βαθμός εκπαίδευσης του προσωπικού και των μονάδων, το επίπεδο του ηθικού και της πειθαρχίας, η ικανότητα των ανώτατων στρατιωτικών διοικητών να ηγηθούν των Μονάδων τους κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων, κ.α. Όμως οι σημαντικότεροι όλων ήταν  η ικανότητα του Διοικητού της Στρατιάς να λαμβάνει ορθές αποφάσεις και να διευθύνει τις επιχειρήσεις με επαγγελματική επάρκεια και αποφασιστικότητα, και  η δυνατότητα της κυβέρνησης να διευθύνει πολιτικά τον πόλεμο.

Παρά ταύτα δεν πρέπει να διαλάθει της προσοχής μας ότι κατά την περίοδο της Μικρασιατικής Εκστρατείας το κύριο Όπλο ελιγμού και διεξαγωγής της μάχης ήταν το Πεζικό, του οποίου ο κύριος οπλισμός συνέχιζε να είναι το τυφέκιο. Μπορεί στον οπλισμό του Πεζικού να είχαν προστεθεί σχετικά πρόσφατα και αυτόματα όπλα —πολυβόλα και οπλοπολυβόλα— αλλά τα μεν πολυβόλα ήταν περιορισμένα σε αριθμό —8 κατά Τάγμα Πεζικού— τα δε οπλοπολυβόλα χαρακτηρίζονταν ως προβληματικά όπλα[2]. Επομένως ήταν εύλογο ότι ο αριθμός των τυφεκίων συνέχιζε να προσδιορίζει στον Ελληνικό Στρατό την ισχύ πυρός που μπορούσε να αναπτύξει στο πεδίο της μάχης μία Μονάδα Πεζικού ή μία Μεγάλη Μονάδα. Τα Τάγματα Πεζικού του Ελληνικού Στρατού διέθεταν μεγάλη δύναμη τυφεκιοφόρων (540 τυφεκιοφόρους κατά Τάγμα), που σε συνδυασμό με την ύπαρξη ενός Λόχου πολυβόλων και την ορεινή σύνθεση των Μονάδων —που επέβαλε την ύπαρξη σημαντικού αριθμού μεταφορικών κτηνών και μεταγωγικών υπηρεσιών— αύξαναν την εμπόλεμη δύναμη αυτών (των Ταγμάτων) στους 946 οπλίτες — ενδεχομένως ελάχιστα περισσότερους.

Προκειμένου η Στρατιά Μικράς Ασίας να αναλάβει την εκτέλεση επιθετικών επιχειρήσεων σε μεγάλο βάθος από τις βάσεις συντηρήσεώς της, με σκοπό την κατάληψη της γραμμής Εσκή Σεχήρ–Κιουτάχεια–Αφιόν Καραρχισάρ, με ενδεχόμενη επέκταση αυτών προς Άγκυρα και Ικόνιο, επιβαλλόταν οι δυνάμεις που τις είχαν διατεθεί για την εκτέλεση των επιχειρήσεων και ειδικά οι Μεραρχίες Πεζικού, να διαθέτουν την προβλεπόμενη υπό των πινάκων συνθέσεως δύναμη. Ο διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας σε αναφορά που υπέβαλε στον Υπουργό Στρατιωτικών στις 15 Απρίλιου 1921[3], εκτιμούσε ότι αν οι 7 Μεραρχίες που θα διεξήγαγαν την κύρια επίθεση διέθεταν παρούσα δύναμη ίση με την οργανική τους (13.000 περίπου άνδρες κατά Μεραρχία), ήτοι στο σύνολο 100.000 περίπου άνδρες μετά 238 πυροβόλων και 504 πολυβόλων, εκ των οποίων 55.000 μαχητές, τότε θα κατίσχυε επί του αντιπάλου, δεδομένου ότι οι υπόλοιπες 3 Μεραρχίες θα συγκρατούσαν μέρος των εχθρικών δυνάμεων. Σημειώνεται ότι, καθώς στις 15 Απριλίου 1921 η Στρατιά Μικράς Ασίας διέθετε 10 Μεραρχίες, ο διοικητής της Στρατιάς πιθανόν να υπονοούσε στην αναφορά του ότι οι 3 Μεραρχίες που θα συγκρατούσαν μέρος των εχθρικών δυνάμεων, θα μπορούσε να διαθέτουν ελαττωμένη την παρούσα δύναμη τους σε σχέση με την προβλεπόμενη.

Στις 18 Απριλίου, κατ’ εντολήν του Επιτελάρχη της Στρατιάς, συντάχθηκε από το 1ο Επιτελικό Γραφείο —για εσωτερική μάλλον χρήση— πίνακας με την  προβλεπόμενη δύναμη της Στρατιάς για την εκτέλεση των προσεχών επιχειρήσεων[4],  στον οποίο περιλαμβάνονταν οι ακόλουθες δυνάμεις:

  • 3 πλήρη Σώματα Στρατού [Μ.Μ.Μ. Α’, Β’ και Γ’ Σωμάτων Στρατού — Iη, IIα, XIIIη, IIIη, Vη, IXη, VIIη, Xη, και ΧΙη Μεραρχίες]: Αξιωματικοί 4.259, οπλίτες 129.552
  • 2 Πλήρεις Μεραρχίες Πεζικού [IVη και XIVη]: Αξιωματικοί 808, Οπλίτες 26.286
  • Ταξιαρχία Ιππικού: Αξιωματικοί 84, Οπλίτες 1.651
  • 18ο Σύνταγμα Πεζικού: Αξιωματικοί 85, Οπλίτες 4.202
  • Ανεξάρτητο Τάγμα Γενικού Στρατηγείου: Αξιωματικοί 27, Οπλίτες 964
  • 5 Συντάγματα Μετόπισθεν: Αξιωματικοί 425, Οπλίτες 15.760
  • Στοιχεία Στρατιάς: Αξιωματικοί 1.058, Οπλίτες 17.157
  • 5 Έμπεδα Πεζικού Σ. Στρατού: Αξιωματικοί (;) , Οπλίτες 7.000
  • Προβλεπόμενη δύναμη Στρατιάς Μ. Ασίας: Αξιωματικοί 6.746+, Οπλίτες 200.542

Στις αρχές Ιουνίου 1921 η Στρατιά Μικράς Ασίας θα ενισχυθεί με τη ΧΙΙη Μεραρχία αντί της XIVης που προβλεπόταν στην παραπάνω κατάσταση δυνάμεων.

Από τα όσα αναφέρθηκαν προκύπτει ότι η Στρατιά Μικράς Ασίας επεδίωκε να είναι οι δυνάμεις της συμπληρωμένες στην εμπόλεμη σύνθεσή τους και η τοποθετημένη δύναμη αυτών να είναι και παρούσα. Βεβαίως αυτό είναι πρακτικά αδύνατο να επιτευχθεί απολύτως όταν μία δύναμη βρίσκεται διαρκώς και για μακρά χρονική περίοδο σε πολεμική εκστρατεία. Σε κάθε περίπτωση όμως, οι 11 Μεραρχίες της Στρατιάς και ειδικότερα οι Μονάδες ελιγμού των Μεραρχιών που θα διεξήγαγαν τη μάχη και θα έρχονταν σε άμεση εμπλοκή με τον εχθρό ανταλλάσσοντας πυρά με αυτόν, επιβαλλόταν να διαθέτουν ως παρούσα την προβλεπόμενη από τους πίνακες συνθέσεως εμπόλεμη δύναμη τους.

Η βασική τακτική Μονάδα Ελιγμού της Στρατιάς Μ. Ασίας ήταν το Τάγμα Πεζικού, του οποίου η προβλεπόμενη εμπόλεμη δύναμη αποτελούταν από 25 αξιωματικούς και 946 οπλίτες. Συνεπώς η εμπόλεμη δύναμη των 9 Ταγμάτων της Μεραρχίας αποτελούνταν από 225 αξιωματικούς και  8.514 οπλίτες (9 τάγματα Χ 946 οπλίτες = 8.514). [Σημείωση: Σχετικές πληροφορίες μπορούν να βρεθούν στο κείμενο: Η εξέλιξη του Ελληνικού Στρατού στις αρχές του 20ου αιώνα: Από την ανυπαρξία σε εργαλείο εθνικής πολιτικής].

Μολονότι η δύναμη των 8.500 μαχίμων που αναφέρει στην έκθεσή του ο διοικητής της Στρατιάς —ως την μάχιμη δύναμη εκάστης Μεραρχίας πριν την έναρξη των επιχειρήσεων του Ιουλίου— ταυτίζεται με την προβλεπόμενη δύναμη των 9 Ταγμάτων εκάστης Μεραρχίας ΠΖ, επιβάλλεται να διερευνηθεί αν αυτή ήταν η συνολική δύναμη των 9 Ταγμάτων εκάστης των 9 Μεραρχιών που έλαβαν μέρος στις επιχειρήσεις προς την Άγκυρα, ή η συνολική δύναμη των  Συνταγμάτων Πεζικού των 9 Μεραρχιών. Επιπλέον, έχει σημασία να διερευνηθεί αν αυτή η δύναμη ήταν η τοποθετημένη ή η παρούσα. Ο λόγος αυτής της έρευνας είναι προφανής. Αν η δύναμη των 76.000 μαχίμων ήταν η συνολική δύναμη των Συνταγμάτων των 9 Μεραρχιών, τότε η συνολική δύναμη των Ταγμάτων, δηλαδή των Μονάδων που διεξήγαγαν την μάχη, θα ήταν μικρότερη. Επίσης αν η δύναμη των 76.000 μαχίμων ήταν η τοποθετημένη, ασφαλώς η παρούσα θα ήταν σημαντικά μικρότερη.

Στην παραπάνω αναφορά του διοικητή της Στρατιάς της 15ης Απριλίου 1921, ενώ αναφέρεται ότι οι 7 Μεραρχίες της κυρίας επίθεσης θα διέθεταν ως παρούσα την προβλεπόμενη εμπόλεμη δύναμη —δηλαδή 13.000 οπλίτες και στο σύνολο 100.000 οπλίτες εκ των οποίων οι 55.000 μαχητές— είναι προφανές ότι ο διοικητής της Στρατιάς υποτιμά το μέγεθος της μάχιμης δύναμης, είτε αυτή είναι η δύναμη των Συνταγμάτων είτε είναι η δύναμη των Ταγμάτων των 7 Μεραρχιών. Και τούτο επειδή αν η μάχιμη δύναμη ήταν η δύναμη των Συνταγμάτων, θα έπρεπε να ανερχόταν 67.000 περίπου μαχητές (7 Μεραρχίες Χ 9.645 οπλίτες κατά Σύνταγμα Πεζικού) και στην περίπτωση που ήταν η δύναμη των Ταγμάτων θα έπρεπε να ανερχόταν σε 59.000 περίπου μαχητές (7 Μεραρχίες Χ 9 Τάγματα Χ 946 οπλίτες κατά Τάγμα).

Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα που πρέπει να διερευνηθεί είναι το ποιες Μονάδες συνέθεταν τη μάχιμη δύναμη και αν αυτή η δύναμη ταυτίζεται με αυτήν που σε διάφορα έγγραφα αναφέρεται ως «παρατακτή δύναμη».

Κατόπιν των όσων αναφέρθηκαν, η δύναμη που διέθετε ο Ελληνικός Στρατός και ειδικά η Στρατιά Μικράς Ασίας κατά την περίοδο προετοιμασίας των θερινών επιχειρήσεων του 1921 αποκτά ιδιαίτερη σημασία και επιβάλλεται να διερευνηθεί όσο το δυνατόν πιο αναλυτικά γίνεται.

 

2. ΣΚΟΠΟΣ

Σκοπός του παρόντος κειμένου είναι να μελετηθούν και να δοθούν απαντήσεις στα ακόλουθα γενικά ζητήματα

  • Ποια ήταν η δύναμη των εφέδρων που απέδωσε η επιστράτευση των εφεδρικών κλάσεων τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1921 και με ποιο τρόπο χρησιμοποιήθηκε αυτή η δύναμη; Οι έφεδροι που ανήκαν στις κλάσεις που επιστρατεύθηκαν προσήλθαν όλοι στα όπλα, ή κάποιοι απέφυγαν την στράτευση; 
  • Το ανθρώπινο δυναμικό που είχε στη διάθεσή του ο Ελληνικός Στρατός κατά την περίοδο της προετοιμασίας των θερινών επιθετικών επιχειρήσεων του 1921 χρησιμοποιήθηκε με βασικό κριτήριο τη συμπλήρωση της δύναμης της Στρατιάς Μικράς Ασίας στα προβλεπόμενα υπό των πινάκων συνθέσεως επίπεδα, ώστε οι επιχειρήσεις που θα αναλάμβανε να εκτελέσει το θέρος του 1921 να διεξαχθούν υπό τις πλέον ευνοϊκές συνθήκες; 
  • Η ενίσχυση της Στρατιάς Μικράς Ασίας πραγματοποιήθηκε με την ταχύτητα που επέβαλε η ανάγκη των πραγμάτων, ή καθυστέρησε; 
  • Τι ακριβώς σήμαινε ο όρος «μάχιμη δύναμη»; 
  • Η μάχιμη δύναμη των Μεραρχιών Πεζικού που θα αναλάμβαναν τη διεξαγωγή των κύριων επιχειρήσεων, ήταν —ή τουλάχιστον προσέγγιζε— αυτήν που προβλεπόταν από τους πίνακες συνθέσεως, ώστε κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων να μην αντιμετωπιστεί έλλειμμα ισχύος; Σε περίπτωση που η παρούσα μάχιμη δύναμη των Μεραρχιών απέκλινε σημαντικά από την προβλεπομένη, υπήρχε η δυνατότητα να προσεγγίζει την προβλεπομένη και μάλιστα σε κάθε φάση των επιχειρήσεων;
  • Η Ελληνική Πολιτεία διαχειρίστηκε την δύναμη που διέθετε ο Ελληνικός Στρατός με βάση τις αρχές της δικαιοσύνης και της ηθικής, ή κυριάρχησαν οι διαχρονικές παθογένειες του Ελληνικού κομματικοί-πελατειακού κράτους;

 

3. Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ

Διάταξη

Οι δυνάμεις του Ελληνικού Στρατού  κατά την περίοδο της Μικρασιατικής Εκστρατείας ήταν κατανεμημένες στις εξής τέσσερις γεωγραφικές περιοχές:

  • Το Θέατρο Πολέμου της Μικράς Ασίας.
  • Το Θέατρο Επιχειρήσεων της Μακεδονίας – Θράκης.
  • Το Θέατρο επιχειρήσεων Ηπείρου.
  • Το Εσωτερικό της Χώρας, που αντιστοιχούσε στα όρια της Παλαιάς Ελλάδας.

Οι δυνάμεις που βρίσκονταν σε αυτές τις γεωγραφικές περιοχές διοικούνταν αντίστοιχα από:

  • Τη Στρατιά Μικράς Ασίας.
  • Τη Στρατιά Θράκης.
  • Το Ε’ Σώμα Στρατού.
  • Το Υπουργείο Στρατιωτικών.

Οι Στρατιές Μικράς Ασία και Θράκης, το Ε’ Σώμα Στρατού και οι δυνάμεις της Ζώνης Εσωτερικού τελούσαν υπό την πλήρη διοίκηση —διοικητική και επιχειρησιακή—  του Υπουργείου Στρατιωτικών. Η Επιτελική Υπηρεσία στρατού (ΕΥΣ) αποτελούσε το επιτελικό όργανο του Υπουργείου Στρατιωτικών και δεν διέθετε αποφασιστικές διοικητικές και επιχειρησιακές αρμοδιότητες.

Στις δυνάμεις της Στρατιάς Μικράς Ασίας έχουμε ήδη αναφερθεί αρκετά διεξοδικά στο κείμενο «Η εξέλιξη του Ελληνικού Στρατού στις αρχές του 20ου αιώνα. Από την ανυπαρξία σε εργαλείο εθνικής πολιτικής» και θα αναφερθούμε, με περισσότερες λεπτομέρειες, και στο παρόν κείμενο.

Η Στρατιά Θράκης (πρώην Σώμα Στρατού Εθνικής Αμύνης) μέχρι τα τέλη Μαΐου του 1921 διέθετε τις VI, XII και XIV Μεραρχίες, δια των οποίων εξασφάλιζε την κάλυψη των βόρειων συνόρων της χώρας από τις Πρέσπες μέχρι τον Εύξεινο Πόντο, καθώς  και την ασφάλεια της σιδηροδρομικής γραμμής από τη Φλώρινα μέχρι την Τσαλτάτζα. Η XIV Μεραρχία με έδρα τις Σέρρες είχε την ευθύνη της προκάλυψης από τις Πρέσπες μέχρι το ύψωμα Κούλα βόρεια της Ξάνθης, η VI Μεραρχία (πρώην Σερρών) με έδρα την Κομοτηνή είχε την ευθύνη της προκάλυψης από το ύψωμα Κούλα μέχρι τον ποταμό Έβρο και η ΧΙΙ Μεραρχία (πρώην Ξάνθης) με έδρα τις Σαράντα Εκκλησίες εξασφάλιζε τα σύνορα προς τη Βουλγαρία στην Ανατολική Θράκη. Η XIV Μεραρχία από τις 8 Μαΐου 1920 είχε υπαχθεί απ’ ευθείας υπό τις διαταγές του Υπουργείου Στρατιωτικών, αλλά συνέχισε να υπάγεται τακτικά στη Στρατιά Θράκης. Μέχρι και τις αρχές Νοεμβρίου του 1920 η Στρατιά Θράκης τελούσε υπό τη διοίκηση του Γενικού Στρατηγείου του Ελληνικού Στρατού με έδρα την Σμύρνη.  Μετά τις 9 Νοεμβρίου 1920 τέθηκε υπό τη διοίκηση του Υπουργείου Στρατιωτικών.

Το Εσωτερικό της Χώρας αντιστοιχούσε στη Ζώνη Συγκοινωνιών του Στρατού και διέθετε Μονάδες, Σχηματισμούς Διοικητικής Μέριμνας, Έμπεδα Μεραρχιών και Σωμάτων και διάφορες Υπηρεσίες.

Η δύναμη του Ελληνικού Στρατού στις 1 Μαρτίου 1921

Στις 1 Μαρτίου 1921 η συνολική δύναμη του Ελληνικού Στρατού ανερχόταν 8.343 αξιωματικούς και 196.325 οπλίτες[5]. Υπό τα όπλα βρίσκονταν οι κλάσεις 1916 έως και 1921. Αντιστοιχούσαν δηλαδή, 33.000 περίπου οπλίτες κατά μ.ό. σε κάθε κλάση. Η κατανομή της υπηρετούσας δύναμης κατά γεωγραφική περιφέρεια και Μεγάλη Μονάδα παρουσιάζεται στον Πίνακα 1 που ακολουθεί:

wΠίναξ 1.v2

Πίνακας 1: Η δύναμη του Ελληνικού Στρατού την 1η Μαρτίου 1921

                           

4. Η ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΣΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΟΝ ΜΑΡΤΙΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΠΡΙΛΙΟ

 Η απαίτηση για την ενίσχυση της δύναμης  της Στρατιάς Μικράς Ασίας

Η επιθετική αναγνώριση που αναλήφθηκε από τη Στρατιά Μικράς Ασίας τον Δεκέμβριο του 1920 προς το Εσκή Σεχήρ φανέρωσε στην διοίκηση της Στρατιάς ότι η οργάνωση του Κεμαλικού Στρατού είχε προχωρήσει αρκετά και ότι ο νέος Τουρκικός στρατός δεν υποχωρούσε πλέον στην πίεση του Ελληνικού Στρατού, όπως συνέβη κατά τις επιχειρήσεις του θέρους του 1920 προς Προύσα και Φιλαδέλφεια – Ουσάκ, αλλά διεκδικούσε το έδαφος με σκοπό τη νίκη. Κατόπιν τούτου, η ταχεία ανάληψη και διεξαγωγή ευρέων επιχειρήσεων με σκοπό τη συντριβή του Τουρκικού Στρατού πριν αυτός προάγει την οργάνωσή του ακόμη περισσότερο, αποτελούσε μονόδρομο για την κυβέρνηση ΚΑΙ ΤΗΝ Στρατιά Μικράς Ασίας. Απαραίτητη όμως προϋπόθεση για την ανάληψη αυτών των επιχειρήσεων, ήταν η άμεση ενίσχυση της Στρατιάς με μονάδες, προσωπικό και υλικό, ώστε οι επιχειρήσεις να διεξαχθούν υπό όσο το δυνατόν ευνοϊκότερες συνθήκες. Όμως η κυβέρνηση, και ειδικά ο ισχυρός άνδρας της νέας κατάστασης, ο υπουργός Στρατιωτικών Δημήτριος Γούναρης, ήταν αρνητικοί στην κινητοποίηση των εφεδρειών όπως του εισηγήθηκε ο Αρχηγός της Επιτελικής Υπηρεσίας του Στρατού Υποστράτηγος Κωνσταντίνος Γουβέλης. Η Στρατιά Μικράς Ασίας συμβιβάστηκε με την κυβερνητική αβελτηρία και απεδέχθη να εκτελεστούν οι επιχειρήσεις με τις υπάρχουσες δυνάμεις, υπαναχωρώντας ούτω από τις επανειλημμένες αιτήσεις της για την αποστολή ενισχύσεων.

Η επιστράτευση του Μαρτίου 1921

Τις τελευταίες νυκτερινές ώρες της 6ης Μαρτίου 1921 κλήθηκαν στο υπουργείο των Εξωτερικών οι αντιπρόσωποι του Αθηναϊκού Τύπου, προς τους οποίους ο προεδρεύων της κυβέρνησης υπουργός Πρωτοπαπαδάκης ανακοίνωσε ότι, κατόπιν της λήψης τηλεγραφήματος από τον ευρισκόμενο στο Λονδίνο πρωθυπουργό Δ. Γούναρη, η κυβέρνηση βρίσκεται στην ανάγκη να προβεί στην επιστράτευσιν ορισμένων ηλικιών (κλάσεων). Ο λόγος που επέβαλε την κήρυξη της επιστράτευσης κατά την κυβέρνηση, όπως μεταφέρθηκε την επομένη ημέρα στον Αθηναϊκό τύπο, ήταν ο εξής:

«Η κυβέρνηση δεν προβαίνει εις την ενέργειαν ταύτην επιδιώκουσα πόλεμον. Η Ελλάς δεν είναι πολεμοχαρής. Είναι ανάγκη να σημειωθή καλώς τούτο. Αλλ’ επιθυμεί να αντιμετωπίση εγκαίρως μερικάς μετακινήσεις και συγκεντρώσεις των εν Ανατολή οργανώσεων […]»[6]

[Σημείωση: Τρεις ημέρες αργότερα, στις 10 Μαρτίου 1921, η Στρατιά Μικράς Ασίας θα εξορμούσε από τις περιοχές της Προύσας και του Τουμλού Μπουνάρ για την κατάληψη της γραμμής Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ. Ασφαλώς για πόλεμο επρόκειτο, μόνο που οι έφεδροι των κλάσεων που κλήθηκαν υπό τα όπλα δεν θα προλάβουν να πάρουν μέρος. Η κήρυξη της επιστράτευσης, τρεις ημέρες πριν την έναρξη των επιχειρήσεων, αποτέλεσε μια άνευ προηγουμένου άστοχη ενέργεια. Η αποτυχία των επιχειρήσεων του Μαρτίου 1921 οφείλεται, πλέον των άλλων, και στη μη έγκαιρη ενίσχυση της Στρατιάς Μικράς Ασίας με το αναγκαίο προσωπικό ώστε οι μονάδες που θα συμμετείχαν στις επιχειρήσεις να διαθέτουν την προβλεπομένη από τους πίνακες συνθέσεως δύναμη, με αποτέλεσμα οι Λόχοι και τα Τάγματα Πεζικού να λάβουν μέρος στις επιχειρήσεις με επάνδρωση ελαττωμένη κατά 50% έναντι της προβλεπόμενης.]

Με Β.Δ. που δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως την ίδια ημέρα (6 Μαρτίου) κλήθηκαν υπό τα όπλα οι έφεδροι των κλάσεων 1913β, 1914 και 1915, με ήμερα προσέλευσης την 14η Μαρτίου. Με διαταγή του Υπουργού Στρατιωτικών που δημοσιεύτηκε στον ημερήσιο τύπο στις 8 Μαρτίου, καθοριζόταν οι Μονάδες (κυρίως Έμπεδα) στις οποίες όφειλαν να παρουσιαστούν οι έφεδροι. Ειδικά για τους καταγόμενους εκ των νήσων του Αρχιπελάγους, καθοριζόταν ότι θα παρουσιάζονταν στο Έμπεδο Πεζικού της ΙΙ Μεραρχίας που βρισκόταν στην Σμύρνη. Επίσης οι Έλληνες υπήκοοι που διέμεναν στη Θράκη και την Μικρά Ασία θα παρουσιάζονταν στα Σώματα που θα όριζαν οι διοικητές των δύο Στρατιών.

Η προσέλευση των εφέδρων καθυστέρησε υπερβολικά. Την 1 Απριλίου, δηλαδή μετά παρέλευση 24 ημερών από τη δημοσίευση του Β.Δ. περί επιστρατεύσεως και 17 ημέρες από την ημέρα που είχε ορισθεί ως ημέρα παρουσιάσεως, είχαν παρουσιαστεί 90 περίπου αξιωματικοί και 29.000 περίπου οπλίτες[7].

Η προσέλευση των εφέδρων ολοκληρώθηκε το πρώτο δεκαήμερο του Απριλίου. Η επιστράτευση του Μαρτίου απέδωσε 53.000 άνδρες, με μέση απόδοση κατά κλάση 21.200 εφέδρους[8].

Απαγορεύεται η χορήγηση αδειών και οι αποσπάσεις των εφέδρων. Διατάσσεται η επιστροφή των προσκεκολλημένων στις Μονάδες τους

Στις 8 Μαρτίου δημοσιεύονταν στον Αθηναϊκό τύπο διαταγές του υπουργού των Στρατιωτικών Ν. Θεοτόκη δια των οποίων καθορίζονταν τα εξής:

«Απαγορεύεται η χορήγηση κανονικών αδειών σε αξιωματικούς και οπλίτας επ’ ουδεμία προφάσει.»

«Εν συνεχεία προγενεστέρας ημών διαταγής και κατόπιν της προσκλήσεως τριών εφεδρικών ηλικιών υπό τα όπλα, εντελλόμεθα όπως χορηγηθώσι φύλλα πορείας εις πάντας τους οπλίτας των Σωμάτων των Στρατιών Θράκης και Μικράς Ασίας, προσκεκολλημένους και απεσπασμένους. Εντελλόμεθα την αυστηράν εκτέλεσιν της διαταγής ημών ταύτης, και καθιστώμεν τους Διοικητάς των Σωμάτων και Καταστημάτων προσωπικώς υπευθύνους δια πάσαν παράβασιν αυτής.»

«Απαγορεύεται πάσα απόσπασις, εντός ή εκτός του Σώματος, των κληθέντων υπό τα όπλα εφέδρων των κλάσεων 1913β, 1914 και 1915. Ούτοι θα παραμείνωσιν άπαντες ανεξαιρέτως εις τα Σώματα εις ά θα παρουσιασθώσι και θα διατεθούν συμφώνως προς τας διαταγάς εκδοθησομένας λίαν συντόμως.»

Καταστρατήγηση των διαταγών του υπουργού των Στρατιωτικών

Την 1 Ιανουαρίου 1921 απουσίαζαν σε άδεια από τη δύναμη της Στρατιάς Μικράς Ασίας 124 αξιωματικοί και 2.725 οπλίτες. Επίσης άλλοι 162 αξιωματικοί και 7.104 οπλίτες ήταν προσκολλημένοι —κυρίως— στις Μ.Μ.Μ. των Σωμάτων Στρατού [1.336 οπλίτες] και τους Σχηματισμούς, τις Μονάδες και τις Υπηρεσίες της Στρατιάς Μικράς Ασίας [3.853 οπλίτες][9]. Στον πίνακα που ακολουθεί  φαίνεται —ενδεικτικά—  σε ποιες Μονάδες ή Υπηρεσίες είχε προσκολληθεί ένα μέρος εκ των παραπάνω  3.853 προσκολλημένων οπλιτών[10]:

wΠίναξ 2

Πίνακας 2: Προσκολλημένοι στις Μονάδες και Υπηρεσίες της Στρατιάς Μ. Ασίας

Στις 21 Μαρτίου, και ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη οι επιχειρήσεις προς Εσκή Σεχήρ και Αφιόν Καραχισάρ, απουσίαζαν σε άδεια από τη Στρατιά Μικράς Ασίας 75 αξιωματικοί και 3.081 οπλίτες. Επίσης άλλοι 366 αξιωματικοί και 12.102 οπλίτες ήταν προσκολλημένοι —κυρίως— στις Μ.Μ.Μ. των Σωμάτων Στρατού [6.442 οπλίτες] και στους Σχηματισμούς, τις Μονάδες και τις Υπηρεσίες της Στρατιάς Μ. Ασίας [4.161 οπλίτες][11]. Η σημαντική αύξηση της δύναμης των προσκολλημένων στις Μ.Μ.Μ. του Γ΄ Σώματος Στρατού, οφειλόταν —μάλλον— στην προσκόλληση σε αυτό του 5ου Συντάγματος Πεζικού της Ι Μεραρχίας.

Στις 11 Απριλίου 1921, ένα μήνα μετά την έκδοση των διαταγών του Υπουργού Στρατιωτικών δια των οποίων απαγορευόταν η χορήγηση κανονικών αδειών και ανακαλούνταν όλες οι αποσπάσεις, απουσίαζαν σε άδεια από τη δύναμη του Ελληνικού Στρατού 121 αξιωματικοί και 5.491 οπλίτες, εκ των οποίων 56 αξιωματικοί και 2.689 από την Στρατιά Μ. Ασίας. Επίσης άλλοι 691 αξιωματικοί και 23.885 οπλίτες φέρονταν ως προσκολλημένοι στις παρακάτω Μονάδες[12]:

  • Μ.Μ. Μ. των Α’, Β’ και Γ’ Σωμάτων Στρατού: 143 αξιωματικοί και 4.685 οπλίτες
  • Σχηματισμοί και Υπηρεσίες ΣΜΑ: 170 αξιωματικοί και 4.184 οπλίτες
  • Μ.Μ.Μ. Δ’ Σώματος Στρατού: 21 αξιωματικοί και 1.278 οπλίτες
  • Σχηματισμοί και Υπηρεσίες Στρατιάς Θράκης: 51 αξιωματικοί και 1.293 οπλίτες
  • Μ.Μ.Μ. Ε’ Σώματος Στρατού: 32 αξιωματικοί και 1.590 οπλίτες
  • Ζώνη Εσωτερικού: 210 αξιωματικοί και 9.313 οπλίτες
  • Σύνολο: 627 αξιωματικοί και 22.343 οπλίτες
  • Το υπόλοιπο της δύναμης των προσκολλημένων αξιωματικών και οπλιτών, ανήκε στις 14 Μεραρχίες του Ελληνικού Στρατού

Η επιστράτευση του Απριλίου 1921

Στις 15 Απριλίου 1921 κλήθηκαν υπό τα όπλα και οι κλάσεις της εφεδρείας 1912 και 1913α, καθώς και οι κλάσεις 1903 και 1904 της δεύτερης σειράς εφεδρείας, προκειμένου η δύναμη του Ελληνικού Στρατού και ειδικότερα της Στρατιάς Μικράς Ασίας να ενισχυθεί ακόμη περισσότερο εν όψει των νέων ευρύτερων επιθετικών επιχειρήσεων που προετοιμάζονταν προς κατάληψη της γραμμής Εσκή Σεχήρ — Κιουτάχεια — Αφιόν Καραχισάρ. Η υπόψη κινητοποίηση  απέδωσε άλλους 58.000 άνδρες[13] έναντι των 45.000 υπολογιζομένων με μέση απόδοση κατά κλάση 16.570 εφέδρους.

Τακτοποίηση των ανυπότακτων και των λιποτακτών

Την ίδια ημέρα με την κήρυξη της επιστράτευσης, δημοσιευόταν στον Αθηναϊκό Τύπο ο νόμος που είχε ψηφιστεί στις 13 Απριλίου από την Βουλή «περί καθορισμού των στρατιωτικών υποχρεώσεων των ανυπότακτων και λιποτακτών». Το πρώτο άρθρο του υπόψη νόμου ανέφερε επί λέξει ότι «Κυρούται το από 21 Δεκεμβρίου π.έ. νομοθετικόν διάταγμα περί απαλλαγής από πάσης καταδιώξεως ανυπότακτων και λιποτακτών.». Το δεύτερο άρθρο ήταν περισσότερο διαφωτιστικό για το ποιες ήταν οι υποχρεώσεις των ανυπότακτων και των λιποτακτών. «Οι υπαγόμενοι εις το ανωτέρω Ν. Διάταγμα ανυπότακτοι του Εσωτερικού και του Εξωτερικού, και λιποτάκται υποχρεούνται να εκπληρώσωσι τας δια του παρόντος νόμου καθοριζόμενας υποχρεώσεις και απαλλάσσονται πασών των συνεπειών ανυποταξίας και πάσης καταδιώξεως επί λιποταξία, εάν ήθελον προσέλθει προς εκπλήρωσιν των υποχρεώσεων των τούτων, ή ήθελον καταβάλει το καθοριζόμενον αντισήκωμα εντός της δια του Υπουργού ταχθησομένης προθεσμίας.»[14]

Ακριβώς περί αυτού επρόκειτο. Όποιος μπορούσε να καταβάλει το καθοριζόμενον αντισήκωμα «καθάριζε» τις εκκρεμότητές του με το Κράτος και τη Δικαιοσύνη, και όποιος δεν μπορούσε θα έπρεπε να πληρώσει με το αίμα του.

Η επιστράτευση των Ελλήνων κατοίκων της Μικράς Ασίας

Προκειμένου να ενισχυθεί έτι περισσότερο η δύναμη της Στρατιάς Μικράς Ασίας, κλήθηκαν υπό τα όπλα και οι Έλληνες το γένος κάτοικοι της Μικράς Ασίας που ανήκαν στις κλάσεις 1910 – 1921 (συνολικά 12 κλάσεις).  Αρχικά εκκλήθηκαν οι κλάσεις 1915 έως 1921. Η επιστράτευση αυτή απέδωσε μέχρι και τις 25 Απριλίου 8.000 άνδρες, με μέση απόδοση κατά κλάση 1.140 άνδρες περίπου. Στην συνέχεια, στις 27 Απριλίου εκκλήθηκαν οι κλάσεις 1912, 1913, και 1914, και στις 3 Μαΐου οι κλάσεις 1910 και 1911. Από τις δύο αυτές προσκλήσεις αναμένονταν 4.000 έφεδροι. Συνολικά η επιστράτευση των Ελλήνων της Μικράς Ασίας  απέδωσε 19.503 άνδρες[15].

Θεωρώ ότι στον παραπάνω αριθμό εφέδρων συμπεριλαμβάνονταν και οι Έλληνες υπήκοοι οι καταγόμενοι από τα νησιά του Αρχιπελάγους που είχαν υποχρέωση στράτευσης και σύμφωνα με την διαταγή του Υπουργού Στρατιωτικών —που ήδη αναφέραμε— κατετάγησαν στην Μικρά Ασία. Εξ αυτών, οι των κλάσεων 1912 και 1913 που κατετάγησαν —στην Σμύρνη— στο διάστημα 15-30 Απριλίου 1921 ανέρχονταν σε 1.888 οπλίτες[16]. Ασφαλώς ο αριθμός  των εφέδρων των κλάσεων 1913β, 1914 και 1915 θα ήταν κατά τι μεγαλύτερος αυτού των κλάσεων 1912 και 1913α.

Σε σημείωμα της Στρατιάς Μικράς Ασίας που διασώζεται στο αρχείο της ΔΙΣ[17], φαίνεται ότι στις 19 Μαΐου οι επιστρατευθέντες Μικρασιάτες ανέρχονταν σε 13.000 οπλίτες. Κατόπιν τούτου, οι Έλληνες υπήκοοι που είχαν υποχρέωση στράτευσης και κατετάγησαν στην Σμύρνη —στο Έμπεδο της ΙΙ Μεραρχίας— θα πρέπει να ανέρχονταν σε 6.500 περίπου οπλίτες.

Η συνολικά επιστρατευθείσα δύναμη

Η δύναμη των 111.000 εφέδρων που επιστρατεύθηκε στην Ελλάδα, επιμεριζόμενη αναλογικά στις έξι κλάσεις που επιστρατεύθηκαν, δίνει μία μέση δύναμη προσέλευσης κατά κλάση 18.500 ανδρών. Στην συνέχεια θα ανιχνεύσουμε εάν οι κλάσεις που επιστρατεύθηκαν μπορούσαν να αποδώσουν περισσότερους άνδρες.

Συνολικά επιστρατεύθηκαν στην Ελλάδα και την Μικρά Ασία 130.500 περίπου άνδρες, εκ των οποίων κάποιοι ήταν έφεδροι αξιωματικοί. Κατόπιν τούτων και με βάση τα στοιχεία του Πίνακα 1 θα έπρεπε η δύναμη του Ελληνικού Στρατού να είχε ανέλθει στις 335.000 περίπου αξιωματικούς και οπλίτες. Την 1η Ιουνίου 1921 όμως η δύναμη του Ελληνικού Στρατού ανερχόταν σε 9.869 αξιωματικούς και 318.289 οπλίτες — και συνολικά σε 328.158 άνδρες. Είναι προφανές ότι εκ των προσελθόντων εφέδρων οι 7.000 έτυχαν  απαλλαγής — «για διαφόρους λόγους». Περισσότερες λεπτομέρειες θα παρουσιαστούν στο Μέρος Β’.

Είναι εύλογο ότι οι έφεδροι των κλάσεων που κλήθηκαν τον Μάρτιο, δηλαδή οι των κλάσεων 1913β, 1914 και 1915, καθώς και οι 19.500 έφεδροι που επιστρατεύθηκαν στην Μικρά Ασία [Έλληνες υπήκοοι καταγόμενοι από τα νησιά του Αιγαίου και Έλληνες Μικρασιάτες] προορίζονταν για την άμεση ενίσχυση της Στρατιάς Μικράς Ασίας, πλην όμως όπως ήδη αναφέρθηκε, οι πρώτες σοβαρές ενισχύσεις έφθασαν στην Μικρά Ασία μετά την λήξη των επιχειρήσεων του Μαρτίου.

Απόψεις και υπάρχοντα στοιχεία σχετικά με την διαχείριση της επιστρατευθείσας δύναμης

Είναι σκόπιμο να αναφερθεί ότι οι έφεδροι των κλάσεων 1903, 1904, 1912 και 1913α που κατάγονταν από την «Παλαιά Ελλάδα» είχαν λάβει μέρος στην ενδεκάμηνη εκστρατεία των Βαλκανικών Πολέμων, στην εννεάμηνη επιστράτευση του Σεπτεμβρίου 1915 – Μαΐου 1916, καθώς και στις επιχειρήσεις για την διάσπαση του Μακεδονικού Μετώπου κατά τον Α’ Π.Π. Αντίστοιχη συμμετοχή σε πολέμους και επιστρατεύσεις, αλλά κατά τι ολιγότερο, είχαν και οι έφεδροι των κλάσεων 1913β,  1914 και 1915. Οι έφεδροι αυτοί είναι επόμενο ότι αφ’ ενός ήταν εξαιρετικά καταπονημένοι από τις μακροχρόνιες επιστρατεύσεις και τους πολέμους που προηγήθηκαν και αφ’ ετέρου πολλοί εξ αυτών είχαν πλέον δημιουργήσει οικογένειες και υποχρεώσεις που εκ των πραγμάτων καθιστούσαν την τέταρτη κατά σειρά επιστράτευσή τους δυσβάστακτη. Κατόπιν τούτων επιβαλλόταν να αποφευχθεί με κάθε δυνατό τρόπο η αποστολή στην Μικρά Ασία των εφέδρων των κλάσεων 1903, 1904, 1912 και 1913α που κατάγονταν από «Παλαιά Ελλάδα» και τούτο επειδή η διάθεσή τους στις μονάδες και ειδικά στις μάχιμες, πιθανόν να είχε δυσμενείς συνέπειες στην πειθαρχία και το ηθικό. Από αυτή την πολιτική θα ήταν δυνατό να εξαιρεθούν όσοι θα το επιθυμούσαν.

Η ίδια ως άνω πολιτική ασφαλώς και δεν μπορούσε να τηρηθεί για τους εφέδρους των κλάσεων 1903, 1904, 1912 και 1913α που κατάγονταν από τις απελευθερωθείσες περιοχές της χώρας (Ήπειρος, Μακεδονία, Κρήτη, Θράκη, νησιά Ανατολικού Αιγαίου), δεδομένου ότι αυτοί δεν είχαν λάβει μέρος στους Βαλκανικούς Πολέμους.

Κατόπιν των ανωτέρω, θα έπρεπε οι  έφεδροι των κλάσεων 1903, 1904, 1912 και 1913α που κατάγονταν από την Παλαιά Ελλάδα να τοποθετηθούν στο Ε’ Σώμα Στρατού, στην Στρατιά Θράκης και στις Μονάδες και Υπηρεσίες του Εσωτερικού προκειμένου οι εκεί υπηρετούντες οπλίτες των κλάσεων 1916-1921 να αποσταλούν στην Στρατιά Μικράς Ασίας. Όμως τέτοια πρόβλεψη, με βάση τα υπάρχοντα στοιχεία, δεν υπήρξε. Η μόνη διαταγή του Υπουργείου Στρατιωτικών που είναι γνωστή, επειδή ανακοινώθηκε δια του τύπου, είναι αυτή που καθόριζε ότι οι έφεδροι των  κλάσεων 1903 και 1904 είχαν κληθεί αποκλειστικά για να χρησιμοποιηθούν για την εκτέλεση υπηρεσίας στο εσωτερικό και ότι με την προσέλευσή τους θα αντικαθιστούσαν όλους -ανεξαιρέτως- τους οπλίτες των νεωτέρων κλάσεων που υπηρετούσαν σε μονάδες και υπηρεσίες της παλαιάς Ελλάδας.

