Κύριες αιτίες της ήττας της Στρατιάς Μ. Ασίας και της καταστροφής του Στρατού τον Αύγουστο του 1922

Το παρόν κείμενο αποτελεί μία ελαφρώς εκτενέστερη έκδοση του άρθρου μας με τίτλο  «Κύριες αιτίες της ήττας της Στρατιάς Μ. Ασίας και της καταστροφής του Στρατού τον Αύγουστο του 1922» που δημοσιεύτηκε στις 16 Σεπτεμβρίου 2018 στο «Αφιέρωμα Μνήμης για τη Μικρασιατική Καταστροφή» της εφημερίδας ΕΘΝΟΣ της Κυριακής.

Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε την εφημερίδα ΕΘΝΟΣ της Κυριακής, την υπεύθυνη για την έκδοση του «Αφιερώματος Μνήμης στη Μικρασιατική Καταστροφή», δημοσιογράφο κυρία Μαρίνα Ζιώζιου και τον ιστορικό κύριο Βλάση Αγτζίδη που επιμελήθηκε την έκδοση του αφιερώματος, για τη τιμή που μας έκαναν να παρουσιάσουμε τη δική μας άποψη για το τραγικότερο γεγονός της σύγχρονης ιστορίας μας.

Επιχειρήσεις (Σχεδιάγραμμα 1)

Το πρωί της 13ης Αυγούστου 1922 (π.ημ.)2 η 1η Τουρκική Στρατιά επιτέθηκε εναντίον των Ελληνικών μεραρχιών που κάλυπταν τη δεξιά πτέρυγα της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ. Η Ελληνική διοίκηση υπέστη στρατηγικό αιφνιδιασμό και εξ αιτίας της απουσίας  εφεδρείας και άλλων αδυναμιών, η αντίδρασή της υπήρξε ατελέσφορη. Το πρωί της 14ης η άμυνα κατέρρευσε και ο διοικητής του Α΄ Σώματος Στρατού υποστράτηγος Τρικούπης, διέταξε άμεση απαγκίστρωση. Την επομένη οι υποχωρούσες δυνάμεις διασπάστηκαν στην ομάδα Τρικούπη που συμπτυσσόταν βραδέως βόρεια της σιδηροδρομικής γραμμής και την ομάδα Φράγκου που τη νύκτα της 15ης εγκαταστάθηκε στην οχυρωμένη τοποθεσία του Τουμλού Μπουνάρ. Στις 16/8 η Ομάδα Φράγκου εγκατέλειψε αμαχητί τη τοποθεσία του Τουμλού Μπουνάρ, μολονότι προ του μετώπου της η Ομάδα Τρικούπη μαχόταν σκληρά για να συνενωθεί μαζί της. Στις 17 Αυγούστου η Ομάδα Τρικούπη καταστράφηκε στη κοιλάδα του Αλή Βεράν, αιχμαλωτισθέντων και των διοικητών των Α’ και Β’ Σωμάτων Στρατού, ενώ η Ομάδα Φράγκου υποχώρησε «εν διαλύσει» προς το Αιγαίο.

2 - Σχεδιαγρ 1 - Σύμπτ Α κ' Β ΣΣ_a - Υδ.

Η αμυντική μάχη επί της τοποθεσίας της Εξέχουσας στις 13/8 και 14/8 και οι διαδοχικές τοποθεσίες που καταλήφθησαν από τις Ελληνικές δυνάμεις κατά τη σύμτπυξή τους προς το Τουμλού Μπουνάρ. Εξέχουσα του Αφιόν Καραχισάρ ονομαζόταν η αμυντική γραμμή που κάλυπτε το Αφιόν και προεξείχε υπό μορφή σφήνας εκτός της υπόλοιπης Ελληνικής αμυντικής γραμμής.

Μέχρι και σήμερα, η γενική ιστοριογραφία δεν έχει δώσει επαρκείς εξηγήσεις για τη ραγδαία ήττα και συντριβή της Μικρασιατικής Στρατιάς των 200.000 ανδρών και των 400 πυροβόλων, που μέχρι και τις 13 Αυγούστου 1922 συνέχιζε να είναι ισοδύναμη (αν όχι ισχυρότερη) του Τουρκικού στρατού. Οι συντάκτες του παρόντος θεωρούν ως σημαντικότερες αιτίες τις παρακάτω:

Επί της πολιτικής διεύθυνσης της εκστρατείας

Μετά την αποτυχία των επιχειρήσεων προς την Άγκυρα τον Αύγουστο του 1921, η κυβέρνηση διέταξε (στις 4 Σεπτεμβρίου 1921) τη συμπτυσσόμενη από τον Σαγγάριο Στρατιά να εγκατασταθεί σε μία γραμμή που θα απέκοπτε την Κωνσταντινούπολη από την υπόλοιπη Τουρκία και θα κάλυπτε μία έκταση μεγαλύτερη της διεκδικούμενης, προκειμένου η επιπλέον να χρησιμοποιηθεί ως αντάλλαγμα στις διαπραγματεύσεις! Είναι πρόδηλο ότι η κυβέρνηση αδυνατούσε να αντιληφθεί ότι μετά την αποτυχία των θερινών επιχειρήσεων για την καταστροφή του Τουρκικού στρατού, η Κεμαλική Τουρκία θα ενισχυόταν πολιτικά και οι αντιλήψεις των «συμμάχων» για την επίλυση του Μικρασιατικού ζητήματος θα μετατοπίζονταν σε δυσμενέστερες θέσεις για τα Ελληνικά συμφέροντα.

Αν η κυβέρνηση συνεκτιμούσε με ρεαλισμό τις πολιτικοστρατιωτικές επιπτώσεις από την αποτυχία του Σαγγάριου και τη διακηρυγμένη απόφαση των Κεμαλικών να «διώξουν» τα ξένα στρατεύματα από την Μικρά Ασία —ως βασική προϋπόθεση για την συνομολόγηση συμφωνίας ειρήνης— θα αντιλαμβανόταν  ότι το ζήτημα της παραμονής της Ελλάδας στη Μικρά Ασία θα λυνόταν αναπόφευκτα και πολύ σύντομα στο πεδίο της μάχης και όχι στις αίθουσες των διαπραγματεύσεων.

Κατόπιν τούτων, για να συνεχιστεί με ασφάλεια η παραμονή του Ελληνικού Στρατού στη Μικρά Ασία, επιβαλλόταν  η γενική κινητοποίηση των απανταχού της γης δυνάμεων του έθνους, η ανασυγκρότηση και η ενίσχυση  της Στρατιάς, η διατήρηση ακμαίου του ηθικού και του επιθετικού πνεύματος, η αξιοποίηση, τόσο στα σχέδια όσο και στην εκπαίδευση, των συμπερασμάτων από τις διεξαχθείσες επιθετικές επιχειρήσεις του θέρους του 1921, η εγκατάσταση των δυνάμεων σε μία ισχυρή αμυντική τοποθεσία που να επιτρέπει την οικονομία δυνάμεων και η τήρηση του μεγαλύτερου μέρους της δύναμης σε εφεδρεία, ώστε η Στρατιά, διατηρώντας ελευθερία ενεργείας, να αντιδρά άμεσα και αποφασιστικά σε οποιαδήποτε ενέργεια του αντιπάλου. Μολονότι στον Σαγγάριο δεν επετεύχθη η καταστροφή του Τουρκικού στρατού, η Στρατιά μπορούσε να κερδίσει την αμυντική μάχη και να αλλάξει τη πορεία των πραγμάτων θετικά για την Ελλάδα. Η «άλλη» λύση, ήταν η ταχεία αποχώρηση του Στρατού και του Ελληνικού πληθυσμού από τη Μικρά Ασία.