 «ΘΑ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΘΟΥΝ ΟΛΟΙ ΟΙ ΑΠΕΣΠΑΣΜΕΝΟΙ. Ως επληροφορήθημεν παρά της αρμοδίας υπηρεσίας, ευθύς άμα τη προσελεύσει των υπό τα όπλα κληθέντων εφέδρων των κλάσεων 1904 και 1903, θέλει διαταχθή η αντικατάστασις απάντων ανεξαιρέτως των εν τη ζώνη του εσωτερικού υπηρετούντων οπλιτών  δια των εφέδρων των δύο τούτων κλάσεων».[18]

Είναι προφανές ότι η παραπάνω ενημέρωση της κοινής γνώμης από το Υπουργείο Στρατιωτικών ήταν σαφέστατα προβληματική. Προσδιόριζε ότι —μόνον— οι έφεδροι των κλάσεων 1903 και 1904 δεν θα αποστέλλονταν στην Μικρά Ασία και ότι αυτοί προορίζονταν να αντικαταστήσουν τους 26.000 οπλίτες των κλάσεων 1916-1921 (Πίνακας 1) που υπηρετούσαν στο Εσωτερικό (Παλαιά Ελλάδα), χωρίς να προσδιορίζει όμως και το που θα διατεθούν οι αντικαθιστάμενοι οπλίτες των νεωτέρων κλάσεων. Με άλλα λόγια, η διαταγή ήταν ανοικτή για ελαστική ερμηνεία και εφαρμογή. Ακόμη ουδέν ανέφερε για το πού και πώς θα χρησιμοποιηθούν οι έφεδροι των κλάσεων 1912 και 1913α που είχαν συμμετάσχει σε τρεις μακροχρόνιες εκστρατείες και το τι θα γίνει με τους 54.000 περίπου οπλίτες των κλάσεων 1916-1921 που ήταν τοποθετημένοι στο Ε’ Σώμα Στρατού και την Στρατιά Θράκης και συστηματικά απέφευγαν το μέτωπο της Μικράς Ασίας.

Όπως θα διαπιστωθεί στη συνέχεια, παρά την επιστράτευση 111.000 εφέδρων στην Ελλάδα, μέρος μόνο εξ αυτών —τουλάχιστον σε πρώτο χρόνο—  ενίσχυσε τη Στρατιά Μικράς Ασίας και μάλλον το μείζον μέρος της δύναμης των οπλιτών των κλάσεων 1916-1921 που υπηρετούσε στις μονάδες της ηπειρωτικής Ελλάδας, παρέμεινε αμετακίνητο στις θέσεις του. Πέρα από τις διάφορες αποσπασματικές αναφορές περί αυτού του ζητήματος στον τύπο της εποχής, αυτή η άθλια κατάσταση θα επιβεβαιωθεί μετά το πέρας της Μικρασιατικής Εκστρατείας, όταν θα έρθουν στο φως οι απόρρητες υπηρεσιακές αναφορές ανώτατων στρατιωτικών ηγητόρων της Στρατιάς Μικράς Ασίας —που υποβλήθηκαν μετά το πέρας των μεγάλων επιθετικών επιχειρήσεων του θέρους του 1921— διά των οποίων αναφερόταν ότι επιστρέφουν στην Μικρά Ασία οι τραυματίες του πολέμου, ενώ οι οπλίτες των νεωτέρων κλάσεων ουδέποτε απομακρύνθηκαν από το Εσωτερικό της Χώρας.

«9 Ιουνίου 1922.

Το Νότιον Συγκρότημα Μεραρχιών Προς την Στρατιάν Μικράς Ασίας. […] 1ον. Η ανισότης του φόρου αίματος. Υπάρχουσιν εν τω Εσωτερικώ οπλίται υπηρετούντες από ετών μηδέποτε εξελθόντες της Ζώνης του Εσωτερικού, ενώ αντιστρόφως υπάρχουσιν εν των μετώπω άτομα  —και λόγω της παρελεύσεως των ετών όχι ολίγα—  υποστάντα κατά το διάστημα τούτο συμφοράς οικογενειακάς, αληθώς τραγικάς, μη κατορθώσαντα να μεταβώσιν ουδ’ επί στιγμήν εις τας εστίας των. Επαναναφέρονται εις το μέτωπον τραυματίαι, ων δεν επουλώθησαν πλήρως αι πληγαί και κατορθώνουν να παραμένουν οριστικώς εκείσε οι μη έχοντες να παρουσιάσουν τοιούτους τίτλους. Γενικά και δίκαια μέτρα, άνευ διακρίσεως εφαρμοζόμενα, θα ικανοποίουν την ψυχήν του Έλληνος στρατιώτου π.χ. παραμονή εις το εσωτερικόν των ανδρών της μεγαλυτέρας εφεδρικής κλάσεως και των τραυματιών και αποστολή εις το μέτωπον των ανδρών όλων των άλλων κατηγοριών. […][19] 

 

5. Ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΕΛΘΟΝΤΩΝ ΕΦΕΔΡΩΝ ΔΕΝ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΟΤΑΝ ΣΤΗΝ «ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ» ΔΥΝΑΜΗ ΤΩΝ ΚΛΑΣΕΩΝ ΠΟΥ ΚΛΗΘΗΚΑΝ ΥΠΟ ΤΑ ΟΠΛΑ

Η «ονομαστική» δύναμη των κλάσεων που υπηρετούσαν και αυτών που επιστρατεύθηκαν το 1921, όπως καταμετρήθηκε στην απογραφή του 1920

Διευκρινίζεται προκαταρκτικά ότι αναφερόμενος σε «ονομαστική» δύναμη, αναφέρομαι στον αριθμό των ανδρών που ανήκαν στην ίδια κλάση. Οπωσδήποτε αυτή η δύναμη δεν ταυτιζόταν με τον αριθμό των ανδρών που περιλαμβάνονταν στους πίνακες της εφεδρείας.

Παρά τα αναφερόμενα από την ΔΙΣ, ότι η δύναμη των παρουσιασθέντων εφέδρων υπερέβη τις προσδοκίες, αυτή κατά το μάλλον δεν ανταποκρινόταν προς την πραγματική δύναμη των εφέδρων που ήταν εγγεγραμμένοι στους πίνακες της εφεδρείας.  Ασφαλώς είναι πολύ δύσκολο να αιτιολογηθεί με απόλυτη ακρίβεια η παραπάνω κρίση, δεδομένου ότι δεν υπάρχουν στοιχεία για τον αριθμό των εφέδρων των επιστρατευθεισών κλάσεων που ήταν εγγεγραμμένοι στους πίνακες της εφεδρείας και όφειλαν να παρουσιαστούν. Κατόπιν τούτου η προσέγγιση του υπόψη ζητήματος μπορεί να γίνει μόνο με έμμεσο τρόπο και ειδικότερα εξετάζοντας τις διαθέσιμες πληροφορίες από απογραφικά στοιχεία του πληθυσμού της χώρας την περίοδο της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

Με βάση τα στοιχεία της απογραφής του 1920[20] ο αριθμός των ανδρών των ηλικιακών ομάδων στις οποίες  ανήκαν οι κλάσεις που βρίσκονταν υπό τα όπλα, αλλά και αυτών που επιστρατεύθηκαν τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1921, ήταν ο εξής:

  • Ηλικιακή ομάδα 20-24 ετών: 196.577 άνδρες (σε αυτή την ομάδα ανήκαν οι κλάσεις 1918-1921)
  • Ηλικιακή ομάδα 25-29 ετών: 157.924 άνδρες (σε αυτή την ομάδα ανήκαν οι κλάσεις 1913-1917)
  • Ηλικιακή ομάδα 30-34 ετών: 133.864 άνδρες (σε αυτή την ομάδα ανήκε η κλάση 1912)
  • Ηλικιακή ομάδα 35-39 ετών: 152.279 άνδρες (σε αυτή την ομάδα ανήκαν οι κλάσεις 1903, 1904)

Με βάση τα παραπάνω στοιχεία και κατανέμοντας αναλογικά τον πληθυσμό εκάστης ηλικιακής ομάδας σε κάθε κλάση, η κατά προσέγγιση «ονομαστική» δύναμη των υπό τα όπλα κλάσεων, αλλά και αυτών που επιστρατεύθηκαν φαίνεται στον Πίνακα 3 που ακολουθεί:

wΠίναξ 3

Πίνακας 3: Η «ονομαστική» δύναμη των κλάσεων που υπηρετούσαν και των κλάσεων που επιστρατεύθηκαν, όπως καταμετρήθηκε κατά την απογραφή του 1920

 

Σημειώνεται ότι ο παραπάνω πίνακας αποτελεί μία προσπάθεια για την προσέγγιση του εξεταζόμενου ζητήματος και ασφαλώς απέχει από την πραγματικότητα, δεδομένου ότι και τα όρια των ηλικιών δεν είναι απολύτως σαφή, αλλά και η κατανομή των ανδρών στις ηλικιακές ομάδες δεν ήταν αναλογική, με τις νεαρότερες ηλικίες της κάθε ηλικιακής ομάδας να διαθέτουν σχετικά μεγαλύτερο πληθυσμό από τις μεγαλύτερες.

 

Διαπιστώσεις

Από τα στοιχεία του πίνακα προκύπτει ότι ένας αριθμός περίπου 70.000 ανδρών που ανήκαν στις κλάσεις που επιστρατεύθηκαν τους μήνες Μάρτιο και Απρίλιο του 1921, δεν προσήλθε προς κατάταξη. Αυτό μπορεί να οφείλεται είτε επειδή κάποιοι εκ των υπόχρεων αρνήθηκαν να καταταχθούν, είτε σε λόγους νόμιμης απαλλαγής κάποιων εφέδρων από την υποχρέωση στράτευσης, είτε τέλος επειδή κάποιοι έφεδροι είχαν διαγραφεί από τους πίνακες της εφεδρείας όπως οι παρακάτω αναφερόμενοι:

Διαγραφή από την εφεδρεία εξ αιτίας προβλημάτων σωματικής ή ψυχικής υγείας

Εκείνη την εποχή οι ασθένειες που σήμερα έχουν ξεχαστεί «θέριζαν» τον πληθυσμό. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν πέθαιναν από γεράματα, αλλά εξ αιτίας των ασθενειών, με κυρίαρχες την φυματίωση, την πνευμονία, τις εντερικές λοιμώξεις, τη γρίπη, άλλες παθήσεις του αναπνευστικού και την ελονοσία. Παρά ταύτα δεν υπάρχουν στοιχεία για τον αριθμό αυτών που απαλλάσσονταν της στρατιωτικής υπηρεσίας για λόγους ψυχοσωματικής υγείας και ως εκ τούτου είναι αδύνατο να προσδιοριστεί ποιος ήταν ο αριθμός αυτών που κλήθηκαν υπό τα όπλα και είχαν νόμιμα εξαιρεθεί από την στράτευση για λόγους υγείας. Σε κάθε περίπτωση όμως, είναι αντικειμενικά εκτός κάθε λογικής να αποδεχθούμε ότι το ποσοστό των εξαιρέσεων από την στράτευση για λόγους υγείας μπορεί να ήταν μεγαλύτερο του 5% και μάλιστα για άνδρες ηλικίας 20-30 ετών.

Διαγραφή από την εφεδρεία εξ αιτίας τραυματισμού κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους

Οι συνολικές απώλειες των οπλιτών κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους ανήλθαν σε 7.918 νεκρούς, 32.587 τραυματίες, 188 αγνοούμενους και 580 παγόπληκτους. Το σύνολο των απωλειών ανήλθε σε 41.273 οπλίτες[21]. Εκ των παραπάνω απωλειών οι 7.918 νεκροί και οι 188 αγνοούμενοι δεν υπήρχαν στον πληθυσμό της χώρας και δεν προσμετρήθηκαν στην απογραφή του 1920. Επίσης δεν υπήρχαν στον πληθυσμό και δεν προσμετρήθηκαν στην απογραφή του 1920 και οι τραυματίες  που είχαν αποβιώσει είτε εκ των τραυμάτων τους, είτε για άλλους λόγους. Αν, για λόγους εκτιμήσεως, δεχθούμε ότι βρισκόταν στη ζωή το 90% των τραυματιών, δηλαδή 29.500 περίπου άνδρες, και ότι αυτοί κατανέμονταν αναλογικά στις κλάσεις που υπηρετούσαν με την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων (κλάσεις 1910, 1911, 1912 και 1913α), καθώς και στις κλάσεις που επιστρατεύθηκαν στις 17 Σεπτεμβρίου του 1912 (κλάσεις 1900-1909, 1896-1899 και υπαξιωματικοί πεζικού ευζώνων και πυροβολικού κλάσεων 1893-1895[22]), τότε αντιστοιχούν σε κάθε μία εξ αυτών των 18 κλάσεων 1.640 περίπου τραυματίες.  Επομένως στις κλάσεις 1903, 1904, 1912 και 1913α που επιστρατεύθηκαν το 1921, αντιστοιχούν 6.500 περίπου τραυματίες. Αυτή πρέπει να ήταν και η κατά προσέγγιση δύναμη που νόμιμα δεν βρισκόταν στους πίνακες της εφεδρείας εξ αιτίας τραυματισμού της κατά τους Βαλκανικούς πολέμους. Λογικά ένα μέρος των τραυματιών θα πρέπει να ήταν επανακτήσιμοι λόγω ελαφρού τραυματισμού που δεν προκάλεσε ανικανότητα.

Διαγραφή από την εφεδρεία εξ αιτίας τραυματισμού κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Οι συνολικές απώλειες των οπλιτών από τη συμμετοχή του Ελληνικού Στρατού στον Α’ Π.Π. ανήλθαν σε 23.834 νεκρούς, τραυματίες και αγνοούμενους[23].. Εκ των απωλειών αυτών, 5.000 περίπου ήταν αυτοί που έχασαν την ζωή τους και κατόπιν τούτου δεν προσμετρήθηκαν στον πληθυσμό της χώρας το 1920, και 18.834 περίπου ήταν οι τραυματίες.  Ο αριθμός των τραυματιών επιμεριζόμενος αναλογικά  —για λόγους εκτιμήσεων—  σε όλες τις κλάσεις που έλαβαν μέρος στον πόλεμο, δηλαδή τις κλάσεις από το 1909 έως και 1918, απομείωναν τον πληθυσμό εκάστης κλάσης κατά 1.880 άνδρες περίπου. Επομένως μπορούμε να θεωρήσουμε ότι στη δύναμη των κλάσεων 1912-1915 αντιστοιχούσαν 7.500 περίπου τραυματίες που μπορεί να μην βρίσκονταν στους πίνακες της εφεδρείας. Λογικά και εδώ ένα μέρος των τραυματιών θα πρέπει να ήταν επανακτήσιμοι από την εφεδρεία επειδή θα είχαν τραυματιστεί ελαφρά και ως εκ τούτου δε ήταν ανίκανοι για να προσφέρουν στρατιωτική υπηρεσία.

Εκτιμήσεις για τον αριθμό των εφέδρων που δεν προσήλθαν προς κατάταξη

Για λόγους οικονομίας μπορούμε να αποδεχθούμε ότι και οι 14.000 περίπου τραυματίες των Βαλκανικών Πολέμων και του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου —που ανήκαν τις κλάσεις που επιστρατεύθηκαν τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1921— είχαν εξαιρεθεί νόμιμα από την υποχρέωση στράτευσης. Επομένως από την «ονομαστική» δύναμη των 183.000 περίπου ανδρών που ανήκαν στις κλάσεις που επιστρατεύθηκαν, απέμεναν 169.000 περίπου έφεδροι που θεωρητικά μπορούσαν να στρατευθούν. Η διαφορά από αυτούς που προσήλθαν για κατάταξη ανέρχεται σε 58.000 άνδρες. Από αυτούς κάποιοι θα είχαν εξαιρεθεί νόμιμα από την υποχρέωση στράτευσης εξ αιτίας κάποιου σοβαρού νοσήματος. Σε καμιά περίπτωση όμως το ποσοστό αυτών δεν μπορεί να ήταν ανώτερο του 10%, δηλαδή 5.800 περίπου άνδρες.

Πλέον των όσων ήδη αναφέρθηκαν, είναι αδύνατο να δικαιολογηθεί ότι η μέση απόδοση των κλάσεων που επιστρατεύθηκαν ήταν 18.500 άνδρες, ενώ των κλάσεων που υπηρετούσαν ήταν 33.000 άνδρες. Υπάρχει μια τεράστια απόκλιση που είναι αδύνατον να δικαιολογηθεί. Είναι βέβαιο, και ομολογείται και από τα στοιχεία αλλά και από πολλές πηγές, ότι ένας πολύ μεγάλος αριθμός εφέδρων αρνήθηκε να στρατευθεί.

Οι ανυπότακτοι

«Δεν γνωρίζομεν αν εξεδόθη καμμία έκκλησις προτρέπουσα τους ανυπότακτους της Κρήτης να προσέλθουν εις τας τάξεις των. Αλλ’ εάν τούτο είνε αληθές, θα συστήσωμεν το αυτό μέτρον να ληφθή και δι’ άλλας επαρχίας. Ανεξαρτήτως των αναλογιών προσελθόντων και μη προσελθόντων κατ’ επαρχίας, το βέβαιον είναι ότι υπάρχουν ανυπότακτοι που ολίγοι και που ελάχιστοι εις όλας σχεδόν τα επαρχίας, πλην ίσως της Ευβοίας και της Φθιώτιδος, και των Κυκλάδων. Εις την επαρχίαν Λεβαδείας δεν είναι ολίγοι οι καθυστερούντες, ως επίσης και εις την επαρχίαν Καλαβρύτων […] Αλλά δια να προσέλθουν όλοι δεν αρκούν μόνον αι εκκλήσεις, χρειάζονται και αποσπάσματα αμερόληπτα και δραστήρια […] και να μην παραλύσει τας χείρας των ο κομματισμός. […] Χρειάζεται ακόμη να κατακοπή και ο κουραμπιεδισμός, όν ενθαρρύνει το κόμμα και η γραφειοκρατική εύνοια.»[24]

Παρά τις όποιες νόμιμες απαλλαγές από την επιστράτευση για λόγους οικογενειακούς, υγείας και τραυμάτων από τους πολέμους που προηγήθηκαν, είναι βέβαιο ότι ένας μεγάλος ο αριθμός ανδρών από τις κλάσεις που επιστρατεύθηκαν απέφυγε την στράτευση, είτε χρησιμοποιώντας πλάγια μέσα είτε αρνούμενος να προσέλθει στα όπλα, με πολλούς εξ αυτών να καταφεύγουν στα βουνά και να συγκροτούν συμμορίες. Οι αναφορές και οι ιστορικές καταγραφές για αυτό το ζήτημα είναι πάρα πολλές, αν και διίστανται μεταξύ τους όσον αφορά τον ακριβή αριθμό των ανυποτάκτων. Το πολύ σημαντικό αυτό ζήτημα θα μας απασχολήσει σε άλλο κείμενο, οπότε και θα τεκμηριωθεί δεόντως.

Η περίεργη ανοχή της κυβέρνησης στην αντιμετώπιση της ανυποταξίας

Όλοι αυτοί που αρνήθηκαν να εκτελέσουν το καθήκον τους αντιμετωπίστηκαν από την Πολιτεία, τόσο κατά την διάρκεια της Εκστρατείας όσο και μετά από αυτή, με σκανδαλώδη επιείκεια. [Σημείωση: όπως βεβαίως συμβαίνει και σήμερα, που ελάχιστα απέχουμε από το σημείο οι ανυπότακτοι να αποτελέσουν και κοινωνικό πρότυπο]. Η μη αντιμετώπιση με αυστηρότητα της ανυποταξίας θα οδηγήσει αργότερα —μετά το πέρας των επιθετικών επιχειρήσεων του θέρους του 1921— στην έξαρση της λιποταξίας, αφού και αυτή αντιμετωπίστηκε από την Πολιτεία με ιδιαίτερα επιεική, αν όχι εγκληματικό τρόπο, λόγω του ότι η κυβέρνηση που είχε προέλθει από τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920 είχε αναστείλει την εφαρμογή του Στρατιωτικού Ποινικού Κώδικα και η λιποταξία «εν καιρώ πολέμου» τιμωρούνταν με εξάμηνη φυλάκιση με αναστολή[25].

Οι λόγοι για το παραπάνω έγκλημα, διότι περί εγκλήματος κατά της Πατρίδας που βρισκόταν σε πόλεμο επρόκειτο, οφείλονταν κατά το μάλλον σε καθαρά στενά κομματικά κριτήρια. Η νέα πολιτική διοίκηση του κράτους που προέκυψε από τις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920 είχε σαν κεντρικό ιδεολόγημα την απόλυτη αφοσίωση στο πρόσωπο του βασιλιά Κωνσταντίνου Α’ και εκπροσωπούσε την φιλοβασιλική-αντιβενιζελική πολιτική παράταξη που αντιτάχθηκε με κάθε μέσο και τρόπο στον Βενιζέλο και την πολιτική του που απέβλεπε στην έξοδο της Ελλάδας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο με την πλευρά της Αντάντ. Μετά την επικράτηση του Βενιζέλου τον Ιούνιο του 1917 και την ανάληψη από αυτόν της πρωθυπουργίας, οι πολιτικοί και οι στρατιωτικοί της φιλοβασιλικής παράταξης αντιτάχθηκαν με κάθε τρόπο στην κινητοποίηση του Ελληνικού Στρατού, προκαλώντας μεταξύ των άλλων και την εκδήλωση στασιαστικών κινημάτων σε διάφορες στρατιωτικές μονάδες. Τα κινήματα αυτά αντιμετωπίστηκαν από την κυβέρνηση και την στρατιωτική ηγεσία αποφασιστικά και πολλές φορές εξαιρετικά σκληρά, ακόμη και με την παραπομπή των πρωταιτίων σε έκτακτα στρατοδικεία και στο εκτελεστικό απόσπασμα ως λιποταχτών, όπως των πέντε αξιωματικών και των ογδόντα οπλιτών του 12ου Συντάγματος Πεζικού που στασίασε στα Σέρβια της Κοζάνης. Βεβαίως, μεταξύ των εκτελεσθέντων δεν περιλαμβάνονταν οι ηθικοί αυτουργοί των στασιαστικών κινημάτων, όπως ο διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας Αντιστράτηγος Αναστάσιος Παπούλας που θεωρήθηκε υπεύθυνος για στασιαστικές ενέργειες που εκδηλώθηκαν κατά την κινητοποίηση της ΧΙΙΙ Μεραρχίας. Στη συνεδρίαση της εθνοσυνέλευσης της 10ης  Μαΐου 1921, ο υπουργός των Στρατιωτικών ανέφερε προς το Σώμα ότι οι εκτελεσθέντες ανέρχονταν σε περίπου εκατόν σαράντα στρατιωτικούς και πολίτες. Ο βουλευτής της συμπολίτευσης Λεβίδης πρότεινε το εξής σχέδιο ψηφίσματος:

«Προκειμένου περί υποχρέου προς στράτευσιν ού ο αδελφός κατεδικάσθη και ετυφεκίσθη επί της τυραννίας υπό στρατοδικείου, εφαρμόζονται αι συνήθεις διατάξεις περί απαλλαγών εκ της στρατιωτικής υποχρεώσεως, λόγω φονευθέντος αδελφού εν πολέμω. Επίσης αι διατάξεις των Νόμων περί απονομής συντάξεως, λόγω στρατιωτικού πεσόντος εν πολέμω, επεκτείνονται προκειμένου και περί υπό στρατοδικείου ως άνω καταδικασθέντος και τυφεκισθέντος, είτε στρατιωτικού, είτε απλού πολίτου. Ο κ. Λεβίδης, καταλήγων, επιλέγει ότι επιβάλλεται εκδήλωσις εξαιρετικού σεβασμού και εξαιρετικής τιμής προς την μνήμην ανδρών των οποίων αι δοκιμασίαι και το αίμα διήνοιξαν την οδόν προς κατάρριψιν του οικοδομήματος της τυραννίας και αναστήλωσιν των ελευθεριών του Ελληνικού Λαού. (Χειροκροτήματα εκ της αιθούσης και των θεωρείων).»[26]

Ο καθείς αντιλαμβάνεται την αντίφαση. Η μετανοεμβριανή κυβέρνηση και γενικά η αντιβενιζελική-φιλοβασιλική παράταξη, μολονότι αποφάσισε να συνεχίσει το έργο του Βενιζέλου στην Μικρά Ασία —έργο απότοκο της εισόδου της Ελλάδας στον Α’ Π.Π. που αντιβενιζελική παράταξη είχε πολεμήσει ακόμη και με στασιαστικά κινήματα— ταυτόχρονα αποκαθιστούσε εκείνους τους στρατιωτικούς που στασιάζοντας ή λιποταχτώντας προσπάθησαν να ματαιώσουν την κινητοποίηση του Ελληνικού Στρατού την περίοδο 1917-1918. Κατόπιν των παραπάνω, ήταν αδύνατο για την κυβέρνηση της αντιβενιζελικής παράταξης να να λάβει σκληρά μέτρα για να αντιμετωπίσει τα φαινόμενα της ανυπακοής, της μαζικής ανυποταξίας και της λιποταξίας κατά την κινητοποίηση του Στρατού την εξεταζόμενη περίοδο. Πόλεμος όμως χωρίς Στρατιωτικό Ποινικό Κώδικα και έκτακτα στρατοδικεία δεν γίνεται.

Το απόσπασμα που ακολουθεί είναι ενδεικτικό για το ποια ήταν η ποινή που αντιμετώπιζαν οι ανυπότακτοι «εν καιρώ πολέμου» σε περίπτωση που συλλαμβάνονταν.

«Η υπηρεσία καταδιώξεως ανυποτάκτων ανακοινεί τα εξής: Γνωστοποιούμεν δια της παρούσης ότι πας συλλαμβανόμενος παρά των καταδιωκτικών αποσπασμάτων και μη έχων εν τάξει τα στρατολογικά του έγγραφα ή μη έχων επ’ αυτών επικεκολλημένην την φωτογραφίαν του και εσφραγισμένη παρά της Αστυνομικής αρχής θ’ αποστέλληται αμέσως εις το μέτωπον ή σώμα τι προς κατάταξιν αναλόγως της ηλικίας του»[27]

Επομένως ο ανυπότακτος αντιμετώπιζε την «ποινή» να τοποθετηθεί στη… λέσχη αξιωματικών της φρουράς «Πρέβεζας», που ενδεχομένως αποτελούσε και τον τόπο μόνιμης διαμονής του!

Οι επιπτώσεις από την ανοχή της πολιτείας στη μαζική ανυποταξία, και αργότερα στην επίσης μαζική λιποταξία, θα έχουν —μετά το πέρας των επιχειρήσεων προς την Άγκυρα— σοβαρές επιπτώσεις στο ηθικό και την πειθαρχία των Μονάδων, ειδικά σε αυτές που η διοίκηση ήταν προβληματική. Και αυτό επειδή οι μαχητές του Μετώπου της Μικράς Ασίας γνώριζαν το τι ακριβώς συνέβαινε πίσω.

Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και ιστορικής σημασίας η τοποθέτηση επί του υπόψη ζητήματος του τότε Συνταγματάρχη Πεζικού Ιωάννη Κωτούλα, διοικητή του 46ου Συντάγματος Πεζικού κατά την μάχη του Αλή Βεράν, η οποία βεβαίως διατηρεί την αξία της ακόμη και σήμερα[28].

Επανέλθωμεν εις την πειθαρχίαν. Πώς ταύτην εφηρμόσαμεν κατά τους τελευταίους πολέμους, ή μάλλον πως την κατενοήσαμεν, τα ακόλουθα αποδεικνύσουσι:

1ον) Ουδένα μη προσελθόντα εις την επιστράτευσιν και εκστρατείαν του 1912, ως και τας μετέπειτα, ουδένα λιποτάχτην κατεδίωξεν η πολιτεία· πάντας ημνήστευσε.

2ον) Ουδένα επίσης λιποτάχτην εκ της γραμμής μάχης, ρίψασπιν, φυγάδα, δειλόν κατεδίωξε· ημνήστευσε και τούτους.

3ον) Πάντας τους επανελθόντας εξ αιχμαλωσίας στοργικώς περιεπτύξατο προς βλάβην και αυτών των ιδίων, από των οποίων δεν διέκρινε τους ενόρκως εκτελέσαντας το καθήκον των και το ανεύθυνον της αιχμαλωσίας.

4ον) Δια τους εγκαταλείψαντας το μέτωπον μετά ή άνευ τμημάτων και μη εκτελέσαντας το καθήκον των προ του εχθρού κατά την υποχώρησιν του 1922 δεν ανεζήτησεν την δράσιν των και τα αίτια.

5ον) Κατά καιρούς στασιαστάς συνεχώρησε.

Πως ήδη εις μέλλουσαν επιστράτευσιν και εκστρατείαν θα αναζητήσωμεν όπως τηρηθή η πειθαρχία, δεδομένου ότι κατά το παρελθόν αύτη άλλως κατενοήθη; Δια να απαντήσωμεν εις την αμφιβολίαν αυτήν, ας εξετάσωμεν πως ήδη εφαρμόζομεν ή κατανοούμεν αυτήν εν ειρήνη εν τη σημερινή μας στρατιωτική ζωή.

6. Η ΔΥΝΑΜΗ ΠΟΥ ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΘΗΚΕ ΣΤΗ ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ ΗΤΑΝ ΚΑΤΩΤΕΡΗ ΑΥΤΗΣ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ

Θεωρώ ότι η δύναμη των 13.000 περίπου Ελλήνων της Μικράς Ασίας που προσήλθε υπό τα όπλα ήταν πάρα πολύ μικρή και ότι ο Μικρασιατικός Ελληνισμός μπορούσε να αποδώσει περισσότερους άνδρες στον διεξαγόμενο αγώνα. Η υπόψη κρίση μπορεί να αιτιολογηθεί όμως μόνο με έμμεσο τρόπο, δεδομένου ότι δεν διατίθενται ακριβή στοιχεία για τον Ελληνικό πληθυσμό της Μικράς Ασίας πριν από την Καταστροφή, και ειδικά για τον πληθυσμό που κατοικούσε στην κατεχόμενη από τον Ελληνικό Στρατό ζώνη. Κατόπιν τούτου η προσέγγιση στα πληθυσμιακά δεδομένα του Ελληνικού πληθυσμού της Μικράς Ασίας πριν από την Καταστροφή θα στηριχθεί αφ’ ενός στον αριθμό των εκ της Μικράς Ασίας προσφύγων που κατέφυγαν στην Ελλάδα, αφ’ ετέρου στα στοιχεία του αρχείου της ΔΙΣ για τον Ελληνικό πληθυσμό της Ζώνης των Σεβρών.

Ο αριθμός των προσφύγων των καταγομένων εκ της Μικράς Ασίας, σύμφωνα με την απογραφή του 1928[29], ανερχόταν σε 626.924 άτομα. Σε αυτούς δεν περιλαμβάνονται οι πρόσφυγες εκ του Πόντου και της Ανατολικής Θράκης ο αριθμός των οποίων ανερχόταν σε 182.169 και 256.635 αντίστοιχα. Ασφαλώς ο αριθμός των εκ της Μικράς Ασίας προσφύγων σε καμιά περίπτωση δεν αντιπροσωπεύει και τον πραγματικό Ελληνικό πληθυσμό της Μικράς Ασίας πριν την Καταστροφή, δεδομένου ότι ένα μεγάλο μέρος αυτού του πληθυσμού σφαγιάστηκε από τους Τούρκους κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας, κυρίως όμως μετά την αποχώρηση του Ελληνικού Στρατού από τη Μικρά Ασία. Ειδικότερα μάλιστα σε ότι αφορά τον ανδρικό πληθυσμό στρατεύσιμης ηλικίας που δεν μπόρεσε να διαφύγει έγκαιρα, αυτός σύμφωνα με διάταγμα του Νουρεντίν πασά, παρέμεινε σε ομηρεία στην Μικρά Ασία, στη συνέχεια οδηγήθηκε στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας και ένα μεγάλο μέρος του εξοντώθηκε κατά ανηλεή τρόπο στα περιβόητα «Αμελέ Ταμπουρού» (Τάγματα Εργασίας). Σχετικές πληροφορίες για το υπόψη ζήτημα μπορούν να αναζητηθούν στο βιβλίο του Αϊβαλιώτη ακαδημαϊκού Ηλία Βενέζη με τίτλο «Το νούμερο 31328 — το βιβλίο της σκλαβιάς». Ακόμη, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι ένα μέρος των εκ Μικράς Ασίας προσφύγων αποχωρώντας από τις πατρογονικές του εστίες είτε κατευθύνθηκε σε άλλες χώρες χωρίς να περάσει από την Ελλάδα είτε, αφού κατέφυγε αρχικά στην Ελλάδα, μετοίκησε μέχρι το 1928 σε άλλες χώρες, είτε το 1928 είχε αποβιώσει εξ αιτίας των κακουχιών κατά την διαρρεύσασα εξαετία από την Καταστροφή. Κατόπιν τούτων η εκτίμηση ότι στην κατεχόμενη από τον Ελληνικό Στρατό ζώνη θα πρέπει να διαβιούσε ένας Ελληνικός πληθυσμός 800.000 περίπου ατόμων, δεν πρέπει να βρίσκεται μακριά από την αλήθεια.

Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται και από έκθεση της Στρατιάς Μικράς Ασίας —άγνωστης ημερομηνίας— που διασώζεται στο αρχείο της ΔΙΣ[30], σύμφωνα με την οποία ο πληθυσμός της Ζώνης των Σεβρών ανερχόταν πριν το 1914 σε 548.174 Έλληνες και 500.000 Τούρκους. Κατά τους Τουρκικούς διωγμούς του 1914, 140.000 Ελληνικής καταγωγής άτομα κατέφυγαν ως πρόσφυγες στην Ελλάδα, ενώ άλλοι 50.500 εκτοπίστηκαν στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας. Μετά την αποβίβαση του Ελληνικού Στρατού στη Μικρά Ασία, 105.000 άτομα από αυτά που κατέφυγαν στην Ελλάδα επανήλθαν στις εστίες τους, ενώ από τους 50.500 εκτοπισμένους επανέκαμψε το 50%, με το άλλο 50% είτε να έχει πεθάνει, είτε να έχει εκτελεστεί από τους Τούρκους. Οι αριθμοί αυτοί συμφωνούν και με έρευνα της Αρμοστείας που υπολόγιζε τον Ελληνικό πληθυσμό της Ζώνης των Σεβρών σε 468.000 άτομα.

Θα πρέπει να ληφθεί όμως υπόψη ότι τον Μάρτιο του 1921 η Στρατιά Μικράς Ασίας κατείχε μία έκταση τριπλάσια αυτής της Ζώνης των Σεβρών, στην οποία κατοικούσαν σημαντικοί Ελληνικοί πληθυσμοί, ασφαλώς μικρότερης δυναμικότητας αυτής των Σεβρών.

Συνεπώς, η εκτίμηση ότι στην κατεχόμενη από τη Στρατιά Μικράς Ασίας ζώνη κατοικούσαν 800.000 περίπου Έλληνες δεν μπορεί παρά να προσεγγίζει την πραγματικότητα. Σε αυτόν τον πληθυσμό —και κατ’ αναλογία με ότι ίσχυε στην Ελλάδα όσο αφορά τον «ονομαστικό» πληθυσμό των κλάσεων— αντιστοιχούσαν για κάθε μία εκ των κλάσεων που κλήθηκαν υπό τα όπλα, 4.000 περίπου άνδρες. Επομένως η επιστράτευση 12 κλάσεων θα έπρεπε να αποδώσει τουλάχιστον 40.000 χιλιάδες άνδρες.

Συνεχίζοντας την έμμεση προσέγγιση του υπόψη ζητήματος, θα πρέπει να αναφερθεί ότι ο εκ Μικράς Ασίας ιατρός Σιώτης, ενεργώντας ως αντιπρόσωπος της Επιτροπής της Μικρασιατικής Άμυνας, κατά την συνάντησή του με τον πρωθυπουργό Δ. Γούναρη στις 17 Μαρτίου 1922, αποδέχθηκε ότι η στρατιωτική δύναμη που μπορούσε να οργανωθεί από τους Έλληνες της Μικράς Ασίας δεν μπορούσε να είναι ανώτερη των 60.000 ανδρών[31].

Δυστυχώς πολύ αργότερα  —και σε αυτή την περίπτωση—  λίγο πριν την Καταστροφή, θα μάθουμε ότι και πολλοί Έλληνες της Μικράς Ασίας, χρησιμοποιώντας διάφορους ευφάνταστους τρόπους απέφευγαν να προσέλθουν προς κατάταξη όταν καλούνταν υπό τα όπλα και επίσης ότι πολλοί από αυτούς που είχαν στρατευθεί, μετά τις επιχειρήσεις προς την Άγκυρα, λιποτάχτησαν μαζικά.[32],[33]

«[..] Άνδρας θέλει ο Μικρασιατικός αγών, και δώδεκα χιλιάδες Σμυρνιοί έγιναν ξένοι υπήκοοι για να αποφύγουν τη στρατολογία. [..] Ο ίδιος ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος [..] απέκαλυψεν ότι κατά χιλιάδας τρέχουν στα μητροπολιτικά γραφεία για να πάρουν ψεύτικα πιστοποιητικά και στα ξένα προξενεία για να αποκτήσουν ξένη υπηκοότητα, ή τέλος φυγαδεύονται από τους γονείς τους εις το εξωτερικόν. [..] Αλλά μήπως και ο ίδιος ο Πατριάρχης δεν φώναξε προ ημερών στο εκκλησίασμα ενός ναού στα Ταταύλα της πόλης: «Όλοι οι ανυπότακτοι και οι λιποτάκται να φύγετε γρήγορα για το μέτωπο και μη προφασίζεστε το καθεστώς.»[34]

(Σημείωση: Οφείλω θερμές ευχαριστίες στον ιστορικό ερευνητή κύριο Κωνσταντίνο Βλάσση, εκ των συντελεστών του εξαιρετικής ύλης περιοδικού του ειδικού τύπου «ΔΟΥΡΕΙΟΣ ΙΠΠΟΣ», του οποίου η αμέριστη βοήθεια στη συγγραφή του παρόντος κειμένου υπήρξε πολύτιμη.)

Παραπομπές

[1]  Εκδόσεις ΔΙΣ

[2]  Αρχείο ΔΙΣ

[3]  Αρχείο ΔΙΣ

[4]  Αρχείο ΔΙΣ

[5]  Αρχείο ΔΙΣ

[6]  Ημερήσιος Τύπος της εποχής

[7]  Αρχείο ΔΙΣ

[8]  Εκδόσεις ΔΙΣ

[9]  Αρχείο ΔΙΣ

[10] Αρχείο ΔΙΣ

[11] Αρχείο ΔΙΣ

[12] Αρχείο ΔΙΣ

[13] Εκδόσεις ΔΙΣ, Απομνημονεύματα Παπούλα

[14] Ημερήσιος Τύπος της εποχής

[15] Εκδόσεις ΔΙΣ

[16] Αρχείο ΔΙΣ

[17] Αρχείο ΔΙΣ

[18] Ημερήσιος Τύπος της εποχής

[19] Εκδόσεις ΔΙΣ

[20] Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος

[21] Εκδόσεις ΔΙΣ

[22] Εκδόσεις ΔΙΣ

[23] Εκδόσεις ΔΙΣ

[24] Ημερήσιος Τύπος της εποχής

[25] Μπουλαλά Κλ ., Η Μικρασιατική Εκστρατεία 1919-1922, Έκδοση 1959

[26] Ημερήσιος Τύπος της εποχής

[27] Ημερήσιος Τύπος της εποχής

[28] Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια

[29] Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος

[30] Αρχείο ΔΙΣ

[31] Αρχείο ΔΙΣ

[32] Εκδόσεις ΔΙΣ

[33] Μπουλαλάς., ό.π.

[34] Τζανακάρη Βασ., Δακρυσμένη Μικρασία, Έκδοση 2013

Advertisements

101 Responses to Η διαμόρφωση της δύναμης του ανθρώπινου δυναμικού του Ελληνικού Στρατού και ειδικότερα της Στρατιάς Μικράς Ασίας κατά το διάστημα 1η Μαρτίου – 21η Ιουνίου 1921, Μέρος Α’

  1. Demetrios says:

    Αν κρίνει κανείς από οικογενειακές μαρτυρίες, ακόμα και τραυματίες του 1912-13 με σχετικά σοβαρά τραύματα είχαν επιστρατευτεί κανονικά στη Μικρά Ασία (συγγενής που είχε χάσει το μάτι του στο 2ο Βαλκανικό, υπηρετούσε κανονικά στη Μικρά Ασία σαν έφεδρος υπαξιωματικός για παράδειγμα)

  2. Demetrios says:

    Ως προς το συνολικό αριθμό των ανυπότακτων, «Ο Ελληνικός Στρατός της πρώτης εκατονταετίας» του Στασινόπουλου του 1935 έχει μάλλον ενδιαφέροντες αριθμούς.