Παρά ταύτα η κυβέρνηση εναπόθεσε τις ελπίδες της για εξεύρεση λύσης στις διαπραγματεύσεις και ο πρωθυπουργός αναχώρησε στις 4 Οκτωβρίου για το εξωτερικό, όπου και παρέμεινε επί πεντάμηνο, κρούοντας ματαίως κλειστές πόρτες. Στο μεσοδιάστημα από την αποτυχία του Σαγγάριου μέχρι και τη τελική Τουρκική επίθεση, η κυβέρνηση αδιαφόρησε για την ενίσχυση της πολεμικής ικανότητας της Στρατιάς και αγνόησε τις αναφορές των ανωτάτων διοικητών για τα ζητήματα που επηρέαζαν δυσμενώς τη πειθαρχία και το ηθικό και ειδικότερα τη γενικευμένη ανυποταξία και λιποταξία, καθώς και την ανισότητα στο καταβαλλόμενο φόρο αίματος (νοσηρή, δυσώδης και άνομη πρακτική που διαιωνίζεται μέχρι και σήμερα).

Γενική κινητοποίηση των δυνάμεων του έθνους δεν επιχειρήθηκε και ούτε δημιουργήθηκε «Μικρασιατική ιδεολογία» στην Ελλάδα και τη Μικρά Ασία.

Ο τετράκις αποτυχών Αρχιστράτηγος Παπούλας διατηρήθηκε στη θέση του, αντικατασταθείς το Μάιο του 1922 από τον «ιδιόρρυθμο» και αυταρχικό αντιστράτηγο Χατζανέστη, που βρισκόταν εκτός στρατεύματος από το 1916.

Επί της στρατιωτικής διεύθυνσης της εκστρατείας (Σχεδιάγραμμα 2)

Μολονότι η κυβέρνηση συνιστούσε στη Στρατιά να διαρρυθμίσει τις αποφάσεις και τις ενέργειές της με βάση το στρατιωτικό συμφέρον, η διοίκηση της Στρατιάς (και η κυβέρνηση) ελκυόμενη από την κατοχή μεγάλων πόλεων, αποφάσισε να εγκατασταθεί σε μία αμυντική γραμμή που θα κάλυπτε τη σιδηροδρομική γραμμή της «Βαγδάτης – Σμύρνης», παρ’ όλο που παραδεχόταν ότι αυτή «ουδέν φυσικόν κώλυμα» διέθετε που να την καθιστά πλεονεκτική για άμυνα. Η περίπτωση εγκατάστασης στην ισχυρή τοποθεσία των ορέων Ακάρ – Μουράτ – Ακτσάλ – 1799 – Τουρκμέν – Τουτλουτζά – Μποζ (ή Ντουμανίτς – Όλυμπος), με παράλληλη ριζική καταστροφή της σιδηροδρομικής γραμμής της «Βαγδάτης – Σμύρνης» (εν απουσία της οποίας ο στερούμενος φορτηγών αυτοκινήτων Τουρκικός στρατός δεν θα ήταν σε θέση —για μεγάλο χρονικό διάστημα— να αναλάβει την εκτέλεση ευρέων επιθετικών επιχειρήσεων) ουδέποτε εξετάστηκε.

3 - Σχεδιάγρ 2 - Διάταξη αντιπάλων_a - Υδ.

Στο σχεδιάγραμμα απεικονίζεται η αμυντική γραμμή που καταλήφθηκε από τη Στρατιά Μ. Ασίας μετά την αποχώρηση από τον Σαγγάριο, καθώς και η διάταξη των αντιπάλων Στρατιών στις 31 Ιουλίου 1922

Η επιλεγείσα αμυντική γραμμή ήταν μεγάλου αναπτύγματος, αντιοικονομική, στερούταν ισχυρών εδαφικών ερεισμάτων και απορρόφησε στη κάλυψή της το σύνολο σχεδόν των δυνάμεων της Στρατιάς. Η διάταξη των δυνάμεων επί του μετώπου ήταν ανορθολογική, με περιοχές περιορισμένης επικινδυνότητας να απορροφούν δυσανάλογα μεγάλες δυνάμεις. Το πυροβολικό τάχθηκε εφ’ ολοκλήρου του μετώπου, και μετατράπηκε σε τοπομαχικό. Μολονότι η Στρατιά είχε εκτιμήσει ότι επιβαλλόταν η τήρηση «ολοκλήρων Μεραρχιών εν εφεδρεία, ων ο αριθμός κατ’ ελάχιστον δέον να υπολογισθή εις το ήμισυ των διατιθεμένων» —και τούτο επειδή δεν θα υπήρχε επαρκής χρόνος προειδοποίησης περί Τουρκικής επίθεσης— αυτό ουδέποτε επιτεύχθηκε. Το τελικό αποτέλεσμα των παραπάνω επιλογών ήταν η μετάλλαξη της Μικρασιατικής Στρατιάς από εμπειροπόλεμη στρατηγική δύναμη σε μία διοίκηση δυνάμεων προκαλύψεως, κατεσπαρμένων σε ένα μέτωπο 800 χιλιομέτρων, ανίκανη να αντιδράσει αποτελεσματικά σε μία μεγάλη Τουρκική επίθεση.

Η δεξιά πτέρυγα της εξέχουσας στοιχήθηκε σε έδαφος αμυντικά μειονεκτικό και υποκείμενο στο κατεχόμενο από τον εχθρό έδαφος, οχυρώθηκε πλημμελώς, στερούταν επαρκούς πυροβολικού και εφεδρείας, και οι εκεί αμυντικές δυνάμεις είχαν σοβαρά προβλήματα διοίκησης και αξιοπιστίας. Υποβληθείσα πρόταση από τον Υπαρχηγό του επιτελείου της Στρατιάς για τη μεταφορά της ΙΙας Μεραρχίας στη δεξιά πτέρυγα της εξέχουσας ως εφεδρεία, απορρίφθηκε από τον Χατζανέστη.

Τα συμπεράσματα των επιχειρήσεων του 1921 ουδόλως αξιοποιήθηκαν. Το Ιππικό παρέμεινε ο «φτωχός συγγενής» του Πεζικού, η Μεραρχία Ιππικού βρισκόταν μακριά από την εξέχουσα, τα αξιόλογα πυροβόλα Σκόντα των 105 χιλ. διατέθηκαν σε μη κρίσιμης σημασίας περιοχές, τα σύγχρονα βαρέα πυροβόλα Σκόντα μεταφέρθηκαν στην Αν. Θράκη, τα μικρών δυνατοτήτων διατιθέμενα αναγνωριστικά αεροσκάφη δεν αντικαταστάθηκαν από νεώτερα, τα κενά της μάχιμης δύναμης δεν συμπληρώθηκαν και οι διοικήσεις δεν «έμαθαν» από τις προηγηθείσες επιχειρήσεις το πώς ενεργούν οι Τούρκοι.

Η ευθύνη της άμυνας της εξέχουσας ανατέθηκε στον υποστράτηγο Τρικούπη, που αποδεδειγμένα ενεργούσε «συντηρητικά». Ο Τρικούπης είναι ο κύριος υπεύθυνος που η αμυντική μάχη, και κυρίως η υποχωρητική προς το Τουμλού Μπουνάρ, διεξήχθησαν υπό δυσμενείς συνθήκες για τα Ελληνικά όπλα. Πειθαρχώντας στις διαταγές του Χατζανέστη, δεν τόλμησε να αναπτύξει την επιβαλλόμενη εκ της ανάγκης των πραγμάτων πρωτοβουλία, κώφευσε στις εκκλήσεις των υφισταμένων του για ταχεία σύμπτυξη στο Τουμλού Μπουνάρ και καταδίκασε τις άθικτες δυνάμεις που τον ακολουθούσαν σε συντριβή και αιχμαλωσία.

Η πειθαρχία και το ηθικό του Στρατού δεν βρίσκονταν στο απαιτούμενο εκ των περιστάσεων επίπεδο. Η δεκαετής πολεμική προσπάθεια, η μακρά απουσία των στρατιωτών από τις εστίες τους, η αποτυχία των θερινών επιχειρήσεων που στέρησαν την ελπίδα επιτυχούς κατάληξης της εκστρατείας, το άφθονο αίμα που χύθηκε χωρίς αποτέλεσμα, καθώς και τα αναζωπυρωθέντα πάθη του διχασμού, άσκησαν δυσμενή επιρροή στη πειθαρχία και το ηθικό. Επιπλέον η στασιμότητα και η δεκάμηνη αδράνεια, χαλάρωσαν έτι τη πειθαρχία.

Παρά ταύτα, το μειωμένο ηθικό δεν αποτέλεσε τη κύρια αιτία της ήττας, όπως ισχυρίζονται πολλοί. «Το μειωμένον ηθικόν συνέτεινεν, αλλά δεν έκρινεν. Ο Έλλην στρατιώτης επολέμησεν … γενναίως …». Οι μονάδες που διέθεταν ικανές διοικήσεις, πολέμησαν με ηρωισμό και διατήρησαν τη συνοχή τους. Τα περιστατικά ανυπακοής, διαρροής και εγκατάλειψης θέσεων που παρουσιάστηκαν σε κάποιες μονάδες, ήταν αποτέλεσμα αφ’ ενός των ανίκανων διοικήσεων αυτών των μονάδων και αφ’ ετέρου της κακής διεύθυνσης της μάχης από τις ανώτερες διοικήσεις. Η επιβαλλόμενη απομάκρυνση των ανίκανων αξιωματικών από τη διοίκηση μονάδων, μολονότι ζητήθηκε, δεν εγκρίθηκε και δεν έγινε. [σ.σ.: «Δεν κάνουν όλοι οι αξιωματικοί για διοικητές μονάδων και πολύ λιγότεροι είναι οι ηγέτες». Το «αξίωμα» αυτό, δεν το έχει αποδεχθεί ακόμη ο Ελληνικός Στρατός.]

Παρά τα παραπάνω σοβαρότατα προβλήματα (για τα οποία η κυβέρνηση ήταν ενήμερη), η ανωτάτη στρατιωτική ηγεσία  πίστευε ότι η διάταξη των δυνάμεων και η οχύρωση της αμυντικής τοποθεσίας εγγυόνταν την απόκρουση  κάθε Τουρκικής επίθεσης και κατόπιν τούτου διαβεβαίωνε την κυβέρνηση ότι το μέτωπο ήταν ακλόνητο.

Ο Τουρκικός στρατός

Μετά τις επιχειρήσεις του Σαγγάριου, η Τουρκική ηγεσία μετέφερε τις δυνάμεις της νοτιοανατολικά του Αφιόν Καραχισάρ, τηρώντας τη  προκάλυψη έναντι της Ελληνικής Στρατιάς με ασθενείς δυνάμεις. Παράλληλα ανέλαβε ένα ευρύ πρόγραμμα ανασυγκρότησης, ενίσχυσης, εξοπλισμού και εκπαίδευσης του Τουρκικού στρατού, προετοιμάζοντας μεθοδικά την τελική επίθεση της. Κύριος συμπαραστάτης στο έργο της ήταν το σώμα των αξιωματικών, που είχαν επιλεγεί με αυστηρά κριτήρια ικανότητας από τα πολυάριθμα στελέχη του πρώην Οθωμανικού στρατού. Διέθεταν συνείδηση της αποστολής τους και ήταν αυτοί που συγκρατούσαν σε συνοχή το Τουρκικό στρατό.

Η επιτυχία του Τουρκικού σχεδίου επιθέσεως στηρίχθηκε στους εξής τέσσερις πυλώνες: 1) Στη προσβολή του ασθενούς της Ελληνικής αμυντικής διάταξης δια δυνάμεων εξαιρετικά υπέρτερης ισχύος. 2) Στη μεταφορά με απόλυτη μυστικότητα του κύριου όγκου του Τουρκικού στρατού (12 μεραρχίες Πεζικού και 3 Ιππικού) νότια της Εξέχουσας του Αφιόν, προς επίτευξη στρατηγικού αιφνιδιασμού της Ελληνικής διοίκησης, όπως και τελικά συνέβη. 3) Στη συγκεντρωτική χρησιμοποίηση του διατιθέμενου βαρέως πυροβολικού κατά περιορισμένων στόχων, προκειμένου να διευκολυνθεί η δημιουργία ρήγματος στην Ελληνική άμυνα. 4) Στην τολμηρή διείσδυση του Τουρκικού Ιππικού στα νώτα των Ελληνικών δυνάμεων για την προσβολή των γραμμών συγκοινωνιών και επικοινωνιών των αμυνομένων με τη Σμύρνη και τη πρόκληση πανικού.

Επίλογος                                                                            

Η ήττα και η συντριβή της Στρατιάς Μ. Ασίας δεν ήταν αυτονόητη, αλλά υπήρξε αποτέλεσμα της μη ρεαλιστικής ανάλυσης της γενικής πολιτικοστρατιωτικής κατάστασης που διαμορφώθηκε μετά την αποτυχία του Σαγγάριου, της μη ενίσχυσης των δυνατοτήτων στης Στρατιάς, της εγκατάστασης της Στρατιάς σε μία αντιοικονομική και μειονεκτική αμυντικά γραμμή, της ανορθολογικής διάταξης των δυνάμεων, της μη ύπαρξης ισχυρών εφεδρειών και ειδικότερα της απουσίας εφεδρείας στη δεξιά πτέρυγα της εξέχουσας, της κακής κατανομής και χρησιμοποίησης του πυροβολικού, της μη απομάκρυνσης των ανίκανων αξιωματικών από τη διοίκηση των μονάδων, της αδιαφορίας των πολιτικών και στρατιωτικών ηγετών  για την πειθαρχία και το ηθικό του στρατού, της εκμηδένισης του επιθετικού πνεύματος εξ αιτίας της μακρόχρονης αδράνειας και της ισχυρά εδραιωμένης αντίληψης στις ανώτατες ηγεσίες ότι η παθητική άμυνα επί του τεράστιου μετώπου ήταν αδιάσπαστη, και τέλος της σφαλερής διεύθυνσης της αμυντικής και υποχωρητικής μάχης από τους ανώτατους διοικητές. Αποτελεί τραγική ειρωνεία ότι ο στρατός μας ηττήθηκε από τον Τουρκικό, του οποίου δεκάδες άνδρες αυτομολούσαν καθημερινά στις Ελληνικές γραμμές. (Το πρωί της 14ης Αυγούστου, 40 αυτόμολοι της 6ης Τουρκικής μεραρχίας παραδόθηκαν στο Κέντρο Αντιστάσεως Κίρκα).