    Περιφέρεια Υπόχρεοι στράτευσης Ανυπότακτοι 1/6/1921 ανυπότακτοι % (υπολογ. δικός μου)
    Ι (Λάρισα) 52.706 15.337 29,09%
    ΙΙ (Αθήνα) 48.298 33.693 69,76%
    ΙΙΙ & ΙV (Πάτρα & Ναύπλιο) 86.580 42.645 49,26%
    ΧΙΙΙ (Χαλκίδα) 36.349 12.726 35,01%
    ΧΙV (Καλαμάτα) 34.315 13.299 38,76%
    ΣΔ Κρήτης 45.807 12.584 27,47%
    ΣΔ Αρχιπελ. 38.436 13.134 34,17%

    Κατά την έκθεση της ΕΥΣ που αναπαράγει ο Στασινόπουλος ως 30-40% του αριθμού των ανυπότακτων οφειλόταν σε μη εκκαθάριση των στρατολογικών καταλόγων αλλά και πάλι μιλάμε για τουλάχιστον 100.000 ανυπότακτους χωρίς να υπολογίζουμε τη Μακεδονία και την Ήπειρό. Επιπλέον βλέπουμε μια σαφέστατη διαφοροποίηση στα ποσοστά των ανυπότακτων ανά περιοχή, η Κρήτη έχει το μικρότερο ποσοστό ανυπότακτων και η Πελοπόννησος και η Αττικοβοιώτια κατ’ εξοχήν βασιλικές περιοχές τα υψηλότερα. Αγνόησαν οι μετα-Νοεμβριανές κυβερνήσεις την ανυποταξία στις περιοχές που κατεξοχήν τους υποστήριζαν; Μάλλον ναι αν κρίνουμε από τους αριθμούς…

  3. ΑΧΕΡΩΝ says:

    Κατατοπιστικώτατη όπως πάντα ἡ εργασία του Αρματιστή Ταξιάρχου,αλλά και τα δύο σχόλια του Demetrios σπάνε κόκκαλα.
    Αναπαριστώντας το τότε,και κάνοντας τις αναγωγές στο σήμερα,αβίαστη διαπίστωση είναι ότι στην Νεώτερη Ἑλλάδα ἡ κυρίαρχη πολιτκή πρακτική είναι ὁ κωλεττισμός,και αυτό εξηγεί πολλά.
    Δέν θα αντισταθώ στον πειρασμό να παρατηρήσω ότι ὁ Δ.Γούναρης,ειδικά αυτός,υπήρξε ανεκδιήγητος.
    Ἡ στάση του στο θέμα της επιστρατεύσεως,τόσο εξ αρχής,όταν δηλαδή επιβαλλόταν για την συνέχιση της Εκστρατείας,όσο και στην συνέχεια,όταν του ζητήθηκαν ενισχύσεις στην σύσκεψη της Κιουτάχειας,και αποσβολωμένος δήλωνε «μα,εγώ ευελπιστούσα ότι θα μπορούσα να ανακοινώσω την απόλυση κάποιων ηλικιών…»,είναι το λιγώτερο εξοργιστική.
    Μία έγκαιρη αποδυνάμωση του ιδίου και της πολιτικής του από τους Ηνωμένους,ίσως έσωζε την Πατρίδα από την καταστροφή,και τον ίδιο από το απόσπασμα,ἄν και είμαι πεπεισμένος ότι το τελευταίο το κέρδισε με την αξία του.

  4. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ says:

    Όσα περισσότερα μαθαίνω για τον Μικρασιατικό Πόλεμο,- κι ευχαριστώ γι αυτά τους άξιους συντάκτες των κειμένων της σελίδας- ,τόσο περισσότερο πείθομαι για τις εγκληματικές παραλείψεις και ανεπάρκειες τής πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας της περιόδου. Η οικογένεια του πατέρα μου κατέφυγε το 1915 από τα Αλάτσατα στην Θεσσαλονίκη , για να επιστρέψει το 1919 , πιστεύοντας ότι πλέον η πατρίδα τους έγινε Ελλάδα , για να ξεριζωθούν πάλι οριστικά το 1922 , αφού όμως ο παππούς μου απήχθη από τους Τσέτες για να μη επιστρέψει ποτέ. Στις συζητήσεις του πατέρα μου με τα αδέλφια του ( μακαρίτες όλοι προ πολλού), υπήρχε πάντα διαφωνία για τις ευθύνες των ηγετών για την καταστροφή , κι εγώ διατηρούσα μια συμπάθεια για τους 6 του Γουδή ,που όμως τώρα πια θεωρώ την τιμωρία τους δίκαιη.

  5. .+- says:

    Συγχαρητηρια για το εξαισιο κειμενο.

    Θα μου επιτρεψεις μια μικρη παρατηρηση:

    «..Συνεπώς, η εκτίμηση ότι στην κατεχόμενη από τη Στρατιά Μικράς Ασίας ζώνη κατοικούσαν 800.000 περίπου Έλληνες δεν μπορεί παρά να προσεγγίζει την πραγματικότητα…»

    Απο στοιχεια απογραφης που εχω στην κατοχη μου, ο μικρασιατικος πλυθησμος στην Ελληνικη κατεχομενη ζωνη ηταν περιπου 1 εκ. Απο αυτους οι Ελληνες ηταν περιπου 560 χλδ. Με την επιστρατευση του 1921, σε ρεαλιστικη βαση, με τους 19,5 χλδ επιστρατους, μαλλον ειχαν εξαντλησει τις δυνατοτητες που ειχαν. Δεν γνωριζω να υπαρχουν αναφορες οτι επαναληφθηκε και το 1922.

    μια αλλη μικρη παρατηρηση:
    «5 Έμπεδα Πεζικού Σ. Στρατού: Αξιωματικοί (;) , Οπλίτες 7.000..»
    Γνωριζεις ποσοι θα επρεπε, με βαση τους ΠΟΥ, να ειναι κανονικα στα εμπεδα;

    Και ενα ερωτημα προς διευκρηνηση:

    «..Η σημαντική αύξηση της δύναμης των προσκολλημένων στις Μ.Μ.Μ. του Γ΄ Σώματος Στρατού, οφειλόταν —μάλλον— στην προσκόλληση σε αυτό του 5ου Συντάγματος Πεζικού της Ι Μεραρχίας..»

    Γνωριζω οτι 1 ΣΠ της 11ης ΜΠ ειχε προσκοληθει στο Γ’ΣΣ τις παραμονες των επιχειρησεων.
    Αλλά οχι της 1ης ΜΠ.
    Δεν ειναι οτι αναφερεσαι στο 47ο ΣΠ, που χρεωθηκε τον ρολο ΣΠ «Μετοπισθεν» στο Βορειο τμημα της Στρατιας;

    Με εκτιμηση

    .+-

  6. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    Μια και βλέπω ότι να αναφύεται στα σχόλια το ζήτημα της εκτέλεσης των Έξι, να θυμίσω ότι αυτοί δικάστηκαν και εκτελέστηκαν με την κατηγορία ότι σκόπευαν εξ΄ αρχής και ενήργησαν έτσι ώστε να παραδώσουν την ελληνική μικρασία στον κεμαλικό στρατό. Με άλλα λόγια δεν κατηγορήθηκαν απλώς για λάθη και παραλείψεις αλλά για ηθελημένη προσπάθεια εξόντωσης της ελληνικής μικρασίας.

  7. Αρματιστής says:

    .+-
    Μάλλον οι αξιωματικοί είναι 100. Αλλά στο έγγραφο -λόγω της φθοράς- αυτό δεν φαίνεται. Δεν φαίνεται επίσης και η συνολική δύναμη.
    Στις επιχειρήσεις του Μαρτίου είχε δοθεί στο Γ’ Σ.Σ. το 5ο ΣΠ της Ι Μεραρχίας.
    Στις επιχειρήσεις του Ιουλίου είχε δοθεί στο Γ’ Σ.Σ. το 17ο ΣΠ της ΧΙ Μεραρχίας.

  8. Demetrios says:

    .+- Οι 550.000 προέρχονται υποθέτω από τον Πετζόπουλο «The Balkan exchange of Minorities and its impact on Greece» (ή τον Πάλλη που λίγο πολύ μας πάει στο ίδιο σημείο. Ωστόσο αφορούν μόνο στον πληθυσμό της ζώνης των Σεβρών. Δεν αφορούν ούτε στην περιοχή που είχε καταλάβει ο ΕΣ εκτός της ζώνης των Σεβρών η οποία είχε τουλάχιστον άλλες 250.000 Έλληνες (το βιλαέτι Προύσσας, είχε περί τις 274.000, μείον περί τις 32.000 της περιοχής Κυδωνιών δίνει περίπου 242.000, συν λίγες δεκάδες χιλιάδες στο βιλαέτι Αϊδινίου εκτός της ζώνης των Σεβρών) ούτε σε πρόσφυγες από το εσωτερικό της Μικράς Ασίας προς τη Σμύρνη.

    Οπότε οι 800.000 σύνολο είναι ένας λογικός υπολογισμός νομίζω.

  9. ΑΧΕΡΩΝ says:

    @ΚΛΕΑΝΘΗΣ
    Θα μου επιτρέψεις να πώ δυό λόγια για το Γουδή.
    Δέν υπάρχει αμφιβολία ότι ήταν δίκη σκοπιμότητος,στην πραγματικότητα όλες οἱ πολιτικές δίκες είναι δίκες σκοπιμότητος.
    Το είχα απωθήσει επί χρόνια,επειδή δέν ήθελα να γίνω εμμέσως απολογητής εκείνου του κουναβιού,του Ελ.Βενιζέλου-διότι στην Ἑλλάδα,ἤ μάλλον μεταξύ Ἑλλήνων όπου γής,όταν ξεβρακώνεις τους μέν,είσαι με τους δέ,ἄν πἀλι τουςξεβρακώσεις όλους,σου την λένε «ἔ,με ποιούς είσαι ρε φίλε;»
    Όμως,τα τελευταία χρόνια γίνεται μία προσπάθεια ολικής επαναφοράς,με την αναθεώρηση της δίκης,με την μαρτυροποίηση των Έξη,εμμέσως με δαιμονοποίηση της Μικρασιατικής Εκστρατείας,της Μεγάλης Ιδέας,εν τέλει του Στρατεύματος και της Εθνικής Άμυνας-αλλά και των προσφύγων.
    Ωστόσο,επειδή ἡ Μικρασιατική Καταστροφή επήλθε εξ αιτίας λαθών τα οποία δέν δικαιολογούνται,και αφού έσκασε στα χέρια τους ἡ βόμβα,οἱ Έξη,ἤ μάλλον όλοι όσοι ανέλαβαν την προεδρία της κυβερνήσεως και κρίσιμα υπουργεία και την αρχιστρατηγία όταν επισυνέβη αυτή,θα έπρεπε τουλάχιστον…να αυτοκτονήσουν.
    Φέρουν μέρος της ευθύνης,εφόσον λύσσαξαν να διαδεχθούν τον Ελ.Βενιζέλο,πράγμα που «πέτυχαν» τον Νοέμβριο του 1920,υποσχόμενοι «τα παιδιά μας πίσω».
    Αλλά,όπως και με το «λεφτά υπάρχουν»,κάτι άλλο εννοούσαν.
    Ἄν αυτό το άλλο ήταν ἡ παγκοίνως γνωστή -και αποδεκτή- κουτάλα,ἤ κάτι πιό βαθύ,πιό μεγάλο,δέν είναι δυνατόν να ιχνηλατηθεί σε ένα σχόλιο,αλλ᾿ούτε κἄν να αποδειχθεί σε μία δίκη.
    Τότε,όπως και σήμερα,υπάρχουν πορτοπαράθυρα για να την κάνουν οἱ υπαίτιοι με το φωτοστέφανο του μάρτυρα,ἤ σάπια σανίδια στα οποία να στηριχθεί μία κατηγορία,ώστε να καταπέσει.
    Και βεβαίως,ούτε στο Γουδή προσήχθησαν όλοι οἱ υπαίτιοι,έλλειπαν ὁ Βενιζέλος και ὁ Στεργειάδης για παράδειγμα,ίσως και ὁ Παπούλας-ἄν και αυτός παρουσιάστηκε ὡς μάρτυς κατηγορίας!
    Θα μου πείς τώρα,γιατί να πληρώσουν το μάρμαρο οἱ Έξη…
    Μά,ἄν προέκυπτε ,όπως κόντεψε,ένας θρίαμβος,δέν θα τον οικειοποιούντο;
    Εδώ,έφτασαν να πανηγυρίζουν υπαρκτές αλλά και ανύπαρκτες νίκες οἱ «Επίστρατοι» στην Αθήνα,τραγουδώντας «του αητού ὁ γυιός»,και πυροβολώντας στον αέρα (με ποιά πυρομαχικά άραγε,αυτά που έλλειπαν απο την Μικρασία;),και ενίοτε οἱ σφαίρες να βρίσκουν και κανέναν «αχώνευτο»,σάν τον Καβαφάκη.
    Ἔ,λοιπόν,όπως οικειοποιούντο υποτιθέμενες νίκες,ώφειλαν να χρεωθούν και μία πραγματική Καταστροφή.
    Και τον Άλ Καπόνε για ανθρωποκτονίες τον κυνηγούσαν οἱ «Αδιάφθοροι»,αλλά για φορολογικά μπόρεσαν να τον μπουζουριάσουν.
    Όπως το έθεσε ὁ Στάθης Πρωταίος,συγγραφέας του βιβλίου «Ἡ δίκη των Ἕξ»,ὁ Στρατός διψούσε για αίμα,οἱ πρόσφυγες διψούσαν για αίμα,από εκεί και πέρα προσθέτω εγώ ότι ἡ βενιζελική παράταξη αλλά και ἡ καταρρακωμένη τιμή τους Έθνους διψούσε για αίμα,ίσως το Γουδή να απέτρεψε και έναν εμφύλιο.
    Αλλά μετά βεβαιότητος τροφοδοτεί μία πόλωση και έναν διχασμό-σύμφωνα και με τις παραδόσεις του Έθνους.

  10. .+- says:

    @Demetrios says: 20 Ιουνίου 2017 στο 00:18

    οχι δεν ειναι απο εκει. Ειναι απο στοιχεια απογραφης του 1920-21. Σαντζακια Σμυρνης & Μαγνησιας, στα οποια μεχρι και το 1921 ειχε συγκροτηθει ελληνικη διοικηση. Οι αλλες περιοχες δεν ειχαν οργανωθει ακομη διοικητικα και για αυτο δεν μπορει να πει με σιγουρια καποιος οτι ηταν «..τοσοι» και να τους θεωρησεις σαν «δεξαμενη» προσωπικου για τον ΕΣ. Οι «σιγουροι», οι περισσοτεροι, ηταν στην πολη της Σμυρνης. Κατανοω οτι σε ενδιαφερει η αποδοση των κλασεων.

    Μην ξεχνας οτι η χρονικη περιοδος ειναι μετα το τελος του Α’ΠΠ και εντωμεταξυ συνεβησαν παρα πολλα που ειχαν αλοιωσει σε σημαντικο βαθμο την συνθεση των πλυθησμων. Εαν οι περισσοτεροι ηταν γεροι, μητερες και παιδια και οχι αρρενες προς στρατευση, αυτο δεν το ξερουμε με σιγουρια. Αλλα ειναι το ποιο πιθανο. Οποτε η αποδοση των κλασεων ισως να ηταν εξαιρετικα μειωμενη σε σχεση με την αναλογια που συνηθως αντιστοιχει κατα την διαρκεια της ειρηνικης περιοδου.

    Το 1922 οταν προσπαθησαν να αυτονομησουν την Σμυρνη και να συγκροτησουν και στρατευμα, αλλα τελικα δεν εκαναν τιποτα, ισως ηταν -αναμεσα στα αλλα- γιατι ηδη ο τοπικος πλυθυσμος ειχε δωσει τα «ρεστα» του.

    .+-

  11. .+- says:

    @ ΑΧΕΡΩΝ says: 20 Ιουνίου 2017 στο 02:05

    Συμφωνω.

    Ο Ε. Βενιζελος, μαλλον ειχε ερθει σε αδιεξοδο (διπλοματικο, πολιτικο, στρατιωτικο, οικονομικο) απο τον σεπτεμβριο του 1920 και ισως «την εκανε» δια των εκλογων.
    Αυτοι που τον «ακολουθουσαν» απλα τα παρατησαν με την εναλλαγη της κυβερνησεως.
    Αλλα ομως δεν πιστευω οτι ηταν «τυφλοι».
    Κρατησαν ομως «κλειστο» το στομα τους.

    Οι «αλλοι», απλα πιστεψαν οτι θα «θριαμβευαν» εκει που ο Βενιζελος απετυχε. Διαπιστωσαν το λαθος τους με σημαντικη καθυστερυση, αλλα επελεξαν να συνεχισουν, μεχρι που τους εσκασε η «βομβα» και την πατησαν με τραγικη καταληξη για ολους.

    Ισως αυτο να ειχε δει ο Ι. Μεταξας και να αρνηθηκε την παραμικρη συμμετοχη στο δραμα που παιζονταν.

    .+-

  12. PROMAXOS says:

    Εξαιρετικό, όσο και συγκλονιστικό κείμενο. Και μόνο η υστέρηση της ονομαστικής δύναμης των κλάσεων σε σχέση με την ηλικιακή ομάδα είναι σοκαριστική. Κανονικά, δεν θα έπρεπε να βρίσκεται στο μέτωπο οπλίτης με ηλικία μεγαλύτερη των 28 ετών.

    Εξίσου σοκαριστική η απροθυμια των Μικρασιαστών να στρατευτουν, σε πλήρη αντίθεση με Μακεδόνες, Ηπειρώτες, Αιγαιοπελαγίτες και Κρήτες κατά τους Βαλκανικούς. Είναι μεν βέβαιο ότι ένα σημαντικό μέρος του νεαρού άρρενος πληθυσμού είχε εξοντωθεί στα άμελε ταμπούρου (ή από τους ληστές/ατάκτους που μάστιζαν τους ελληνικούς πληθυσμούς κατά τον Α ΠΠ) αλλά 13.000 προς 40.000 είναι λιγότερο από το 1/3 της απόδοσης σε σχέση με την «ευρωπαική» Ελλάδα. Άντε να δεχθούμε ότι θα απέδιδαν τα 2/3, αυτό θα σήμαινε άλλους 13.000, η δύναμη μιάμιση μεραρχίας που τόσο έλλειψε και προ της Άγκυρας που η μάχη χάθηκε παρά τρίχα (θα είχε κερδηθεί ο πόλεμος, αν είχε κερδηθεί η μάχη αυτή) και το 22 στην εξέχουσα του Αφιόν Καραχισάρ (αν δεν είχε αποτραπεί η ήττα, θα είχε αποτραπεί τουλάχιστον η καταστροφή και μάλιστα στις διαστάσεις που έλαβε).

    Και μια ερώτηση. Τι είναι οι Μ.Μ. των Σ.Σ.;

  13. ΑΧΕΡΩΝ says:

    @PROMAXOS
    Μή Μεραρχιακές Μονάδες

  14. ilias stampoulidis says:

    θα ηθελα να προσθεσω στο θεμα καποια οικογενειακα στοιχεια.
    ο προπαππος μου σμυρνιος μαγαζατορας ειχε επιστρατευτει απο τους τουρκους στον ΑΠΠ και ειχε σταλεί στο ερζερουμ να σπαει πετρες στα βουνα μαζι με πολλους Ιωνες που πεθαιναν σαν μυγες. δραπετευσε 2 φορες και επεστρεψε στη σμυρνη με τα ποδια, τον πιασανε και θα τον κρεμουσαν οι τουρκοι αλλα του εδωσαν χαρη. η οικογενεια του ζητιανευε για να ζησει (τοτε 3 παιδια). οταν ηρθε ο ΕΣ φυσικα χαρηκαν πολυ αλλα που μυαλο για καταταξη στον ΕΣ…
    θελω να πω οτι οι τουρκοι εκαναν καλη προληπτικη δουλεια με τα ταγματα εργασιας και οι ιωνες ειχαν φτασει στα ορια τους οταν ηρθε ο ΕΣ το 1919 γι αυτο δεν πηγαν μαζικα να καταταχτουν…
    βεβαια οι ιωνες δεν ηταν και πρωτοι στ αρματα οπως πχ οι ποντιοι. ο ποντιος προπαππος μου σιδερας στο επαγγελμα ηταν μεγαλος ανταρτης μεσα στα αρματα στην σαμψουντα αλλα δυστυχως αυτους τους εγκαταλειψαμε….

  15. ilias stampoulidis says:

    να προσθεσω μια σκεψη μου.
    οπως συζηταμε για επιστρατευση των ιωνων στα 1921 νομιζω οτι και οι τουρκοι της ιωνιας (ιδιως παιδια προυχωντων) θα επρεπε να επιστρατευτουν απο τον ΕΣ και να σταλουν να σπανε πετρες σε ξερονησια οπως εκαναν οι νεοτουρκοι με τους ιωνες. Ετσι πιθανα θα περιοριζαμε τους τσετες και θα χαμε ομηρους (διαπραγματευτικο χαρτι) αλλα εμεις αλλου….

    πηγαινοντας στη Μ. Ασια επρεπε να μαστε αδιστακτοι και ετοιμοι για ολα αλλιως…

  16. Γιάννης Γ. says:

    Οι έξι δολοφονήθηκαν κυρίως επειδή, όπως μαρτυρεί ο ίδιος ο Πολίτης σε επιστολή του, παρά τη Μικρασιατική καταστροφή και παρά την αλλαγή του καθεστώτος, ο «κωνσταντινισμός» ήταν ακόμα πολύ ισχυρός και, συνεπώς, εάν γίνονταν εκλογές, όπως είχε εξαγγελθεί στην επαναστατική προκήρυξη, ήταν πολύ πιθανό να τις κέρδιζε. Δεύτερος κατά σειρά λόγος, έπρεπε άρον άρον να τους φορτώθεί η απώλεια της Θράκης πριν ο κόσμος συνειδητοποίηση πως οι βενιζελικοί ήταν απλώς θύματα εξαπάτησης από τους συμμάχους που ισχυρίζονταν πως αν, δήθεν, έφευγε ο Κωνσταντίνος και το καθεστώς γινόταν φιλοανταντικό η Ελλάδα θα καταξιωνόταν της συμμαχικής υποστήριξης. Έτσι στήθηκε μια ολόκληρη σκηνοθεσία με βαλτούς να φωνάζουν για κρεμάλες στην προορισμένη να προετοιμάσει τις εκτελέσεις συγκέντρωση της 9ης Οκτωβρίου ώστε να φανεί πως ο κόσμος διψούσε για αίμα και πως οι εκτελεστές ανταποκρίνονταν στο λαϊκό αίσθημα.

    Οι εξωδικαστικές δικαιολογίες των δολοφονιών ήταν να εκδηλωθεί έμπρακτα η σύμπλευση με την Αντάντ και να ενισχυθεί ο Βενιζέλος στον διπλωματικό του αγώνα. Μετά από χρόνια ανακάλυψαν πως έτσι, τάχα, συγκροτήθηκε η στρατιά της Θράκης.

  17. .+- says:

    @ Γιάννης Γ. says:23 Ιουνίου 2017 στο 16:30

    «..πριν ο κόσμος συνειδητοποίηση πως οι βενιζελικοί ήταν απλώς θύματα εξαπάτησης από τους συμμάχους που ισχυρίζονταν πως αν, δήθεν, έφευγε ο Κωνσταντίνος και το καθεστώς γινόταν φιλοανταντικό η Ελλάδα θα καταξιωνόταν της συμμαχικής υποστήριξης…»

    Μεχρι σε ποιο βαθμο μπορει να υποστηριχτει οτι ειναι απολυτα ορθη η παραπανω εκφραση;
    Μεχρι σε ποιο βαθμο, οι ελληνικες βλεψεις και οι αντιστοιχες συμμαχικες, «ταυτιζονταν» και απο ποιο σημειο και μετα διαφοροποιηθηκαν και οι «δρομοι χωρισαν»; Αντιληφθηκαν οι «Βενιζελικοι», ή και οι «Βασιλικοι» οτι υπηρξε μια διαφοροποιηση; αντιληφτηκαν οτι ο «ανεμος» ειχε αλλαξει; Μεχρι σε ποιο βαθμο το οραμα της «Μεγαλης Ιδεας» τους ειχε μαγνητησει και τους επηρεασει στις αποφασεις τους;

    .+-

  18. Β.Α. says:

    Επειδή ακόμα δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε για τις ευθύνες της Ήττας και γιατί υπάρχουν ακόμα κάποιοι που προσπαθούν να αθωώσουν του ενόχους, ας δούμε και ένα άλλο στοιχείο που δεν υπήρχε στη δικογραφία και αφορά τη γραμμή της κυβέρνησης Γούναρη-Πρωτοπαδάκη για απαγόρευση εξόδου των Ελλήνων (και Αρμενίων φυσικά) από τη Μικρά Ασία.
    Μια γραμμή που νομοθετήθηκε αρχικά με το νόμο 2870/Ιούλιος 1922, περί απαγόρευσης της εξόδου και την υλοποίησε ως εκπρόσωπος της μοναρχικής ελληνικής κυβέρνησης ο Αριστείδης Στεργιάδης, αρμοστής της Ελλάδας στη Σμύρνη.
    https://kars1918.files.wordpress.com/2011/04/ceb4ceb1cf86cebdceaecf82.jpg

  19. Νομίζω ότι η απαγόρευση της εξόδου του ελληνικού πληθυσμού από την Ιωνία, ασχέτως της σημασίας της καθ’εαυτής, δεν μπορεί να συσχετιστεί αιτιωδώς με την αποτυχία της Εκστρατείας και την πρόκληση της Καταστροφής – και είναι οι ευθύνες για την πρόκληση (και όχι για τη διαχείριση) της Καταστροφής που κυρίως έχουν σημασία.

  20. Β.Α. says:

    @Βελισάριος Πολύ σωστά. Η διαχείριση της επόμενης μέρας είναι ένα άλλο θέμα από αυτό της ανάρτησής σας. Το σχόλιό μου γράφτηκε με αφορμή ενός σχολίου που έγινε παραπάνω και αφορούσε την Δίκη των Εξ…

    Εάν υπάρχει μια κάποια συσχέτιση, είναι ότι το πνεύμα της μετανοεμβριανής διαχείρισης εμπεριείχε τόσο την αποστροφή προς την (βενιζελική) Μικρασιατική εκστρατεία, όσο και την απέχθεια προς τους Μικρασιάτες….

    Όσον αφορά τη δική σας ανάρτηση: ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ…..

  21. .+- says:

    @Β.Α. says:28 Ιουνίου 2017 στο 12:16

    Φιλτατε, θα μου επιτρεψεις ενα μικρο προσωπικο σχολιο.
    Η Μικρασιατικη αναμεσα στα αλλα, κατα εμε, υποφερε απο ενα σοβαρο προβλημα προπολεμικης προπαρασκευης του ΕΣ. Ειτε υπηρχε ο Βενιζελος, ειτε οχι και στην θεση ηταν καποιος αλλος, υπηρχε αυτο το ζητημα. Η παρουσια του Βενιζελου δεν ειναι στοιχειο που απο μονο του επιτρεπει την λυση του προβληματος της προπαρασκευης του ΕΣ. Δεν ηταν ο «μαγος» που μπορουσε να λυσει τετοια προβληματα με το κτυπημα δυο δαχτυλων ή με μαγικο ραβδί.
    Η Μικρασιατικη εθετε συγκεκρημενες προκλησεις στις ΕΕΔ, κυριως στον ΕΣ. Προκλησεις που ποτε το ΓΕΣ πριν δεν ειχε βρεθει αντιμετωπο σε τετοια εκταση. Ουτε στην Ουκρανια ειχαν τετοιο ζητημα.
    Οταν ξεκινησαν την προοωθηση προς τα ανατολικα, σε φασεις, με την γνωστη επιλογη για «αλματα», δεν ηταν «ετοιμοι» και ποτε δεν προβληματιστηκαν. Δεν θελησαν να πιασουν το ταυρο της προπαρασκευης απο τα κερατα απο την αρχη απο το 1919. Ακομη και οι αναφορες της οργανωσης με τις μεταβολες με τους Π.Ο.Υ. το 1920-21, ειναι «δουλεια του ποδαριου» (δεν εγιναν ποτε επισημες) που εγινε την τελευταια στιγμη με την παρουσια αυτοσχεδιασμου και πατεντες (για παραδειγμα βλεπε σχετικο πινακα με την οργανωση ΣΠ το 1920-21 και την μειωμενη παρουσια ημιόνων σε αλλο κειμενο του μπλογκ) απεναντι σε προβληματα οργανωσης που προϋπηρχαν και δεν ειχαν λυθει.
    Αυτοι που την πληρωσαν το 1923, πολιτικοι & στρατιωτικοι, την πληρωσαν γιατι ηταν ατυχοι και τους κληρωσε το «λαχειο της καταστροφης». Με αυτον τον τροπο ομως απεδειξαν οτι ειχαν τον ιδιο βαθμο ανευθηνοτητας απεναντι σε ολους. Η καταστροφη θα ερχονταν το ιδιο. Ισως νωρητερα, ισως αργοτερα, αλλα θα ερχονταν το ιδιο.
    φιλικά

    .+-

  22. Τα ιστορικά δεδομένα, πάντως, διαφωνούν με αυτή την περίεργη απόφανση.

    Είναι γεγονός ότι αυτή την πτυχή δεν την έχουμε αναπτύξει μέχρι τώρα, αλλά η εξελισσόμενη φύση της Εκστρατείας (όπως και κάθε πολέμου, άλλωστε) ήταν κεντρικό στοιχείο της.

    Για να το πούμε πιο απλά, έστω και συνοπτικά: Την άνοιξη του 1919 δεν καλούταν κανείς να λύσει (ούτε «τελικά», ούτε «αναπόφευκτα») το πρόβλημα της άνοιξης του ’21 ή το πρόβλημα του θέρους του ’22 (ούτε και του θέρους του ’21). Άρα, δεν θα μπορούσε, ούτε και όφειλε, να κάνει τις αντίστοιχες προετοιμασίες. Η φύση του προβλήματος άλλαζε μέσα τον χρόνο. Γι΄αυτό ακριβώς ο Θουκυδίδης έγραψε: «Οι καιροί ου μενετοί«. Κατ’ εξοχήν στον πόλεμο.

    Γι’ αυτό και το πιο συγκλονιστικό έγγραφο της Μικρασιατικής Εκστρατείας είναι το Υπόμνημα Γουβέλη (όχι, φυσικά, οι δύο πρώτες παράγραφοί του, που συνήθως δημοσιεύει ο Ριζοσπάστης).

  23. .+- says:

    @Βελισαριος says: 28 Ιουνίου 2017 στο 15:01

    «..Την άνοιξη του 1919 δεν καλούταν κανείς να λύσει (ούτε «τελικά», ούτε «αναπόφευκτα») το πρόβλημα της άνοιξης του ’21 ή το πρόβλημα του θέρους του ’22 (ούτε και του θέρους του ’21). Άρα, δεν θα μπορούσε, ούτε και όφειλε, να κάνει τις αντίστοιχες προετοιμασίες…»

    Θελω να επιστησω την προσοχη σου σε δυο πτυχες:

    1. Την ανοιξη ομως του 1919, το ΓΕΣ ηταν σε θεση να παραταξη με τους ΠΟΥ του Α’ΠΠ μολις 10-11 ΜΠ και 1 ΤΞΙ με χιλια ζορια. Εαν βασηστουμε στην οργανωση του 1913-14, δηλαδη της ειρηνικης περιοδου, ειναι εφμανεις οι διαφορες στην εμπολεμη συνθεση των μοναδων και το αριθμητικο ελλειμα σε ΜΠ (-3). Αρα εαν, λεω, εαν το επιθημητο, ηταν να ανασυγκροτηθει το στρατευμα πανω σε εκεινα τα δεδομενα, των 14 ΜΠ του 1913, οπως το πρσπαθησαν απο τις συνεχεισεις συγκροτησεις ΜΠ μεχρι και το 1921, ενσωματονοντας την εμπειρια και τις μεταβολες που ηταν αποτελεσμα της ελληνικης συμμετοχης του Α’ΠΠ, υπηρχε «προβλημα».

    2. Σιγουρα το προβλημα της ανοιξης του 1921 δεν μπορει να θεωρηθει οτι ειναι το ιδιο. Αλλάζει παλι και τον ιουνιο του 1921. Οπως επισης και τον ιουλιο μετα την γνωστη «συναξη» της στρατιωτικης με την πολιτικη ηγεσια.

    Αλλα θελω να επιστησω την προσοχη, οτι η Ελλαδα, επελεξε να συνεχισει ΜΟΝΗ της τουλαχιστον απο τον Αυγουστο του 1920 αν οχι και νωρητερα. Για εμενα, με το «φυλο συκης» της συμμαχικης «ειρηνοποιησης» ειχε αποφασηστει η διεισδυση ανατολικα απο τον απριλιο του 1920.

    Τη ζητημα λοιπον, ειτε ετσι, ειτε αλλοιως, προσωπικα θεωρω υπηρχε. Και η απαιτηση για τις αντιστοιχες προετοιμασιες θεωρω επισης οτι υπηρχε και αυτη.

    .+-

  24. Περιέργως, από την ανάλυση αυτή λείπει ο αντίπαλος.

    Έτσι, συγκρίνεται η σύνθεση του ΕΣ της άνοιξης του 1919 με τη σύνθεσή του το 1913-14, πράγμα προδήλως άστοχο. Με το κριτήριο αυτό (όχι αποκλειστικό, αλλά σημαντικό), το ζητούμενο είναι η σύγκριση της συνθέσεως (κι ακόμη καλύτερα, αν και πιο δύσκολο: της πολεμικής ισχύος) του ΕΣ και του ΤΣ καθώς εξελίσσεται ο χρόνος. Εκεί είναι το ζήτημα, κι όχι αν το 1919 ο ΕΣ είχε τη σύνθεση του ’13-14, του ’18 ή του ’21.

  25. .+- says:

    @Βελισαριος says: 28 Ιουνίου 2017 στο 15:24
    Σε οτι αφορα του αντιπαλους, ειμαστε υποχρεωμενοι να λαβουμε υποψη, οχι μονο την βραχυπροθεσμη κατασταση στην βαλκανικη αλλα και την εξελιξη της μεσοπροθεσμα.
    Μπορεσα και ειδα οτι για παραδειγμα, το 1919 η Αλβανια ηταν εστια ασταθειας, πραγμα που ειχε οδηγησει το ΓΕΣ να διατηρει σε επαγρυπνηση την 8η ΜΠ στην Ηπειρο με αυξημενο προσωπικο.
    – Η βουλγαρια με τους κομιτατζηδες υποχρεωσε το ΓΕΣ να διατηρει σε επαγρυπνηση 3 με 4 ΜΠ, ορισμενες χωρις πυροβολικο και περιορισμενο Πζ και στην Μακεδονια & Θρακη. Γνωριζαν και οτι υπηρχε σε κατασταση «υπνωσης» ο Βουλγαρικος στρατος. Ποτε δεν ηταν σιγουροι. Δεν ειχαν υσυχους υπνους, ασχετα εαν δεν το ελεγαν δημοσια (βλεπε ΔΙΣ/ΓΕΣ επιχειρησεις σε θρακη 1919-1922)
    – Στην Τουρκια, ο Μ. Κεμαλ, εξακολουθουσε να ενισχυεται με καθε μεσο. Δεν εφτασε τυχαια το καλοκαιρι του 1921 να απρατασει στο Εσκη Σεχηρ τις δυναμεις που παρεταξε.
    Δεν νομιζω οτι υπαρχει θεμα του να εντοπιστει ο «αντιπαλος» που να υποχρεωνει την διατηρηση του οργανωτικου σχηματος του 1913. Ισως το 1919 να ηταν ηδη παροχημενο και να ηταν απαραιτητο ενα αλλο με περισσοτερες δυναμεις.
    «..το ζητούμενο είναι η σύγκριση της συνθέσεως (κι ακόμη καλύτερα, αν και πιο δύσκολο: της πολεμικής ισχύος) του ΕΣ και του ΤΣ καθώς εξελίσσεται ο χρόνος…»
    Σημαντικες πληροφοριες τις δινει η ΓΕΣ/ΔΙΣ μεσα απο τα βιβλια της. Δεν ειναι «ολα» αλλα ειναι πολλά.
    .+-

  26. ΑΧΕΡΩΝ says:

    @Βελισάριος
    Έχω καταθέσει και παλαιότερα την γνώμη μου για την στρατιωτική στάση μας στην Μικρά Ασία.
    Πιστεύω ότι ήταν λάθος το «βλέποντας και κάνοντας».
    Έπρεπε να χυμήξουμε ενόσω δέν υπήρχε σοβαρή στρατιωτική αντίδραση,τό ότι γίναμε «κυανόκρανοι» της Αντάντ,έπρεπε να είναι το πρόσχημα και όχι οἱ τροχοπέδες-χειροπέδες της Εκστρατείας,
    Σχετικά με την απαγόρευση εξόδου των μικρασιατικών πληθυσμών,βεβαίως δέν είναι αυστηρώς στρατιωτικό κριτήριο για να συσχετισθεί με την έκβαση της Εκστρατείας.
    Είναι όμως,νομίζω,μία κραυγή απελπισίας,μία φωτοβολίδα που φωτίζει την οπτική των κυβερνώντων σχετικά με την στρατιωτική πτυχή του προβλήματος,δηλαδή δείχνει ότι οἱ τότε κυβερνώντες δέν διαβλέπουν αίσιο τέλος της Εκστρατείας,και το ίδιο και ὁ πληθυσμός.
    Κάποιοι πιστεύουν ότι όταν ψηφίστθηκε ὁ σχετικός νόμος,ήταν αποφασισμένο να εκκενωθεί στρατιωτικώς ἡ Μικρά Ασία,και το ζητούμενο ήταν να αποτραπεί ακριβώς το προσφυγικό κύμα που δημιουργήθηκε τον Σεπτέμβριο του 1922 και διήρκεσε άνω του ενός έτους,και έφερε την γνωστή ανθρωπιστική-κοινωνική κρίση.
    Από την άνεση και ασφάλεια της Αθήνας,δέν ήταν δύσκολο για τους όποιους κυβερνώντες να αφήσουν τον μικρασιατικό πληθυσμό στο έλεος του Κεμάλ,προκειμένου να τον εξαργυρώσουν στο πλαίσιο ενός διπλωματικού διακανονισμού,τύπου Λωζάνης.
    Εδώ όμως,ανακύπτουν ερωτηματικά.
    Όταν ψηφίζεται ὁ σχετικός νόμος,ούτε ἡ Στρατιά συμπύσσεται από την Εξέχουσα,ώστε είτε να εγκατασταθείσ την γραμμή Φιλαδελφείας,που είχε προτείνει ὁ Χατζανέστης,είτε να εκκενώσει την Μικρασία,όπως υποπτεύονται κάποιοι.
    Κάτι σάν σπρώξιμο κάτω απο το χαλί.
    Ἄν το δείς όμως καχύποπτα,ούτε στον Μικρασιατικό πληθυσμό αφήνουν διέξοδο διαφυγής,ούτε στην Στρατιά.

  27. Γιάννης Γ. says:

    Ουδέποτε, από την έναρξη του Μεγάλου Πολέμου το 14 έως και την Μικρασιατική καταστροφή, υπήρξε ταύτιση συμφερόντων μεταξύ Ελλάδος και Αντάντ. Η απουσία αυτή σύμπτωσης συμφερόντων εξηγεί και τη στάση των αντιβενιζελικών απέναντι στον πόλεμο πολύ καλύτερα και δικαιότερα απ΄ ότι η υποτιθέμενη γερμανοφιλία τους. Θα προτιμούσα όμως να μην επεκταθώ σε θέματα που δεν αναφέρεται η συγκεκριμένη ανάρτηση ή που δεν έχουν αποτελέσει ήδη αντικείμενο συζήτησης.
    Δεν έχω πεισθεί, λοιπόν, πως η ανοχή των μετανοεμβριανών στην ανυποταξία και λιποταξία οφείλεται σε στενά κομματικά κριτήρια. Πώς εξηγείται τότε ότι δεν είχαν κηρύξει καν στρατιωτικό νόμο και λογοκρισία με αποτέλεσμα ο κάθε Καβαφάκης (ο οποίος βέβαια κακώς δολοφονήθηκε και του οποίου τον θάνατο η κήρυξη λογοκρισίας θα είχε προλάβει) να αρθρογραφεί εν μέσω πολέμου ισχυριζόμενος πως η υπόθεση είναι χαμένη εκτός κι αν παραιτηθεί ο βασιλιάς? Εάν τους ενδιέφεραν μόνο τα στενά κομματικά κριτήρια, δεν θα είχαν κομματικό συμφέρον να υποχρεώσουν σε σίγηση κάθε αντίθετη φωνή μέσω της επιβολής της δικαιολογημένης λόγω του πολέμου λογοκρισίας?
    Επαρκέστερη απάντηση, για μένα, είναι εκείνη που αποδίδει την ανοχή των μετανοεμβριανών στην αυτοπαγίδευση τους στην πολιτική τους συμπεριφορά πριν γίνουν κυβέρνηση. Από τότε που η Αντάντ έφερε στην εξουσία τον Βενιζέλο και ιδιαιτέρως από τότε που τελείωσε ο Μεγάλος Πόλεμος, οι αντιβενιζελικοί ένα και μόνο σύνθημα προέβαλαν στον αντιβενιζελικό τους αγώνα:την τυραννομαχία. Όταν λοιπόν έγιναν κυβέρνηση προφανώς και ήταν απρόθυμοι να υιοθετήσουν συμπεριφορές που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως τυραννικές όπως εκείνες του προκατόχου τους και που είχαν στηλιτεύσει ως τέτοιες. Δεν ήταν θέμα λοιπόν να μη δυσαρεστήσουν ψηφοφόρους τους όσο το να φανούν πολιτικά συνεπείς.
    Εάν πράγματι είναι έτσι, τότε όμως θα πρέπει να αποδοθούν και οι προσήκουσες ευθύνες στον Βενιζέλο και στο προεκλογικό του ψέμα, το οποίο βέβαια δεν κατάφεραν να διαχειριστούν σωστά οι της Ηνωμένης Αντιπολίτευσης όταν έγιναν κυβέρνηση. Ο Βενιζέλος διεξήγαγε τις εκλογές με την επιχειρηματολογία πως η συνθήκη των Σεβρών ήταν συνθήκη ειρήνης και πως ο πόλεμος είχε τελειώσει και πως τώρα θα είχε όλο τον χρόνο να ασχοληθεί με την εσωτερική αναδιοργάνωση. Αποστράτευσε δε και μία κλάση δύο μέρες πριν τις εκλογές. Αντί δηλαδή να προετοιμάσει τον λαό για την μεγαλύτερη προσπάθεια που θα έπρεπε να καταβληθεί και την ευρύτερη επιστράτευση που ενδεχομένως θα έπρεπε να γίνει ώστε να επιβληθεί η συνθήκη, εκείνος έκανε άρση του στρατιωτικού νόμου ώστε να διεξαχθούν οι εκλογές και προπαγάνδιζε πως οι εξωτερικές υποθέσεις είναι ουσιαστικά λυμένες και δεν κινδυνεύουν παρά από την επαναφορά του Κωνσταντίνου. Άντε τώρα να κηρύξουν στρατιωτικό νόμο για την ίδια υπόθεση οι αντιβενιζελικοί για την οποία λίγους μήνες πριν τον είχε καταργήσει ως περιττό ο μεγάλος πολιτικός τους αντίπαλος.
    Για το ψέμα του αυτό μέμφεται έντονα τον Βενιζέλο ο Κονδύλης.
    Τώρα, με αυτά τα δεδομένα υπόψη, όταν όλοι, από τον Γούναρη μέχρι τον βενιζελικό Σπυρίδωνος, λένε πως τα αποτελέσματα των επιστρατεύσεων του 21 ξεπέρασαν κάθε προσδοκία και πως ο κόσμος στρατεύτηκε με ενθουσιασμό, εγώ προσωπικά τους πιστεύω. Αφήστε δε που, σύμφωνα με τον Στρατηγό, δεν υπήρχαν και τα όπλα για να στρατευθούν περισσότερες κλάσεις.