Σημειώσεις

  1. Το άρθρο αναφέρεται αποκλειστικά στα κύρια αίτια της ήττας του Ελληνικού Στρατού στις μάχες που διεξήχθησαν στο διάστημα 13-17 Αυγούστου 1922 και όχι στα αίτια της αποτυχίας της Μικρασιατικής Εκστρατείας.
  2. Οι ημερομηνίες που αναφέρονται στο κείμενο είναι με το παλαιό ημερολόγιο.

19 Responses to Κύριες αιτίες της ήττας της Στρατιάς Μ. Ασίας και της καταστροφής του Στρατού τον Αύγουστο του 1922

  1. Γιώργος. says:

    Ωραίο το κείμενο σας, ως συνήθως Καλογραμμένο και δίκαιο, κατανοητό σε όλους.
    Το αφιέρωμα όμως έσταζε διχασμό προς δύο κατευθύνσεις:
    – προς του Ελλαδίτες της εποχής και μερικές δεκαετίες μετά
    – προς την μία από τις δύο παρατάξεις.
    Έναν αιώνα μετά και ακόμα κάποιοι φιλοδοξούν να κάνουν ( ή κάνουν) καριέρα πάνω στα συντρίμια εκείνης της ήττας, όπως έκαναν άλλοι πριν.

  2. κλείτος ο μέλας says:

    επιβαλλόταν η γενική κινητοποίηση των απανταχού της γης δυνάμεων του έθνους, η ανασυγκρότηση και η ενίσχυση της Στρατιάς, η διατήρηση ακμαίου του ηθικού και του επιθετικού πνεύματος, η αξιοποίηση, τόσο στα σχέδια όσο και στην εκπαίδευση, των συμπερασμάτων από τις διεξαχθείσες επιθετικές επιχειρήσεις του θέρους του 1921

    οτι έκαναν οι σοβιετικοί περίπου κατα τη γερμανική εισβολή,αλλα σε μας ισως η συνύπαρξη παγκαλου,μεταξα,νιδερ στη διοίκηση της στρατιάς να ταν αρκετή,παρόλες τις δυσχέριες,αλλα με τα αν και τα ισως ιστορία δε γράφεται…

  3. Γιάννης Γ. says:

    «…η κυβέρνηση διέταξε (στις 4 Σεπτεμβρίου 1921) τη συμπτυσσόμενη από τον Σαγγάριο Στρατιά να εγκατασταθεί σε μία γραμμή που θα απέκοπτε την Κωνσταντινούπολη από την υπόλοιπη Τουρκία και θα κάλυπτε μία έκταση μεγαλύτερη της διεκδικούμενης, προκειμένου η επιπλέον να χρησιμοποιηθεί ως αντάλλαγμα στις διαπραγματεύσεις!»

    Μου δημιουργείται η εντύπωση πως, παρότι και οι ίδιοι επισημαίνετε τις ανεπάρκειες του Παπούλα ως διοικητή της Στρατιάς, δίνετε υπέρμετρη αξία στα δια του Πασσά γνωστά σε μας λεγόμενα ή γραφόμενά του, ενώ, και μόνο λόγω της αναξιόπιστης στάσης του κατά τη δίκη των οκτώ, θα έπρεπε, φοβάμαι, να αντιμετωπίζονται με μεγαλύτερη καχυποψία.Η κυβέρνηση, η οποία στη διάρκεια της θητείας της δεν πρότεινε τίποτε που δεν είχε την έγκριση έστω κάποιων εκ των σημαντικών στρατιωτικών παραγόντων, δεν διέταξε, αν θυμάμαι καλά, αλλά πρότεινε την κατάληψη οροθετικής γραμμής ανατολικότερα εκείνης που τελικά επιλέχτηκε. Και μπορεί ο Παπούλας να ισχυρίζεται πως μια τέτοια ιδέα δε θα μπορούσε να γεννηθεί παρά σε μη στρατιωτικό μυαλό, νομίζω είναι βέβαιο πως η πρόταση έγινε εισηγήσει του αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Δούσμανη, τα πλεονεκτήματα της οποίας εξηγεί στο βιβλίο του. Εκτενέστερη ανάπτυξη των στρατιωτικών πλεονεκτημάτων της γραμμής Ποντοηράκλεια-Αττάλεια κάνει στο βιβλίο του και ο Στρατηγός, θέτει όμως ως προϋπόθεση για την κατάληψη της συγκεκριμένης γραμμής την επιτυχία των προς Άγκυραν επιχειρήσεων, άποψη που δέχεται και ο Παπούλας. Πουθενά όμως δεν εξηγείται γιατί η αποτυχία των επιχειρήσεων καθιστά ακατάλληλη τη γραμμή.

    Είναι βέβαιο λοιπόν πως η γραμμή είχε μελετηθεί πριν την έναρξη των επιχειρήσεων του Αυγούστου και δεν κατέβηκε ξαφνικά στο μυαλό των κυβερνώντων.

    Το δε αναφερόμενο επιχείρημα της κάλυψης και αποκοπής της Κωνσταντινούπολης από τον Κεμάλ αποτελεί, στο δικό μου μυαλό, από μόνο του ισχυρότατο επιχείρημα υπέρ της κατάληψης της προτεινόμενης γραμμής, επειδή, συν τοις άλλοις μεν, κυρίως όμως, δημιουργούσε τη δυνατότητα εισόδου και κατάληψης της Κωνσταντινούπολης δια της εκούσιας στρατηγικής υποχώρησης ελληνικών στρατευμάτων σε περίπτωση κεμαλικής επίθεσης με κατεύθυνση τη χερσόνησο της Νικομήδειας. Πιθανόν δε να οδηγούσε και σε αναγκαστική σύμπραξη των αγγλικών στρατευμάτων με τα ελληνικά για την ανάσχεση της κεμαλικής προέλασης και, συνεπώς, επανασύσταση της (σε εισαγωγικά μια που ουδέποτε τυπικά υπήρξε) «συμμαχίας».

    Επειδή όμως δεν είμαι στρατιωτικός, και είναι δική μου σκέψη και όχι κάτι που διάβασα, παρακαλώ για τη γνώμη σας, σχετικά με το βάσιμο ή όχι της δυνατότητας μια τέτοιας ενέργειας, δηλαδή της εκούσιας υποχώρησης προς Κωνσταντινούπολη, αν, φυσικά, είχε επιλεχτεί η εν λόγω γραμμή και αν προσφέρονταν οι περιστάσεις.

  4. Αρματιστής says:

    @ Γιάννης Γ.

    Αυτό που γράφουμε για την αποστολή που δόθηκε στη Στρατιά, προκύπτει από διαταγή της κυβέρνησης της 4ης Σεπτεμβρίου 1921. Μπορεί η διαταγή να διαθέτει μία σχετική αοριστία όσο αφορά το ζήτημα της καταληπτέας γραμμής, ή να φαίνεται ότι αφήνει στη Στρατιά να αποφασίσει το ποια θα είναι αυτή η γραμμή [«Ποία δέον να είναι η γραμμή δι’ ης δύναται τούτο να επιτευχθή, απόκειται εις την Στρατιάν να αποφασίση.»], όμως στη συνέχεια της διαταγής ο Θεοτόκης περιγράφει με πολύ καθαρό τρόπο το ποια θα πρέπει να είναι αυτή γραμμή [… ίνα η γραμμή της κατοχής εκτείνεται όσον το δυνατόν πέραν της γραμμής της επιδιωχθησομένης κατά τις διαπραγματεύσει ειρήνης, οριστικής προσαρτήσεως. Κρίνω αναγκαίον να σημειώσω ότι η τοιαύτη επέκτασις πέραν της γραμμής της οριστικής προσαρτήσεως …. Προσθέτω δε ότι ουσιαστικοτάτη έσεται και επέκτασις ημών μέχρι θαλάσσης προς βορράν, διότι τοιαύτη επέκτασις αποκόπτει την Κωνσταντινούπολιν από του σώματος της υπολειφθησομένης Τουρκίας.»].

    Τα σχετικά με τη κατάληψη γραμμής ανατολικότερα αυτής που τελικά καταλήφθηκε, ήταν πρόταση του Δούσμανη προς τη κυβέρνηση, δια της οποίας πρότεινε η Στρατιά να παραμείνει στη δυτική όχθη του Σαγγάριου.

    Το σημαντικότερο όμως όλων, είναι ότι η κυβέρνηση επαναλαμβάνει διαρκώς στη Στρατιά ότι θα πρέπει να διαρρυθμίζει τα στρατιωτικά ζητήματα με βάση το στρατιωτικό συμφέρον. [(«όπως ανεπηρέαστοι και αδέσμευτοι από πάσης πολιτικής σκέψεως … διαρρυθμίστε αποφάσεις και ενεργείας υμών συμφώνως προς το στρατιωτικόν συμφέρον»].

    Όταν όμως η ίδια η Στρατιά αποφαίνεται ότι η γραμμή στην οποία εγκαταστάθηκε «ουδέν φυσικόν κώλυμα (διέθετε) καθιστώσαν αυτήν ιδιαιτέρως πλεονεκτικήν γραμμήν δι’ άμυναν», είναι πρόδηλο ότι ενήργησε ενάντια στο στρατιωτικό συμφέρον και επομένως ενάντια στις υποδείξεις της κυβέρνησης.

    Το κύριο επιχείρημα της Στρατιάς για την εγκατάσταση στην επιλεγείσα γραμμή, ήταν ότι είχε στη διάθεσή της τη σιδηροδρομική γραμμή της «Βαγδάτης – Σμύρνης» που εξυπηρετούσε τις μεταφορές της. Ασφαλώς το υπόψη επιχείρημα ήταν έωλο και τούτο επειδή η σιδηροδρομική γραμμή δεν ήταν κατά κάποιο τρόπο κάθετη προς το κατεχόμενο μέτωπο, αλλά παράλληλη και πολύ εγγύς του μετώπου, με αποτέλεσμα να είναι ευάλωτη σε διακοπή (όπως και έγινε). Τελικά η κατοχή της σιδηροδρομικής γραμμής, ουδόλως εξυπηρέτησε τις συγκοινωνίες της Στρατιάς την ώρα της κρίσης.

    Η κυβέρνηση αποδέχθηκε αβασάνιστα την απόφαση της Στρατιάς περί εγκατάστασης στη γνωστή γραμμή. Θα πει κάποιος ότι οι ασκούντες την πολιτική εξουσία δεν μπορεί να έχουν άποψη επί των στρατιωτικών ζητημάτων (το λες και εσύ) και ως εκ τούτου στηρίζονται στις εισηγήσεις των στρατιωτικών τους συμβούλων. Επ’ αυτού έχω να παρατηρήσω τα εξής:

    1) Ο κάθε κυβερνήτης θα έχει εισηγήσεις ανάλογες της ικανότητας αυτών που επέλεξε να ηγηθούν του στρατεύματος (οι κυβερνήσεις επιλέγουν συνήθως τους συνεργάσιμους «φίλους τους» και όχι τους ικανότερους).
    2) Εφόσον οι πολιτικοί που διεκδικούν την εξουσία δεν μπορούν να καταννοήσουν τα στρατιωτικά ζητήματα, θα ήταν ωφέλιμο και για τους ίδιους και για τη χώρα να ασχολούνται με τα της οικογενείας τους μόνο και όχι με τα κρατικά ζητήματα.

    Το τι είχαν σκεφτεί οι στρατιωτικοί σύμβουλοι της κυβέρνησης, ή το τι εισηγήθηκε ο Ξ.Σ., ή ο Δούσμανης, δεν έχουν καμία απολύτως σημασία. Υπεύθυνος διοικητής της Στρατιάς κατά νόμο ήταν ο Παπούλας και κανένας άλλος τρυποκάρυδος. Όλοι αυτοί οι βασιλικοί που έβριζαν τον Βενιζέλο, αλλά τους άρεσαν τα αποτελέσματα της πολιτικής του, ήθελαν η Ελληνική κατοχή να φθάσει στη «κόκκινη μηλιά». Θα μπορούσα να ρωτήσω «με τι …;», όταν η Στρατιά απέτυχε να επιβληθεί επί του Τουρκικού στρατού στο Σαγγάριο. Οι Δούσμανης, Στρατηγός και δεν ξέρω ποιοι άλλοι, ανοήτευαν ζητώντας η Ελληνική κατοχή να φθάσει στη γραμμή Ποντοηράκλεια-Αττάλεια.

    Τέλος πάντων και για να μη μακρυγορώ:
    Μία αμυντική τοποθεσία για να θεωρείται ισχυρή, θα πρέπει να διαθέτει ισχυρά φυσικά ερείσματα και κωλύματα, να διαθέτει βάθος, να είναι οικονομική, να στηρίζει ισχυρά τα πλευρά της, να διαθέτει αναπεπταμένα πεδία βολής, να προσφέρει ευρεία παρατήρηση προ του μετώπου της και απόκρυψη στις αμυνόμενες δυνάμεις και τέλος να διαθέτει επαρκείς συγκοινωνίες με τα μετόπισθεν.

    Η αμυντική τοποθεσία που καταλήφθηκε δεν διέθετε τίποτε απολύτως από τα παραπάνω χαρακτηριστικά.

  5. Κ/Δ ΚΒ says:

    Την εισήγηση για την γραμμή Ποντοηρακλείας την είχε κάνει τον Απρίλιο (αν θυμάμαι καλά) ο Ξενοφών Στρατηγός με την ιδιότητα του Υπαρχηγού της ΕΥΣ. Η εισήγηση προωθήθηκε στην ΣΜΑ και φυσικά θα την γνώριζε ο Δούσμανης. Απαραίτητη προϋπόθεση ήταν η τελική επικράτηση έναντι του Κεμάλ.