  28. @ Γιάννης Γ.
    Αυτό είναι ένα πραγματικά παράδοξο σχόλιο στο άρθρο.

    Τι λέει το σχόλιο;

    α) Η ανοχή των μετανοεμβριανών στην ανυποταξία και λιποταξία δεν μπορεί να οφείλεται σε στενά κομματικά κριτήρια. (Το νόστιμο είναι ότι για την ανοχή των αντιβενιζελικών στην ανυποταξία και τη λιποταξία φταίει… ο Βενιζέλος – και να του αποδοθούν οι προσήκουσες ευθύνες (για το ότι ο Γούναρης έδειχνε ανοχή στην ανυποταξία και λιποταξία))

    β) Τούτων δοθέντων (δηλαδή της παραδεκτής ανοχής των μετανοεμβριανών στην ανυποταξία και λιποταξία – απλά φταίει ο Βενιζέλος), οι επιστρατεύσεις του ’21 ξεπέρασαν κάθε προσδοκία και ο κόσμος στρατεύθηκε με ενθουσιασμό.

    γ) Έτσι κι αλλιώς, δεν υπήρχαν όπλα για περισσότερους, άρα (κατά τον Στρατηγό) δεν μπορούσαν να στρατευθούν περισσότερες κλάσεις.

    Φαντάζομαι ότι είναι προφανές ότι το σχόλιο πάσχει από εσωτερικές αντιφάσεις, ακόμη κι εν αγνοία του κυρίως άρθρου.

    Δε μπορεί και να υπήρχε ανοχή στην ανυποταξία και η επιστράτευση να ήταν επιτυχής (φυσικά, η εμπλοκή της έννοιας των «προσδοκιών» είναι ενδιαφέρουσα: άμα περίμεναν ότι δεν θα στρατευθεί κανένας, όντως ήταν επιτυχής), και να μη… χώραγαν περισσότεροι στον στρατό «επειδή δεν υπήρχαν όπλα». Να θυμίσω ότι δε μπορούσε να γίνει καν αναπλήρωση απωλειών, δηλαδή δεν υπήρχαν άνθρωποι να πάρουν τα όπλα των απωλεσθέντων.

    Τώρα, εν όψει των στοιχείων του άρθρου, το σχόλιο γίνεται ακόμη πιο παράδοξο:

    Κατ’ αρχάς, το άρθρο παραθέτει δύο βασικά στοιχεία, μαζί με τα τεκμήριά τους: πρώτον, ότι υπήρχε μεγάλη ανυποταξία (βάσει των στοιχείων – που φαντάζομαι ότι δεν αμφισβητούνται), και δεύτερον ότι ακόμη και οι στρατευθέντες δεν αποστέλλονταν στις μάχιμες μονάδες που τους είχαν ανάγκη αλλά ένας απαράδεκτα μεγάλος αριθμός (και από στρατολογικής απόψεως απαράδεκτος, και από απόψεως αναγκών των μονάδων απαράδεκτος) παρέμενε σε ασφαλείς θέσεις στα μετόπισθεν.

    Αν αντιλαμβάνομαι καλά, αυτά τα δύο σημεία αμφισβητούνται στο τέλος, με τον ισχυρισμό ότι, εν πάση περιπτώσει «όλοι, από τον Γούναρη μέχρι τον βενιζελικό Σπυρίδωνος, λένε πως τα αποτελέσματα των επιστρατεύσεων του ’21 ξεπέρασαν κάθε προσδοκία «. Όπως πραναφέρθηκε, τα στοιχεία είναι συγκεκριμένα και εύγλωττα, και λένε ότι: η επιστράτευση δεν απέδωσε τους αναμενόμενους αριθμούς, και ότι (με αρκετά πρόσθετα στάδια), στις μονάδες δεν έφτασαν οι αναμενόμενοι και απαιτούμενοι για τις πολεμικές επιχειρήσεις άνδρες. Αυτά, από τα στοιχεία. Ότι ο Γούναρης λέει πως η επιστράτευση ήταν «πέραν πάσης προσδοκίας», δεν λέει τίποτα απολύτως – την προσωπική του εγκληματική ευθύνη κάλυπτε. Το ότι ο Σπυρίδωνος (που δεν ήταν ακριβώς «βενιζελικός» – επί κυβερνήσεως Μεταξά διετέλεσε Υπουργός Σιδηροδρόμων αρχικά (και Σιδηροδρόμων και Αυτοκινήτων, εν συνεχεία), από τις 14 Αυγούστου 1936 έως τις 12 Δεκεμβρίου 1938, οπότε παραιτήθηκε) διαπιστώνει ότι η επιστράτευση ξεπέρασε κάθε προσδοκία (γιατί προφανώς, με αυτά που συνέβαιναν, η προσδοκία ήταν ότι δεν θα επιστρατευθεί κανείς), δεν λέει κάτι. Ο Σπυρίδωνος είναι ο υπεύθυνος της διοικητικής μέριμνας της ΣΜΑ, και όχι του προσωπικού της. Ο επιτελάρχης της Στρατιάς Πάλλης (ήκιστα βενιζελικός) δεν φαίνεται να συμμεριζόταν την άποψή του πάντως, όταν θεωρούσε ότι η κυβέρνηση «εμπαίζει» τη Στρατιά στο θέμα της αποστολής ανδρών.

    Τώρα, το επιχείρημα ότι η νέα κυβέρνηση βασικά δεν πάτασσε την ανυποταξία για να μη δώσει την εντύπωση «τυραννίας», όπως ο προκάτοχός της Βενιζέλος, είναι επίσης παράδοξη αντίληψη. Κατ’ αρχάς, η επιβολή των στρατολογικών νόμων είναι απλή τήρηση υφισταμένων νόμων, δεν είναι λήψη αυταρχικών μέτρων. Αν η κήρυξη επιστράτευσης ήταν «τυραννικό» μέτρο, τότε ας μην προκήρυσσαν επιστράτευση (αλλά τότε θα έπρεπε να σκεφτούν τι διαφορετικό θα έκαναν). Αλλά αφού την προκήρυξαν… πώς ακριβώς την προκήρυξαν; Ως εθελοντική δραστηριότητα; Τι ακριβώς σήμαινε, εν καιρώ πολέμου, η κατάργηση του Στρατιωτικού Ποινικού Κώδικα; «Κατάργηση της τυραννίας» ή «φιλελευθεροποίηση»;! Κι είναι δυνατόν να αποδίδονται ευθύνες στην προηγούμενη κυβέρνηση για την αδράνεια της επομένης; Αν δεν μπορούσαν να διαχειριστούν μια επιστράτευση εν καιρώ πολέμου, τότε κακώς διεκδίκησαν την εξουσία (και την ευθύνη της) εν καιρώ πολέμου. Αν δεν μπορούσαν να κάνουν μια επιστράτευση που προκήρυσσαν, ας άφηναν τον Βενιζέλο που μπορούσε. Αλλά «και η εξουσία σε μας, και η ευθύνη στους άλλους» δεν υπάρχει, παρά μόνον στο μυαλό του Γούναρη. Παρεμπιπτόντως, γι’ αυτό ακριβώς εκτελέστηκε στο Γουδή. Επειδή, ως υπεύθυνος πρωθυπουργός, έφερε την ευθύνη για την ήττα. Και, παρεμπιπτόντως, αυτό είναι ένα ενδιαφέρον στοιχείο που πρέπει να καταλάβει ο κάθε πολίτης: η εξουσία και τα «χαϊλίκια» της πάνε αδιαιρέτως μαζί με πολύ βαριές ευθύνες. Από τις οποίες δεν μπορεί ο καθένας να απαλλάσσεται όταν τα πράγματα δεν του πάνε καλά. Αυτή η στάση του Γούναρη είναι που μας κατατρύχει μέχρι σήμερα, από την «καμένη γη» του Ανδρέα μέχρι τις «αυταπάτες» του Αλέξη.

    Και τι ακριβώς είναι αυτή η «φιλελεύθερη» εφαρμογή του επιστρατευτικού νόμου; Προκηρύσσουμε (κατά τον νόμο) επιστράτευση, αλλά αν κανείς δεν προσέλθει, δεν θα χαλάσουμε και τις καρδιές μας – δεν είμαστε και τύραννοι, δα, εμείς (σαν τον γνωστό επάρατο «τύραννο»). Δεν γνωρίζω κανέναν πόλεμο παγκοσμίως που να έχει διεξαχθεί έτσι.

    Επιπλέον, όλως τυχαίως, και σύμφωνα με όλες τις μαρτυρίες, η «ελαστικότητα» επιδεικνυόταν συστηματικά εκεί που υπήρχε σχέση πολιτικής φιλίας με την αντιβενιζελική παράταξη. Όλες οι μαρτυρίες, από τις προσωπικές του καθενός, μέχρι τον τύπο της εποχής, αυτό λένε. Άλλωστε όλα τα επίσημα μέτρα, ένα κλείσιμο ματιού ήταν – τα αναφέρει ο Αρματιστής αναλυτικά στο κείμενο: αναστολή του ΣΠΚ εν καιρώ πολέμου (!), διάταγμα «περί απαλλαγής από πάσης καταδιώξεως ανυπότακτων και λιποτακτών» της 21ης Δεκεμβρίου 1921 (με δυνατότητα… εξαγοράς των στρατολογικών υποχρεώσεών), απλή στράτευση «εις σώμα τι» στους συλλαμβανομένους ανυποτάκτους ως… ποινή, όλα αυτά δεν είναι μέτρα «φιλελευθεροποίησης» αλλά απλής διευκόλυνσης της ανυποταξίας. Τι σχέση έχουν αυτά τα μέτρα με τη «μη επιβολή στρατιωτικού νόμου», ως απόδειξη του φιλελεύθερου χαρακτήρα της αντιβενιζελικής κυβέρνησης; Πως θα διευκολυνόταν η φυγοστρατία με κήρυξη στρατιωτικού νόμου; Εδώ ανέστελλαν την εφαρμογή του ΣΠΚ.

    Τελικά, τα πράγματα είναι απλά: Αν κανείς δεν δέχεται τα αναφερόμενα στο κείμενο στοιχεία, είναι προφανώς εύλογο να διαφωνεί και με τα συμπεράσματα του, οπότε θα πρέπει να προσκομίσει άλλα στοιχεία, ή, εν πάση περιπτώσει, να κλονίσει σοβαρά την αξιοπιστία τους. Αν, όμως, δέχεται τα στοιχεία, τότε είναι πραγματικά παράδοξο το πώς μπορεί να σχηματίζει διαφορετικό συμπέρασμα από αυτό που αδρότατα διαγράφουν τα ίδια τα στοιχεία.

    Κάτι τελευταίο ως προς τον ισχυρισμό του Στρατηγού ότι «δεν υπήρχαν όπλα για περισσότερες κλάσεις». Νομίζω ότι ένα από τα βασικά προβλήματα της ιστοριογραφίας της Μικρασιατικής Εκστρατείας είναι ότι οι αυθαίρετοι αφορισμοί διαφόρων εμπλεκομένων, ιδίως αυτών που είχαν κάποιον αμφιλεγόμενο ρόλο, έχουν συσκοτίσει τη συζήτηση. Και μία από τις πολλές πολύτιμες υπηρεσίες των φίλων Αρματιστή και Κλεάνθη είναι η προσεκτική διερεύνηση αφορισμών ή, γενικότερα, αυθαίρετων αντιλήψεων που έχουν επικρατήσει σχετικά με την Εκστρατεία. Ήδη, σε αυτό το κείμενο, η «Στρατιά των 200.000 ανδρών» που κυριαρχεί στις ιστορικές αναφορές, γίνεται κάπως χλωμή – κι αυτό φυσικά δεν είναι απλό «ζήτημα αρχής» – έχει πρακτικές επιπτώσεις στη στρατιωτική προσπάθεια της χώρας.

  29. Ilias stampoulidis says:

    Σχετικα με το «δεν υπηρχαν οπλα για ολους » να σας πω οτι στο πεζικο του κεμαλ σχεδον οι μισοι ηταν ενοπλοι πριν την επιθεση στο Αφιον Καραχισαρ οι αλλοι μισοι ηταν αοπλοι και περιμεναν πισω να παρουν τα οπλα απο τους σκοτωμενους. Ετσι ολοι αξιοποιουνταν!
    Δυστυχως ξεχασαμε τους χιλιαδες ποντιους που περιμεναν να συμμετεχουν στον πολεμο αλλα οι εντολες απ εξω ηταν «ξεχαστε τον Ποντο» και εμεις φυσικα μοκο….

  30. Demetrios says:

    Για να προσπαθήσω να αποφύγω κατά το δυνατόν τον πειρασμό των πολιτικών σχολίων, ας μείνουμε στους αριθμούς. Ο Στρατηγός μας λέει ότι… «δεν υπήρχαν όπλα» άρα υπονοείται προς τι να επιστρατευτούν και περισσότεροι άνδρες και να πειράξουν οι Βασιλικές κυβερνήσεις την πολιτική τους πελατεία. (Την πολιτική τους πελατεία; Ο Στασινόπουλος έχει και έναν πολύ ενδιαφέροντα πίνακα με φυγόστρατους που κατατάχτηκαν στην Κρήτη όταν λήφθηκαν δραστήρια μέτρα για την κατάταξή τους από τα μέσα του 1921 και το 1922. Μόνο που υπάρχει το μικρό ζήτημα ότι τα μέτρα λήφθηκαν στην Κρήτη που είχε το μικρότερο ποσοστό ανυποτακτών της χώρας ενώ δεν λήφθηκαν ταυτόχρονα στην Πελοπόννησο και την Αττικοβοιωτία που είχαν τα υψηλότερα. Σε τι διέφερε πολιτικά η Κρήτη από την Πελοπόννησο και την Αττικοβοιωτία;)
    Οπότε αφού «δεν υπήρχαν όπλα» ξέρουμε τους αριθμούς του οπλισμού που ήταν διαθέσιμος; Ξέρουμε ότι τα παρακάτω εξακολουθούσαν να υπάρχουν διαθέσιμα στις αποθήκες τη δεκαετία του 1930 ήτοι ΜΕΤΑ την καταστροφή. Τα στοιχεία από τη σχετική έκδοση της Στρατιωτικής Ιστορίας.
    Maxim M1908: 170
    Swarzlose M1907/12: 230
    St Etienne M1907: 2300
    Chauchat: 6000
    Mannlicher M1903: 104700
    Mannlicher 8mm (Βουλγαρίας): 16700
    Mauser 7.65mm (Τουρκίας):36150
    Mauser G98 (7.92mm): 9150
    Berthier & Lebel (8mm): 59.000
    Gras: 60.000
    Nagant: 1.700
    Rubin-Martin: 2.900
    Εδώ μετράω αρκετό οπλισμό δυνητικά για 239.000 άνδρες, συν τα Γκρά για βοηθητικούς σχηματισμούς στα μετόπισθεν 299.000 άνδρες. Τώρα πόσες ήταν οι απώλειες του ΕΣ σε ελαφρύ οπλισμό όταν κατέρρευσε το μέτωπο; Ξέρουμε ότι η Ελλάδα είχε παραλάβει 193.569 Mannlicher ως το 1922 άρα 88.869 έχουν χαθεί (προφανώς τα περισσότερα τον Αύγουστο του 1922) ότι από τα 380 Swarzlose λείπουν 150. Για τα υπόλοιπα δεν έχω εικόνα αλλά δεν νομίζω οι Ελληνικές απώλειες ελαφρού οπλισμού το 1922 να ήταν μόνο Mannlicher. Να παρατηρήσω μόνο ότι ο Errickson στο Defeat in Detail αναφέρει ότι 70.000 τυφέκια χάθηκαν στη Θεσσαλονίκη όταν αυτή απελευθερώθηκε ενώ ο ΕΣ συνέλαβε τουλάχιστον 59.000 Τουρκούς αιχμαλώτους το 1912-13. Οπότε η πιθανότητα ότι πριν την καταστροφή τα πρώην Τουρκικα Mauser να ήταν αρκετά πάνω από 50-60.000 μου φαίνεται λογική, οι 36.000 που σώθηκαν περιλάμβαναν και λάφυρα του 1919-22 όχι μόνο του Ά Βαλκανικού. Πολύ θα θελα ένα ακριβή πίνακα με τις παραλαβές Γαλλικού υλικού το 1917-1921, αν κάποιος έχει κάποιον θα του ήμουν ευγνώμων. Ελλείψει αυτών αν μπορώ να κάνω κάποιες απλές υποθέσεις… ο στρατός της Εθνικής Αμύνης είχε περίπου 60.000 άνδρες και Γαλλικό οπλισμό. Στις άλλες 7 μεραρχίες του 1918 προβλέπονταν 40 Lebel ανά λόχο για τα βομβιδοβόλα οπότε7.560 σύνολο ενώ άλλες 20.000 αγοράστηκαν το 1921. Οπότε συνολικά μαλλον μιλάμε για υλικό για περί τις 90.000 από τον οποίο σώζεται υλικό για 70,000.
    Συνεπώς για να καταλήξω. Μετά την καταστροφή υπάρχει αρκετός οπλισμός για ως 299.000 άνδρες. Η καταστροφή κοστίζει μάλλον υλικό για περί τις 104-132.000 άνδρες (70-88.000 Μανλιχερ, 14-24.000 Μαουζερ, 20.000 Γαλλικά). Οπότε προ της καταστροφής δυνητικά υπάρχουν αρκετά όπλα για 400-430.000 άνδρες ακόμη και χωρίς επιπλέον προμήθειες οπλισμού. Από τις 307.000 ως τις 400-430.000 υπάρχει μια κάποια απόσταση…

  31. Γιάννης Γ. says:

    Ας μην ξεχνάμε πως οι πόλεμοι του 97 του 12 και του 13 ήταν πολύ σύντομοι πόλεμοι. Στον Α Παγκόσμιο η Ελλάδα μπήκε αργά. Συνεπώς η Ελλάδα δεν ήξερε πως είναι να πολεμάς επί μακρόν. Τα έκτακτα μέτρα του Βενιζέλου για να πετύχει η επιστράτευση του αποδόθηκαν στο ότι δεν είχε τον λαό με το μέρος του.
    Συνεπώς οι μετανοεμβριανοί είχαν μείνει με το ότι ο ενθουσιασμός και η πίστη αρκούν για να σε βγάλουν πέρα σε ένα πόλεμο. Κι από αυτά ξεχείλιζαν. Είχαν τον λατρεμένο βασιλιά, την Μεγάλη Ιδέα, το αίσθημα πως πολεμούσαν για την Ελλάδα και όχι για ξένα συμφέροντα κλπ. Δεν τους χρειάζονταν τυφεκισμοί και στρατοδικεία. Τους ήταν ξένα. Όταν όμως η κατάσταση χρονίζει και βρίσκεσαι απροσδόκητα εγκλωβισμένος στα χιονισμένα χαρακώματα του Αφιόν και ο ενθουσιασμός σταδιακά εξατμίζεται και οι διαρροές γίνονται μάστιγα τότε αρχίζεις να καταλαβαίνεις ότι χρειάζεται και η πυγμή. Πέρασε καιρός για να το μάθουν οι μετανοεμβριανοί, όσο το έμαθαν, και να έρθει ο Χατζανέστης να προσπαθήσει να συμμαζέψει την κατάσταση.
    Ο Έλληνας λοιπόν είχε μάθει μόνο να προελαύνει. Γι αυτό κι έπεσε το ηθικό μετά την υποχώρηση στον Σαγγάριο. Και για την προέλαση χρειάζεσαι τους πρόθυμους. Και οι πρόθυμοι φαίνονταν στο Επιτελείο υπεραρκετοί. Έναν σύντομο πόλεμο θα έκαναν σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους. Γρήγορη προέλαση, συντριβή του Κεμάλ, επιβολή της θέλησης στους Τούρκους και τους Συμμάχους. Για ποιο λόγο να κυνηγούν στα βουνά τον κάθε φυγόστρατο αφού μέχρι να τον φέρουν πίσω θα είχε τελειώσει ο πόλεμος?
    Από τη στιγμή όμως που τα πράγματα δεν πήγαν όπως τα περίμεναν, η ανεκτικότητα που ως τότε ήταν ανωτερότητα, εκδηλώθηκε ως πρόβλημα.

  32. Γιάννης Γ. says:

    Ξαναδημοσιεύω το σχόλιο μου που χάθηκε και του οποίου αυτό που δημοσιεύτηκε είναι συνέχεια.

    @ Βελισάριος

    Και γιατί δεν γίνεται μια επιστράτευση να είναι επιτυχής ενώ υπάρχει ταυτόχρονα ανοχή στην ανυποταξία? Να που η επιστράτευση του Απριλίου του 21 απέδειξε ότι γίνεται. Όταν ο λαός αναγνωρίζει το καθεστώς και τον σκοπό για τον οποίο καλείται να πολεμήσει, προσέρχεται για στράτευση χωρίς εξαναγκασμούς. Δείχνεται κι έτσι το μέτρο της επιτυχίας της συγκεκριμένης επιστράτευσης.

    Η έννοια των «προσδοκιών» όσο «ενδιαφέρουσα» κι αν είναι δεν μπήκε στη συζήτηση από μένα. Τη χρησιμοποιεί και η ΔΙΣ όπως αναφέρει και ο κύριος Λουμιώτης. Ο Κονδύλης, που επίσης θεωρεί την επιστράτευση επιτυχημένη, την αναφέρει ως «προβλέψεις».

    «Ο ελληνικός λαός γενναίος και πατριωτικός πάντοτε, ανταπεκρίθη εις την πρόσκλησιν μετά προθυμίας αξιεπαίνου. Η απόδοσις των κληθεισών ηλικιών υπερέβη τας προβλέψεις του Επιτελείου», γράφει.

    Ούτε ξέρω κανέναν βενιζελικό να κατηγόρησε τους μετανοεμβριανούς για ανεπιτυχή επιστράτευση ενώ θα ήταν το πρώτο που θα τους καταλόγιζαν για να δείξουν την ασυμφωνία μεταξύ κυβέρνησης και λαού. Κι αυτά ενώ ο Βενιζέλος μετά την πτώση του διακήρυσσε ανά τον κόσμο την κόπωση του ελληνικού λαού κι ότι δεν ήταν πια για πόλεμο.

    Δεν τίθεται από μένα θέμα αμφισβήτησης των αριθμών που παραθέτει ο συγγραφέας κύριος Λουμιώτης, παρότι στο θέμα των ερμηνειών των δικαιολογημένα μη προσελθόντων προς κατάταξη αναγκάζεται εκ των πραγμάτων να καταφύγει σε εκτιμήσεις και υποθέσεις. Τίθεται όμως θέμα ερμηνείας των αριθμών. Προφανώς το να κριθεί μια επιστράτευση επιτυχημένη ή όχι είναι συνάρτηση κι άλλων παραγόντων. Για παράδειγμα, τι απέδωσαν αναλογικά οι προηγούμενες επιστρατεύσεις στις οποίες προέβη το ελληνικό κράτος? Ή, τι θα απέδιδε μια επιστράτευση διεξαχθείσα από βενιζελική κυβέρνηση? Τί σήμαινε επιτυχημένη επιστράτευση για την εποχή?

    Πρέπει δηλαδή, πριν χαρακτηρίσουμε μια επιστράτευση ως αποτυχημένη λόγω των αριθμών, να εξετάσουμε γιατί, παρότι οι αριθμοί είναι αυτοί που είναι, η επιστράτευση κρίθηκε από όλους ως επιτυχημένη. Οι πολιτικοί και στρατιωτικοί της εποχής είχαν κάποια γνώση και εμπειρία βάσει των οποίων έκριναν την επιστράτευση θετικά. Δεν μπορώ εγώ να επιβάλλω ιδεατά, σημερινά ή δικά μου κριτήρια στις συνθήκες του τότε. Χωρίς μια τέτοια εξέταση αδυνατώ να συμφωνήσω με την άποψη περί αποτυχημένης επιστράτευσης. Δεν μπορώ παρά να συνταχθώ με τους μάρτυρες της εποχής που ομόφωνα την χαρακτηρίζουν επιτυχημένη.

    (Για τον Πάλλη δεν γνωρίζω σε ποια εποχή αναφέρεται. Μήπως αναφέρεται στις επιχειρήσεις του Μαρτίου και στην καθυστέρηση αποστολής των ενισχύσεων που ζήτησε ο Παπούλας)?

    Μα είναι γεγονός, θα μου πεις, πως από τη Στρατιά λείψανε άντρες. Σύμφωνοι. Όμως αυτό το ανακάλυψαν ανατολικά του Σαγγάριου. Μέχρι τότε πίστευαν πως είχαν αποκτήσει τέτοια αριθμητική υπεροχή που ήταν αρκετή με την κατάλληλη διεξαγωγή των επιχειρήσεων να επιτευχθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα..Ούτε θυμάμαι στη σύσκεψη της Κουτάχειας να τέθηκε θέμα επάρκειας ανδρών.

    Συμφωνώ πως θα μπορούσαν να υπάρχουν εκείνοι που θα έπαιρναν τα όπλα των απωλεσθέντων, όπως έκανε κι ο Κεμάλ. Τέτοια ώρα τέτοια λόγια όμως. Πολλά θα μπορούσαν να γίνουν. Το ότι δεν προβλέφθηκαν ωστόσο, δεν σημαίνει πως οι έξι έπρεπε να δολοφονηθούν. Οι ευθύνες του Γούναρη και των κυβερνώντων έπρεπε να αναζητηθούν και να αποδοθούν από την επόμενη εθνοσυνέλευση όπως εξήγγειλε αρχικά και η επανάσταση. Έλα όμως που και η επόμενη εθνοσυνέλευση ήταν πιθανότατο, παρά την ήττα, να ήταν αντιβενιζελική. Αλλά έχω πει τη γνώμη μου γιατί δολοφονήθηκαν οι έξι. Ας μην επεκταθώ.

    Εξήγησα γιατί θεωρώ πως η αυστηροποίηση μέχρι και την κήρυξη στρατιωτικού νόμου θα εξυπηρετούσε εκτός από τη διεξαγωγή του πολέμου και τα στενά κομματικά συμφέροντα των μετανοεμβριανών. Δεν είδα αντίλογο σε αυτό. Το σχόλιο σου παρουσιάζει να διαφωνούμε αν καλώς η κακώς οι μετανοεμβριανοί υπήρξαν ανεκτικοί. Συμφωνώ κι εγώ ότι κακώς υπήρξαν ανεκτικοί. Στο γιατί διαφωνούμε.

    Πάμε λοιπόν στο γιατί.

    Το άρθρο του κυρίου Λουμιώτη αντιπαραθέτει τις βενιζελικές πρακτικές των στρατοδικείων και των τυφεκισμών με την απουσία τέτοιων πρακτικών από τους μετανοεμβριανούς. Δεν εξηγείται αυτή η διαφορά πρακτικών απλώς με μικροκομματικά κριτήρια λες και αυτοί που θα καταδιώκονταν θα ήταν μόνο αντιβενιζελικοί. Πρόκειται για διαφορετική θεώρηση των πραγμάτων. Πράγματα που εμάς σήμερα μας φαίνονται προφανή για τη διεξαγωγή ενός πολέμου τότε δεν ήταν και τόσο. Ο κύριος Λουμιώτης παραθέτει τον Κωτούλα που λέει πως ούτε στους πολέμους του 12-13, επί Βενιζέλου δηλαδή, καταδιώχθηκαν οι ανυπότακτοι και οι λιποτάκτες. Αντιθέτως όλοι αμνηστεύθηκαν.

    Άρα ήταν πάγια πρακτική η ανεκτικότητα και όχι κάτι που εισήγαγαν οι μετανοεμβριανοί. Επίσης αποδεικνύεται πως όχι μόνο επιτυχημένες επιστρατεύσεις αλλά και νικηφόροι πόλεμοι επιτυγχάνονται παρά την ανεκτικότητα.

    Αυτό που συνέβη λοιπόν, ήταν το εξής. Οι μετανοεμβριανοί, με βάση τα αποτελέσματα της επιστράτευσης, θεωρούσαν πως είχαν υπερεπαρκές στράτευμα για να υποτάξουν τον Κεμάλ. Οπότε δεν χρειαζόταν να προβούν σε ενέργειες που θεωρούσαν, όχι αδικαιολόγητα, τυραννικές. Η εμπειρία του 12-13 συνηγορούσε στην ανεκτικότητά τους. Βέβαια, η ανεκτικότητά τους αυτή, προϊόντος του χρόνου, υπέσκαπτε τη συνοχή του στρατεύματος. Ο δε Βενιζέλος από την άλλη, συναντώντας την απροθυμία του κόσμου να στρατευτεί, και μην έχοντας αρκετό στράτευμα να επιδείξει στην Αντάντ, ήταν αναγκασμένος να επιβληθεί μέσω των τυφεκισμών και μέτρων που φαίνεται πως, όσο απαραίτητα κι αν μας φαίνονται σήμερα για την επιτυχή διεξαγωγή ενός πολέμου, ήταν για την Ελλάδα της εποχής πρωτόγνωρα και εκλαμβάνονταν, λόγω και του διάχυτου και, για μένα, δικαιολογημένου αντιβενιζελισμού, ως τυραννικά..

    Απ΄ότι φαίνεται και από τα γραπτά των στρατιωτικών της εποχής, η Ελλάδα συνειδητοποίησε μόλις το 22 και εξαιτίας της ήττας πως πόλεμος χωρίς έκτατα μέτρα είναι δύσκολο να ευοδωθεί. Ως τότε η επιτυχία των επιστρατεύσεων και η διατήρηση του ηθικού βασίζονταν στον ενθουσιασμό που προκαλούσαν είτε η Μεγάλη Ιδέα είτε ο βασιλιάς, ή, (λιγότερο), ο εμπνευσμένος ηγέτης. Άρα θεωρώ και αστήρικτο και άδικο για τους μετανοεμβριανούς να τους αποδίδονται μικροκομματικές και κακές προθέσεις για την ανεκτικότητα του επέδειξαν.

    Όσο για τις όποιες ευθύνες του Βενιζέλου στην όποια απροθυμία για στράτευση παρουσιάστηκε, πέρα από την άστοχη, αν όχι κακόβουλη, μετεκλογική διάγνωσή του περί κόπωσης του ελληνικού λαού, θα παραθέσω και πάλι τον Κονδύλη:

    «… είναι ανάξιον σοβαράς κυβερνήσεως το προεκλογικό κόλπο του Βενιζέλου, το οποίον ερρίφθη είς τον ελληνικόν λαόν δια της απολύσεως της ηλικίας του 1915, δύο ημέρας προ των εκλογών της 1ης Νοεμβρίου. Εφ’ όσον ο αγών δεν είχε τελειώσει, εφ’ όσον μάλιστα ήτο βέβαιον ότι μετά τας εκλογάς θα εκαλούντο και άλλαι ηλικίαι δια την ανάπτυξιν των στρατιωτικών επιχειρήσεων εν Ανατολή, ήτο επικίνδυνον να παίζουν με την ψυχολογίαν του λαού δι ενεργειών τεινουσών να αποδείξουν ότι μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών ετελείωσε ο πόλεμος και ήρχισεν η αποστράτευσις?»

    Με τι ψυχή, λέει ο Κονδύλης, θα επιστρατευτεί ο λαός, όταν τον έχεις εσύ, ο αρμόδιος και υπεύθυνος για την σύνταξη της συνθήκης κυβερνήτης, πείσει, ότι ο πόλεμος έχει τελειώσει?

    Και όμως, παρά τις προβλέψεις και ενέργειες του Βενιζέλου, η επιστράτευση πέτυχε.

  33. Αρματιστής says:

    @ Γιάννης

    Αγαπητέ φίλε

    Νομίζω ότι το ίδιο γράφω και εγώ. Πράγματι ο βασικός άξονας πάνω στον οποίο κινήθηκε ο πολιτικός λόγος της «Ηνωμένη αντιπολιτεύσεως», ήταν η απομάκρυνση από την εξουσία του τυράννου. Του Βενιζέλου δηλαδή και του καθεστώτος του. Επομένως όταν ήρθαν αυτοί στην εξουσία είναι εύλογο ότι δεν μπορούσαν να εφαρμόσουν μέτρα αντίστοιχα με του Βενιζέλου για την πάταξη των στρατιωτικών εγκλημάτων. Δηλαδή να εφαρμόσουν τον ΣΠΚ και να εκτελέσουν τις προβλεπόμενες αυστηρές ποινές για τα στρατιωτικά εγκλήματα που τελούνται όταν η χώρα βρίσκεται σε πόλεμο.

    Το ίδιο λέω και εγώ, αλλά με άλλα λόγια:

    «Ο καθείς αντιλαμβάνεται την αντίφαση. Η μετανοεμβριανή κυβέρνηση και γενικά η αντιβενιζελική-φιλοβασιλική παράταξη, μολονότι αποφάσισε να συνεχίσει το έργο του Βενιζέλου στην Μικρά Ασία —έργο απότοκο της εισόδου της Ελλάδας στον Α’ Π.Π. που η αντιβενιζελική παράταξη είχε πολεμήσει ακόμη και με στασιαστικά κινήματα— ταυτόχρονα αποκαθιστούσε εκείνους τους στρατιωτικούς που στασιάζοντας ή λιποταχτώντας προσπάθησαν να ματαιώσουν την κινητοποίηση του Ελληνικού Στρατού την περίοδο 1917-1918. Κατόπιν των παραπάνω, ήταν αδύνατο για την κυβέρνηση της αντιβενιζελικής παράταξης να υιοθετήσει, ή να λάβει σκληρά μέτρα για να αντιμετωπίσει τα φαινόμενα της ανυπακοής, της μαζικής ανυποταξίας και της λιποταξίας κατά την κινητοποίηση του Στρατού την εξεταζόμενη περίοδο.»

    Και ασφαλώς —η θέση της «Ηνωμένης αντιπολίτευσις» όταν έγινε κυβέρνηση— να αντιμετωπίσει τα στρατιωτικά εγκλήματα κατά τον τρόπο που τα αντιμετώπισε, απέρρεε από καθαρά κομματικά κριτήρια. Επειδή αυτό που πρυτάνευσε δεν ήταν η αποτελεσματική και η ηθική διαχείριση του πολέμου, αλλά η προσήλωση στον αντιπολιτευτικό λόγο. Οι λιποτάκτες και οι στασιαστές του 1917 και 1918 θα έπρεπε να αποκατασταθούν και κατόπιν τούτου οι ανυπότακτοι ή οι λιποτάκτες όταν θα συλλαμβάνονταν θα μπορούσαν να σταλούν στο μέτωπο, αλλά —αν διέθεταν και το κατάλληλο «αντισήκωμα»— και δίπλα στο σπίτι τους. Γενικά τα «αντισηκώματα» έχουν πολύ πέραση στην Ελλάδα. Όποιος το διαθέτει σήμερα μπορεί να υπηρετεί στο μέγαρο του ΜΤΣ και όποιος δεν το διαθέτει στην Πλάτη του Έβρου.

    Θεωρώ ότι στην όλη διαχείριση του πολέμου από πλευράς των αντιβενιζελικών, πρυτάνευσαν τα κομματικά κριτήρια. Π.χ. οι ανώτατοι διοικητές που τοποθέτησε στην Στρατιά Μικράς Ασίας, αρχίζοντας από τον αρχιστράτηγο, ήταν όλοι τους καθαρόαιμοι βασιλικοί και πολλοί εξ αυτών άσχετοι για να μη κάτι περισσότερο. Με πρώτο τον Παπούλα. Οι προαγωγές και ηθικές αμοιβές δίνονταν με κομματικά κριτήρια. Πρώτοι αυτοί του εσωτερικού, που μάλλον ήταν και οι σκληροπυρηνικοί —γράφουν αρκετά επ’ αυτού η Μεγάλη Στρτ και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια και τα συγγράμματα της ΔΙΣ— και έπονταν οι του μετώπου. Αλλά και η διαχείριση του προσωπικού (στο 3ο μέρος του κειμένου τα σχετικά) δεν έγινε με διαφορετικό τρόπο. Έκανα μια νύξη για τους απεσπασμένους-προσκολλημένους. Τον Ιούνιο ανέρχονταν σε 28.000 οπλίτες. Φέρε στην μνήμη του την διαταγή του Θεοτόκη για την ανάκληση των αποσπάσεων.

    Πρόσεξε. Δεν θέτω σε αμφιβολία τον πατριωτισμό του Γούναρη και αυτών που εκτελέστηκαν. Όμως, δυστυχώς, φάνηκαν κατώτεροι των περιστάσεων. Η ανικανότητά τους πληρώθηκε με μια εθνική καταστροφή ασύλληπτων διαστάσεων.

    Σχετικά τώρα με τα ζητήματα της φυγοστρατίας, είμαι σαφής στο κείμενο. Τα αποτελέσματα θα φανούν μετά τον Σαγγάριο όταν εξέλιπε η ελπίδα για την νίκη. Τότε ο κάθε στρατιώτης βρήκε τον χρόνο να σκεφτεί για ποιο λόγο αυτός βρισκόταν στην κορυφή του Ακάρ Νταγ (π.χ.), ή του Τηλκί Κηρί Μπελ, ενώ ο δείνα συγχωριανός του που ανήκαν στην ίδια κλάση την είχε κάνει με ψιλά πηδηματάκια. Και αυτές οι σκέψεις που γίνονταν από εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες και κυκλοφορούσαν στα χαρακώματα από στόμα σε στόμα, ήταν η πανούκλα που υπέσκαψε ανεπανόρθωτα το ηθικό.

  34. Κ/Δ ΚΒ says:

    Καλησπέρα σας. Μια σημείωση για την ανυποταξία. Εδώ τα στελέχη διατάζονταν να μεταβούν στην Μικρά Ασία και δεν πήγαιναν, οι κληρωτοί δεν θα προσπαθήσουν να λουφάρουν: Μια παρατήρηση για τον Demetrios σε σχέση με τον οπλισμό.
    Προκειμένου να γίνει αντιληπτή η κατάσταση οπλισμού κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία, δεν μπορεί να τίθεται ως βάση ο οπλισμός που υπήρχε το 1935 (σύμφωνα με την ΔΙΣ). Ο λόγος είναι, ότι η κατάσταση οπλισμού του 1935 περιλαμβάνει στους αριθμούς προσθήκες που έγιναν μετά το 1922 (δεν μιλάω για τις παραγγελίες Παγκάλου για 125.000 Mannlicher Schonauer). Πόσω μάλλον αν αυτό που ζητείται, είναι η κατάσταση του οπλισμού κατά τον Μάρτιο του 1921. Κι αυτό γιατί και στο 1921-1922 έγιναν προσθήκες.
    Σε γενικές γραμμές από τα 6.000 Chauchat του 1935, ζήτημα είναι αν υπήρχαν 2.500 κατά τις αρχές του 1921. Τα Mauser που πήρε ως λάφυρα από τους Βαλκανικούς ο ΕΣ ήταν όντως περισσότερα, αλλά κάπου 36.000 ήταν εύχρηστα γιατί τα άλλα χρειάζονταν επισκευή, η οποία προφανώς ποτέ δεν έγινε. Το κυριότερο με τα Mannlicher Schonauer είναι ότι τα 104.700 που καταγράφονται το 1935, δεν ήταν τόσα το 1922, γιατί μεταξύ 1922-1935, αγοράστηκαν ανταλλακτικά και με χρήση απαρτιών που είχε ήδη ο ΕΣ συναρμολογήθηκαν μερικές δεκάδες χιλιάδες. To ζήτημα των διαθεσίμων Mannlicher Schonauer είναι ένα μυστήριο, καθώς κατά τα φαινόμενα η ελληνική κυβέρνηση μετά την συνθηκολόγηση και κυρίως την υπογραφή ειρήνης της Βουλγαρίας, δεν κατάφερε να της επιστραφούν τα «κατασχεθέντα» Mannlicher Schonauer του Δ΄ ΣΣ. Αυτά ούτε στην διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας φαίνεται να επιστράφηκαν και ίσως ποτέ. Άλλη μια ένδειξη ανικανότητας των πολιτικών ηγεσιών να ασχοληθούν με τέτοια «ασήμαντα» θέματα.

  35. Αρματιστής says:

    Ακόμη κάποια που μου διέφυγαν.

    Τα περί προσδοκιών, τα γράφει ο Στρατηγός. Οι προσδοκίες όμως χωρίς στοιχεία, είναι απλές δικαιολογίες. Ο Ξ.Σ. που είχε την θέση του υπαρχηγού της ΕΥΣ, όταν έγραψε την δική του εκδοχή, όφειλε να αναφέρει πόσοι ήταν αυτοί που είχαν υποχρέωση στράτευσης. Δεν το έγραψε όμως και όλοι τους αόριστα στην συνέχεια αναφέρθηκαν σε προσδοκίες.

    Το αν μία επιστράτευση είναι επιτυχής κρίνεται από πολλά. Ταχύτητα προσέλευσης των εφέδρων, αριθμός εφέδρων που προσήλθε προς κατάταξη, χρόνος που απαιτήθηκε για την ένδυση των εφέδρων, διανομή οπλισμού και υλικών και την συγκρότηση των εφεδρικών μονάδων, χρόνοι ετοιμότητας για αποστολή του προσωπικού που κατετάγη και των εφεδρικών μονάδων στην ζώνη επιχειρήσεων κ.α..

    Αναφορικά με το ότι δεν διέθεταν όπλα για να μπορέσουν να καλέσουν και άλλες κλάσεις, ακούγεται λίγο περίεργο. Το ζήτημα δεν ήταν να καλέσουν άλλες κλάσεις, αλλά αυτοί που κλήθηκαν να παρουσιαστούν όλοι και να πάνε στο μέτωπο το δυνατόν ταχύτερα.

    Το ότι θα υπήρχαν απώλειες από τις επιχειρήσεις το γνώριζαν. Τον Μάρτιο οι απώλειες ανήλθαν σε 5.000 περίπου νεκρούς και τραυματίες. Το ζήτημα είναι αν είχαν κατανοήσει την αξία των μονάδων αναπληρώσεων και του που πρέπει αυτές να βρίσκονται.

    Όσο αφορά τον αριθμό των διατιθέμενων όπλων:Τα υπάρχοντα στοιχεία δεν είναι επαρκή, αλλά ούτε και ακριβή.

    Στις 11 Απριλίου φαίνεται ότι ο ΕΣ διέθετε:
    512 πυροβόλα, 1048 πολυβόλα και 156.999 τυφέκια.
    Εξ αυτών είχαν διατεθεί στην ΣΜΑ 259 πυροβόλα, 666 πολυβόλα και 94.980 τυφέκια.

    Στις 1 Ιουνίου:
    Ελληνικός Στρατός: 589 πυροβόλα, 1158 πολυβόλα και 198.317 τυφέκια
    ΣΜΑ: 344 πυροβόλα, 798 πολυβόλα και 138.682 τυφέκια

    Πιθανόν να υπήρχε και άλλος οπλισμός μη καταγεγραμμένος.

  36. ΑΧΕΡΩΝ says:

    @Κ/Δ ΚΒ
    Μετά το ᾿22 οἱ προσθήκες τυφεκίων είναι οἱ γνωστές του Πάγκαλου το 1926 με 100.000 Μάννλιχερ-Σενάουερ υποδείγματος 1903/14/27,του Ελ.Βενιζέλου το 1930 με 25.000 αραβίδες Μάννλιχερ-Σενάουερ υπ.1903/14/30,και του Μεταξά το 1937/38 με 50.000 Μάουζερ υπ.1930.
    Άλλες προσκτήσεις νέου υλικού δέν έγιναν.
    Ἡ λειτουργική αποκατάσταση των Μ-Σ δέν τεκμηριώνεται ὡς προς τους αριθμούς,εκτός από κάποιες λίγες χιλιάδες όπλα με διευρυμένη κάννη.
    Παραθέτω εδάφιο από σχόλιο μου σε παλαιότερη ανάρτηση στον παρόντα ιστοχώρο,όπου είχε γίνει ἡ ίδια συζήτηση.
    «Ἡ διευθέτηση του ὁπλισμοῦ πεζικοῦ ἀρχίζει πρακτικῶς μετά την ἐαρινή ἐπίθεση του 1921,ὅταν συγκεντρώνονται στην ἠπειρωτική Ἑλλάδα (Ε.Υ.Π Πρέβεζας και Θράκης) 7.000 Μάννλιχερ,20.000 Γκρᾶ,και 60.000 Μάουζερ και ἀποστέλλονται στην Μικρασία,ὅπου στις 13-3-1921,ἡ Στρατιά διαθέτει πλεόνασμα στην Σμύρνη 8.757 τυφέκια και 648 ἀραβίδες,και στην Κίο 3.777 τυφέκια Μάννλιχερ.»
    Αυτό κάτι λέει,διότι δέν γίνεται να σπανίζουν τα Μάννλιχερ,και να τηρείται πλεόνασμα.
    Ακόμη,μετά τον Ιούνιο,δηλαδή εγκαίρως για τις επιχειρήσεις προς Κιουτάχεια,11 μεραρχίες έχουν τυποποιήσει τον οπλισμό των συνταγμάτων πεζικού με Μ-Σ,μόνο ἡ VII MΠ διατηρεί Λεμπέλ,και ἡ IV ΜΠ Μάουζερ Γερμανίας.
    Δέν μπορεί πρίν τον Ιούνιο να υπήρχαν δεκάδες χιλιάδες λιγώτερα από 104.000 Μ-Σ,και τον Ιούνιο να έχει γίνει τέτοιας εκτάσεως διευθέτηση,ώστε συντάγματα που πρίν δέν είχαν Μ-Σ τώρα να έχουν.
    Μέχρι το 1914 είχαν παραληφθεί 190.000 Μ-Σ,μέρος των οποίων (προφανώς λιγώτερα από 10.000)παραδόθηκαν μαζί με το Δ΄ΣΣ,ενώ οἱ Αγγλογάλλοι είχαν απαιτήσει άλλα 40.000 με 220 φυσίγγια ανά όπλο το 1916,δέν είναι όμως γνωστό πόσα μπόρεσαν να δεσμεύσουν.
    Ἄν δεχθούμε ότι πήραν ότι ζήτησαν,ὁ Ε.Σ μένει με 140.000 Μ-Σ περίπου το 1916.
    Υποτίθεται όμως,ότι ἡ κυβέρνηση των Αθηνών φυγάδευσε τον Στρατό με το υλικό του στην Πελλοπόνησο.
    Εν τω μεταξύ το Σώμα Στρατού Εθνικής Αμύνης που πολεμούσε στην Μακεδονία,χρησιμοποιούσε κυρίως οπλισμό Λεμπέλ,λόγω της γαλλικής επιμελητείας.
    Κατα την συμμετοχή της ενοποιημένης πλέον Ἑλλάδος στον Α΄ΠΠ στο Μακεδονικό μέτωπο,δέν υπήρξαν μεγάλες απώλειες υλικού,οπότε νομίζω ότι τουλάχιστον 130.000 Μ-Σ πρέπει να ήταν διαθέσιμα όταν ανελήφθη ἡ Μικρασιατική Εκστρατεία.
    Οἰ δέ γνωστές προσθήκες του 1921-22,είναι 3,500 Μ-Σ (μάλλον από Αυστρία),και 20.000 Λεμπέλ από Γαλλία.
    Το προφανές είναι ότι τα 104.000 Μ-Σ είναι ότι απέμεινε μετά το ᾿22,αφού το᾿40 υπήρχαν 229.000 Μ-Σ,εκ των οποίων τα 100.000 του Πάγκαλου,και τα 25.000 του Ελ.Βενιζέλου.
    Επίσης,ἡ ανικανότητα των πολιτικών ηγεσιών να ασχοληθούν με τέτοια «ασήμαντα» θέματα,είναι καταφανής και στην αδυναμία εξασφαλίσεως του κατασχεθέντος από τους συμμάχους οθωμανικού οπλισμού,πρίν ακόμη αναληφθεί ἡ Εκστρατεία.
    Ληφθέντος υπόψιν ότι μόνο οἱ Άγγλοι παρεχώρησαν υλικό από το 1921,και σε εκείνο το υλικό περιλαμβανόταν και τα εξαίρετα Σκόντα των 105 και 150 χιλιοστών,αντιλαμβάνεται κανείς τί θα μπορούσε να έχει εξασφαλιστεί νωρίτερα.
    Παραθέτω ενδεικτικά από την «Μικρασιατική Εκστρατεία.gr» (εξοπλισμοί πυροβολικού) ένα εδάφιο

    [Σύμφωνα με άρθρο του τούρκου συνταγματάρχου Κενάν, δημοσιευμένου στην τουρκική «Γενική Στρατιωτική Επιθεώρηση» του Σεπτεμβρίου 1934, από το 1919 μέχρι το 1922 μεταφέρθηκαν μυστικά από την Κωνσταντινούπολη στην ανατολική Μικρά Ασία:

    16 οβιδοβόλα των 150
    48 οβιδοβόλα των 105
    54 ορειβατικά Έρχαρτ
    15 πεδινά πυροβόλα]

    Εννοείται ότι και φορητός οπλισμός διέφυγε κατά τον ίδιο τρόπο.

  37. .+- says:

    Αξιοτιμοι οικοδεσποτες και σχολιαστες θα μου επιτρεψετε να συνησφερω σητν συζητηση σας σχετικα με το προβλημα της αποδοσης των κλασεων με το εξης:
    θα ηθελα να παρατηρησω οτι το συγκεκρημενο προβλημα εχει και μια αλλη διασταση. Ειναι εκεινης της οικονομικης μεταναστευσης των ελληνων προς τις ΗΠΑ ή αλλου. Η ασχημη οικνομικη κατασταση πυο ειχε η Ελλαδα οταν τελειωσε ο Α’ΠΠ δεν φαινεται να εχει ληφτει υποψη, ουτε οι παρενεργειες στα δημοσιονομικα. Αυτοι σαν παραγοντες ισως οδηγησαν πολλυς συνανθρωπους να αποτελεσουν το 1ο κυμα μεταναστευσης προς τις ΗΠΑ. Αυτο τελικα δεν συνεβη ειτε περισστοερο, ειτε λιγοτερο, και με τις αλλες χωρες της Ευρωπης;
    Δυστυχως δεν ειμαι σε θεση να παρουσιασω συγκεκρημενα στοιχεια, αλλα απο μνημης, θυμαμαι οτι υπηρξε τετοιο ζητημα ευθυς αρχης απο το τελος του Α’ΠΠ. Ειναι λογικο οτι οσοι μεταναστευσαν δεν θα μπορουσαν να ειναι διαθεσημοι.
    Μια αλλη μικρη παρατηρηση σε οτι αφορα τον οπλισμο σε χρηση στον Α’ΠΠ:
    Δεν γνωριζω να δοθηκαν περισσοτερα απο 15.000 λεμπελ στον ΕΣ συνολικα.
    Αυτα, αποτελεσαν και το αποθεμα που χρησιμοποιηθηκε για τις απαιτησεις των 10 περιπου ΜΠ (αρχικα ηταν λιγοτερες, εαν δεν κανω λαθος, μαλλον 7 ΜΠ) που ειχε τελικα συγκροτησει η ΕΥΣ για την ελληνικη συμμετοχη στο μακεδονικο μετωπο. Ειναι λογικο οτι με τα μανλιχερ των 6,5χλς καλυφθηκαν ολες οι αναγκες που προεκυψαν. Εξακολουθω να αγνοω εαν το 1919-1920 δοθηκαν επιπελον ποσοτητες λεμπελ, οπλοπολυβολα Μ1915, πολυβολα Σαϊντ Ετιεν. Γνωριζω οτι δοθηκαν ορειβατικα των 65χλς.
    Σε οτι αφορα το Δ’ΣΣ και την αιχμαλωσια του το 1915, δυστυχως δεν ειναι γνωστα συγκεκρημενα στοιχεια για τον ελληνικο οπλισμο που «σηκωσαν» απο τις ενεργες μοναδες και τις αποθηκες οι Κεντρικες δυναμεις, ουτε ποσα σωθηκαν το 1919 και εμειναν στα χερια τους.
    Γωνστο ειναι επισης οτι το 1919 δεν δοθηκε αλλη παραγγελια με την χρηση κονδυλιων του προϋπολογισμου σε μανιλιχερ ή αλλου υποδειγματος οπλισμου. Ισως συνεβει κατι τετοιο με τα δανεια του Α’ΠΠ προς την Ελλαδα που ακομη δεν ειχαν εξαντληθει απο τον Βενιζελο τα δεσμευεμενα κονδυλια, χωρις να γινει γνωστο.
    Ειναι σιγουρο, οτι το μαρτιο-απριλιο του 1921, για να εξοπλιστουν τα ταγματα των μεραρχιων της Στρατιας επιλεχτηκε η ανακανομη του οπλισμου σε ολη την επικρατεια. Αυτα ομως που περισεψαν, αριθμητικα, σαν μεγεθη, μαλλον μπορουν να θεωρηθουν οτι ειχαν «ξυσει τον πατο του βαρελιου».
    Αμφισβητω οτι τα 3,5χλφ Μ-Σ του 1921 ηταν απο αυστρια γιατι οι Ιταλοι «ξηλωσαν» στην κυριολεξια το εργοστασιο απο τα μηχανηματα και τα σηκωσαν ολα. Τα Μ-Σ του Παγκαλου ειναι απο εκεινα ακριβως τα μηχανηματα!
    «..Επίσης,ἡ ανικανότητα των πολιτικών ηγεσιών να ασχοληθούν με τέτοια «ασήμαντα» θέματα,είναι καταφανής και στην αδυναμία εξασφαλίσεως του κατασχεθέντος από τους συμμάχους οθωμανικού οπλισμού,πρίν ακόμη αναληφθεί ἡ Εκστρατεία.
    Ληφθέντος υπόψιν ότι μόνο οἱ Άγγλοι παρεχώρησαν υλικό από το 1921,και σε εκείνο το υλικό περιλαμβανόταν και τα εξαίρετα Σκόντα των 105 και 150 χιλιοστών,αντιλαμβάνεται κανείς τί θα μπορούσε να έχει εξασφαλιστεί νωρίτερα…»
    Συμφωνω. Θεωρω οτι ηταν και μια απο τις βασικες αιτιες για τα προβληματα που ηρθαν στην επιφανεια αργοτερα. «Ψιλα γραμματα».
    Μα το ιδιο δεν εκαναν το 1993; Αφησαν τα Μ101/Μ114 και δεν θελησαν να τα αντικαταστησουν με τα νεοτερα Μ119/Μ198, ή και με τα Μ109. Χαθηκε μια «χρυση» ευκαιρια.
    Μην απορεις για το «μπαχαλο». τα ιδια μυαλά μεχρι σημερα!
    .+-

  38. Κ/Δ ΚΒ says:

    Φίλε ΑΧΕΡΟΝΤΑ
    Στις 13 Μαρτίου 1921 όπου περισσεύουν MS, η ΣΜΑ εξακολουθεί και είναι υποεπανδρωμένη αφού δεν έχει αρχίσει να αποδίδει η επιστράτευση. Άρα το πλεόνασμα της ΣΜΑ τον Μάρτιο του 1921 δεν είναι μέτρο σύγκρισης. Τον Ιούνιο οπότε οι 9 ΜΠ είχαν MS και έχοντας ενισχυθεί με την επιστράτευση, η μάχιμη δύναμη των συνταγμάτων και άλλων στοιχείων το πολύ να ήταν 9.000 άνδρες. Οπότε το σύνολο πάει στα 81.000 MS. Αν υπήρχαν περισσότερα, γιατί 1 ΜΠ να έχει Μάουζερ Γερμανίας και 1 ΜΠ Lebel; Απλά, με υποεπανδρωμένη ΣΜΑ υπήρχε πλεόνασμα, με ενισχυμένη ΣΜΑ υπήρχε έλλειψη.
    Το ότι έως το καλοκαίρι του 1914 παραδόθηκαν 190.000 MS το γράφει ο Σαζανίδης, βάσει σημείωσης από εγκυκλοπαίδεια, που έλεγε ότι ο Οίκος Steyr κατασκεύασε για την Ελλάδα 190.069 MS. Ωστόσο, μια προσεκτική ματιά αποδεικνύει ότι αναφέρεται σε κατασκευή (με προορισμό την Ελλάδα, έπειτα προφανώς από ελληνική παραγγελία), αλλά δεδομένο είναι, ότι ως την έναρξη του Α΄ ΠΠ και βάσει των προπολεμικών παραγγελιών η Steyr κατασκεύασε μεν για την Ελλάδα, δεν πρόλαβαν όμως να παραδοθόύν, εξαιτίας της απαγόρευσης εξαγωγών της αυστροουγγρικής κυβέρνησης. Το ότι το 1921 παραδόθηκαν 3.500 στην Ελλάδα (προφανώς εξευρέθηκαν από τα ήδη κατασκευασθέντα και μη παραδοθέντα), σημαίνει ότι πριν το 1918 όταν τελείωσε ο πόλεμος, η Ελλάδα είχε σπεύσει να ζητήσει τα Steyr που της ανήκαν, ενώ τα 3.500 να είχαν απομείνει από πολύ περισσότερα που υπήρχαν στην Αυστροουγγαρία, μετά την κήρυξη του Α΄ ΠΠ. Πιθανόν το 1914 ο ΕΣ να διέθετε κάπου 140.000 MS (συνυπολογίζοντας απώλειες κατά τους βαλκανικούς και παραλαβές ως τον Α΄ΠΠ).
    Το ότι διασώθηκαν από την Μικρασιατική Καταστροφή 104.700 που γράφει η ΔΙΣ, είναι άλλη μια προχειρότητα από τους συγγραφείς στις πολλές που παρατηρούνται. Το νούμερο αυτό, είναι τα διαθέσιμα το 1935, αλλά οι συγγραφείς που προφανώς δεν ασχολήθηκαν, αβασάνιστα θεώρησαν αυτονόητο, ότι τόσα ήταν και το 1922. Αυτό άλλωστε το παρατηρεί και ο Σαζανίδης.
    Το ότι το 1935 υπήρχαν κάπου 11.000 MS με διευρυμένη κάννη, δεν σημαίνει ότι μόνο αυτά ήταν τα χρήζοντα επισκευής μετά το 1922 και επισκευάστηκαν. Την περίοδο 1923-1934, είχαν επισκευαστεί και από απάρτια συμπληρωθεί μερικές δεκάδες χιλιάδες. Υπάρχει μάλιστα και μια πληροφορία ότι όταν έγινε η παραγγελία των 100.000 στην ιταλική Breda το 1925, μόνο σε αυτήν την περίπτωση, ο ΕΣ επωφελήθηκε και με την αγορά απαρτιών, «έφτιαξε» άλλα 10.000 MS.

  39. ΑΧΕΡΩΝ says:

    @Κ/Δ ΚΒ

    Στις 13-3-21 είχαν αρχίσει ἥδη οἱ εαρινές επιχειρήσεις,οπότε,είτε είναι έγκλημα να τις ξεκίνησαν με την Στρατιά υποεπενδρωμένη.
    Ισχυρίζεσαι όμως ότι και τον Ιούνιο ήταν υποεπανδρωμένη ἡ Στρατιά λόγω απωλειών,και υπολογίζεις ότι αρκούσαν 81,000 Μ-Σ για τον εξοπλισμό 9 μεραρχιακών δυνάμεων πεζικού,αλλά ήταν 11 λαι όχι 9 αυτές που επανεξοπλίστηκαν,άρα 11χ9.000=99.000 απαιτούμενα Μ-Σ.
    Και έστω,ότι υπήρχε στενότητα στα Μ-Σ,τα 60.000 Μάουζερ Τουρκίας γιατί δέν φαίνονται πουθενά;
    Γιατί από τις τρείς μεραρχίες του πρώην ΣΣΕΑ παραμένει μόνο μία,ἠ VII ΜΠ με Λεμπέλ,την στιγμή μάλιστα που είχαν αποκτηθεί και 40 εκατομμύρια φυσίγγια από Γαλλία γι᾿αυτά;
    Γιατί ἡ ΙΧ ΜΠ έφτασε στην Μικρά Ασία με Μάουζερ Τουρκίας,που διέθετε από συγκροτήσεως της το 1913,αλλά τα άλλαξε με Μ-Σ στο μεγαλύτερο ποσοστό;

    Επίσης,επιμένεις ότι τα 104.000 Μ-Σ προέκυψαν από επισκευές κ.λ.π,και ότι ήταν διαθέσιμα ΜΕΤΑ την Καταστροφή.
    Ερώτηση:κατά την υποχώρηση του ᾿22 δέν χάθηκε ούτε ένα Μ-Σ;
    Μήπως αντιθέτως χάθηκαν ολόκληρες μεραρχίες οπλισμένες με Μ-Σ;
    Οπότε,ακόμη και ἄν πολλά Μ-Σ ανακασκευάστηκαν ΜΕΤΑ την την Καταστροφή,θα έπρεπε να προσμετρηθούν,και όχι να αφαιρεθούν στις 104.000;

    Αμφισβητείς και τον αριθμό των Μ-Σ,ισχυριζόμενος ότι δέν πρέπει να υπερέβαινε τις 140.000 το 1914,αλλά τόσα ήταν,ἤ μάλλον τόσα είχαν παραληφθεί το 1913 πρίν τον Β΄ΒΠ,για την ακρίβεια 138.000,και ίσως κάποια λιγοστά είχαν απωλεσθεί επί του πεδίου.
    Εδώ ανακύπτει και μία ασάφεια,επειδή τα υπ.1903/14 είχαν παραγγελθεί πρίν τον Β΄ΒΠ,κάποιοι θεωρούν ότι από τα 138.000 Μ-Σ καιμετά,μέχρι τα 190.000,όλα ήταν υπ.1903/14,δλδ 52.000,και άλλοι ότι τα υπ.1903/14 ήταν 35.000,επειδή προηγουμένως εξακολούθησαν να παραλαμβάνονται υπ.1903 παλαιοτέρων παραγγελιών.
    Ὁ Σαζανίδης πάντως έχει και όλα τα Βασιλικά Διατάγματα βάσει των οποίων υπεγράφησαν οἱ συμβάσεις.
    Eίναι πάντως παντελώς ατεκμηρίωτο ότι «δεκάδες χιλιάδες» Μ-Σ ανακατασκευάστηκαν το 1922-23.
    Με ποιά απάρτια,κατ᾿αρχήν;
    Ούτε αγορές απαρτίων αναφέρονται την εποχή εκείνη,ούτε το Μ-Σ βρισκόταν σε ευρεία χρήση διεθνώς,ώστε να βρούμε απάρτια από δεύτερο χέρι,όπως θα μπορούσαμε σε κάποιο βαθμό ἄν επρόκειτο π.χ για Μάουζερ των 7 χιλιοστών.
    Άρα,ἄν υπήρχαν απάρτια,θα ήταν από δικά μας αποθέματα,και θα ήταν αδικαιολόγητο να μήν έχουν αξιοιποιηθεί εγκαίρως,τον καιρό της Ἑκστρατείας.
    Πιό κάτω αναφέρεις ότι με τα απάρτια της Breda αξιοποιήθηκαν άλλες 10.000 Μ-Σ,αριθμός όχι τόσο εντυπωσιακός σε σχέση ακόμη και με τα 104.000.

    @ .+-
    Τα 3.500 Μ-Σ προήλθαν από την Αυστρία κατά πάσα πιθανότητα,διότι εκείνη είχε κατασχέσει περί τις 5.000 από ανεκτέλεστη ἑλληνική παραγγελία,και όπλισε με εκείνα την Πολωνική Λεγεώνα του Πιλσούδσκι.
    Στην διάρκεια του πολέμου κατασκευάστηκαν άλλες 4.500 Μ-Σ ,μέχρις ότου εξαντληθούν τα διαθέσιμα απάρτια.

  40. Κ/Δ ΚΒ says:

    Φίλε ΑΧΕΡΟΝΤΑ
    Το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921 που ξεκίνησαν στις 10 του μηνός με υποεπανδρωμένη την ΣΜΑ (από την αποστράτευση ήδη προ των εκλογών του 1920 και φυσικά την μη έναρξη απόδοσης της επιστράτευσης της 6ης Μαρτίου 1921) είναι βέβαιο και δεν αμφισβητείται από κανέναν.
    Τον Μάρτιο υπήρχαν 7 ΜΠ στην ΣΜΑ και τον Απρίλιο ήδη 9 ΜΠ. Δεν ισχυρίζομαι ότι τον Ιούνιο η ΣΜΑ ήταν υποεπανδρωμένη. Με την αναδιοργάνωση που έγινε τον Απρίλιο και την συγκέντρωση όλων των MS έγινε δυνατή η αναδιανομή του οπλισμού στις 11 ΜΠ που είχαν αναπτυχθεί ως τον Ιούνιο. Από αυτές οι 9 ΜΠ είχαν ΜS. Σε κάθε ΜΠ κατά τον Ιούνιο, το μέγιστο των τυφεκιοφόρων ανήρχετο σε κάπου 9.000 άνδρες, οπότε εξάγεται και το υποθετικό 81.000 που αναφέρω (που πιθανόν ήταν και χαμηλότερο).
    Σίγουρα λοιπόν τον Ιούνιο η ΣΜΑ ήταν ενισχυμένη σε σχέση με τον Μάρτιο, ωστόσο και πάλι οι ΜΠ δεν είχαν φθάσει την προβλεπόμενη δύναμη των 13.000 ανδρών εκάστη.
    Τα 60.000 Mauser Τουρκίας δεν «φαίνονται» γιατί δεν υπήρχε ικανό απόθεμα φυσιγγίων. Σε σχέση με τα Lebel, μην μας διαφεύγει ότι αυτά ήταν 3 διαφορετικών τύπων και περίπου το 1/3 από αυτά ήταν ειδικά διαμορφωμένα και χρησιμοποιούνταν μόνο για οπλοβομβίδες.
    Το ότι τα MS ήταν 104.000 το 1935 κι όχι το 1922 προκύπτει από την ανάγνωση των βιβλίων της ΔΙΣ και την απλή λογική. Ο ίδιος ο Σαζανίδης διερωτάται πως μπορεί να είναι ίδια τα νούμερα και το 1922 και το 1940, αλλά παρασύρεται και έτσι π.χ. γράφει ότι διασώθηκαν 6.000 Chauchat ενώ είναι γνωστό ότι τα 4.000 παραγγέλθηκαν το 1924. Ο ίδιος ο Σαζανίδης άλλωστε γράφει ότι το 1923 με την αναδιοργάνωση της Στρατιάς Έβρου, υπήρχαν διαθέσιμα 30.000 MS. Το ατεκμηρίωτο της επισκευής δεκάδων χιλιάδων MS μεταξύ 1923-1934 σύντομα ελπίζω θα αρθεί σε μελλοντική έκδοση. Τα 10.000 που αναφέρω, αφορούν μόνο την περίοδο κατά την παραλαβή των 100.000 του Παγκάλου, οπότε δεν μου φαίνονται και τόσο ασήμαντα ως αριθμός., Τα 3.500 πράγματι προέρχονται από την Αυστρία.

  41. Ilias stampoulidis says:

    Συζηταμε για τυφεκια αλλα για πιστολια/περιστροφα κατι;
    Ειδα μια φωτογραφια τσετη αρχηγου με πιστολι 45αρι Μ1911!!!
    Εμεις νεροπιστολα;

  42. ΑΧΕΡΩΝ says:

    Έχουμε ξανακάνει την ίδια συζήτηση εδώ
    https://belisarius21.wordpress.com/2015/05/10/%ce%bc%ce%b9%ce%ba%cf%81%ce%b1%cf%83%ce%b9%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%b5%ce%ba%cf%83%cf%84%cf%81%ce%b1%cf%84%ce%b5%ce%af%ce%b1-%ce%b5%ce%bb%ce%bb%ce%b7%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%ac-%ce%bc%ce%ad/#comments
    οπότε επαναλαμβανόμαστε
    Αποφεύγεις πάντως να θίξεις το θέμα των απωλειών σε Μ-Σ που λογικώτατα επήλθαν με την Καταστροφή,π.χ ἡ ΧΙ ΜΠ παραδόθηκε ολόκληρη,άλλες μεραρχίες αποσυνετέθησαν,εν πάση περιπτώσει δέν ήταν δυνατόν μετά από τέτοια κατάρρευση να επέστρεψαν στην Ἑλλάδα όλα τα Μ-Σ που υπήρχαν στην Μικρά Ασία ΠΡΙΝ την εκκένωση.
    Και επαναλαμβάνω,με 30.000 Μ-Σ το 1922-23 δέν μπορείς να βρεθείς με 104.000 το 1924,από επισκευή βεβλαμμένου οπλισμού,διότι το Μ-Σ χρησιμοποιείτο μόνον από τον Ε.Σ,ἡ Αυστρία δέν φαίνεται να έλαβε καμμία παραγγελία για ανταλλακτικά την εποχή εκείνη,και ἡ κατασκευή ανταλλακτικών Μ-Σ στην Ἑλλάδα επίσης δέν πιστοποιείται.
    Ίσως οἱ ΕΥΠ μπορούσαν να κατασκευάσουν κάποια ανταλλακτικά,αλλά ἄν αρκούσαν για την αποκατάσταση 70.000 Μ-Σ,το 1922-23,γιατί δέν έγινε ἡ εργασία αυτή πρίν το 1922;
    Για τα Μάουζερ Τουρκίας και τα πυρομαχικά τους υπάρχει μία μικρή ένσταση:το 1940 υπήρχαν 18,1 εκατομμύρια φυσίγγια,όλα παλαιάς κοπής όπως αναφέρεται,ἤ λογικώτερα,το μεγαλύτερο μέρος αυτών.
    Δεδομένου ότι με την Στρατιά Έβρου και μεταγενέστερα,μετά την Λωζάννη χρησιμοποιήθηκαν τέτοια όπλα για μία περίπου πενταετία,λογικά το 1921 υπήρχαν αρκετά περισσότερα φυσίγγια των 7,65Χ53.
    Ἄς μήν παραβλέπουμε επίσης,ότι με 40 εκατομμύρια φυσίγγια Λεμπέλ της αγοράς του 1921,ἡ Στρατιά έπρεπε να εφοδιάσει όχι μόνο τυφέκια,αλλά και τα πολυβόλα Σαιντ Ετιέν αλλά και τα οπλοπολυβόλα του 1915 (όταν λειτουργούσαν),και ως γνωστόν,την μεγάλη κατανάλωση την κάνουν τα πολυβόλα.
    Ακόμη,οἱ τρείς διαφορετικοί τύποι Λεμπέλ είναι στην πραγματικότητα δύο,το καθεαυτό Λεμπέλ του 1886/93,που χρησιμοποιήθηκε ὡς βομβιδοβόλο κυρίως,και τα Μπερτιέ.
    Τα τελευταία ήταν οἱ αραβίδες υπ.1892,και τα τυφέκια υπ.1907 και 1915,συλλήβδην γνωστα ὡς Λεμπέλ του 07/15.
    Όλοι οἱ ανωτέρω τύποι είναι του ιδίου διαμετρήματος,τα δέ δέ υπ.1892 και 07/15 είναι πλήρως εναλλάξιμα ὡς προς τον μηχανισμό,δλδ κλείστρα,σκανδάλες και στήλες προσαγωγής φυσιγγίων.
    Εντέλει,δικαιούνται να χαρακτηριστούν ὡς παραλλαγές ενός τύπου.
    Άλλωστε,περί το το 1930 ὁ Ε.Σ βράχυνε 3.000 07/15 σε αραβίδες.
    Επειδή τα υπ.1892 χαρακτηριζόταν «αραβίδες Λεμπέλ»,τα μέν βραχυμένα -07 ονομάστηκαν «αραβίδες Λεμπέλ τύπου Β»,τα δέ -15 «αραβίδες Λεμπέλ τύπου Γ».
    Πιστεύω ότι το θέμα έχει καλυφθεί επαρκώς.

  43. Κ/Δ ΚΒ says:

    Φίλε ΑΧΕΡΟΝΤΑ
    Δεν αντιλαμβάνομαι τι εννοείς ότι δεν θίγω το θέμα των απωλειών των MS με την Καταστροφή. Σίγουρα υπήρξαν απώλειες. Θεωρώντας όμως ότι ένα ενδεικτικό νούμερο για τα υπάρχοντα κατά το 1921 με την περισυλλογή ήταν τα 81.000 δεν μπορώ να δεχθώ ότι το 1922 απέμειναν 104.000. Στο ερώτημα αν υπήρχαν τόσα γιατί δεν εξόπλισαν και τις 11 ΜΠ του 1921 δεν δόθηκε απάντηση.
    Η ΔΙΣ κάνει παραπομπή σε Παπάγο, Κορόζη και τον τόμο της ΔΙΣ που είχε προηγηθεί. Ο μεν Παπάγος απλά αναπαράγει την έκθεση του Κορόζη, ο δε Κορόζης αλλά και ο τόμος της ΔΙΣ που είχε προηγηθεί σαφώς λένε ότι αναφέρονται στον οπλισμό όπως είχε διαμορφωθεί τον Σεπτέμβριο του 1935. Άλλωστε όπως ανέφερα, αυτό είναι εξόφθαλμό στην περίπτωση των Chauchat που παρουσιάζονται ως 6.000, ενώ τα 4.000 αγοράστηκαν μετά την Καταστροφή. Βλέπεις ότι καταγράφονται 58.000 Lebel, ενώ τα 15.000 αγοράστηκαν μετά την Καταστροφή Άλλο παράδειγμα είναι στην κατάσταση των πυροβόλων που παρουσιάζονται 48 Δαγκλής, ενώ το 1922 ήταν 40, αφού είναι γνωστό και το σημειώνει η ΔΙΣ, ότι την δεκαετία του 1930 ανταλλάχθηκαν 8 πεδινά Krupp με 8 Δαγκλής με την Τουρκία.
    Πολύ απλά οι άνθρωποι στην ΔΙΣ στον μετέπειτα τόμο δεν ασχολήθηκαν ιδιαίτερα με λεπτομέρειες και τα υλικά του 1935 τα αποδίδουν ως διασωθέντα το 1922.
    Δεν ισχυρίζομαι ούτε εγώ ούτε ο Σαζανίδης, ότι απέμειναν 30.000 MS το 1922. Προσοχή στην λεπτομερή διατύπωση. Λέει ότι χρησιμοποιήθηκαν για την Στρατιά Έβρου, δεν λέει πόσα ήταν διαθεσιμα σε όλον τον ΕΣ. Εσύ το παίρνεις της μετρητοίς το συγκρίνεις με τα 104.000 και θεωρείς ότι τα αποκατασταθέντα που λέω μεταξύ 1923-1935 ήταν 70.000 κάτι που δεν είπε κανείς.
    Ας αναμένουμε λοιπόν μελλοντικές εκδόσεις που θα μας διαφωτίσουν βάσει νεότερης αρχειακής έρευνας κι ας μην κρίνουμε βιαστικά από πηγές οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις συλλαμβάνονται μη επιμελείς ως προς λεπτομέρειες που απασχολούν εμάς σήμερα, αλλά όχι κι εκείνους τότε.
    Σε σχέση με τα Mauser και γενικότερα την χρήση των τυφεκίων. Εκείνη την εποχή όταν αγοράζονταν τυφέκια το καθένα έπρεπε να συνοδεύεται από 1.000 φυσίγγια. Αν λοιπόν υπήρχαν π.χ. 19 εκατομμύρια φυσίγγια και 60.000 τυφέκια Mauser, αναλογούσαν κάπου 315 φυσίγγια ανά όπλο. Συνεπώς, για τις στρατιωτικές αρχές προς την πλήρη εκμετάλλευση (1.000 φυσίγγια κατ’ όπλο) αξιοποιήσιμα άμεσα και παροχή σε μονάδα εκστρατείας ήταν τα 19.000 τυφέκια, δηλαδή σε γενικές γραμμές για 2 ΜΠ.
    Μια λεπτομέρεια. Τα 40 εκατομμύρια φυσίγγια ήταν D(am), για χρήση αποκλειστικά σε πολυβόλα και οπλοπολυβόλα, προκειμένου να λυθεί το πάγιο πρόβλημα έλλειψης πυρομαχικών στα πολυβόλα και οπλοπολυβόλα. Απαγορεύονταν η χρήση φυσιγγίων D(am) από τυφέκια κι αυτά εφοδιάζονταν μόνο με φυσίγγια D. .
    Σε σχέση με τα πιστόλια είχαν χορηγηθεί σε ορισμένους άνδρες (προφανώς χειριστές πολυβόλων) αυτόματα πιστόλια διαφόρων συστημάτων (Ruby-Martian κ.λπ.), ενώ κάθε αξιωματικός έφερε πιστόλι ή περίστροφο δικής του προτίμησης. Πάντως τα περίστροφα Colt είχαν αποδειχθεί άριστα.

  44. .+- says:

    ..και κατι που ξεχασα.
    Υπηρχε υποεπανδρωση τοσο τον μαρτιο, οσο και τον ιουνιο του 1921. Με βαση τους πινακες του Αρματιστη αρθροιστικα (δειτε το σχετικο αρθρο για την οργανωση), υπηρχε περιπου 10-15% ελλειμα σε ανδρες και κτηνη.

    .+-

  45. Κ/Δ ΚΒ says:

    Φίλε .+-
    Οι πίνακες δεν λένε κάτι διαφορετικό από αυτό που λέω εγώ. Για τον Μάιο του 1923 λέει σύνολο τυφεκίων 125.000. Τα 80.000 που λέει ότι χρησιμοποιήθηκαν για την Στρατιά του Έβρου, ο Σαζανίδης τα προσδιορίζει για το τέλος του 1922. Ας συγκριθούν τα 125.000 με αυτά του Ιουνίου 1921 (198.000) που παρέθεσε ο Αρματιστής. Για τον Φεβρουάριο του 1935, φαίνεται ότι ως καινούργια MS λέει 135.000 πιθανόν επειδή εκεί περιλαμβάνει τα 10.000 που λέω εγώ ότι με την ευκαιρία της παραγγελίας των 100.000 εξασφαλίστηκαν. Αν τα αφαιρέσεις από τα Νέα και τα βάλεις στα Παλιά έχεις τα 108.000 που λέει και ο Κορόζης για τον Σεπτέμβριο του 1935.
    Η ΣΜΑ και τον Ιούνιο 1921 ήταν υποεπανδρωμένη. Ενισχυμένη βέβαια ως προς τον Μάρτιο, αλλά όπως έγραψα δεν έπιασαν ποτέ οι ΜΠ την οροφή των 13.000 που είχε τεθεί. Σημειώνεται ότι η οροφή των 13.000 είχε τεθεί το 1921 ως μείωση της κανονικής των 17.000 σύμφωνα με τα γαλλικά πρότυπα του Α΄ ΠΠ προκειμένου να αποκτήσουν μεγαλύτερη ευκινησία και να προσαρμοστούν στις τότε ελληνικές ανάγκες.

  46. .+- says:

    @Κ/Δ ΚΒ says:2 Ιουλίου 2017 στο 17:41

    Φιλε Κ/Δ ΚΒ
    εχε υποψη οτι στους πινακες ειναι ενσωματωμενα ολα τα υποδειγματα των τυφεκιων και αραβιδων σε χρηση τον μαιο του 1923 (1ος πινακας). Δηλαδη, δεν ειναι μονο Μ-Σ, αλλα και λεμπελ, Γκρα, μαουζερ κλπ.. Εαν μεν το συνολο ειναι «τοσο», απο την αλλη πρεπει να γνωριζουμε με ακριβεια και ποσα απο τα μη Μ-Σ χρησιμοποιηθηκαν στις μοναδες. Χώρια τα βομβιδοβολα VB Λεμπελ. Εγω τουλαχιστον απο τους πινακες ειδα οτι τα «παλια» Μ-Σ το 1935 (2ος πινακας) ηταν μολις 98.000. Υποθετω οτι αυτα τελικα ηταν εκεινα που ειχαν απομεινει της Μικρασιατικης μαζι με τα 11.000 επισκευασμενα. Τελικα τα Μ-Σ σε χρηση το 1922-23 ισως ηταν μολις 87.000.
    Θετω υποψη οτι οι εμπορικες ανταλλαγες με την Τουρκια εκτος απο εκει των Δανγλή με τα πεδινα, δεν ειναι εν γνωση μου να υπηρξαν αλλες που πηγαν «κατ’ευχην».

    .+-

  47. ΑΧΕΡΩΝ says:

    Φίλε Κ/Δ ΚΒ
    Για τα φυσίγγια των 7,65,επειδή μάλλον δέν πρόσεξες,λέω ότι 18 εκατομμύρια υπήρχαν το 1935 ἤ το 1940.
    Επειδή στην μεγάλη τους πλειοψηφία ήταν παλαιάς κοπής,δηλαδή πρακτικώς δέν ανανεωθηκε το απόθεμα,μαντεύω ότι το 1921 ήταν πολύ περισσότερα.
    Αλλά έστω 19.000 Μάουζερ,έδιναν 2 ΜΠ επιπλέον.
    Για σχηματισμούς ενδοχώρας,έτσι κι᾿αλλοιώς δέν απαιτούντο 1.000 φυσίγγια ανά τυφέκιο,οπότε εκεί ίσως βρέθηκαν αρκετά από αυτά.
    Κάτι που δέν αναδείξαμε,είναι ἡ πιθανή διαθεσιμότητα -ἤ μἤ- πυρομαχικών Μ-Σ,που ενδεχομένως περιόριζαν την αξιοποίηση των τυφεκίων κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων του 1921.
    Μάι ακόμη προχειρότητα της ΔΙΣ είναι και ότι αναφέρονται 2.300 Σαιντ Ετιέν ὡς υπόλοιπα της Εκστρατείας,ενώ περίπου 1500 αποκτήθηκαν το 1938.
    Άλλο όμως ένας πολύ διαδεδομένος εκτός Ἑλλάδος τύπος όπλου,από τον οποίο μπορεί να βρεθούν σημαντικές ποσότητες από δεύτερο χέρι,και άλλο τα ἑλληνικής αποκλειστικότητος Μ-Σ.
    Για τα Σωσά ἀπ᾿όσα έχω διαβάσει αποκτήθηκαν 3,980 πρίν την Καταστροφή.
    Τα 15.000 Λεμπέλ που γράφεις ότι αποκτήθηκαν μετά το 1922 ποιός τα αναφέρει;
    Μία ακόμη παρατήρηση,είναι και ότι ενώ ἔως το 1922 υπήρχαν στην Στρατιά κάποιοι τύποι τυφεκίων υπό τον χαρακτηρισμό «διάφορα»,δέν αναφέρονται το 1935.
    Οἱ τύποι ήταν 22,και προφανώς είχαν μεταβιβαστεί στην Χωροφυλακή,ἡ οποία νομίζω ήταν και αρμόδια για την Πολιτοφυλακή.
    Μερικοί τύποι από τους 22 που αναφέρονται σε έκθεση της ΕΒΧ του 1939,δέν είναι εύκολα ανιχνεύσσιμοι,λόγω περίεργης περιγραφής,όπως «αραβίδες Λεμπέλ αγγλικού τύπου» και «όπλα Ρωσίας των 9,05»,άλλοι μαντεύονται,όπως «τυφέκια των 8,05»,προφανώς Gew-88/05,«Μάουζερ Γερμανίας των 8,05»,«Μάουζερ Βουλγαρίας»,«όπλα σιμεπώ»(πιθανώς Σασσεπό).
    Επίσης,Λεμπέλ υποδείγματος 1886,όμοια υποδείγματος 1907,και παρακάτω «Λεμπέλ Γαλλικά»(!)
    Δέν αναφέρονται τα Μάουζερ Σερβίας των 7 χιλιοστών ούτε τα «Μάουζερ Ρωσίας»,δλδ Μόζιν-Νάγκαντ υπ.1891/98,μετετραμμένα σε 7,92,που όμως αναφέρονται,ἄν δέν κάνω λάθος από κάποιον στρατηγό,ίσως τον Αλέξανδρο Κοντούλη.
    Από τα τελευταία ίσως υπήρχαν 6.000.
    Το υλικό αυτό,για να αναφέρεται από την ΕΒΧ το 1939,σίγουρα υπήρχε και το 1923,άρα και ενωρίτερα.

  48. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ says:

    Μου έχει κάνει εντύπωση η αγορά των 4000 Γαλλικών οπλοπολυβόλων υπ.1915 , του 1928 ,παρά την κακή εμπειρία από την χρήση του όπλου.