    Τώρα, όταν η ΣΜΑ άρχισε να αποχωρεί από την ανατολική πλευρά του Σαγγαρίου, είχε σκοπό να καταλάβει την γραμμή Δορύλαιο – Αφιόν Καραχισάρ. Αν θυμάμαι καλά, ο Παπούλας λέει ότι ξαφνιάστηκε όταν έλαβε την διαταγή του Θεοτόκη γιατί υποπτεύθηκε ότι ήταν δάκτυλος του Ξενοφώντος Στρατηγού, ο οποίος μάλλον θυμήθηκε την εισήγησή του. Είναι σημαντικό ότι η διαταγή εκδίδεται στις 4 Σεπτεμβρίου δηλαδή όταν η ΣΜΑ έχει τουλάχιστον 5 μέρες που υποχωρεί.

    Το γιατί θεωρήθηκε από τον Στρατηγό, τον Δούσμανη ή τον Θεοτόκη ότι θα μπορούσε να καταληφθεί εκείνη η γραμμή (μάλλον δίχως την πρόβλεψη για επέκταση ως την Μεσόγειο), ενώ αυτή η σκέψη προϋπέθετε την τελική κατίσχυση επί του Κεμάλ, είναι μυστήριο. Ο Θεοτόκης άλλωστε δεν επέμεινε, γιατί ο Παπούλας του απάντησε ότι σύμφωνα με την εισήγηση της ΣΜΑ πριν την επιχείρηση, αναφερόταν ρητά ότι αν κατελάμβανε την Άγκυρα και κατέστρεφε τις υποδομές θα αποσυρόταν στην γραμμή Δορύλαιο – Αφιόν Καραχισάρ, οπότε . . . .

    Βέβαια, προκύπτει και ένα ερώτημα. Αφού η εισήγηση του Ξενοφώντος Στρατηγού για την συγκεκριμένη προωθημένη γραμμή ήταν γνωστή στην ΣΜΑ, γιατί όταν έκανε την εισήγησή της για την επιχείρηση προς Άγκυρα ανέφερε ότι θα επέστρεφε στο Δορύλαιο; Από την άλλη γιατί όταν η ΣΜΑ ανέφερε στο υπόμνημα ότι μετά την επιχείρηση προς Άγκυρα θα επέστρεφε στο Δορύλαιο, ο Ξενοφών Στρατηγός ή ο Θεοτόκης δεν αντέδρασαν;
    H απάντηση ίσως έχει να κάνει με τις περιορισμένες μεραρχίες που ήσαν διαθέσιμες (11 και λίγο μετά 12). Αλλά τότε, γιατί τέθηκε το θέμα στις 4 Σεπτεμβρίου;

  6. Caspian says:

    Δε μου είναι πλήρως αντιληπτή η συντήρηση του μύθου (κατ’εμέ) σύμφωνα με τον οποίο οι έλληνες ήταν υπό τα όπλα επί 10 συναπτά έτη (το άρθρο αναφέρει μάλιστα «πολεμική προσπάθεια»). Η Ελλάς πολέμησε στους Βαλκανικούς πολέμους για λιγότερο από ένα έτος. Προφανώς στα επόμενα έτη θα υπήρξε κάποια μεγαλύτερη δύναμη επιστρατευμένη μεν, η οποία ουδεμία σχέση με πολεμική προσπάθεια (με ό,τι αυτό συνεπάγεται) είχε. Μέχρι το 1916 (δηλαδή 3 έτη μετά) με την επιστράτευση του Βενιζέλου στις βόρειες περιοχές, όπου και πάλι μιλάμε για ένα μόνο μέρος της δύναμης που θα μπορούσε να επιστρατευθεί. Πολεμικά έτη είναι το 1917 και 1918, έως και το 1922.

    Αντιπαραβάλοντας την κατάσταση στην Τουρκία, εκεί μιλάμε για πραγματικά 10ετή πολεμική προσπάθεια. Και μάλιστα με τεράστιες απώλειες για τους τούρκους σε κάθε τομέα και κυρίως σε έμψυχο δυναμικό. Απώλειες τέτοιου μεγέθους που για μοναδική φορά στη νεότερη ιστορία το μικρό μας κράτος ήταν σε θέση αριθμητικής υπεροχής. Πιστεύω πως ανάμεσα στα λοιπά (πολύ σωστά) συμπεράσματα του άρθρου, η συγκεκριμένη αναφορά αποτελεί μύθο ή τουλάχιστον σοβαρή στρέβλωση της πραγματικότητας η οποία πρέπει να διορθωθεί.

  7. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @ Caspian
    H «δεκαετής πολεμική προσπάθεια» δεν αποτελεί μύθο αλλά σκληρή πραγματικότητα της εποχής, που -μαζί με άλλους παράγοντες- έπληξε το ηθικό και των δυο εμπολέμων.

    Από ελληνικής πλευράς και συνοπτικά: τη ζωή -και συναφώς και το ηθικό- των στρατιωτών δεν επηρέαζε δυσμενώς μόνο η συμμετοχή των ιδίων σε μάχες αλλά συνολικά η επίδραση των πολέμων της δεκαετίας. Για την πλειοψηφία του πληθυσμού της χώρας (65%) η οποία ζούσε στην ύπαιθρο και στηρίζονταν στην αγροτοκτηνοτροφία, η απουσία των ικανών ανδρών από τις βασικές αγροτικές ασχολίες λόγω των συνεχών πολεμικών κινητοποιήσεων σήμαινε κίνδυνο πραγματικής πείνας για την οικογένεια. Οι άνθρωποι ζούσαν βασικά από αυτά που παρήγαγαν οι ίδιοι και, όχι τυχαία, το μεγαλύτερο μέρος της γεωργικής παραγωγής ήταν δημητριακά. Ο πόλεμος και οι συνέπειές του (π.χ. ο συμμαχικός αποκλεισμός, προσφυγικό, ξένα στρατεύματα στη χώρα κλπ) έπληξε βαριά τις μεγάλες μάζες σε αυτή την δεκαετία και το βιοτικό επίπεδο έπεσε. Τα κατώτερα ιδίως στρώματα συχνά υπέστησαν λιμό. Παρομοίως τα δημόσια οικονομικά και η εξ αυτών στήριξή προς την κοινωνία χειροτέρευαν. Αυτά τα βάσανα και η ανισότητα (κάποιοι έκαναν περιουσίες) συντέλεσαν πολύ και στην πτώση του Βενιζέλου το 1920, ακριβώς στον κολοφώνα της δόξας του. Το ηθικό λοιπόν των στρατιωτών επηρεαζόταν σημαντικά από τη γενικώς φθίνουσα κατάσταση των οικογενειών τους εξαιτίας των πολέμων.

  8. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ says:

    Αν η μελέτη της Ιστορίας έχει αξία για την αποφυγή των λαθών του παρελθόντος , δύο επισημάνσεις του ΚΛΕΑΝΘΗ , είναι άκρως ανησυχητικές . Η πρώτη ότι η »νοσηρή , δυσώδης και άνομη πρακτική της ανισότητας στον καταβαλόμενο φόρο αίματος και η γενικευμένη ανυποταξία και λιποταξία » διαιωνίζεται μέχρι και ΣΗΜΕΡΑ . Η δεύτερη ότι το αξίωμα ότι, δεν κάνουν όλοι οι αξιωματικοί για διοικητές και πολύ λιγώτεροι είναι οι ηγέτες , δεν το έχει ακόμη αποδεχτεί ο Ελληνικός Στρατός .