  49. Ανώνυμος says:

    Αναμφιβόλως η Μικρασιατική Εκστρατεία εστηρίχθη επί πολλών σαθρών θεμελίων. Ίσως να μην ήσαν αυτά τα σαθρά θεμέλια οι μόνοι λόγοι που απέτυχε οικτρώς, ωστόσο σίγουρα συνέβαλαν αρκούντως. Ένα από αυτά ήταν αναμφιβόλως η πεποίθησις – απολύτως λογική καταρχήν – ότι ο Μικρασιατικός Ελληνισμός θα συνέβαλε στην τιτάνια αυτή προσπάθεια του Έθνους στρατευόμενος μαζικά, όπως άλλωστε κατά κανόνα έπραξαν – παρά κάποιες εξαιρέσεις, που ορθώς υπογραμμίζονται στο εξαίρετο αυτό άρθρο – οι Έλληνες της σημερινής Ελλάδος. Ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν εσυνέβη. Φυσικά, για ευνόητους λόγους, καθώς ο Μικρασιατικός Ελληνισμός υπέστη τέτοια φρικτή μοίρα, το γεγονός αυτό αποσιωπάται και δεν θίγεται, παρά μόνον ακροθιγώς και άνευ ιδιαιτέρων σχολίων από την ιστοριογραφία – όπως τόσα και τόσα. Ωστόσο, εάν θέλουμε να είμεθα ειλικρινείς με τους εαυτούς μας και να μην ωραιοποιούμε καταστάσεις, θα πρέπει να παραδεχθούμε ότι η μαζική απροθυμία – ή όπως αλλιώς μπορεί να χαρακτηρισθεί, υπάρχουν και βαρύτερες εκφράσεις – στρατεύσεως των Ελλήνων της Μικράς Ασίας υπήρξε ένας από τους σημαντικοτέρους παράγοντες αποτυχίας της Εκστρατείας, καθώς όχι μόνον εστέρησε τις Ένοπλες Δυνάμεις από σημαντικότατο αριθμό στρατευσίμων, αλλά εδημιούργησε και έντονες αρνητικές εντυπώσεις στους εκ «Παλαιάς Ελλάδος» στρατιώτες, οι οποίοι αδυνατούσαν να καταλάβουν γιατί οι Μικρασιάτες απείχαν από την Εκστρατεία που σε τελική ανάλυση εγίνετο για αυτούς….

  50. .+- says:

    @Ανώνυμος says: 3 Ιουλίου 2017 στο 05:01

    «..ότι η μαζική απροθυμία – ή όπως αλλιώς μπορεί να χαρακτηρισθεί, υπάρχουν και βαρύτερες εκφράσεις – στρατεύσεως των Ελλήνων της Μικράς Ασίας υπήρξε ένας από τους σημαντικοτέρους παράγοντες αποτυχίας της Εκστρατείας..»
    Σου ζητω συγνωμη προκαταβολικα για καποιες αμφιβολιες που μου δημιουργησες αλλα, εαν ειναι δυνατον που βασιζεσαι συγκεκρημενα για αυτην την γνωμη;
    Γιατι ετσι, οπως παρουσιαζεις, την απολυτως σεβαστη, κατα τα αλλα, αποψη, δειχνεις να μην εχεις λαβει υποψη μια σειρα απο παραγοντες που την εποχη εκεινη επηρεασαν παρα πολυ τις επιλογες των ανθρωπων οχι μονο «εκει» αλλα και «αλλού». Δειχνεις να αγνωεις οτι το ελληνικο στοιχειο, στην Οθωμανικη Τουρκια ηταν υπο διωγμο απο το 1914. Δειχνεις να μην εχεις λαβει υποψη τα τραγικα αποτελεσματα που ειχε ο Α’ΠΠ σε ολη την Ευρωπαΐκη ηπειρο και πως τους επηρεασε σε πολλα θεματα. Η περιοδος 1919-1922 μπορει να θεωρηθει οτι βρισκομαστε ιστορικα στην «επομενη ημερα». Δειχνεις να μην λαμβανεις υποψη οτι οι ελληνες μικρασιατες συμμετειχαν. Μονο το 1921 προσηλθαν στις ταξεις του ΕΣ 19.500 και συμμετειχαν και αυτοι.
    Εαν επιτρεπεις, με βαση ποια πληθυσμιακα δεδομενα θα επρεπε να υπολογιστει η συμμετοχη των Ελληνων της Μικρας Ασιας; Υποθετω οτι εχεις καποια στοιχεια με βαση τις ηλικιες που επιτρεπουν να εχει μια ρεαλιστικη βαση αυτη η γνωμη και επισης να συμπληρωσει και το παραπανω κειμενο.
    Σε ευχαριστω
    .+-

  51. Ανώνυμος says:

    Tα στοιχεία τα λαμβάνω από το ανωτέρω άρθρο. Εάν το διαβάσεις προσεκτικά, είμαι απολύτως βέβαιος ότι θα συμφωνήσεις με το σχόλιο μου. άλλωστε, στο τέλος του άρθρου (Κεφάλαιο 6) υπάρχουν και σχετικά ωραία σχόλια γαι τις αγωνιώδεις προσσπάθειες των Μικρασιατών να αποφύγουν την στράτευση… Ακόμη και εάν όντως εστρατεύθησαν το 1921 19.500 που ισχυρίζεαι (πως προκύπτει αυτό), πως συγκρίνονται με τις 200.000 και πλέον της Παλαιάς Ελλάδος που υπηρέτησαν στην Μικρά Ασία ή με σχεδόν 1,000.000 Μικρασιατικού πληθυσμού που υπήρχε στην Μικρά Ασία πριν την καταστροφή; Και αυτοί που εστρατεύθησαν, ενετάχθησαν στις μάχιμες μονάδες ή τέλος πάντων πόσο προσέφεραν στην συνολική εκστρατεία; Επαναλαμβάνω: επί του σημείου της στρατεύσεως των Μικρασιατών οι πηγές γενικά σιωπούν, καθώς όπως προανέφερα «καθώς ο Μικρασιατικός Ελληνισμός υπέστη τέτοια φρικτή μοίρα, το γεγονός αυτό αποσιωπάται και δεν θίγεται, παρά μόνον ακροθιγώς και άνευ ιδιαιτέρων σχολίων από την ιστοριογραφία». Είπαμε, κάποτε πρέπει να λέγονται και οι αλήθειες, όσο πικρές και εάν είναι.
    Όσον αφορά και στο τι υπέατησαν οι Μικρασιάτες από τους Τούρκους τα προηγούμενα χρόινια, δεν νομίζω ότι οι γενναίοι Κρήτες, οι Μακεδόνες, οι Ηπειρώτες και οι Αιγαιοπελαγίτες, που μόλις είχαν εξέλθει από πικρότατη δουλεία πέντε αιώνων, είχαν υποστεί λιγόιτερα από τους Τούρκους. Το ίδιο και οι λοιποί Έλληνες, δύο Βαλκανικούς Πολέμους, Εθνικό Διχασμό, Α΄ ΠΠ, Ουκρανία.
    Επαναλαμβάνω ότι η μη – ουσιαστικά – στράτευση των Μικρασιατών απετέλεσε σίγουρα μία από τις βασικές αιτίες αποτυχ/ιας της Εκστρατείας και μία σελίδα που δεν περιποιεί καθόλου τιμή – κάθε άλλο – στους Μικρασιάτες.

  52. Κ/Δ ΚΒ says:

    Καλησπέρα,
    Τα στοιχεία για την αγορά των 15.000 Lebel κατά το 1925, όπως και των 4.000 Chauchat (κατ’ άλλες πηγές 5.000) κατά το 1924 εντοπίζονται σε ξένα αρχεία που έτυχε να τεθούν υπ’ όψιν μου. Το σκάνδαλο όμως με τα Chauchat ήταν ότι τα συγκεκριμένα είχαν κάννη η οποία δεν δεχόταν τα ελληνικά φυσίγγια. Γι’ αυτό και πριν τον Β΄ΠΠ έγιναν εργασίες προκειμένου να είναι δυνατή η χρησιμοποίησή τους.
    Σε σχέση με την προθυμία του ελληνικού λαού για στράτευση και πάλη για την απελευθέρωση της Μικράς Ασίας, σίγουρα δεν έχουμε τον ενθουσιασμό των Βαλκανικών Πολέμων. Ο καθηγητής Πλουμίδης έχει γράψει στο βιβλίο του «Τα μυστήρια της Αιγιήδος», ότι ενώ για το θέμα της Κρήτης, Μακεδονίας, Ηπείρου, ασχολιόταν ο ελληνικός λαός επί χρόνια, το ενδεχόμενο απελευθέρωσης της Μικράς Ασίας προέκυψε μόλις το 1914. Επίσης σημειώνει, ότι υπήρχε διαφορά στον βαθμό της συνείδησης του ελληνικού στοιχείου σε σχέση με την αστική ή μη προέλευσή του. Στις πόλεις ήταν περισσότερο «φανατικοί». Ωστόσο, στις πόλεις νομίζω ήταν που παρουσιάστηκαν φαινόμενα κατά τα οποία το ελληνικό στοιχείο με πρόσχημα την πρόσληψή του σε κάποια λεβαντίνικη ή ευρωπαϊκή εταιρεία, επιχειρούσε επιζητώντας «προστασία» να αποφύγει την στράτευση. Ενθουσιασμός υπήρχε σίγουρα κατά την προσέλευση, αριθμητικά και συγκριτικά στοιχεία δεν υπάρχουν όμως ώστε να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της διαρροής. Η εκτίμηση της ανάρτησης, ότι ο πληθυσμός ανέρχονταν σίγουρα σε 800.000 (Έλληνες και Οθωμανοί υπήκοοι) είναι ρεαλιστικός και παρέχει δυνατότητα εκτίμησης. Επίσης έχω την εντύπωση, ότι η στράτευση των Μικρασιατών αφορούσε όχι μόνο τους Οθωμανούς πολίτες Έλληνες το γένος, αλλά και τους Έλληνες υπηκόους, κατοίκους Μικράς Ασίας. Αν υποθέσουμε ότι μεταξύ 1920-1921, κατατάχθησαν κάπου 30.000 και από τις δύο κατηγορίες, τότε μάλλον πρέπει να θεωρήσουμε μεγάλη την αποχή των Μικρασιατών από τον αγώνα.
    Μπορεί να ειπωθεί, ότι πριν τους Βαλκανικούς είχε προηγηθεί το Γουδί, με το οποίο ένας νέος αέρας φύσηξε γενικώς στην χώρα. Πριν την Μικρασιατική Εκστρατεία είχε προηγηθεί ο Διχασμός, ενώ και το ντόπιο ελληνικό στοιχείο, ίσως να πίστεψε στα πρώτα στάδια, ότι η ελληνική επικράτηση ήταν δεδομένη και τελεσίδικη, οπότε δεν άξιζε να συμμετάσχει και να αποσπαστεί από τα ειρηνικά του έργα. .
    Πάντως, ο Μαζαράκης σημειώνει, ότι όταν το 1916 οι Βούλγαροι κατέλαβαν την Αν. Μακεδονία και ακολούθησε το Κίνημα της Εθνικής Αμύνης, οι Μακεδόνες επέδειξαν αξιοσημείωτη απροθυμία να συμμετάσχουν σε αυτό. Μόνο όταν επιστρατεύτηκαν οι τρελλοκρητικοί και οι νησιώτες, μπόρεσε να αναπτυχθεί το Σώμα Στρατού Εθνικής Αμύνης.

  53. .+- says:

    @Ανώνυμος says:3 Ιουλίου 2017 στο 16:49
    Οκ, καταλαβα τι εννοεις.
    «..Ακόμη και εάν όντως εστρατεύθησαν το 1921 19.500 που ισχυρίζεαι (πως προκύπτει αυτό), πως συγκρίνονται με τις 200.000 και πλέον της Παλαιάς Ελλάδος που υπηρέτησαν στην Μικρά Ασία ή με σχεδόν 1,000.000 Μικρασιατικού πληθυσμού..»
    Λοιπον, σε στοιχεια απογραφης του μικρασιατικου πλυθυσμου του 1920-21 στα Σανταζια της Σμυρνης, Μαγνησιας και Μπαλικεσιρ, το ελληνικο στοιχειο ηταν συνολικα 306.508 ανδρες, γυναικες και παιδια, σε συνολο πλυθυσμου 960.059.
    Απο εκει και περα, το καλοκαιρι του 1920 ενσωματωθηκε επιπλεον το υπολοιπο βιλαετι της Προυσης, χαρις στις επιχειρησεις του ΕΣ για την επικουρια των Αγγλων. Ο ΕΣ τελικα εφτασε μεχρι το Ουσακ.Επισης υπηρξε η ενσωματωση της Θρακης. Στους τοπικους νομους (ραιδεστου, 40 εκκλησιων, καλλιπολεως) 185.500 ελληνες και ελληνιδες. Στο Βιλαετι της Κων/ολης, συνολικα αλλοι 364.459 ελληνες και ελληνιδες ολων των ηλικιων.
    Αυτα ειναι τα δεδομενα που μπορουν να θεωρηθουν σαν μια βαση για σχολιασμο.
    Τωρα για ναφτασουμε στο 1 εκ. πρεπει να τους βαλουμε ολους στο «καλαθι», μαζι και αυτους που δεν καταγραφηκαν μεχρι και τον δεκεμβριο του 1920. γιατι πρεπει να εχουμε υποψη και αυτην την πτυχη. Η καταγραφη των τοπικων κοινωνιων δεν ειναι ακριβως αμεση.
    Η ελλαδα του 1919, ειχε πλυθησμο (εκτος Θρακης και μικρας ασιας) περιπου 4,5 εκ. Με τα δεοδμενα του 1920-21 ο ΕΣ ειχε υπο τα οπλα περιπου 310 χλδ ανδρες συνολικα (Δες βιβλια της ΔΙΣ). Δηλαδη το 6,9% του πλυθησμου ηταν υπο τα οπλα. Ο πλυθυσμος των 307 χλδ Μικρασιατων δεν μπορουσε με το ιδιο στατιστικο στοιχειο να αποδοσει περισσοτερους απο 20-21 χλδ ανδρες. Απεδωσε 19,5 χλδ.
    .+-

  54. .+- says:

    @Ανώνυμος says:3 Ιουλίου 2017 στο 16:49
    Συμπληρωνω το προηγουμενο σχολιο μου, με τις πηγες:
    – σελ.129 βιβλιου ΓΕΣ/ΔΙΣ, Ανεφοδιασμοι και μεταφορες κατα την μικρασιατικη εκστρατεια, 7ο Κεφ. «…και υπο τα οπλα κληθεντων Μικρασιατων (19.500 ανδρες)..»
    – σελ. 8,9,10 βιβλιου ΓΕΣ/ΔΙΣ Επιτομης μικρασιατικης. Αναφερεται οτι ο ελληνικος πλυθησμος ειχε μειωθει κατα 900 χλδ. Με την προσαρτηση των εδαφων παρεμειναν 922.545 ελληνες απο τους οποιους οι 100.863 ηταν μαθητεςσε 1.063 σχολεια! δηλαδη οι ανηλικοι απο μονοι τους ηταν πανω απο το 10% του ελληνικου πλυθυσμου.
    -Τα αλλα στοιχεια, τα πλυθησμιακα, απο τις τοπικες απογραφες, δυστυχως δεν ειμαι σε θεση να τα δημοσιευσω αυτουσια.
    Ελπιζω να συμμεριστεις την αποψη μου οτι τελικα οι μικρασιατες που μπορουσαν να στρατευθουν ηταν πολυ λιγοτεροι απο αυτους που νομιζουμε μεχρι σημερα.
    Φιλικα
    .+-

  55. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ says:

    Μία από τις αδυναμίες , πιστεύω,της Σ.Μ.Α. στην διάρκεια της εκστρατείας ήταν η αναιμική παρουσία του Ιππικού με μια ισχνή Ταξιαρχία, σε αντίθεση με τους Τούρκους. Η απουσία επαρκών μονάδων Ιππικού , ίσως κόστισε την αποτυχία καταδίωξης και περικύκλωσης στις μάχες πριν την εξόρμηση προς τον Σαγγάριο.

  56. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @Ανώνυμος says:3 Ιουλίου 2017 στο 16:49

    Η ανάδειξη της «μη – ουσιαστικά – στράτευσης των Μικρασιατών» όπως τη χαρακτηρίζετε, ως «σίγουρα μία από τις βασικές αιτίες αποτυχίας της Εκστρατείας», δεν τεκμηριώνεται μέχρι τώρα από την ιστορική έρευνα. Αν προκύψει από τη δική μας, ασφαλώς θα την αναφέρουμε. Στο μεταξύ αν εσείς έχετε κάποια τέτοια τεκμηρίωση υπόψη σας, χρήσιμο θα ήταν να τη θέσετε υπόψη μας.

  57. Ανώνυμος says:

    Η μη τεκμηρίωση από την ιστορική έρευνα της μη ουσιαστικής στρατεύσεως των Μικρασιατών ως μιας εκ των βασικών αιτιών αποτυχίας της Μικρασιατικής Εκστρατείας οφείλεται καθαρά – το επαναλαμβάνω – στις «ενοχές» λόγω της φρικτής μοίρας που υπέστησαν οι εκεί ελληνικοί πληθυσμοί. Δεν είναι άλλωστε και η πρώτη φορά που στην ελληνική ιστοριογραφία «ενοχλητικές αλήθειες» μπαίνουν κάτω από το χαλί…

    Όσον αφορά στα στατιστικά στοιχεία: Η Ελλάς την επαύριο των Βαλκανικών Πολέμων είχε 4.4 εκατομμύρια πληθυσμού. Ωστόσο, θα πρέπει να αφαιρεθούν Τούρκοι, Βούλγαροι, λοιποί Σλάβοι, Τσάμηδες και άλλα μη ελληνικής καταγωγής στοιχεία, τα οποία προσμετρώντο εκείνη την εποχή στον συνολικό πληθυσμό. Στην ανταλλαγή των πληθυσμών του 1923 ανεχώρησαν από την Ελλάδα περίπου 400.000 Τούρκοι. Άρα, κατά την διάρκεια της Εκστρατείας, το αλλογενές στοιχείο ήταν συνολικώς άνω τω 500.000. Επίσης, θα πρέπει να συνυπολογισθούν τα όσα συνέβησαν τα προηγούμενα χρόνια, ήτοι Εθνικός Διχασμός με άκρως διαλυτικές συνέπειες για την χώρα και ιδίως για τις Ένοπλες Δυνάμεις, συμμετοχή στον Α΄ ΠΠ και στην εκστρατεία της Ουκρανίας, που σε συνδυασμό με τους 2 Βαλκανικούς Πολέμους σήμαιναν ότι η Ελλάς ήτο σε εμπόλεμη ή ανώμαλη κατάσταση επί μία δεκαετία 1912-1922. Εάν ληφθούν υπ’ όψιν και άλλοι παράγοντες, οικονομικοί, ελλείψεως οπλισμού, αξιωματικών κτλ, 310.000 άνδρες υπό τα όπλα το 1920-1921 είναι ένα άκρως ικανοποιητικό ποσοστό.

    Για τον Μικρασιατικό πληθυσμό την περίοδο 1919-1922 σίγουρα αξιόπιστα και λεπτομερή στοιχεία δεν υπάρχουν, καθώς διαφορετικές πηγές αναφέρουν διαφορετικά νούμερα, τα οποία φυσικά έχουν σχέση και με ευνόητες πολιτικές σκοπιμότητες. Θεωρώ όμως ότι με βάση την κοινή λογική και με τον συνολικό αριθμό των προσφύγων που εγκατέλειψαν την Μικρά Ασία, ένα νούμερο περί το 1.000.000 (έστω 800-900.000) είναι απολύτως λογικό και σχεδόν όλοι αυτοί ζούσαν στην ελληνική ζώνη. Κατά συνέπεια, το να ομιλούμε για 10-20.000 Μικρασιάτες που εστρατεύθησαν και να θεωρούμε ότι ο αριθμός αυτός είναι ικανοποιητικός, ότι δεν έπαιξε κανένα ρόλο στην τύχη της Εκστρατείας κτλ. μάλλον χαϊδεύουμε αυτιά παρά λέμε την αλήθεια. Επίσης, δεν έχω διαβάσει κάπου να γίνεται αναφορά στην πολεμική τους συνεισφορά, δηλαδή ποιές μονάδες στελέχωσαν, που πολέμησαν, πόσοι σκοτώθηκαν κτλ. Υπάρχει κάποια τέτοια αναφορά; Μήπως τελικά και αυτοί οι ελάχιστοι που στρατεύθηκαν τελικώς δεν συνεισέφεραν στην όλη προσπάθεια και «χάθηκαν» κάπου στην πορεία;

    Άλλωστε, πιστεύετε ότι μπορούμε να ισχυριστούμε ευλόγως, ότι το γεγονός ότι οι Μικρασιάτες δεν στρατεύθηκαν δεν έπαιξε κανένα ρόλο, τόσο στην άκρως κρίσιμη αριθμητική δύναμη της Στρατιάς Μικράς Ασίας – το ανωτέρω άρθρο αναδεικνύει εύγλωττα αυτήν την παράμετρο -, όσο και στον τόσο κρίσιμο για κάθε στρατό παράγοντα «ηθικό» και την επίδραση που είχε το γεγονός αυτό στους εκ «Παλαιάς Ελλάδος» στρατιώτες;

    Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι 100.000 Μικρασιάτες υπό τα όπλα (10%, έστω 20% περίπου του συνολικού πληθυσμού), ήτοι 7-8 Μεραρχίες ακόμη, δεν θα έκαναν την κρίσιμη διαφορά στις επιχειρήσεις κατά της Αγκύρας, έστω και όχι στην πρώτη γραμμή, αλλά καλύπτοντας το σύνολο των μετόπισθεν; Δικαιολογίες δεν υπήρχαν. Ο αγών ήταν όλα για όλα. Θα έπρεπε για αυτό το λόγο ακριβώς να συμμετάσχουν και πιο μαζικά ακόμη από τους άλλους Έλληνες. Εάν χάναμε, ήξεραν πολύ καλά τι τους περίμενε.

  58. ΑΧΕΡΩΝ says:

    @Κ/Δ ΚΒ
    « Το σκάνδαλο όμως με τα Chauchat ήταν ότι τα συγκεκριμένα είχαν κάννη η οποία δεν δεχόταν τα ελληνικά φυσίγγια.»
    Εδώ με πιάνεις αδιάβαστο.
    Από όσα είναι γνωστά,όλα τα Chauchat του Ε.Σ (οπλοπολυβόλα του ᾿15 στην ἑλληνική ορολογία της εποχής,ήταν γαλλικου διαμετρήματος 8Χ50 Λεμπέλ.
    Για τους Αμερικανούς είχαν κατασκευαστεί και τα υποδείγματος 1918,στο αμερικανικό διαμέτρημα των .30΄΄,αλλά εκείνα πρακτικώς δέν μετατρέπονται στο υπόδειγμα του 1915 χωρίς μείζονα ανακατασκευή.
    Έχεις κάποιες πληροφορίες σχετικά;

  59. .+- says:

    @ Ανώνυμος says: 4 Ιουλίου 2017 στο 05:59

    «..ένα νούμερο περί το 1.000.000 (έστω 800-900.000) είναι απολύτως λογικό και σχεδόν όλοι αυτοί ζούσαν στην ελληνική ζώνη. ..»

    Θα διαφωνησω.
    Η Ελληνικη Ζωνη Ελεγχου, αρχικα ηταν αποκλειστικα μονο το Σαντζακιο της Σμυρνης.
    Τα στοιχεια του πλυθησμου, εκτος του Σαντζακιου της Σμυρνης (167 χλδ ελληνες) εγιναν με απογραφες, οταν οι περιοχες αυτες ηταν κατω απο τον ελεγχο των Γαλλων, Ιταλων και Αγγλων.
    Δηλαδη απο 6 μηνες εως 1 χρονο νωρητερα πριν οι περιοχες αυτες περασουν υπο τον ελεγχο του ΕΣ. Σε εκεινο το διαστημα, μεχρι την ελευση του ΕΣ, πολλα συνεβησαν (πχ μεταναστευση σε αλλες ηπειρους).
    Πρεπει να εχεις υποψη οτι το 1 εκ. που αναφερεις, στην ουσια οι 922 χλδ (βλεπε επιτομη), δεν ειναι ο πλυθυσμος της ελληνικης Ζωνης ελεγχου, δηλαδη μονο του Σαντζακιου της Σμυρνης, αλλα περιλαμβανει και αλλες περιοχες της Μ. Ασιας (πχ σαντζακιο Μπαλικεσιρ), οπως επισης την Θρακη και την Κων/ολη. Ο πλυθυσμος της Πολης, δεν βρισκονταν διοικητικα υπο ελληνικο ελεγχο, αλλα υπο τριεθνη. Εκει το ΓΕΣ δεν ειχε δικαιοδοσια καθολου, σε τιποτα. Μονο εθελοντες!
    Οποτε πλυθησμιακα, οι περιοχες που θεωρητικα παντα, μπορουσαν να αποδοσουν στρατευσιμους (Θρακη+Μ. Ασια) ειναι μειωμενα αριθμητικα κατα το 1/3 περιπου (580 χλδ).
    Εαν πηγαινε παρα πολυ καλα, με τις ποιο ευνοϊκες και καλυτερες προϋποθεσεις, εχοντας υποψη το περιπου το 7% του ΕΣ, η Θρακη και η Μ. Ασια μαζι θα απεδηδε το πολυ 40 χλδ. Μα ειμαστε στην ποιο ευνοϊκη περιπτωση, την «ονειρικη». Η Μ. Ασια με τους 19,5 χλδ στην πραγματικοτητα «εδωσε ρεστα» μεχρι το 1922.

    .+-

  60. Αρματιστής says:

    Αγαπητοί φίλοι

    Νομίζω ότι το τμήμα του κειμένου για την επιστράτευση των Μικρασιατών, είναι πολύ σαφές.

    Συγκεκριμένα αναφέρω αυτά που λέει η ΔΙΣ για το ποιες κλάσεις επιστρατεύθηκαν, πότε έπρεπε να παρουσιαστούν, πόσοι παρουσιάστηκαν, και πόσοι αναμένονταν.

    Ακόμη γράφω ότι:

    «Συνολικά η επιστράτευση των Ελλήνων της Μικράς Ασίας απέδωσε κατά την ΔΙΣ 19.503 άνδρες[16].»

    Προσέξτε το «κατά την ΔΙΣ». Που σε συνδυασμό με την παράγραφο που ακολουθεί, φαίνεται καθαρά ότι η ΔΙΣ έχει κάνει λάθος.

    Στους 19.503 περιλαμβάνονταν και οι Έλληνες υπήκοοι οι καταγόμενοι από τα νησιά του Αιγαίου που κατετάγησαν στο Έμπεδο Πεζικού της ΙΙ Μεραρχίας στην Σμύρνη.

    Από τα στοιχεία που βρήκα στο αρχείο της ΔΙΣ, φαίνεται ότι οι Μικρασιάτες ήσαν 13.000, ίσως και λιγότεροι.

    Υπόψη ότι τα στοιχεία της ΔΙΣ για την επιστράτευση των Μικρασιατών έχουν ως τεκμηρίωση —[16]— το βιβλίο του Πασσά για τον Παπούλα «Η αγωνία ενός έθνους». Όχι και πολύ ακριβές ασφαλώς.

  61. Τσιτσιμέκος says:

    Νομίζω πως 330.000 στρατός το 1921 ήταν αρκετά καλά. Το ’40 συγκεντρώσαμε γύρω στις 400.000 και σήμερα ( 10 εκ. πληθυσμός ) δεν είμαι σίγουρος ότι θα συγκεντρώναμε πάνω από 500.000 στρατό.

    Το 1918 στο βιλαέτι της Αδριανούπολης ( Αδριανούπολη, Δεδεαγάτς, 40 Εκκλησιές, Ραιδεστός, Καλλίπολη, Τσατάλτζα ) είχε 366.000 Έλληνες και το βιλαέτι της Κων/πολης 365.000.
    Κατά το Οικουμενικό Πατριαρχείο η Ανατολική Θράκη το 1911 ( μητροπόλεις Αδριανούπολης, Αίνου, Βιζύης, Γάνου, Δέρκων, Διδυμοτείχου, Ηρακλείας, Καλλίπολης, Μυριοφύτου, Συληβρίας, Σωζόπολης, Τυρολόης, 40 Εκκλησιών ) είχε 374.000 Έλληνες. Από αυτούς κατά τους διωγμούς του 1912 – 18 εκτοπίστηκαν/ διώχτηκαν 218.000 και έμειναν 155.000. Βέβαια το 1918 – 1922 κάποιοι θα επέστρεψαν.
    Στην Κων/πολη που ήταν υπό αγγλικό έλεγχο λογικά δεν θα μπορούσε να γίνει επιστράτευση ή σημαντική εθελοντική κατάταξη.
    Οι Ανατολικοθρακιώτες έδωσαν για τον Πόλεμο 9.000 μαχητές σε πληθυσμό 350.000 ατόμων ή 300.000 αν αφαιρέσουμε την μητρόπολη Διδυμοτείχου ( 50.000 ) . Ποσοστό 2,5 – 3 % .

    Το 1915 (γαλλική στατιστική [ μάλλον φουσκωμένη υπέρ μας ] που δίνει συνολικά 1.692.000 Έλληνες στην Μ.Ασία ) το βιλαέτι της Χρυσούπολης είχε 75.000 Έλληνες, των Δαρδανελίων 33.000 και της Νικομήδειας 73.000. Αυτά το ’21 πρέπει να ήταν στην βρετανική ζώνη και δεν ξέρω αν επέτρεπαν την επιστράτευση ή την εθελοντική κατάταξη. Το βιλαέτι της Σμύρνης ( Σμύρνη, Μαγνησία, Αίδίνιο κ.α. ) είχε 623.000 Έλληνες ( από αυτούς οι 449.000 στο σαντζάκι της Σμύρνης ) και της Προύσας ( Προύσα, Κιουτάχεια, Αφιόν Καραχισάρ κ.α.) είχε 278.000. Νομίζω μόνο απ’το βιλαέτι της Σμύρνης θα μπορούσε να γίνει επιστράτευση ή εθελοντική κατάταξη , γιατί σε αυτό της Προύσας δεν θα είχαν στηθεί οι κατάλληλες δομές, ενημέρωση κ.λπ. Τα υπόλοιπα βιλαέτια ( Ικόνιο – 87.000, Άγκυρας – 46.000, Κασταμονής – 25.000, Σεβάστειας – 99.000 και Τραπεζούντας 354.000 ) τα ξεχνάμε για γεωγραφικούς λόγους. Αν πούμε πως το 1920 – 21 είχαν μείνει 470.000 Έλληνεςστην περιοχή που ελεγχόταν απ’τον ελληνικό στρατό, τότε οι 14.000 Μικρασιάτες ( Ίωνες ) που επιστρατεύθηκαν , δίνουν ένα ποσοστό κοντά στο 3 %, όμοιο δηλαδή με αυτό των Ανατολικοθρακιωτών.

    Αλλού είχα διαβάσει όμως πως οι Ανατολικοθρακιώτες έδωσαν 9000 μαχητές σε πληθυσμό 250.000 ( 3,6 % ) και οι Μικρασιάτες ( Ίωνες ) 14.000 σε 700.000 ( ! ) ( 2 % ) και έτσι επαινούνται οι Ανατολικοθρακιώτες πως αποκρίθηκαν με διπλάσιο ενθουσιασμό από ότι οι Δυτικοί Μικρασιάτες.

  62. Ilias Stampoulidis says:

    Σχετικα με την στρατευση των Ιωνων οπως προειπα οι νεοτουρκοι ειχαν προνοησει στον Α’ΠΠ και τους ειχαν διαλυσει στα ταγματα εργασιας στο ερζερουμ γι αυτο ισως δεν ηταν και πολυ φανατικοι με την στρατευση… Ηταν βεβαια και ανθρωποι των γραμματων, του εμποριου και οχι σκληραγωγημενοι οπως οι τοτε ορεσιβιοι Ελληνες…θα μπορουσαν εστω να σχηματισουν παραστρατιωτικες ομαδες κατα των τσετων που αλωνιζαν αλλα…
    Να προσθεσω σε ενα φιλο παραπανω που αναφερεται στο ιππικο οτι εχει δικιο! Ας ειχαμε 20 Μεραρχιες Πεζικου, χωρις ιππικο στα βαθη της Μ Ασιας δε μπορουσαμε να κουνηθουμε…
    Με 10 μεραρχιες πεζικου και 10.000 ιππικο σε 10 ταξιαρχιες που να πεζομαχει οπως πχ οι μποερς, να κυνηγαει τσετες και να αγκιστρωνει το τουρκικο πεζικο που δεν ηταν οτι καλυτερο ειχε ο κεμαλ τοτε θα χαμε καθαρισει. Οτι εκανε δηλαδη ο στρατηγος Αλενμπυ στην παλαιστινη εναντιον των τουρκων το 1917.

  63. ΑΧΕΡΩΝ says:

    @Κ/Δ ΚΒ
    Για τα Chauchat που υποτίθεται ότι οἱ κάννες τους δέν δεχόταν τα ἑλληνικά φυσίγγια,μόλις έκανα μία σκέψη.
    Αφού όπως γράφεις πρόκειται για ξένες πηγές,προφανώς έχουν πέσει θύμα παρεξηγήσεως.
    Ὁ λόγος προφανώς είναι ότι σε ἑλληνική υπηρεσία το γαλλικό διαμέτρημα των 8Χ50 Λεμπέλ χαρακτηριζόταν των «7,8»,όπως το αναφέρει ὁ Ian Hogg στο βιβλίο «Small Arms of the Twentieth Century»,ἤ των «7,85»,για να μήν συγχέεται με το διαμέτρημα «των οκτώ» (8Χ50 Steyr) των Μάννλιχερ Βουλγαρίας,και το οποίο είχε προηγηθεί κατά 3 χρόνια στην ένταξη -εκ λαφύρων- στο ἑλληνικό οπλοστάσιο.
    Ὁ μέν Ian Hogg το αναφέρει σαφώς ότι στα όπλα δέν έγινε ούτε επαναθαλάμιση,ούτε επανασωλήνωση (the weapons have been neither rechambered,nor rebarreled),αλλά πιθανώτατα αυτό δέν το γνώριζαν οἱ ξένοι συντάκτες των αναφορών τότε.

  64. λαζικ says:

    Ο αγών ήταν όλα για όλα. Θα έπρεπε για αυτό το λόγο ακριβώς να συμμετάσχουν και πιο μαζικά ακόμη από τους άλλους Έλληνες. Εάν χάναμε, ήξεραν πολύ καλά τι τους περίμενε.
    θεωρουνταν αδιανοητο να χασουμε στη μικρασια. ηταν απιθανο. κανεις δεν το περιμενε.
    ειναι οπως οταν πηραμε πριν ακριβως 10 χρονια το ευρωπαικο στο ποδοσφαιρο!
    ενα απιθανο θαυμα δηλαδη….
    απο κει και περα εχω να πω οτι ηταν αρκετα καλο το ποσοστο συμμετοχης των μικρασιατων.
    φυσικα μπορουσε να ηταν πολυ καλυτερο αλλα δεν υπηρχε κανενας λογος. το προβλημα μας δεν ηταν η ελλειψη ανδρων αλλα η πανηλιθια στρατιωτικη ηγεσια με παπουλα και κρετινους αποστρατους βασιλικους και πολιτικη ηγεσια με τον απιθανο τυπο γουναρη και σια που ηταν μια τριχα απο τα φρυδια του βενιζελου….κατι μου θυμιζει απο σημερα…παμε λετε για αλλη καταστροφη?.
    αυτος ηταν ο λογος και κανενας αλλος ουτε τα κανονια το ιππικο η συνθεση των μεραχιων,οι απολεμοι αστουληδες μικρασιατες ουτε οι ανυποτακτοι.
    και μια ερωτηση
    ο γραφικος ανυποληπτος μαρξιστης ιστορικος κοδρατος αναφερεται στο νουμερο 100.000 για τους ανυποτακτους και λιποτακτες που κυκλοφορουσαν σε ελλαδα και μ.ασια το 22 λιγο πριν την καταστροφη.
    ειναι αληθεια αυτο το νουμερο ξερει κανεις? το αναφερει καποιος αλλος?

  65. Ilias stampoulidis says:

    @λαζικ
    Τα ειπες ολα. Συμφωνω εκτος «δεν το περιμενε κανεις»!
    Οι ξενοι που χαν καταλαβει τι θεριο εστι ο κεμαλ ξεραν τι ερχεται και το γλεντουσαν….
    Οι δικοι μας οι απιθανοι ηταν αλλου, ουτε καταλαβαν τι γινοταν και τι παιζοταν για τον Ελληνισμο….αλλα κι ο βενιζελος με τις εκλογες του 1920 μας αδειασε γιατι;;;;

  66. Κ/Δ ΚΒ says:

    Να διευκρινίσω σε σχέση με τα Chauchat ότι η ΕΕΠΚ κατασκεύαζε και ο ΕΣ παρελάμβανε φυσίγγια Lebel τα οποία δεν ήταν συμβατά με τις κάννες των Chauchat και St. Etienne, ιδίως από την στιγμή που οι κάννες τους είχαν φθαρεί. Στον τόμο της ΔΙΣ «Ανεφοδιασμοί κ.λπ.» για το 1940¨έχει πίνακα όπου στα 6.000 Chauchat αναφέρει ότι τα 4.000 δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν, δίχως να αναφέρει τον λόγο και δίδοντας την εντύπωση ότι έχρηζαν επισκευής. Ωστόσο, προκειμένου να λυθεί το πρόβλημα τελικά αγοράστηκαν 2.500 κάννες για τα οπλοπολυβόλα και άλλες τόσες για τα πολυβόλα (εμφανίζονται οι παραγγελίες αυτές στους πίνακες της ΔΙΣ).
    Σε σχέση με την επιστράτευση των Μικρασιατών, να θυμίσω ότι επιστράτευση είχε γίνει και τον Μάρτιο του 1920, αρχικά μόνο των Ελλήνων υπηκόων και εθελοντών. Κάπου νομίζω ότι έχω διαβάσει ότι κατετάγησαν 8.000 αλλά δεν μπορώ να θυμηθώ. Διαβάζοντας όμως τόσον τον Παρασκευόπουλο, τον Γονατά, τον Ροδά που κάνουν διθυραμβικές περιγραφές για την προσέλευση, αλλά δεν αναφέρουν αριθμητικά μεγέθη κάπου μάλλον στην μέση είναι η αλήθεια. Αν υποθέσουμε ότι με τους Μικρασιάτες επανδρώθηκε η Μεραρχία Σμύρνης (δεν το ξέρω σίγουρα) τότε τον Απρίλιο του 1920 η μονάδα αυτή είχε άνω των 9.000 ανδρών.

  67. .+- says:

    @Αρματιστής says: 4 Ιουλίου 2017 στο 15:30
    «οι Έλληνες υπήκοοι οι καταγόμενοι από τα νησιά του Αιγαίου που κατετάγησαν στο Έμπεδο Πεζικού της ΙΙ Μεραρχίας στην Σμύρνη.»
    εαν δεν απατωμαι, εχω παρατηρησει οτι σητν επιτομη υπαρχει και εκει μια αναφορα για 13χλδ. Στο βιβλιο με τους εφοδιασμους ομως η αναφορα ειναι ξεκαθαρη χωρις αστερισκους. 19,5χλδ μικρασιατες. Υπαρχει λοιπον μια συγκεκρημενη ανακριβεια, ή το ενα απο τα δυο κειμενα περιεχει το στοιχειο του λαθους. Πραγμα που δεν μπορει να αποκλειστει εκ των προτερων. Με βαση καποια αλλα στοιχεια απο αλλες πηγες, προσωπικα θεωρησα το 19,5 χλδ αξιοπιστο σε ικανοποιητικο βαθμο.
    Θα μου επιτρεψεις ομως να παω ενα βημα ποιο περα.
    Εαν δεν απατωμαι, ομως, ηδη απο τοτε υπηρχε η Στρατιωτικη Διοικηση Αρχιπελαγους. Ισως να μην ονομαζονταν εκεινη την περιοδο ακριβως με αυτη την ονομασια, αλλα υπηρχε. Οι νησιωτες, κανονικα, θα επρεπε να ειναι εγγεγραμενοι στα εκει μητρωα των τοπικων μοναδων. Νομιζω οτι το ’19 ηταν καποια Ταγματα Πεζικου (νομιζω 3, ή 4, ή ακομη και περισσοτερα), σε Λημνο, Μυτιληνη, Σαμο και Χιο. Τιποτα το ιδιαιτερο. Αλλα, ομως οι μοναδες αυτες υπηρχαν απο το 1914. Κατα τον Α’ΠΠ απο τα νησια αυτα μαζι με τις κυκλαδες προηρθε η ομονιμη μεραρχια «Αρχιπελαγους».
    Ειχες την ευκαιρια μεσα απο την ερευνα που εκανες στην ΔΙΣ, να εντοπισεις καθολου στοιχεια που να συνδεουν τους ελληνες νησιωτες με αυτην ΣΔ, ή οπως αλλοιως ονομαζονταν τοτε;
    Μηπως υπαρχει καποιος συνοπτικος πινακας γεογραφικης προελευσης των εφεδρων της μητροπολιτικης ελλαδας; Κανονικα οι νησιωτες πρεπει να ειναι εκει μεσα (δηλ, τους 55-58χλδ της ανοιξης του 1921) και οχι μαζι με τους μικρασιατες.
    Με εκτιμηση
    .+-

  68. .+- says:

    …Συμπληρωματικα και καθυστερημενα με το προηγουμενο σχολιο μου. Η ΜΠ «Αρχιπελαγους» το 1920 μετονομαστηκε σε 7η ΜΠ (22ο, 23ο, 37ο Σντ Πζ). Ηταν μια μεγαλη μοναδα που να βασιζεται σε εφεδρους των νησιων του αν. αιγαιου υπηρχε και αυτη κανονικα θα επρεπε να «τροφοδοτειται» απο τα νησια με εφεδρους, οπως ηταν το τοπικο συστημα προελευσης και στρατευσης. Η παρουσια των νησιωτων στο εμπεδο της 2ης ΜΠ, ηταν γιατι ισως τελικα απλα αυτο να αποτελουσε το «ΚΕΝ» για ολους ανεξαιρετως προελευσεως;

    .+-

  69. Ανώνυμος says:

    Χαίρομαι πραγματικά που το σχόλιο μου σχετικά με την στράτευση των Μικρασιατών κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία συνεκέντρωσε αρκετές απαντήσεις τις τελευταίες ημέρες. Ωστόσο, διαπιστώνω ότι ακόμη – όπως άλλωστε περίμενα – οι ενοχλητικές αλήθειες δεν εγγίζονται. Στο κατά τα άλλα εξαίρετο ανωτέρω άρθρο σχετικά με την «Διαμόρφωση της δύναμης του ανθρώπινου δυναμικού του Ελληνικού Στρατού και ειδικότερα της Στρατιάς Μικράς Ασίας κατά το διάστημα 1η Μαρτίου – 21η Ιουνίου 1921, Μέρος Α’», ο πολύ καλός συγγραφεύς του άρθρου, ενώ αναλύει – εξαντλητικώς μάλιστα – την κατάσταση στην πλευρά της Παλαιάς Ελλάδος και αναδεικνύει τις σημαντικότατες ευθύνες των ελληνικών κυβερνήσεων, κυρίως των μετανοεμβριανών, στηλιτεύοντας και τα αρνητικά φαινόμενα, κάνει μόνο μία «επιδερμική» αναφορά στην κατάσταση στην άλλη πλευρά του Αιγαίου, αναφέροντας μεν κάποια στοιχεία, αλλά υποκύπτοντας και αυτός στην λογική της «μη προσβολής της μνήμης των αγρίως σφαγιασθέντων και εκδιωχθέντων Μικρασιατών». Και εγώ τιμώ την μνήμη των Μικρασιατών, αλλά είτε γράφουμε ιστορία είτε ευχολόγια. Ο ιστότοπος σας ισχυρίζεται ότι θέλει να αναλύσει την Μικρασιατική Εκστρατεία υπό μία νέα οπτική γωνία, πέρα από τις καθιερωμένες αντιλήψεις παλαιοτέρων δεκαετιών. Ωραιότατα. Τότε όμως να ειπωθούν και οι ενοχλητικές αλήθειες; παρατηρώ μάλιστα ότι και οι υπόλοιποι σχολιαστές παραδέχονται ότι ναι μεν οι Μικρασιάτες μάλλον δεν στρατεύθηκαν σε ικανοποιητικούς αριθμούς, ναι μεν τα στοιχεία όσων εστρατεύθησαν μάλλον δεν είναι ακριβή ίσως και ο ελληνικός πληθυσμός δεν ήταν πολύς κτλ. αλλά μέχρις εκεί. Μην θίξουμε τα κακώς κείμενα.
    Επαναλαμβάνω λοιπόν την σειρά ερωτημάτων μου που δεν έχουν απαντηθεί. Και δεν έχουν απαντηθεί, γιατί στην ιστοριογραφία δεν υπάρχουν απαντήσεις. Θα ήθελα – ειλικρινώς – να διαψευσθώ, με την παράθεση φυσικά των αντιστοίχων τεκμηριωμένων χωρίων. Θα ήθελα μάλιστα να μου απαντήσει και ο εξαίρετος συγγραφεύς του άρθρου, που φαίνεται ότι έχει μελετήσει σε βάθος την Εκστρατεία, αφού μάλιστα θα ακολουθήσει και συνέχεια του άρθρου.
    1. Τελικά πόσοι Μικρασιάτες εστρατεύθησαν; 13.000;, 19.500; Ακόμα και εάν εστρατεύθησαν τόσοι, το θεωρείτε ικανοποιητικό νούμερο;
    2. Ας υποθέσουμε ότι όντως τόσοι εστρατεύθησαν. Προκύπτει από τις πηγές ποιες μονάδες επήνδρωσαν;
    3. Σε ποιες μάχες επολέμησαν;
    4. Τι απώλειες είχαν;
    5. Είναι λογικό να θεωρούμε ότι 100.000 Μικρασιάτες στρατιώτες δεν θα είχαν καμμία απολύτως επίδραση στις επιχειρήσεις, έστω όχι στην πρώτη γραμμή, αλλά καλύπτοντας το σύνολο των απέραντων μετόπισθεν, από την Σμύρνη και τα παράλια του Αιγαίου έως τον Σαγγάριο και απελευθερώνοντας όλο το υπόλοιπο στράτευμα να προελάσει κατά της Αγκύρας;
    6. Τελικώς, η μη στράτευσις των Μικρασιατών, δεν υπήρξε μία από τις σημαντικότερες αιτίες αποτυχίας της Εκστρατείας, μιας Εκστρατείας στην οποία ο αριθμός των αντιπάλων Στρατών έπαιξε καθοριστικό ρόλο και ήταν εμφανές ότι μόνο η «Παλαιά Ελλάδα» δεν μπορούσε να δώσει τους απαραίτητους αριθμούς; Το ότι δεν προκύπτει κάτι τέτοιο από την ιστοριογραφία είναι ικανοποιητική απάντησις;
    Και μία τελευταία αναφορά στον ελληνικό πληθυσμό της Μικράς Ασίας: Σύμφωνα με την επίσημη οθωμανική απογραφή του 1910, στην Μικρά Ασία κατοικούσαν 1.777.146 Έλληνες (πλην Κωνσταντινουπόλεως). Σύμφωνα με την απογραφή του Οικουμενικού Πατριαρχείου, το 1912 κατοικούσαν 1.782.582 Έλληνες, περίπου ο ίδιος αριθμός δηλαδή. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε ο Ελευθέριος Βενιζέλος με το υπόμνημά του στη «Συνδιάσκεψη της Ειρήνης» του Παρισιού, στη Μικρά Ασία ζούσαν 1.694.000 Έλληνες. Στην Θράκη και την περιοχή της Κωνσταντινούπολης 731.000. Στην περιοχή της Τραπεζούντος 350.000 και στα Άδανα 70.000. Σύνολο 2.845.000 Έλληνες που αποτελούσαν το 20% του πληθυσμού της περιοχής.(Βλέπε ενδεικτικά http://greekworldhistory.blogspot.com.au/2015/04/1919-1922_42.html). Εγώ δέχομαι ακόμη μικρότερο αριθμό, όπως προανέφερα, περίπου 1.000.000.
    Περιμένω τις απαντήσεις και ιδίως από τον εξαίρετο συγγραφέα του άρθρου.

  70. .+- says:

    @ Ανώνυμος says: 5 Ιουλίου 2017 στο 04:28

    Φιλτατε, τα ερωτηματικα που εχεις ειναι σημαντικα. Υπαρχουν ομως καποια «κενα» στην τοποθετηση σου, στην οποια θετεις τον «πηχη» των μικρασιατων σε 100 χλδ ανδρες.
    Το 1ο και σημαντικοτερο, ειναι οτι βασιζεσαι σε απογραφες του 1910. Δεκα χρονια μετα, εξαιτιας μιας σειρας πολεμικων περιπετειων με αδοξη καταληξη για την Οθωμανικη αυτοκρατορια (Βαλκανικοι, Α’ΠΠ), οπως επισης και σημαντικων «εσωτερικων» αιτιων, οι οποιες με την σειρα τους οδηγησαν σε πολυ ασχημη καταληξη τις μειονοτητες, ιδιως ελληνες και αρμενιους, ειναι λογικο οτι αυτα δεν μπορουν να ληφθουν στον παραμικρο βαθμο σαν αξιοπιστα, για να κανει ο οποιοσδηποτε τις διαφορες υποθεσεις για το εν δυναμη ανθρωπινο δυναμικο που μπρουσαν να συνησφερουν οι Ελληνες της γης της Ιωνιας.
    Επαναλαμβανω οτι το 1919-20, δηλαδη 10 χρονια μετα, υπηρξε μια σημαντικη μεταβολη. Εσυ αναφερεσαι σε 1,78 εκ. Ελληνες, ενω η ΓΕΣ/ΔΙΣ μιλαει για 922 χλδ. το 1919. Αυτο σημανει οτι υπηρξε σε σχεση με τα νουμερα που αναφερεις μια μειωση της ταξεως του -48%. Στην πραγματικοτητα η μειωση ειναι ακομη μεγαλυτερη εαν προσεξες τα αριθμητικα μεγεθη που παρεθεσα σε προηγουμενο σχολιο μου.
    Δεν γνωριζω ποια αρχεια εχεις.
    Δεν γνωριζω ουτε εαν διαθετεις τα βιβλια της ΓΕΣ/ΔΙΣ, τα οποια ανεφερα, σαν πηγες στην προσωπικη σου βιβλιοθηκη, ή εαν μπορεις να εχεις προσβαση σε αυτα μεσω δανειστικης βιβλιοθηκης. Παντως ριξε τους μια ματια.

    Φιλικα
    .+-

  71. ΑΧΕΡΩΝ says:

    Σχετικά με την στράτευση των Μικρασιατών,ποιό ήταν το νομικό καθεστώς;
    Τυπικά δέν ήταν Ἕλληνες υπήκοοι,κάνω λάθος;

  72. Αρματιστής says:

    @ Ανώνυμος

    1. Τελικά πόσοι Μικρασιάτες εστρατεύθησαν; 13.000;, 19.500; Ακόμα και εάν εστρατεύθησαν τόσοι, το θεωρείτε ικανοποιητικό νούμερο;
    Στο τμήμα 6 του κειμένου η απάντηση δίνεται στην πρώτη παράγραφο.

    2. Ας υποθέσουμε ότι όντως τόσοι εστρατεύθησαν. Προκύπτει από τις πηγές ποιες μονάδες επήνδρωσαν;
    Είναι πολύ δύσκολο να βρεθεί και είναι εκτός του σκοπού του κειμένου.

    3. Σε ποιες μάχες επολέμησαν;
    Όπως παραπάνω

    4. Τι απώλειες είχαν;
    Όπως παραπάνω

    5. Είναι λογικό να θεωρούμε ότι 100.000 Μικρασιάτες στρατιώτες δεν θα είχαν καμμία απολύτως επίδραση στις επιχειρήσεις, έστω όχι στην πρώτη γραμμή, αλλά καλύπτοντας το σύνολο των απέραντων μετόπισθεν, από την Σμύρνη και τα παράλια του Αιγαίου έως τον Σαγγάριο και απελευθερώνοντας όλο το υπόλοιπο στράτευμα να προελάσει κατά της Αγκύρας;

    100.000 στρατιώτες ήταν αδύνατο να δώσει ο Μικρασιατικός Ελληνισμός.

    6. Τελικώς, η μη στράτευσις των Μικρασιατών, δεν υπήρξε μία από τις σημαντικότερες αιτίες αποτυχίας της Εκστρατείας, μιας Εκστρατείας στην οποία ο αριθμός των αντιπάλων Στρατών έπαιξε καθοριστικό ρόλο και ήταν εμφανές ότι μόνο η «Παλαιά Ελλάδα» δεν μπορούσε να δώσει τους απαραίτητους αριθμούς;

    Όχι δεν υπήρξε.
    Τις μάχες δεν τις κερδίζουν οι αριθμοί.
    Οι αριθμοί είχαν τον ρόλο τους ασφαλώς —όπως και όσοι άλλοι παράγοντες συνεισφέρουν στην διαμόρφωση της ισχύος— αλλά δεν ήταν καθοριστικοί.
    Οι βασικοί λόγοι για τους οποίους αποτύχαμε καταγράφονται στην ιστοσελίδα μας
    http://mikrasiatikhekstrateia.gr/dimosieuseis
    «Τα Αίτια της Ήττας στη Μικρά Ασία»

  73. ΠΕΖΙΚΑΡΙΟΣ says:

    Το ανησυχιτικό είναι ότι, τα αίτια που απαριθμούνται στην παραπάνω ιστοσελίδα, θα μπορούσαν να προβληθούν αυτούσια ως επικεφαλίδες (με διαφορετική κάθε φορά εξειδίκευση) και για τα πριν, και μέχρι το 1071, και για τα μετά και μέχρι το ’74.
    Ιδίως το τρίτο, η υστέρηση δηλαδή του στρατιωτικού μηχανισμού, έναντι κάποιων που συνήθως αποκαλούμε «μπούφους», είναι το πιο δύσπεπτο, πλην όμως χαρακτηριστικό για όλο το χρονικό διάστημα που βρέθηκαν απέναντι στον Ελληνισμό. Η μη τήρηση εφεδρείας τότε, η αδυναμία προσδιορισμού κέντρου βάρους το ’74, ή η διαίρεση της δύναμης στα δυό εν απουσία πάσης πληροφορίας περί της καταστάσεως του εχθρού το 1071, είναι σημάδια άγνοιας βασικών αρχών του πολέμου.

  74. Γιάννης Γ. says:

    Αγαπητέ Αρματιστή,
    Συγχαρητήρια για την πολύ καλή δουλειά που κάνετε στο ιστολόγιο χάρη στην οποία, ειλικρινά, μαθαίνω πολλά πράγματα.
    Τα περί προσδοκιών δεν είναι αοριστολογίες που πρωτοέγραψε ο Στρατηγός. Το Επιτελείο αποφάσισε τι είδους επιχείρηση θα αναλάμβανε ώστε να καθυποτάξει τον Κεμάλ, υπολόγισε τον αριθμό ανδρών που θα χρειαζόταν για την διεξαγωγή της επιχείρησης, κατόπιν υπολόγισε τον αριθμό ανδρών που θα απέδιδε η κάθε κλάση (τις προσδοκίες του δηλαδή) και βάσει αυτών αποφάσισε τέλος πόσες κλάσεις έπρεπε να καλέσει για να συμπληρωθεί ο υπολογισμένος ως απαιτούμενος αριθμός ανδρών για την επιτυχή διεξαγωγή της επιχείρησης.
    Ο προσδοκώμενος λοιπόν αριθμός εφέδρων ήταν συγκεκριμένος. Υπάρχει πουθενά αυτός ο αριθμός? Υπάρχει. Πού? Στο υπόμνημα Γουβέλη. Ο Γουβέλης ζητά για την διεξαγωγη της πρώτης φάσης των επιχειρήσεων προς Άγκυρα, δηλαδή την κατάληψη της σιδηροδρομικής γραμμής Εσκί Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ, την επιστράτευση τεσσάρων κλάσεων οι οποίες γράφει πως περιμένει να αποδώσουν 70.000 εφέδρους. Για τη δεύτερη φάση των επιχειρήσεων, για την προέλαση προς και κατάληψη της Άγκυρας, δεν αναφέρει αριθμό γιατί το πόσες κλάσεις θα καλούνταν θα αποφασιζόταν βάσει των δεδομένων που θα προέκυπταν από την πρώτη φάση των επιχειρήσεων.
    Ο Γουβέλης υπολογίζει λοιπόν πως οι τέσσερις πρώτες κλάσεις που θα καλούνταν θα απέδιδαν κατά μέσο όρο 17.500 άντρες. Οι δικοί σας υπολογισμοί αναβιβάζουν το μέσο όρο προσελθόντων ανά κλάση σε 18.500 άντρες. Άρα έχουμε 1000 άνδρες περισσότερους ανά κλάση από το προσδοκώμενο, ήτοι 6% παραπάνω έφεδροι από όσους περίμενε το επιτελείο.
    Αν συνυπολογίσουμε δε, για να είμαστε ακριβέστεροι, πως οι υπολογισμοί του Γουβέλη αφορούν τις πρώτες κλάσεις που θα καλούνταν, για τις επιχειρήσεις του Μαρτίου δηλαδή, που εσείς υπολογίζετε πως απέδωσαν 21.200 άντρες κατά μέσο όρο η κλάση, τότε έχουμε, όσον αφορά την πρώτη επιστράτευση, 3.700 άντρες ανά κλάση περισσότερους από το προσδοκώμενο, ήτοι 21% καταταχθέντες παραπάνω των αναμενομένων. Δηλαδή, για κάθε πέντε άντρες που περίμενε το επιτελείο να καταταγούν, προσέρχονταν έξι.
    Κι επειδή δεν μπορώ να φανταστώ πως ο Γουβέλης έκανε τους υπολογισμούς του λαμβάνοντας υπόψιν και όσους τυχόν θα απάλλασσαν το ρουσφέτι, ο κομματισμός και το αντισήκωμα, μήπως, λέω εγώ, προσέρχονταν αυτοβούλως στην επιστράτευση και έφεδροι που δικαιούνταν νόμιμης απαλλαγής? Και μήπως έτσι εξηγείται ο ομόφωνος έπαινος των αποτελεσμάτων της επιστράτευσης?
    Ίσως πράγματι η μετανάστευση, όπως ανέφερε ο φίλος παραπάνω, να είχε μειώσει κατά πολύ τον αριθμό ανδρών που θα μπορούσε να αποφέρει έκαστη κλάση. Κάπου διάβασα, πως μόνο το 1914 έφυγαν από τη χώρα 37.000 άνθρωποι. Προφανώς οι περισσότεροι θα ήταν νέοι και άντρες.
    Δεν συμφωνώ με το συμπέρασμα περί πρυτάνευσης του μικροκομματισμού. Προσωπικά, στην απροθυμία να υιοθετηθούν μέτρα που είχαν απαξιωθεί στα μάτια του λαού επειδή είχαν υιοθετηθεί πρώτη φορά από μια βαλτή από τους ξένους και ανεπιθύμητη κυβέρνηση, βλέπω την προσπάθεια για εθνική συμφιλίωση και αποφυγή προστριβών. Αυτός ήταν και ένας από τους βασικούς λόγους που επιλέχτηκε στην αρχιστρατηγία ο πράγματι ανίκανος Παπούλας.
    Θεωρώ κι εγώ πως το ζήτημα του αν πολέμησαν και πόσο οι Μικρασιάτες είναι ιδιαιτέρως σημαντικό για τη συλλογική μας αυτοσυνειδησία. (Ο πρίγκηπας Ανδρέας στην περιβόητη επιστολή του στον Μεταξά γράφει, -και δεν βλέπω το λόγο να ψεύδεται σε μια προσωπική επιστολή απευθυνόμενη σε ομόφρονα-, πως το αίμα που χυνόταν στη Μικρά Ασία ήταν αίμα της Παλαιάς Ελλάδας γιατί και οι Μικρασιάτες εκείνοι που στρατεύονταν κατέληγαν στα γραφεία).
    Γιατί, αν πράγματι, ενώ δεν μπορεί παρά να ήξεραν πως μετά την απόβαση του Ελληνικού στρατού στη Σμύρνη και τη δημιουργία του κεμαλικού κινήματος η ήττα της Ελλάδας θα σήμαινε πως οι Τούρκοι θα τους πέρναγαν οπωσδήποτε μαχαίρι και δεν υπήρχε πιθανότητα παραμονής στις εστίες τους, αν πράγματι παρόλα αυτά απέφυγαν συνειδητά να πολεμήσουν, όπως έστω θα πολεμούσε ένας ως τότε άκαπνος, δεν καταλαβαίνω τότε γιατί έχουν φορτώσει εδώ και έναν αιώνα τώρα ενοχές τους παλαιοελλαδίτες επειδή οι τελευταίοι, χωρίς να παραμελήσουν στο ελάχιστο το καθήκον τους προς τους αλύτρωτους αδελφούς τους, είχαν το ανεξάρτητο φρόνημα και την ευθύτητα να διατρανώσουν ομόφωνα την πίστη, τη νομιμοφροσύνη και την αγάπη τους προς τον βίαια εξόριστο από τους ξένους βασιλιά τους. Και τη δική τους ελευθερία εκδήλωσαν και για την ελευθερία των αδελφών τους θυσιάστηκαν. Κι αυτό τους τιμάει διπλά.
    Ίσως, αν τελειώσουμε με αυτή την ενοχή, να αποκατασταθούν τα πράγματα στην πραγματική τους αξία.

  75. Ανώνυμος says:

    Εδιάβασα προσεκτικώς τις – λακωνικές – απαντήσεις – του συγγραφέως του άρθρου στα ερωτήματα μου και τον ευχαριστώ που απήντησε. Ωστόσο, δεν τις θεωρώ ικανοποιητικές, όσον αφορά την – κατ’ εμέ, αλλά και για άλλους σχολιαστές – σοβαρότητα του ζητήματος της μη –
    ουσιαστικώς – στρατεύσεως των Μικρασιατών και στην επίπτωση που αυτή είχε στην τελική έκβαση της Εκστρατείίας.
    Ειδικότερα, ο συγγραφεύς συμφωνεί με την άποψη μου στο ερώτημα «1. Τελικά πόσοι Μικρασιάτες εστρατεύθησαν; 13.000;, 19.500; Ακόμα και εάν εστρατεύθησαν τόσοι, το θεωρείτε ικανοποιητικό νούμερο;»
    λέγοντας «Στο τμήμα 6 του κειμένου η απάντηση δίνεται στην πρώτη παράγραφο.», όπου αναφέρεται ότι «Θεωρώ ότι η δύναμη των 13.000 περίπου Ελλήνων της Μικράς Ασίας που προσήλθε υπό τα όπλα ήταν πάρα πολύ μικρή και ότι ο Μικρασιατικός Ελληνισμός μπορούσε να αποδώσει περισσότερους άνδρες στον διεξαγόμενο αγώνα».

    Περαιτέρω, υπέβαλα τα εξής ερωτήματα:
    2. Ας υποθέσουμε ότι όντως τόσοι εστρατεύθησαν. Προκύπτει από τις πηγές ποιες μονάδες επήνδρωσαν;
    3. Σε ποιες μάχες επολέμησαν;
    4. Τι απώλειες είχαν;

    Οι απαντήσεις ήταν
    2. Είναι πολύ δύσκολο να βρεθεί και είναι εκτός του σκοπού του κειμένου.

    3. Όπως παραπάνω

    4. Όπως παραπάνω.

    Δεν καταλαβαίνω πως το ερώτημα 2 είναι εκτός του σκοπού του κειμένου. Εάν κατάλαβα καλώς το νόημα του άρθρου, πρόκειται για την αγωνιώδη κραυγή της Στρατιάς Μικράς Ασίας για περισσοτέρους στρατιώτες, στρατιώτες που έλειπαν και δεν παρουσιάζονταν. Και αυτό το μείζον πρόβλημα θα κατατρύχει την Στρατιά μέχρι τέλους Άρα, πως εκφεύγει το ζήτημα της στρατεύσεως των Μικρασιατών του σκοπού του κειμένοιυ; Τότε το κείμενο θα έπρεπε ορθότερα να αναφέρει στην επικεφαλίδα «Το ζήτημα θα εξετασθεί μόνον από την μία πλευρά του Αιγαίου και όχι από την άλλη». Είναι αυτό ορθό, να διαχωρίζουμε αυθαιρέτως τον Ελληνισμό και να εξετάζουμε αναλυτικώς και ενδελεχώς μόνον την μία πλευρά, αυτή της «Παλαιάς Ελλάδος» και όχι της Μικράς Ασίας;

    Για τις πηγές τώρα. Επαναλαμβάνω ότι ισχυρίζομαι πως από καμία ουσιαστκώς πηγή δεν προκύπτει ξεκάθαρη αναφορά για τον τελικό αριθμό των Μικρασιατών που εστρατεύθησαν, ενώ απουσιάζει πλήρως οιαδήποτε αναφορά στα ερωτήματα 2,,3,4. Φυσικά και έχω διαβάσει και εγώ την σχετική βιβλιογραφία και κάτι τέτοιο δεν έχω συναντήσει. Είχαν συμφέρον άραγε άπαντες οι συγγραφείς να αποσιωπήσουν την πολεμική δράση των Μικρασιατών; Αντιθέτως, δεν θα έπρεπε να εκθειασθεί και η παραμικρή συνεισφορά τους; Κια γιατί οι ίδιοι οι Μικρασιάτες συγγραφείς δεν αναφέρουν τίποτε σχετικό; Τι συμφέρον είχαν όλες οι πηγές να σιωπούν πάνω στο τεράστιο αυτό ζήτημα; Άρα το πρόβλημα ορθώς είναι όπως απαντά ο συγγραφεύς «Είναι πολύ δύσκολο να βρεθεί» αναφορά, γιατί απλούστατα δεν υπάρχει τέτοια πηγή. που να απαντά στα ερωτήατα 2,3,4, και αυτό γιατί οι Μικρασιάτες τελικώς δεν επολέμησαν. Παρακαλώ πολύ εάν υπάρχει αντίρρησις να παρατεθούν τα χωρία. Το βάρος της αποδείξεως δεν το φέρω εγώ,

    Όσον αφορά στην τελεσιγραφική απάντηση «100.000 στρατιώτες ήταν αδύνατο να δώσει ο Μικρασιατικός Ελληνισμός», δεν την δέχομαι. Γίίνονται αναφορές για στατιστικές, απογραφές, πόσοι ήταν οι ΄Έλληνες τελικώς κτλ. Εγώ υποστηρίζω, όπως κάθε λογικός άνθρωπος και ο συγγραφεύς του άρθρου, ότι ήταν κοντά στο 1.000.000 (Όπως αναφέρει ο συγγραφεύς,»Κατόπιν τούτων η εκτίμηση ότι στην κατεχόμενη από τον Ελληνικό Στρατό ζώνη θα πρέπει να διαβιούσε ένας Ελληνικός πληθυσμός 800.000 περίπου ατόμων, δεν πρέπει να βρίσκεται μακριά από την αλήθεια»…). Μία καθολική στρατολογία του άρρενος πληθυσμού από 15 έως 50 (και άνω ακόμη) ετών, δεν θα απέδιδε τέτοιο νούμερο; Και γιατί να μην πρσήρχοντο μαζικώς για κατάταξη και Μικρασιάτες και άλλων περιοχών της Μικράς Ασίας εκτός ελληνικής ζώνης, ή από το εξωτερικό, ή από την Ελλάδα, ή και Κωνσταντινουπολίτες και Ανατολικοθρακιώτες. Όπως έχω αναφέρει, δικαιολογίες δεν υπήρχαν. Ο αγών ήταν όλα για όλα. Θα έπρεπε για αυτό το λόγο ακριβώς να συμμετάσχουν και πιο μαζικά ακόμη από τους άλλους Έλληνες. Εάν χάναμε, ήξεραν πολύ καλά τι τους περίμενε. Αυταπάτες δεν υπήρχαν. Η τραγική μοίρα των Αρμενίων – αξίζει να δείτε την ταινία the Promise – αλλά και πολλών Μικρασιατών στα χρόνια που προηγήθηκαν – ήταν γνωστή τοις πάσι.

  76. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @ Ανώνυμος
    Ορισμένες διατυπώσεις στα τελευταία 2 σχόλια που ανάρτησες δείχνουν ότι δεν έχεις αντιληφθεί ποιος είναι ο σκοπός της έρευνας και παρουσίασης που κάνουμε για την Μικρασιατική Εκστρατεία.
    Μερικές διευκρινήσεις λοιπόν, για να μην χάνουμε τον πολύτιμο χρόνο μας:
    1. Δεν ερευνούμε πτυχές της εκστρατείας αναλόγως των ερωτημάτων των σχολιαστών στην ιστοσελίδα αλλά πτυχές που εμείς θεωρούμε σοβαρές και κρίσιμες για την εκστρατεία.
    2. Συναφώς δεν μας απασχολεί ο πατριωτισμός των Ελλήνων με βάση την καταγωγή τους. Το άρθρο εστιάζει κυρίως στην ανοχή που επέδειξε η Κυβέρνηση σε φαινόμενα φυγοστρατίας στο πλαίσιο της κρίσιμης πολιτικής διαχείρισης του Πολέμου. Η επιστράτευση είναι κατ΄ αρχήν κρατική ευθύνη.
    3. Στους πολέμους δεν συγκρούονται «αριθμοί αντιπάλων Στρατιών», όπως γράφεις. Οι στρατοί είναι πολύπλοκοι οργανισμοί με πληθώρα συντελεστών ισχύος και όχι «αριθμοί». Η Μικρασιατική Εκστρατεία δεν κρίθηκε λόγω αριθμών.
    4. Δεν διαχωρίσαμε εμείς «αυθαιρέτως τον Ελληνισμό» σε Παλαιά Ελλάδα και Μικρά Ασία, όπως γράφεις, αλλά εσύ. Προφανώς δεν διάβασες καλά το κείμενο.
    5. Δεν φέρουμε κανένα «βάρος αποδείξεων» όπως γράφεις, και ειδικά για θέματα που δεν μας απασχολούν στα σοβαρά. Δεν μας απασχολεί λοιπόν -το ξαναγράφω- η συγκριτική ανάλυση του πατριωτισμού των Ελλήνων αναλόγως της καταγωγής τους. Μας απασχολούν σοβαρότερα θέματα της Εκστρατείας και δεν έχουμε χρόνο και διάθεση να στρέψουμε την έρευνα κάπου ώστε για να «ικανοποιηθούν ερωτήσεις» κάποιου σχολιαστή.
    6. Δεν «υποκύπτουμε» σε καμιά «λογική μη προσβολής της μνήμης κλπ», όπως μας κατηγορείς στο προηγούμενο σχόλιό σου. Τέτοιες διατυπώσεις περί των προθέσεων μας είναι… επιεικώς άστοχες για να μην πω κακοπροαίρετες.

  77. ilias stampoulidis says:

    @ Γιαννης Γ.

    «δεν καταλαβαίνω τότε γιατί έχουν φορτώσει εδώ και έναν αιώνα τώρα ενοχές τους παλαιοελλαδίτες επειδή οι τελευταίοι, χωρίς να παραμελήσουν στο ελάχιστο το καθήκον τους προς τους αλύτρωτους αδελφούς τους, είχαν το ανεξάρτητο φρόνημα και την ευθύτητα να διατρανώσουν ομόφωνα την πίστη, τη νομιμοφροσύνη και την αγάπη τους προς τον βίαια εξόριστο από τους ξένους βασιλιά τους. Και τη δική τους ελευθερία εκδήλωσαν και για την ελευθερία των αδελφών τους θυσιάστηκαν. Κι αυτό τους τιμάει διπλά.
    Ίσως, αν τελειώσουμε με αυτή την ενοχή, να αποκατασταθούν τα πράγματα στην πραγματική τους αξία.»

    Να σου εξηγησω τι εγινε λοιπον οπως μου τα πε η Σμυρνια γιαγια μου που οντως καταριοταν τους παλιολλαδιτες «φευγοντας λοιπον αυτοι ελεγαν στους Ιωνες δεν θα κατσουμε να σκοτωθουμε για Τουρκοσπορους και αντι πολλοι απο αυτους να τουφεκανε τους τουρκους, γλενταγαν τις τουρκαλες και καιγανε χωρια κι αρπαζαν, δινοντας στον κεμαλ και τους τσετες την τελεια δικαιολογια να εξαφανισει τους Ιωνες…..»
    Να προσθεσω και τον στεργιαδη που τους ειπε να μην ανησυχουν, ενω το θεριο ερχοταν….

    παντως η στρατιωτικη προσφορα των Ιωνων δεν ηταν αναλογη των απαιτησεων και των περιστασεων….(το εξηγω σε αλλα μου σχολια)

  78. Demetrios says:

    Για να επαναλάβουμε τα προφανή λοιπόν.
    1. Διότι η στάση εν καιρώ πολέμου αποτελεί προδοσία.
    2. Διότι η παρακίνηση σε στάση εν καιρώ πολέμου αποτελεί προδοσία.
    3. Διότι η κλήση σε λιποταξία προς τον εχθρό εν καιρώ πολέμου αποτελεί προδοσία.
    4. Διότι η παράδοση ενός σώματος στρατού και της Ανατολικής Μακεδονίας στον εχθρό αποτελούν προδοσία.
    5. Διότι να ζητάς να τεθείς επικεφαλής του Γερμανο-Βουλγαρικού στρατού στα Βαλκάνια ώστε να επιτεθείς στην Ελλάδα με την οποία οι τελευταίοι είναι σε πόλεμο, τα έγγραφα του Κωνσταντίνου υπάρχουν ακόμα στα Γερμανικά αρχεία και είναι δημοσιευμένα εδώ και δεκαετίες, αποτελεί προδοσία.
    6. Ότι το να κάνεις προσωπική εξωτερική πολιτική στη θέση της νόμιμα εκλεγμένης κυβέρνησης είναι αντισυνταγματικό, κοινώς παράνομο. Ότι η προσωπική εξωτερική σου πολιτική συνίσταται στο να δίνεις διαβεβαιώσεις σε έναν εχθρό της Ελλάδας, τη Βουλγαρία, ότι μπορεί να επιτεθεί ελεύθερα στο σύμμαχο σου τον οποίο διαβεβαίωνες ότι θα υπερασπίσεις δεν ειμαι σίγουρος πως λέγεται. Ατιμία; Πάντως καλό δεν το λές.
    7. Ότι το να ανατρέπεις την νόμιμα εκλεγμένη κυβέρνηση είναι και πάλι παραβίαση του πολιτεύματος.
    Ο Κωνσταντίνος μπορεί να είχε ξεκινώντας τις καλύτερες των προθέσεων. Αυτό δεν αλλάζει τις πράξεις του ίδιου και των Βασιλικών κυβερνήσεων. Όπως δεν αλλάζει ότι κάποιοι, όχι όλοι, οι παλιοελλαδίτες πήγαν να ψηφίσουν κάποιον που όχι μόνο είχε κάνει τα παραπάνω αλλά ακόμα χειρότερα είχε αποδειχτεί ότι είχε ακολουθήσει τη λάθος πολιτική

  79. Γιάννης Γ. says:

    Το ανα-ερώτημα μου ήταν μάλλον ρητορικό και δεν περίμενα να απαντηθεί. Μια που όμως πήρα δύο απαντήσεις, θα ήθελα να παρατηρήσω πως κανένας από του δύο φίλους σχολιαστές δεν απάντησε στο πλήρες ερώτημα αλλά ο καθένας τους σε ένα διαφορετικό σκέλος του. Ο μεν ilias stampoulidis στο γιατί τα είχαν με τους παλαιοελλαδίτες οι μικρασιάτες, ο δε Demetrios στο γιατί, κατά τη γνώμη του, δεν άξιζε να ψηφιστεί η επαναφορά του Κωνσταντίνος. Ασχέτως εάν συμφωνώ ή όχι με τα σχόλιά τους, θα ήθελα να διευκρινίσω πως εάν επαναδιατύπωνα το ερώτημα θα ήταν κάπως έτσι:
    «Δικαιούται αυτός που δεν πολεμά για την ελευθερία του, να απαιτεί, να παραπονιέται ή να υποδεικνύει, σ’ αυτόν που πολεμάει ο ίδιος για την ελευθερία αυτού που δεν πολεμάει, εάν και ποιον θα φέρει για βασιλιά του, είτε κακός είναι αυτός ο βασιλιάς κατά τη γνώμη εκείνου που δεν πολεμάει είτε όχι?»

  80. ΑΧΕΡΩΝ says:

    :@Γιάννης Γ.
    «Δικαιούται αυτός που δεν πολεμά για την ελευθερία του, να απαιτεί, να παραπονιέται ή να υποδεικνύει, σ’ αυτόν που πολεμάει ο ίδιος για την ελευθερία αυτού που δεν πολεμάει, εάν και ποιον θα φέρει για βασιλιά του, είτε κακός είναι αυτός ο βασιλιάς κατά τη γνώμη εκείνου που δεν πολεμάει είτε όχι?»
    Μία διευκρίνηση είναι νομίζω απαραίτητη,ὡς προς το ποιός ψήφισε τί.
    Λοιπόν,οἱ Μικρασιάτες εξακολουθούν τυπικά να είναι Οθωμανοί,αλλά το πόση αξία τους δίνει αυτό για τους Τούρκους,περιττεύει να αναλυθεί.
    Παράλληλα,όμως,δέν θεωρούνται Ἕλληνες πολίτες,και δέν έχουν δικαίωμα ψήφου.
    Την ίδια στιγμή στην Ἑλλάδα,οἱ Οθωμανοί Μουσουλμάνοι,όπως οἱ παππούδες του Αχμέτ Σαδίκ και του Αμπουλχαλίμ Ντεντέ,αλλά και άλλοι,που μετά την Καταστροφή κρίθηκαν ανταλλάξιμοι,υπενθυμίζω την περίπτωση του δημάρχου Θεσσαλονίκης Οσμάν Σαΐτ Μπέη,απολαμβάνουν δικαιώματος ψήφου.
    Και εντελώς συμπτωματικά,ψηφίζουν μαζικά «Εληά»,την κωνσταντινική παράταξη δηλαδή,και μάλιστα με γραμμή από τον Κεμάλ-συμπτωματικά,κάποιου Κεμαλεντίν μπέη ἡ αλληλογραφία είναι γνωστή.
    Άγομαι λοιπόν στο ερώτημα,ἄν αυτό που ψηφίζουν αυθορμήτως οἱ Παλαιοελλαδίτες (που χωρίς αυτούς δέν θα έφτανε ποτέ ἡ Ἑλλάδα στην Μικρασία),είναι αυτό που χαροποιούσε τον εχθρό,και κατά πόσο ίσως το έχουν συνειδητοποιήσει.
    Και κατά πόσο έχουν συνειδητοποιήσει ότι έβλαψε και τους ίδιους όσο και τους Μικρασιάτες.
    Και δέν το περιορίζω στην κομματική επιλογή,αφού εν τέλει ούτε ὁ Ελ.Βενιζέλος πίστευε στην Μικρασιατική Εκστρατεία,αλλά το θέτω ὡς στάση και αντίληψη γενικώτερα.

    Για τους τελευταίους,παρεμπιπτόντως,κρίνω ότι κάλλιστα θα μπορούσαν να έχουν εξοπλιστεί τουλάχιστον με τυφέκια που θα πλήρωναν οἱ ιδιοι,να αποτελέσουν «πολιτοφυλακή» χωρίς εθνικό προσδιορισμό τυπικά,και να απαλλάξουν τον Ε.Σ από την υποχρέωση να τηρεί συντάγματα ενδοχώρας,για την ανίχνευση και καταδίωξη τσετών και πρακτόρων,καθώς και για παροχή λογιστικής υποστηρίξεως κατά τις επιχειρήσεις,όπως υποζύγια μετά των ιδιοκτητών.
    Υπάρχει ένα στιγμιότυπο όπου απεικονίζεται κάποιος Πετιμεζάς,μάλλον ὁ Κωνσταντίνος,μετέπειτα υποστράτηγος,επιθεωρών την εθνοφυλακή Μαγνησίας,κατά τον υπομνηματισμό.
    Προφανώς ἡ οργάνωση περιορίστηκε σε έκταση και χρονικές περιόδους.

  81. Ανώνυμος says:

    Χαίρομαι ειλικρινώς που όλο και περισσότεροι σχολιαστές συμφωνούν με την θέση μου περί μη ουσιαστικής στρατεύσεως των Μικρασιατών. Θεωρώ ότι επί του θέματος αυτού δεν μπορεί να υπάεξει σοβαρός αντίλογος, Άλλωστε εάν κάποιος διαφωνεί, ας παραθέσει επιχειρήματα (βλ. σχόλιο 7ης Ιουλίου), τα οποία παρεμπιπτόντως απουσιάζουν πλήρως από τις απαντήσεις του Κλεάνθη και του Αρματιστή. Η απορία μου ωστόσο παραμένει γιατί αυτό το εξαιρετικά σημαντικό – βάσει της κοινής λογικής ζήτημα – θεωρείται ότι δεν χρειάζεται να αναλυθεί περαιτέρω…

  82. Αρματιστής says:

    @ Γιάννης Γ.
    Αγαπητέ φίλε
    Αρχικά ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια.
    Σχετικά με τις προσδοκίες ή τις εκτιμήσεις των Γουβέλη και Στρατηγού για την απόδοση των κλήσεων:
    Η γνώμη μου είναι ότι αποτελούν προσδοκίες με βάση τα στοιχεία των προηγούμενων επιστρατεύσεων. Πιστεύω ότι γνώριζαν το πόσοι είχαν υποχρέωση να παρουσιαστούν και επίσης γνώριζαν ότι ένας αριθμός δεν θα παρουσιαζόταν, όπως είχε γίνει και στις προηγούμενες προσκλήσεις.
    Θα το κάνω όμως πιο απλό για να βγει και κάποιο συμπέρασμα. Όπως αναφέρω στο κείμενο σε κάθε μία εκ των 6 κλάσεων που υπηρετούσαν, αντιστοιχούσαν 33.000 οπλίτες.
    Δεν νομίζεις ως λογικό ότι και ο πληθυσμός της κλάσης του 1915 που απολύθηκε τον Νοέμβριο, αμέσως μετά τις εκλογές, πρέπει να ανερχόταν στις 28-30.000 περίπου άνδρες; Λίγο μικρότερο αριθμό ανδρών δεν πρέπει να υπολογίσουμε και για την κλάση 1914 που είχε απολυθεί και αυτή ενωρίτερα από αυτήν του 1915. 25-28.000 ίσως;
    Να δεχθούμε ότι ο πληθυσμός των δύο αυτών κλάσεων, του 1915 και 1914 ανερχόταν στις 53.000 άνδρες συνολικά; Η κλάση του 1913β δεν πρέπει να είχε αποδώσει και αυτή τουλάχιστον 15.000 άνδρες αφού η εμπλοκή της σε πολεμικές επιχειρήσεις ήταν πολύ περιορισμένη;
    Όμως και οι 3 αυτές κλάσεις απέδωσαν μόνο 53.000 άνδρες.
    Δεν νομίζεις ότι κάποιοι την έκαναν κατά το κοινώς λεγόμενο;
    Εκείνο όμως που είναι σημαντικό και δεν μπορεί να αμφισβητηθεί είναι τα στοιχεία των πληθυσμιακών ομάδων των ανδρών, από την απογραφή του 1920, τα οποία και αναφέρονται στο κείμενο. Μιλάμε για τον πραγματικό πληθυσμό της χώρας. Στον πραγματικό πληθυσμό δεν περιλαμβάνονται αυτοί που είχαν μεταναστεύσει.
    Αλλά ας ξεχάσουμε τα παραπάνω και ας πάμε στο απόσπασμα εφημερίδας της 20ης Ιουνίου:
    «Δεν γνωρίζομεν αν εξεδόθη καμμία έκκλησις προτρέπουσα τους ανυπότακτους της Κρήτης να προσέλθουν εις τας τάξεις των. Αλλ’ εάν τούτο είνε αληθές, θα συστήσωμεν το αυτό μέτρον να ληφθή και δι’ άλλας επαρχίας. Ανεξαρτήτως των αναλογιών προσελθόντων και μη προσελθόντων κατ’ επαρχίας, το βέβαιον είναι ότι υπάρχουν ανυπότακτοι που ολίγοι και που ελάχιστοι εις όλας σχεδόν τα επαρχίας, πλην ίσως της Ευβοίας και της Φθιώτιδος, και των Κυκλάδων.»
    Όπως γράφω είναι από φύλο εφημερίδας της 20ης Ιουνίου. Λέει ότι υπάρχουν ανυπότακτοι. Διάψευση του υπουργείο δεν υπάρχει στα επόμενα φύλα. Επίσης γράφει ότι δεν υπάρχουν ανυπότακτοι στις Κυκλάδες. Εκτιμώ από τον αριθμό αυτών που επιστρατεύθηκαν στα νησιά του Αιγαίου (σχετικά στο Β’ Μέρος) ότι δεν υπήρχαν και αν υπήρχαν θα ήταν ελάχιστοι.
    Βεβαίως το υπουργείο αναφέρεται στους ανυπότακτους Κρητικούς, αλλά δυστυχώς υπάρχουν σε όλη την Ελλάδα. Πριν κάποιο χρόνο στους Αμπελόκηπους της Πάτρας μου έκανε το τραπέζι κάποιος φίλος 75 τόσο ετών. Στην σχετική κουβέντα για την εκστρατεία, μου είπε ότι ο πατέρας του του έλεγε όταν ήταν παιδί, ότι οι πολιτικοί της Πάτρας έλεγαν στους δικούς τους που είχαν κληθεί να παρουσιαστούν να πάνε να κρυφτούν στο Παναχαϊκό και εκεί κανείς δεν θα τους πειράξει. Λόγια θα πεις τώρα.
    Για το ζήτημα της ανυποταξίας υπάρχουν πολλά σε διάφορα βιβλία. Ένα εξ αυτών «ΤΟ όραμα της Ιωνίας» του Llewellyn Smith στην σελίδα 434 υπάρχει σχετική αναφορά. Μπορείς να διαβάσει το βιβλίο «Δακρυσμένη Μικρασία» του Βασίλη Τζανακάρη. Έχει και αυτό κάποιες αναφορές στις σελίδες 308, 479, 480. Στον Πειραιά υπάρχει ο Λόχος Προσκολλήσεως, στον οποίο συγκεντρώνουν ανυπότακτους και λιποτάκτες για να τους στείλουν στην Μ. Ασία. Στην Κρήτη νομίζω εφαρμόζουν το σύστημα της εκτόπισης των άμεσων συγγενών των ανυπότακτων προκειμένου να τους υποχρεώσουν να παρουσιαστουν.
    Ελπίζω αυτά να φανούν χρήσιμα.