  9. Caspian says:

    @Κλεάνθης
    Πράγματι οι επιστρατεύσεις έπλητταν ευθέως την βιοποριστική ικανότητα του ευρύτερου κομματιού του ελληνικού πληθυσμού. Είναι επίσης αναμενόμενο ότι οι γενικότερες οικονομικές συνθήκες δε θα μπορούσαν να αφήσουν ανεπηρέαστη την ελληνική οικονομία. Αυτά όμως έχουν διαφορά από το να μιλάμε για «δεκαετή πολεμική προσπάθεια» (κάτι το οποίο δεν αφορά μόνο το συγκεκριμένο άρθρο, αλλά αναφέρεται και γενικότερα).

    Την περίοδο 1914-1916 δεν μπορούμε βάσιμα να μιλάμε για «πολεμική προσπάθεια» πολύ απλά διότι η χώρα καλώς ή κακώς δεν είχε εμπλακεί σε καμία «πολέμική προσπάθεια», οι δε επιστρατεύσεις σε αυτήν την περίοδο ήταν ιδιαίτερα περιορισμένες. Στα υπόλοιπα έτη, είναι σαφές πως τα επίπεδα επιστράτευσης ήταν αυξομειούμενα, και σε κάποια έτη μπορεί να απείχαν από το επίπεδο της πλήρους στρατιωτικής κινητοποίησης. Σε αντίθεση η Οθωμανική Αυτοκρατορία/Τουρκία είχε πράγματι μία δεκαετία αγώνων, ή για παράδειγμα το Βασίλειο των Σέρβων πέρασε για επτά συναπτά έτη μεταξύ σφύρας και άκμονος και σχεδόν από κάθε συμφορά που μπορεί να πλήξει ένα κράτος.

    Δε διαφωνώ στο ότι εν τέλει σε ένα μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό υπήρξε μία συσσωρευμένη «κόπωση» στον ελληνικό λαό, απλά πιστεύω πως αυτή τίθεται σε λανθασμένες διαστάσεις και δημιουργεί λανθασμένες εντυπώσεις. Δεν ήταν περίπατος για τον ελληνικό λαό, αλλά η συσχέτιση με τα πραγματικά δεινά μίας πραγματικής δεκαετούς πολεμικής εμπειρίας είναι ατυχής αν κάποιος κάνει τη σύγκριση με το τι πραγματικά συνέβη σε κράτη που είχαν πραγματικά πολυετή και συνεχή πολεμική προσπάθεια. Ελπίζω να γίνεται κατανοητό το σκεπτικό μου για το ότι το συγκεκριμένο αφήγημα αποτελεί νεοελληνικό «μύθο».

  10. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    H σχετική αναφορά μας στο άρθρο αποτελεί ιστορικό γεγονός και όχι εκτίμηση, για αυτό άλλωστε είναι και η επίσημη θέση της ΔΙΣ στο θέμα. Ουδεμία αμφιβολία υπάρχει πως η κατάσταση του ελληνικού πληθυσμού και του κράτους χειροτέρευσε πολύ μεταξύ 1912 και 1922 κατά κύριο λόγο εξ΄αιτίας των άμεσων συνεπειών των πολέμων από το 1912. Και μόνο τις συνέπειες του Εθνικού Διχασμού του 1915 να εξετάσει κανείς, αρκεί για να καταλάβει.

    Για παράδειγμα, το 1922 το εθνικό νόμισμα είχε κατακρημνιστεί, το ήμισι των λιγοστών διαθεσίμων χρημάτων είχε δημευτεί (Πρωτοπαπαδάκης) και το κράτος ήταν τόσο βαριά χρεωμένο που δεν μπορούσε να βρεί χρήματα πουθενά. Έτσι οι μισθοί των στελεχών καθυστερούσαν πολύ και το συσσίτιο των οπλιτών ήταν πολύ κακό. Η δε κατάσταση των οικογενειών των οπλιτών περιγραφόταν στα γράμματα που άνοιγε η λογοκρισία των μονάδων , ως ΄΄οικτρή΄΄.
    Όσο για την ΄΄αρίθμηση΄΄ της δεκαετίας, να θυμίσω πως το 1915-16 ήταν έτη γενικής επιστράτευσης. Επίσης τα άμεσα δημόσια έξοδα της περιόδου (1914-1916) που η Ελλάδα ήταν τύποις ουδέτερη, ανήλθαν στα 2/3 της περιόδου που αυτή είχε εισέρθει στον πόλεμο (1917-1918). Με άλλα λόγια έξοδα βαρύτατα και πριν το 1917, ακριβώς γιατί οι συνέπειες του Α΄ ΠΠ έπλητταν ήδη βαρέως την χώρα.
    Για να κλείσουμε το θέμα: Το 1922 δεν μιλάμε για ΄΄συσσωρευμένη κόπωση΄΄ αλλά για μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση συνέπεια πολέμων από το 1912, πολέμων που ΄δεν είναι μόνο ΄΄επιστράτευση΄΄ και μάχες. Ακόμα περισσότερα στοιχεία επί του θέματος μας είναι γνωστά αλλά δεν μπορεί να αναλυθεί σε σχόλια π.χ. η δύσκολη περίοδος 1912-1917.

    Και κάτι ακόμα: στο άρθρο δεν γίνεται σύγκριση συνεπειών πολέμων μεταξύ των αντιπάλων. Δεν έχει νόημα ιστορικά γιατί κάθε χώρα είναι διαφορετική περίπτωση και είναι και αρκετά πολύπλοκο ζήτημα. Για παράδειγμα το 1921-1922 οι μισθοί των τούρκων αξιωματικών πιθανότατα πληρώνονταν σε ρωσικό χρυσό όταν η αξία της δραχμής των ελληνικών μισθών σε αξιωματικούς και οπλίτες (βελτιωση συσσιτίου) ήταν σε ελεύθερη πτώση.

  11. ilias stampoulidis says:

    Απο στρατηγικης αποψης στην τουρκια το σπουδαιοτερο σημειο ειναι τα στενα που πανε πακετο με την Πολη. Για μενα λανθασμενα δωθηκε εμφαση στη Σμυρνη και την Ιωνια (ελκω και απο κει καταγωγη).
    η υποχωρηση απο το αφιον αν επρεπε να γινει, αυτο θα πρεπε να γινει προς βορρα με ακεραια τα Β και Γ σωματα και την Ανεξαρτητη μεραρχια να δινουν πολυ βορεια την αποφασιστικη μαχη και οχι δυτικα στο Αλη βεραν πλαγιοκοπημενοι απο παντου.
    με πληγωμενες μονο την Ι και IV μεραρχιες το πρωτο 3ημερο στο αφιον υπηρχαν πολλα περιθωρια.
    ο ελεγχος της σιδηρ. γραμμης προς ουσακ και εσκι σεχιρ μας εδινε τεραστιες δυνατοτητες στο αφιον αλλα…
    με τα στενα και την Πολη στο χερι μας θα ερχοταν και η ιωνια…
    οι εκατονταδες χιλιαδες ελληνων της Πολης δεν ξεσηκωθηκαν ουτε συμμετειχαν στην εκστρατεια. οι αμυνιτες αξιωματικοι δεν τους οργανωσαν εναντια στον κεμαλ. τον ιουλιο του 1922 με το Δ σωμα προ των πυλων θα χαμε παρει την Πολη με μια σπιθα απο μεσα, αλλα δεν κουνηθηκε φυλλο. ο κεμαλ μετα ηταν μαζι τους πολυ προσεκτικος και ισως ευγνωμων, αντιθετα με τους Σμυρνιους…..