  83. Αρματιστής says:

    @ Ανώνυμος

    Αγαπητέ

    Όπως είπε και ο Κλεάνθης, το τι θα γράψουμε είναι καθαρά δική μας επιλογή.

    Μου ζητάς να σου πως σε ποιες Μονάδες τοποθετήθηκαν οι Μικρασιάτες:

    1) Μπορείς να μου πεις για ποιο λόγο θέλεις να το μάθεις και σε τι συμπεράσματα θα καταλήξεις αν το μάθεις;
    2) Εγώ δεν το γνωρίζω, δεν με ενδιαφέρει να το μάθω και ούτε μπορώ να ψάξω στον λαβύρινθο του αρχείου της ΔΙΣ για να το βρω.
    3) Αν ενδιαφέρεσαι τόσο πολύ για να το μάθεις, τα γραφεία της ΔΙΣ βρίσκονται απέναντι από την πύλη του Αδριανού στην οδό Πιτακού.

  84. Αρματιστής says:

    Ευχαριστώ θερμά όλους τους αναγνώστες και σχολιαστές που είχαν το θάρρος και το χρόνο να με διαβάσουν και κάποιοι να σχολιάσουν το κείμενο και μάλιστα με πολύ ενδιαφέρουσες παρεμβάσεις.

    Το Β’ Μέρος ήταν σχεδόν έτοιμο, αλλά ύστερα από την μελέτη και άλλων στοιχείων που απέδωσε η έρευνα στο αρχείο της ΔΙΣ, θα καθυστερήσει κάπως. Είναι και καλοκαίρι και η ηλικία μας απαιτεί και λίγη χαλάρωση.

  85. ilias stampoulidis says:

    @Γιαννης Γ.
    «Δικαιούται αυτός που δεν πολεμά για την ελευθερία του, να απαιτεί, να παραπονιέται ή να υποδεικνύει, σ’ αυτόν που πολεμάει ο ίδιος για την ελευθερία αυτού που δεν πολεμάει…
    «Δικαιουται καποιος που πολεμησε για την ελευθερια καποιου αλλου, να καιει, να γλενταει τον αμαχο εχθρο και να εγκαταλειπει απροειδοποιητα αυτον που πηγε να σωσει, θεωρωντας τον μαλιστα σπορο του εχθρου;;;;»

  86. Γιάννης Γ. says:

    @ΑΧΕΡΩΝ

    Το αποτέλεσμα των εκλογών δεν κρίθηκε από τους Μουσουλμάνους. Στη μεν Μακεδονία ο Βενιζέλος πήρε τόσες έδρες (5) όσες είχε πάρει και στις εκλογές του 15 (4). Κι ούτε περίμενε να πάρει περισσότερες. Αν ήταν να το κρίνει το αποτέλεσμα η Μακεδονία, ο Βενιζέλος δεν θα έκανε καθόλου εκλογές. Όταν τις προκήρυσσε είχε ως δεδομένο πως δε θα έχει αύξηση εδρών στη Μακεδονία.

    Στη δε Θράκη, που θα μπορούσαν να παίξουν ρόλο οι μουσουλμάνοι στο τελικό αποτέλεσμα, η Ηνωμένη Αντιπολίτευση δεν κατέβασε καθόλου υποψήφιους και οι βενιζελικοί πήραν και τις 52 έδρες.

    Το αποτέλεσμα το έκρινε η Παλαιά Ελλάδα που, ενώ το 1915 ο Βενιζέλος είχε πάρει 126 από τις 184 έδρες , στις εκλογές του 1920 δεν κατάφερε να πάρει παρά μόνο 7.

    Προσωπικά, το αν χαροποιούσε ή όχι τον εχθρό το αποτέλεσμα δεν μου λέει κάτι. Πρώτον, γιατί δεν πιστεύω πως η συμπεριφορά των ξένων κρίθηκε από την επαναφορά του Κωνσταντίνου. Αυτό ήταν το πρόσχημα. Αν δεν ήταν αυτό, θα ήταν κάτι άλλο. Συνεπώς και με τον Βενιζέλο στην αρχή πάλι οι ξένοι τα ίδια θα έκαναν. Δεδομένης δε της πεποίθησής μου πως ο Βενιζέλος δε θα κατάφερνε να επιστρατεύσει περισσότερες δυνάμεις στο εσωτερικό από αυτές που επιστράτευσαν οι αντιβενιζελικοί, το αντίθετο μάλιστα, θεωρώ πως είναι χωρίς ουσία ποιο αποτέλεσμα νόμιζαν οι κεμαλικοί πως τους συνέφερε στις ελληνικές εκλογές.
    Δεύτερον, όταν ο Κονδύλης δημοσίευε άρθρα από τη Κωνσταντινούπολη ζητώντας την παραίτηση του βασιλιά ώστε να αποκατασταθούν οι σχέσεις με τους Συμμάχους, αυτά δηλαδή που υποτίθεται πως απευχόταν ο Κεμάλ, οι κεμαλικές εφημερίδες έβγαιναν με τίτλους «Ο Κονδύλης σύμμαχος του Κεμάλ». Οπότε αυτό που συμπεραίνω εγώ είναι πως οι κεμαλικοί αυτό που ήθελαν να προκαλέσουν, και σωστά, ήταν έριδες και διχασμούς στο εσωτερικό της Ελλάδας. Εκείνο που τους συνέφερε περισσότερο ήταν η διχόνοια κι όχι τόσο η επικράτηση κάποιας παράταξης από τις δύο.

    Δεν ξέρω αν και πόσο έβλαψε τους ίδιους τους παλαιοελλαδίτες η επιλογή τους να επαναφέρουν τον Κωνσταντίνο. Δεν είμαι από αυτούς που πιστεύουν ότι όλα κρίνονται εκ του αποτελέσματος. Πιστεύω όμως ότι τους τιμά και πως δεν θα έπρεπε να αισθάνονται ενοχές, αν αισθάνονται, για τον Νοέμβρη του 20. Με τα κριτήρια του βενιζελισμού που τα μετρά όλα με τη μεζούρα (- μπορεί να δίνουμε λίγη Καβάλα αλλά δείτε πόση πολλή Μικρασία παίρνουμε!-). μάλλον βλάφτηκαν. Με το αντιβενιζελικό κριτήριο του «και τούτο ποιήσαι κακείνο μη αφιέναι» (και την Καβάλα και τη Μικρά Ασία, και τον βασιλιά και τη Σμύρνη) η ψήφος του ελληνικού λαού τον Νοέμβρη του 20 είναι συγκλονιστική. Κι ας έγραψε η βενιζελόπληκτη Δέλτα πως κάποιοι πανηγυρίζοντας υπέρ του Κωνσταντίνου φώναζαν «δεν τα θέλομε». Το δίλημμα που τους έβαζαν δεν θέλανε. Να διαλέξουν ή τον Κωνσταντίνο ή τη Σμύρνη. Γιατί στην πράξη απέδειξαν πως την ήθελαν και την παραήθελαν τη Μικρά Ασία. Ο Χατζανέστης στη δευτερολογία του στη δίκη, αναφερόμενος στις αιτίες που δεν υπήρχαν εφεδρείες, χρησιμοποιεί την έκφραση πως «η Παλαιά Ελλάδα είχε στραγγιστεί».

  87. Αρματιστής says:

    @ Γίανης Γ.
    Αγαπητέ Γιάννη. Για διάφορους λόγους τρέφω μια συμπάθεια προς τον Κωνσταντίνο. Θεωρώ ότι έχει αδικηθεί αρκετά, αλλά δεν χρειάζεται να αναφερθώ σε αυτό.
    Όμως όχι μόνο την Καβάλα, αλλά όλη την Ανατολική Μακεδονία την παρέδωσαν στους Βουλγάρους οι Κωνσταντινικοί. Και όχι μόνο αυτό, αλλά διέταξαν και το Δ’ Σώμα Στρατού να παραδοθεί στον Βουλγαρικό στρατό. Άλλο αν τελικά κατέληξε στην Γερμανία.
    Και τα αίσχη των Βουλγάρων εναντίον του Ελληνικού πληθυσμού κατά την τριετή κατοχή της Ανατολικής Μακεδονίας, είναι άνευ προηγουμένου στην ιστορία.
    Δυστυχώς αυτά είναι πολύ βαριά για να παραβλεφθούν.
    Μπορεί οι παλαιοελλαδίτες να ψήφισαν μονοκούκι τον Ηνωμένη αντιπολίτευση, αλλά μην ξεχνάς ότι τα ιστορικά γεγονότα αξιολογούνται πάρα πολλά χρόνια αργότερα και αφού έχουν καταλαγιάσουν τα πάθη. Δεν κατηγορώ τους παλαιοελλαδίτες για την ψήφο τους, είχαν πολλούς λόγους για ψηφίσουν όπως ψήφισαν, αλλά στην τελική ψήφισαν λάθος.

  88. ΑΧΕΡΩΝ says:

    @Γιάννης Γ.
    Νομίζω παρέβλεψες ένα σημαντικό σημείο από το σχόλιο μου:«Και δέν το περιορίζω στην κομματική επιλογή,αφού εν τέλει ούτε ὁ Ελ.Βενιζέλος πίστευε στην Μικρασιατική Εκστρατεία,αλλά το θέτω ὡς στάση και αντίληψη γενικώτερα.»
    Και όχι,δέν ήταν ἡ -όντως- βενιζελόπληκτη,αλλά πατριώτισσα Πηνελόπη Δέλτα ἡ μόνη που άκουσε το «δέν τα θέλομε»,και μήν δίνεις αυθαίρετες ερμηνείες στο τί εννοούσαν οἱ πανηγυρίζοντες κωνσταντινικοί,οἱ ίδιοι που επί διχασμού φώναζαν «εληά και βασιλιά,και στο Μενίδι σύνορα».
    Το νόημα της παρατηρήσεως μου είναι ότι ἡ πολιτική τύφλωση,σε συνδυασμό με τον μικροϊδεατισμό που αναπόφευκτα αναπτύσσεται μεταξύ των λαϊκών στρωμάτων όταν αυτά σηκώνουν το βάρος μίας πολεμικής προσπάθειας,και ταυτόχρονα παλεύουν μέσα στην ορφάνια και την εγκατάλειψη να επιβιώσουν,οδήγησε σε φαινόμενα διαβρωτικά.
    Δυστυχώς,όπως και στην εποχή των μνημονίων,έτσι και τότε οἱ πολιτικές επιλογές ήταν «από σβέρκο»,αυτό μπορούμε νομίζω να το δούμε με την εκ των υστέρων γνώση.
    @ilias stampoulidis
    Κάποιες φορές αισθάνομαι παγιδευμένος στο ότι είμαι υποχρεωμένος να ακούω νεοελληνικού ύφους αντιλόγους.
    Όπου,όπως μέσα στην βουλή,ὁ ένας λέει «άρτζι»,και ὁ άλλος λέει «μπούρτζι».
    Αυτό που έλεγε ἡ γιαγιά σου,το έχω ακούσει και από άλλες γιαγιάδες,και σχεδόν αποκλειστικά από γιαγιάδες,κι αυτό έχει νομίζω κάποια σημασία,στο ότι κατινίζει την προσέγγιση.
    Ἄς αφήσουμε στην άκρη δουλεία αιώνων,με όλα τα καλά της,εξισλαμισμούς,σφαγές,χαρατσώματα,τό τί μεσολάβησε από το 1914,καμμία γιαγιά δέν το πήρε είδηση;
    Και μετά ακόμη από την αποβίβαση του Ἑλληνικού Στρατού στην Σμύρνη,για το Αϊδίνιο,την Πέργαμο,το Αϊβαλή και τόσα άλλα μέρη όπου σφάχτηκαν ἔλληνες άμαχοι,δέν άκουσε τίποτε ἡ γιαγιά σου;
    Τόσο καλά είχε περάσει ἡ γιαγιά σου πρίν πάει ὁ Στρατός στην Μικρασία;
    Και τελικά,επειδή κάτι τέτοια κάποιοι τα έχουν κάνει καραμέλα για να δικαιολογήσουν την εις βάρος των Ἑλλήνων γενοκτονία,που όμως είχε αρχίσει (εκείνη ἡ φάση της) πέντε χρόνια πρίν την έλευση του Στρατού στην Μικρασία,μήπως λέω,είμαστε ακατάλληλοι προς επιβίωση;

  89. ilias stampoulidis says:

    @Αχερων
    «Και μετά ακόμη από την αποβίβαση του Ἑλληνικού Στρατού στην Σμύρνη,για το Αϊδίνιο,την Πέργαμο,το Αϊβαλή και τόσα άλλα μέρη όπου σφάχτηκαν ἔλληνες άμαχοι,δέν άκουσε τίποτε ἡ γιαγιά σου;
    Τόσο καλά είχε περάσει ἡ γιαγιά σου πρίν πάει ὁ Στρατός στην Μικρασία;»
    αν διαβαζες τα προηγουμενα σχολια μου για τα ταγματα εργασιας που ελιωσε ο πατερας της γιαγιας μου και τη ζητιανια που μεγαλωσε αυτη, εξαιτιας αυτου ισως δεν το λεγες αυτο….
    οσο για τις σφαγες των τουρκων φυσικα και μου τα πε αλλα εμεις εδω μονο των αλλων βλεπουμε….
    να ξερεις παντως πριν το 1910 στη μικρα ασια τα πραγματα ηταν καλα, οι νεοτουρκοι, οι βαλκανικοι πολεμοι και ο Α’ΠΠ αλλαξαν την κατασταση….
    οι ιωνες με τους ντοπιους τουρκους δεν ειχαν διαφορες, οι προσφυγες τουρκοι απο τη βαλκανικη χειροτερεψαν την κατασταση και οι τσετες -ορεσιβιοι τουρκοι που υπηρχαν μονο στην μικρα ασια…
    η διαφορα με τα βαλκανια ηταν οτι στη μικρα ασια οι απλοι τουρκοι μετα το 1920 αντεδρασαν δυναμικα-φανατικα γιατι καταλαβαν οτι θα εξαφανιζονταν ως λαος απο κει που ηταν αυτοκρατορια….
    δυσκολο πραγμα η επιβιωση οπως και η πληρης αληθεια, μονο ετσι ομως σωνεσαι αλλιως παρασυρεσαι και χανεσαι….

  90. ΑΧΕΡΩΝ says:

    @ilias stampoulidis
    Τα διάβασα τα ανωτέρω,αλλά ήθελα να σπρώξω την συζήτηση προς το σημείο ακριβώς εκείνο,ότι ἡ Μικρασιατική Εκστατεία δέν ήταν ἡ αιτία των δεινών του Μικρασιατικού Ἑλληνισμού,και ότι έρχονται στην Ιστορία στιγμές,που δέν χωρούν αμφιταλαντεύσεις.
    Ἡ Μ.Ε ήταν μία αδήριτη αναγκαιότητα.
    Απλώς,όπως και ότι άλλο αναλάβαμε ὡς Ἕθνος από το 1821,έτσι και την ΜΕ την κάναμε παράδειγμα προς αποφυγή.

  91. ilias stampoulidis says:

    σιγουρα η μικρασιατικη εκστρατεια ηταν αναγκαια και δικαιη αλλα ολα ηταν στραβα….
    θελαμε μεγαλη προετοιμασια, πιστη, τολμη και ηγετες….
    δυστυχως πληγωσαμε την αρκουδα και δεν την ξεκαναμε και τωρα θελει να ρθει να μας φαει….
    το ωραιο ειναι οτι οι τουρκοι γελανε με εμας το 1922 που μας εριξαν στη θαλασσα και τωρα ερχονται γι αυτη τη θαλασσα στην οποια αναφερονταν περιπου περιφρονητικα….

  92. Γιάννης Γ. says:

    @ ΑΡΜΑΤΙΣΤΗΣ

    Αγαπητέ Αρματιστή,

    Εγώ δεν ισχυρίστηκα ότι δεν υπήρξαν ανυπότακτοι και λιποτάκτες. Τα ζητήματα που έθεσα όσον αφορά τα συμπεράσματα που μπορεί να προκύψουν από την έρευνά σας που καταθέτετε στην ανάρτηση είναι,
    α) εάν η επιστράτευση μπορεί να θεωρηθεί επιτυχημένη ή όχι όσον αφορά τους προσελθόντες προς κατάταξη και ποια είναι τα κριτήρια για να χαρακτηριστεί ή όχι ως τέτοια και
    β) εάν ενδιαφέρθηκαν ή όχι οι μετανοεμβριανοί για να στρατολογήσουν ή όχι τους φυγόστρατους και τους λιποτάκτες και ποιες οι αιτίες της όποιας συμπεριφοράς τους.

    Ναι, οι παραπομπές είναι χρήσιμες. Στις σελίδες αυτές, ο μεν Σμιθ μας λέει πως ήταν δύσκολο εκ των συνθηκών να επιβληθεί η στρατολογία. Όχι πως αδράνησαν οι κυβερνώντες. Ο δε Τζανακάρης πως συχνά γίνονταν έφοδοι στα κέντρα διασκέδασης και μάζευαν κάθε φορά 150 φυγόστρατους. Κι ότι ο Τσαλδάρης προσπάθησε να εφαρμόσει τον νόμο 1013 για την ανυποταξία και τη λιποταξία. Εσείς λέτε πως μέχρι και σύστημα εκτόπισης των άμεσων συγγενών εφάρμοσαν για να εξαναγκαστούν οι ανυπότακτοι να παρουσιαστούν. Πού είναι λοιπόν η αδράνεια και ο μικροκομματισμός? Καλά, υπάρχει και το επεισόδιο με το Παναχαϊκό. Σύμφωνοι. Ήταν δυνατόν όμως να απουσιάζουν παντελώς τέτοια φαινόμενα όποιοι και να ήταν οι κυβερνώντες? Σημασία έχει κυρίως η έκτασή τους.

    Ήταν εκτεταμένο τελικά το φαινόμενο της ανυποταξίας? Σύμφωνα με το δημοσίευμα της εφημερίδας που επικαλείστε όχι. «…που ολίγοι και που ελάχιστοι…», μας λέει. Από ελάχιστοι έως λίγοι λοιπόν σε κάθε επαρχία οι ανυπότακτοι. Βέβαια ο Ψυρούκης βλέπει ολόκληρο αντιπολεμικό κίνημα. Έχει και δημοσίευμα της Καθημερινής που, κάποια στιγμή, τους βγάζει 90.000. Είναι λοιπόν λίγοι έως ελάχιστοι οι 90.000? Γιατί όχι? Εξαρτάται τις συνθήκες. Δεν υπάρχει ιδανική επιστράτευση. Στο ίδιο δημοσίευμα ο Σπαής, υπουργός, δηλώνει πως το μόνο τελεσφόρο μέσο για να παταχθεί η ληστεία στην οποία επιδίδονται οι ανυπότακτοι που έχουν πάρει τα βουνά είναι να σταλούν εύζωνοι, αλλά λόγω του πολέμου αυτό δεν μπορεί να γίνει. Τώρα λοιπόν αν είχαν στείλει κανα ευζωνικό να κυνηγάει τους ληστοφυγόστρατους, θα έβγαιναν οι βενιζελικοί να πουν πως αυτό έγινε επίτηδες για να πέσει το Αφιόν Καραχισάρ, ή πως έλειψε από τον Σαγγάριο ή την περικύκλωση της Κιουτάχειας. Άρα προκύπτει πως μάζευαν τους φυγόστρατους οι μετανοεμβριανοί αρκεί το κυνήγι τους να μη γινόταν εις βάρος της μικρασιατικής προσπάθειας.

    Λέτε πως ο Γουβέλης γνώριζε τα αποτελέσματα των προηγούμενων επιστρατεύσεων και καθόριζε τις προσδοκίες του με βάσει αυτά τα στοιχεία. Μα έτσι δεν έπρεπε να κάνει? Είμαι π.χ. εγώ επιτελάρχης και αποφασίζω μια επιθετική επιχείρηση που υπολογίζω πως θα μου χρειαστούν 200 άντρες. Κοιτάω την πρώτη κλάση που είναι να επιστρατευτεί και βλέπω πως έχει 200 υπόχρεους. Α, λέω, ωραία. Θα καλέσω μία κλάση. Την καλώ, μου παρουσιάζονται 100. Χάνω πολύτιμο χρόνο να καλέσω εκ των υστέρων και μια δεύτερη και μια τρίτη κλάση για να είμαι σίγουρος πως θα έχω τους 200. Εν τω μεταξύ ο πόλεμος δεν με περιμένει. Περνάει η ευκαιρία να κάνω την επιθετική επιχείρηση. Ποιος μου φταίει? Οι στρατεύσιμοι που δεν ήρθαν ή εγώ που δεν υπολόγισα εκ των προτέρων πόσοι από τους υπόχρεους θα παρουσιαστούν και να καλέσω από την αρχή 2-3 κλάσεις? Κι αν καλούσα από την αρχή 2 κλάσεις και αντί να μου έρθουν οι 200 που σωστά υπολόγιζα, μου έρχονταν 250 δε θα έλεγα πως η επιστράτευση είναι επιτυχημένη? Δε θα σήμαινε πως κατάφερα (οι ιθύνοντες δηλαδή) να συνεγείρω και να εμπνεύσω για τον πολεμικό σκοπό περισσότερους από όσους ευελπιστούσα? Ο επιτελάρχης λοιπόν δεν πρέπει να τα λαμβάνει όλα υπόψιν? Εάν υπάρχει π.χ. στην χώρα ένα ισχυρό αντιπολεμικό κίνημα που τα μέλη του είναι διατεθειμένα και να φυλακιστούν ή να εκτελεστούν για να μην πάρουν όπλο, πρέπει ο επιτελάρχης τη στιγμή που κάνει τους υπολογισμούς του να το αγνοήσει? Κι αν καταφέρει κάποιους από αυτούς (εννοώ η κυβέρνηση) να αλλάξουν γνώμη και να πολεμήσουν, η επιστράτευση δεν θεωρείται επιτυχημένη επειδή οι υπόλοιποι επέμειναν στις αρχές τους και δεν πολέμησαν? Αν είναι να κρίνουμε την επιτυχία μια επιστράτευσης απλώς με βάση τους υπόχρεους, έξω από την εποχή, τις συνθήκες και τα δεδομένα, τότε η μόνη πετυχημένη επιστράτευση θα ήταν αυτή που δεν έλειψε κανείς. Τέτοια επιστράτευση δεν ξέρω αν υπήρξε ποτέ.

    Μήπως λοιπόν τελικά το κριτήριο για την επιτυχία ή όχι μιας επιστράτευσης (όσον αφορά την προσέλευση) είναι πραγματικά αυτές οι «περίεργες» προσδοκίες του Επιτελείου?

    Όσον αφορά την απογραφή, σύμφωνοι, δεν περιλαμβάνει όσους μετανάστευσαν. Δεν αποκλείεται πάντως στο μεσοδιάστημα μεταξύ τελευταίας απογραφής και επιστράτευσης να υπήρξε ένας αριθμός στρατεύσιμων που μετανάστευσαν.

    Πιστεύω πως καμιά Καβάλα και καμία Μακεδονία δεν παρέδωσαν οι αντιβενιζελικοί. Επαφιέμενοι στις επισήμως δοθείσες από τη Γερμανία εγγυήσεις πως θα αποδοθούν τα εδάφη μετά το τέλος του πολέμου, απέσυραν το αποδυναμωμένο και έτσι κι αλλιώς μη δυνάμενο να αντισταθεί επαρκώς λόγω της επιβληθείσης από την Αντάντ κατα βενιζελική παραγγελία αποστράτευσης Δ ΣΣ. ώστε να διατηρηθεί η ελληνική ουδετερότητα και να γίνει το ελληνικό έδαφος πολεμική ζώνη εχθροπραξιών ανάμεσα στους εμπόλεμους, όπως είχε συμφωνηθεί με την Αντάντ. Κι αν το άφηναν οι ανταντικοί το Δ’ ΣΣ να γυρίσει στην Π. Ελλάδα και δεν επέμεναν να πάει στη Θεσσαλονίκη να πολεμήσει όπου ευδοκούσε ο Βενιζέλος, δε θα είχε καταλήξει στη Γερμανία. Αλλά και για τα γεγονότα αυτά η ευθύνη βαρύνει αποκλειστικώς τον Βενιζέλο που κάλεσε ανιτσυνταγματικά τα ανταντικά στρατεύματα στο ελληνικό έδαφος για να εκβιάσει την είσοδο της χώρας στον πόλεμο. Όπως εμείς στη Μικρά Ασία έπρεπε να απεγκλωβιστούμε έγκαιρα από τη ζώνη κατοχής για να διαλύσουμε όσο ήταν καιρός τη συγκέντρωση των εχθρικών κεμαλικών στρατευμάτων, έτσι ήταν φυσικό να θελήσουν να κάνουν και οι γερμανοβούλγαροι για να μην απειλούνται από τους συμμάχους. Κι αυτό ήταν φυσικό να θελήσουν να το εκμεταλλευτούν εδαφικά οι Βούλγαροι. Δεν ήξερε ο Βενιζέλος πως, όταν καλούσε τους Αγγλογάλλους στη Θεσσαλονίκη, καλούσε και τους Γερμανοβούλγαρους?

    Εγώ βέβαια που θεωρώ πως η ψήφος του Νοεμβρίου του 20 τιμάει τον ελληνικό λαό δε θα μπορούσα να πιστεύω ταυτόχρονα πως ήταν μια λάθος ψήφος. Το να είναι κάτι και τιμητικό και λανθασμένο μου φαίνεται κάπως ασυμβίβαστο. Καταλαβαίνω όμως, νομίζω, γιατί τη θεωρείτε λάθος.

  93. Γιάννης Γ. says:

    @ilias stampoulidis

    Να εξελίξω το ερώτημα σου σε αίνιγμα?

    «Δικαιουται κάποιος που πολέμησε για την ελευθερία κάποιου άλλου, να εγκαταλείπει απροειδοποιητα αυτόν που πήγε να σώσει και κατόπιν να το παίζει τιμητής των άλλων στο όνομα αυτών που εγκατέλειψε?»

  94. Γιάννης Γ. says:

    @ΑΧΕΡΩΝ
    Μα η υπερβολή του συνθήματος «…και στο Μενίδι σύνορα» δείχνει και το μέτρο της αξίας του.
    Είναι σαν τους οπαδούς των αθηναϊκών ομάδων που κάποτε, όταν έπαιζαν με ομάδες της Θεσσαλονίκης φώναζαν «η Ελλάδα είναι μέχρι τη Λαμία, από κει και πέρα είναι Βουλγαρία». Φυσικά και δεν το πίστευε κανένας τους αυτό. Τα συνθήματα των αντιβενιζελικών δεν ήταν παρά πικάρισμα οπαδικού χαρακτήρα προς τους οπαδούς του βενιζελικού κόμματος. Δεν υπήρχε αντιβενιζελικός που δεν ήθελε την Μικρά Ασία, έστω κι αν κάποιοι διέφεραν στο πότε και στο πως.
    Και για να πω ειλικρινά τη γνώμη μου, αν υπήρχε κάποιος που νοιαζόταν λιγότερο για τη Μικρά Ασία αυτός ήταν ο Βενιζέλος. Αυτός ήταν που πρότεινε την ανταλλαγή πληθυσμών, αυτός που την παρέδιδε στους Ιταλούς το 17 με αντάλλαγμα την εκδίωξη του Κωνσταντίνου, αυτός που, με βασικό σκοπό να ισχυροποιήσει το καθεστώς του, την έβαλε άρον άρον στους μπελάδες της εκστρατείας και του πολέμου χωρίς ούτε προηγουμένως να κάνει την κατάλληλη προετοιμασία και τον κατάλληλο σχεδιασμό αλλά ούτε και έγκαιρα τις απαιτούμενες ενέργειες για την επιτυχία του εγχειρήματος..
    Κι ας μην ξεχνάμε πως ναι μεν πράγματι τα ιστορικά γεγονότα αξιολογούνται χρόνια αργότερα όπως λέει κι ο φίλος Αρματιστής, αλλά η ιστορία΄ίσως ακόμα γράφεται και ίσως δεν έχει πει ακόμα την τελευταία της λέξη.
    Συγγνώμη που έγραψα τρία διαφορετικά συνεχόμενα σχόλια για να απαντήσω ξεχωριστά στους τρεις συνομιλητές. Μετά σκέφτηκα πως έπρεπε να τα κάνω ένα. Αν θέλετε εσείς να τα κάνετε ένα και μπορείτε, κάντε το.

  95. npo says:

    @ Γιάννης Γ
    Δηλώνω εντυπωσιασμένος απ’ το πάθος σου να υποστηρίζεις κάποιους ανθρώπους του προηγούμενου αιώνα που φαγωθήκανε να πάρουν την εξουσία. Λες κι είναι αυτοί τι θέμα μας. Δεν είναι καν.
    Αυτό όμως που έχει γράψει η ιστορία είναι πως οι επιλογές τους κι οι πράξεις τους δεν άφησαν πίσω τίποτε άλλο παρά πόνο αίμα και ταπείνωση. Εσύ μπορείς να είσαι όσο περήφανος θες για πάρτη τους και να μας αναλύεις τα «αγνά» κίνητρα και τις «αγαθές» προθέσεις και το «αναπόφευκτο» της μοίρας, αλλά ξέρεις κάτι; Δεν έχει πια καμία σημασία. Κανείς πια δεν νοιάζεται. Γι αυτό και δεν είναι «αυτοί» το θέμα μας. Θέλω να προσθέσω κάτι τελευταίο. Μην απαξιώνεις τόσο πολύ το αποτέλεσμα γιατί μετά το ξέπλυμα του χρόνου το μόνο που απομένει είν’ αυτό. Το ρημάδι το αποτέλεσμα.

  96. ΑΧΕΡΩΝ says:

    @Γιάννης Γ.
    Ένα τελευταίο σχόλιο,ὡς Πάρθειο βέλος:ἡ παράδοση από τους κωνσταντινικούς του Ρούπελ και του Δ΄ΣΣ στους Γερμανοβουλγάρους,και αυτό ένα απλό οπαδικό πικάρισμα ήταν;

  97. Ανώνυμος says:

    Η αδράνεια για να μην χρησιμοποιήσουμε εκφράσεις χειρότερες ήταν ότι τα κατασταλτικα μέτρα για του φυγοστρατους με τους εκτοπισμους συγγενων κτλ εφαρμοζονταν στην Κρήτη και όχι στην Πελοπόννησο. Γιατί περιοριζονταν τα μέτρα στην περιοχή με τα μικρότερα ποσοστά φυγοστρατων; Μα γιατί αυτή είναι ακραιφνως Βενιζελικη σε αντίθεση με την άλλη που είναι ακραιφνως βασιλικη.
    Να λέμε ότι για την προδοσία του Ρουπελ φταίει ο Βενιζέλος, δεν έπρεπε να έχουν έρθει τα συμμαχικα στρατεύματα στη Θεσσαλονίκη και ότι οι Βουλγαροι θα έφευγαν με το τέλος του πολέμου και η ψήφος για τον Κωνσταντίνο που είχε πλέον συμπεριφερθει ανοιχτά προδοτικα μετά την εξορια του ηταν… τιμητική απλά αποδυκνυει ότι ο διχασμος καλά κρατεί.

  98. Αρματιστής says:

    @ Γιάννης Γ.

    Αγαπητέ Γιάννη

    Γράφεις: «Τα ζητήματα που έθεσα όσον αφορά τα συμπεράσματα που μπορεί να προκύψουν από την έρευνά σας που καταθέτετε στην ανάρτηση είναι …,»

    Το αντιλαμβάνομαι. Αλλά εγώ προσπαθώ να κινούμαι στην ανάπτυξη του κειμένου με βάση τον σκοπό που τους στόχους (σκοπό) που έχω θέσει. Αλλά επειδή το έθεσες, να ρωτήσω και εγώ ποια είναι η απάντησή σου στο ερώτημα αναφορικά με το εάν η επιστράτευση ήταν επιτυχημένη;
    Αν μας ενδιαφέρει μόνο ο αριθμός των εφέδρων που παρουσιάστηκε, χωρίς να πούμε και το πόσοι ήταν υποχρεωμένοι να παρουσιαστούν, τότε κρύβουμε την αλήθεια και αποκρύπτουμε τις συνέπειες που θα έχει στο ηθικό η ανυποταξία όταν τα πράγματα πάνε στραβά.

    Αν θεωρούμε την επιστράτευση επιτυχημένη επειδή παρουσιάστηκε ο Χ αριθμός εφέδρων, αλλά αποφύγουμε να απαντήσουμε στο παρακάτω ερωτήματα (που περιλαμβάνονται στον σκοπό), τότε αποκρύπτουμε και πάλι την αλήθεια:

    • Το ανθρώπινο δυναμικό που είχε στη διάθεσή του ο Ελληνικός Στρατός την περίοδο της προετοιμασίας των θερινών επιθετικών επιχειρήσεων του 1921 χρησιμοποιήθηκε με βασικό κριτήριο την συμπλήρωση της δύναμης της Στρατιάς Μικράς Ασίας στα προβλεπόμενα υπό των πινάκων συνθέσεως επίπεδα, ώστε οι επιχειρήσεις που θα αναλάμβανε να εκτελέσει το θέρος του 1921 να διεξαχθούν υπό τις πλέον ευνοϊκές συνθήκες;

    • Η ενίσχυση της Στρατιάς Μικράς Ασίας πραγματοποιήθηκε με την ταχύτητα που επέβαλε η ανάγκη των πραγμάτων, ή καθυστέρησε;

    Και στα παραπάνω ερωτήματα απαντά το Β’ μέρος και οι απαντήσεις δεν θα είναι ευχάριστες.

    Βασικά υπάρχει μια διαφορά μεταξύ μας στην οπτική με την οποία βλέπουμε τα γεγονότα εκείνης της εποχής. Εσύ βλέπεις τα γεγονότα με τα γυαλιά του Κωνσταντινισμού και εγώ με τα γυαλιά του Βενιζέλου. Πιστεύω όμως ότι η ιστορία δικαίωσε τον Βενιζέλο. Η θέση του Βενιζέλου ότι η Ελλάδα θα έπρεπε στον 1ο Π.Π. να ταχθεί με το μέρος της ΑΝΤΑΝΤ ήταν η σωστή και δικαιώθηκε από την έκβαση του πολέμου.

    Η θέση της Ελλάδας στο παγκόσμιο γίγνεσθαι βρίσκεται με τις δυνάμεις που ελέγχουν τις θάλασσες. «Ανήκομεν εις την Δύσιν». Όσο κακόηχο και αν ακούγεται, αυτή είναι η πραγματικότητα. Και τότε και σήμερα. Και τότε η Ελλάδα, δυστυχώς, βρισκόταν υπό το καθεστώς προστασίας των τριών προστάτιδων δυνάμεων (και σήμερα το ίδιο ισχύει), που όμως απάρτιζαν την Εγάρδιον Συνεννόησιν. Στις δυνάμεις δηλαδή που η Ελλάδα όφειλε την ανεξαρτησία της και οι οποίες την είχαν θέσει —εξ αιτίας των δικών μας ανομημάτων— υπό την κηδεμονία τους. Τι καλό μπορούσε να προκύψει αν τελικά η Ελλάδα συνέχιζε να επιμένει στην ουδετερότητα — όχι ασφαλώς να συμμαχούσε με τις Κεντρικές Δυνάμεις. Η ΑΝΤΑΝΤ σε ήθελε δίπλα της και αν δεν πήγαινες θα στο επέβαλε, ή θα σε ξέσκιζε.

    Βεβαίως μην αρχίσουμε να λέμε τώρα ότι ο Κωνσταντινισμός ήθελε να αποτινάξει το καθεστώς προστασίας. Πολύ απλά ο Κωνσταντίνος και οι περί αυτόν στρατιωτικοί θαύμαζαν το Πρωσικό στρατιωτικό μοντέλο και εξ αυτού κάθε τι το Γερμανικό, εκστασιάζονταν από το αυτοκρατορικό μεγαλείο του κάιζερ και ήθελαν να εφαρμόσουν τα αντίστοιχα και στην Ελλάδα. Εξ ου και η δύο φορές εκπαραθύρωση του εκλεγμένου από τον λαό πρωθυπουργού Βενιζέλου. Άλλωστε υπήρχαν πολλοί «βασιλικοί κηπουροί» που διεκδικούσαν την θέση του πρωθυπουργού.

    Τα σχετικά περί ευθύνης του Βενιζέλου για την παράδοση του Ρούπελ της Ανατολικής Μακεδονίας και του Δ’ Σ.Σ. στους Βουλγάρους, ούτε ως ανέκδοτο δεν ευσταθούν.

    Ο Μεταξάς το 1940 την επομένη της ιταλικής επίθεσης, μιλώντας στους διευθυντές των Αθηναϊκών εφημερίδων, φαίνεται ότι είχε καταλάβει πλέον τις λάθος θέσεις τους κατά το 1ο Π.Π. όταν αποτελούσε το βασικό στήριγμα των θέσεων του Κωνσταντινισμού. Ακολουθεί ένα μικρό απόσπασμα από εκείνο τον λόγο του Μεταξά:

    «Λοιπόν ακούστε δια να συνεννοηθούμε. Εγώ, κύριοι, όπως επαρκώς σας εξήγησα, ετήρησα μέχρι σήμερον την πολιτικήν του αειμνήστου Βασιλέως Κωνσταντίνου, δηλαδή την πολιτικήν της αυστηράς ουδετερότητος. Έκαμα το παν δια να κρατήσω την Ελλάδα μακράν της συγκρούσεως των μεγάλων κολοσσών. Ήδη μετά την άδικον επίθεσιν της Ιταλίας, η πολιτική την οποίαν ακολουθώ είναι η πολιτική του αειμνήστου Βενιζέλου. Διότι είναι η πολιτική του συνταυτισμού της Ελλάδος με την τύχην της δυνάμεως, δια την οποίαν η θάλασσα είναι ανέκαθεν όπως και δια την Ελλάδα, όχι το εμπόδιον που χωρίζει αλλά η υγρά λεωφόρος που συνδέει. Βέβαια εις την ιστορίαν μας την νεωτέραν δεν είχομεν μόνον ευγνωμοσύνης λόγους και αφορμάς δια την Αγγλίαν, της οποίας άλλως τε η μεταπολεμική, πολιτική των τελευταίων ιδίως ετών, είναι πολιτική μεγίστων και ιστορικών αγγλικών ευθυνών [15]. Αλλά τας ευθύνας της αυτάς η Αγγλία τας αποδίδει σήμερον με την υπερήφανον αποφαστικότητα λαού μεγάλου, σώζοντος την ελευθερίαν του κόσμου και του πολιτισμού. Δια την Ελλάδα η Αγγλία είναι η φυσική φίλη και επανειλημμένως εδείχθη προστάτρια, ενίοτε δε η μόνη προστάτρια. Η νίκη θα είναι και δεν μπορεί παρά να είναι δική της. Θα είναι νίκη του Αγγλοσαξωνικού κόσμου, απέναντι του οποίου η Γερμανία, η οποία αφού έως τώρα δεν ηδυνήθη να επιτύχη οριστικόν αποτέλεσμα, είναι καταδικασμένη να συντριβή.»

  99. Κ.Π. says:

    Εδώ γίνεται και λόγος περί ηθικού, δεν θα πρέπει εν καιρώ να γραφή ένα άρθρο για τον εσωτερικό εχθρό, πως γινόταν η υπονόμευσις του ηθικού των στρατιωτών και οι διάφορες υπονομευτικές ενέργειες, όπως απεργίες κ.λπ.

  100. ilias stampoulidis says:

    καποτε και γω λογω προσφυγικης οικογενειας θαυμαζα τον βενιζελο αλλα πλεον ανακαλυπτω ποσο ελεγχομενος ηταν απο τους ξενους και πως χωρις να τα σπασει και λιγο μαζι τους δεν ειχαμε ελπιδα στην Ανατολη….
    ο κεμαλ τολμησε να συγκρουστει με τους μεγαλους και τον σεβαστηκαν….

    θα ηθελα να δουμε λιγο και την οικονομικη προσφορα των ιωνων στον αγωνα. Υπηρχαν πολλοι πλουσιοι ιωνες. προσφεραν; τους ζητηθηκε;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s