  12. Γιάννης Γ. says:

    @ ilias stampoulidis

    Προσωπικά συμφωνώ. Δίνοντας έμφαση στη Σμύρνη και όχι στην Κωνσταντινούπολη, (χωρίς καμία διάθεση προσβολής, απλώς ίσως η φράση εκφράζει αυτό που λες κι εσύ), κι εδώ αναφέρομαι σε ολόκληρη την πολιτική που ακολούθησε τη λήξη του πολέμου, για να μην πω και πριν, αφήσαμε το γάμο και πήγαμε για πουρνάρια. Ακόμα και με την επιλεγείσα αμυντική γραμμή, ίσως θα έπρεπε να επιδιώξουμε κεμαλική επίθεση προς Εσκί Σεχήρ και όχι να επαιρόμαστε πως καταστρέψαμε τη σιδηροδρομική γραμμή μέχρι την Άγκυρα και στείλαμε τους Τούρκους προς Ικόνιο. Κι αυτό ώστε, χρησιμοποιώντας ως βάση τα Μουδανιά, να αμυνθούμε υποχωρώντας προς Κωνσταντινούπολη και να εκβιάσουμε την είσοδό μας στην Πόλη υποχωρώντας. Η σιδηροδρομική γραμμή εκεί μας έβγαζε. Δεν ξέρω πως θα μπορούσαν οι Αγγλογάλλοι να μας αποτρέψουν από το να μπούμε και ποιος θα μπορούσε κατόπιν εύκολα να μας βγάλει. Έβαλαν στο κατηγορητήριο των οκτώ πως πήγαν λέει να τα βάλουν με τους «Συμμάχους». Ο Κεμάλ που τα έβαλε με όλους και με όλα τι έχασε?

    Υπάρχουν μαρτυρίες πως οι Αμυνίτες όχι απλώς δεν οργάνωσαν, αλλά απέτρεπαν και εμπόδιζαν τους Κωνσταντινουπολίτες από το να ενισχύσουν τη Στρατιά. Λες και δεν ήξεραν πως αν εκδιώκονταν οι Μικρασιάτες ερχόταν ύστερα και η δική τους σειρά (όπως και ήρθε το 55).

  13. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    Δεν μπορούσαμε να διεκδικησουμε τα Στενά και την Πόλη γιατί απλώς οι Σύμμαχοι που τα κατείχαν δεν είχαν συμφέρον να μας τα παραχωρήσουν, κάτι που γνώριζε βέβαια ο Βενιζέλος που δεν τα ζήτησε. Επιπλέον αυτή η υπόθεση εργασίας δεν δίνει απάντηση για την τύχη των Ελλήνων της Μ. Ασίας.

    @ Γιάννης Γ.
    Ο Κεμάλ δεν τα «έβαλε με όλους και όλα». Αλλά σε κάθε περίπτωση, η Τουρκία γεωστρατηγικά είναι λιγότερο ευπρόσβλητη από την Ελλάδα, που εύκολα θα μπορούσε να δει εχθρικό στόλο μεγάλης ναυτικής δύναμης εμπρός στην πρωτευουσά της. Επιπλέον στην Τουρκία δεν υπήρχαν εκλογές.
    Γενικότερα κάθε χώρα είναι μια διαφορετική περίπτωση. Αυτό που συμβαίνει σε μια χώρα δεν μπορεί αυτομάτως να υποτεθεί για μια άλλη.

  14. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    Τα Στενά και η Πόλη δεν ζητήθηκαν από τους Συμμάχους που τα κατείχαν γιατί αυτά δεν προσφέρονταν για «παραχώρηση». Οι στρατηγικοί λόγοι προφανείς.
    Επίσης το 1918-1919 υπήρχε το μεγάλο πρόβλημα της τύχης του μικρασιατικού ελληνισμού υπό το πρίσμα του κινδύνου από τον τουρκικό εθνικισμό.
    Τέλος, το ελληνικό κράτος της εποχής ήταν πολύ πιο ευάλωτο σε πιέσεις από τους -ισχυρούς ναυτικά- Συμμάχους, σε σχέση με την Τουρκία. Οι λόγοι είναι γεωγραφικοί (τα μείζονα κέντρα μας είναι λιμάνια) και πολιτικοί (εμείς είχαμε πλήρη διχασμό και το σύστημα μας επιβάλλει εκλογές).

  15. ilias stampoulidis says:

    Ελληνισμος υπηρχε πιο συμπαγης απο την Ιωνια στην Ανατολικη θρακη, Πολη και βορεια παραλια Μικρας Ασιας εξισου εν κινδυνω.
    οι αγγλοι ηταν διατεθιμενοι να μας παραχωρησουν τα στενα αρκει μα μασταν ικανοι και ισχυροι….το εκαναν μετα με τον κεμαλ αμαχητι….
    επρεπε πρωτα στενα και Πολη και μετα Ιωνια – Ποντος, εμεις τα μπερδεψαμε ….

  16. Bob Batons says:

    @ ilias stampoulidis
    Πρώτα πρώτα, την Ανατολική Θράκη -και ένα μέρος των Στενών- την είχαμε πάρει. Είχαμε φτάσει έξω από την Κωνσταντινούπολη, στην περιοχή της Τσαλτάτζας. Κανένας Σύμμαχος δεν μας έδινε την Κωνσταντινούπολη, ειδικά οι Άγγλοι ήταν αντίθετοι γιατί φοβόντουσαν τις αντιδράσεις των μουσουλμάνων. Ξεχνάμε ότι ο Οθωμανός Σουλτάνος ήταν ταυτόχρονα και χαλίφης και ότι η Κωνσταντινούπολη ήταν η έδρα του μουσουλμανικού χαλιφάτου.
    Τέλος, πιο συμπαγής ελληνισμός στον Πόντο απ’ ότι στην Ιωνία;; Από που προκύπτει αυτό; Το μόνο σαντζάκι στο οποίο οι Έλληνες είχαν ξεκάθαρη πλειοψηφία -όχι δηλαδή μόνο στα παράλια- ήταν αυτό της Σμύρνης.

  17. ilias stampoulidis says:

    @ Βοb
    κι ομως οι αγγλοι δεν ηταν αρνητικοι στην παραχωρηση της Πολης αλλα ηταν οι γαλλοι και οι ιταλοι και μαλιστα αυτοι απειλησαν τους Αγγλους για να ευθυγραμιστουν μαζι τους….
    O σουλτανος οταν πηγε ο κεμαλ στην Πολη εξαφανιστηκε μονος του και δεν εγινε τιποτα…..
    δεν μιλησα για ποντο αλλα να ξερεις οτι στον ποντο ακομα και οι τουρκοι ηταν εξισλαμισμενοι ποντιοι με ελληνικη συνειδηση (και ο ερντογαν ακομα εξισλαμισμενος ποντιος ειναι…)
    οταν λεω βορεια μικρα ασια εννοω απο τσανα καλε μεχρι ιζμιτ δηλαδη απο τροια μεχρι νικομηδεια τα παραλια ηταν ελληνικα με συμπαγεις ελληνικους πληθυσμους…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s