Η Προβληματική Δράση του Συνταγματάρχη Νικολάου Πλαστήρα κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος Ι – Υποσημείωση

Το Μέρος Ι του άρθρου διαπιστώνει και τεκμηριώνει μία συγκεκριμένη μεμπτή ενέργεια του Πλαστήρα κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία: την άρνηση εκτελέσεως διαταγής ενώπιον του εχθρού. Επί των γεγονότων δεν υφίσταται καμία αντίρρηση, και πάντως δεν έχει διατυπωθεί. Παρεμπιπτόντως, ο ίδιος ο Πλαστήρας ουδέποτε αρνήθηκε τα όσα του καταλογίζονται για τα γεγονότα της 1ης-3ης Ιουλίου 1921.

Δεδομένου ότι επί των γεγονότων δεν υφίσταται αμφισβήτηση, διατυπώθηκαν σε σχόλια κάποιες δικαιολογίες για τις ενέργειες και τη στάση του Πλαστήρα. Οι δικαιολογίες αυτές πάσχουν από βαθιές παρανοήσεις και παρεξηγήσεις σχετικά με το καθεστώς λειτουργίας των στρατών – τουλάχιστον των συγκροτημένων.

Ως προς την ουσία των γεγονότων: Ο Πλαστήρας διατάχθηκε από τον άμεσο προϊστάμενό του -ευθέως και ρητώς- και μάλιστα κατά πρόσωπο, να επιτεθεί στον εχθρό, και αρνήθηκε -ευθέως και ρητώς- να εκτελέσει τη διαταγή. Η διαταγή δόθηκε ενώ ο σχηματισμός στον οποίον ο Πλαστήρας ανήκε (Β’ ΣΣ) είχε εμπλακεί ήδη σε σκληρή μάχη με τον αντίπαλο. Η διαταγή που ο Πλαστήρας διατάχθηκε και αρνήθηκε να εκτελέσει ήταν να επιτεθεί στον αντίπαλο στην τοποθεσία Ακτσάλ, ώστε σε συνδυασμό με τις δυνάμεις της Vης Μεραρχίας που ενεργούσαν ανατολικά-βορειοανατολικά και επιχειρούσαν υπερκέραση της τοποθεσίας, να προκαλέσουν την κάμψη του αντιπάλου και την κατάληψη της τοποθεσίας. Αυτό σήμαινε ότι εάν μία από τις δύο δυνάμεις αδρανούσε, ο εχθρός θα είχε τη δυνατότητα να  στρέψει το μείζον των δυνάμεών του κατά της άλλης, γεγονός που ήταν εξ αρχής προφανές σε όλους του συμμετέχοντες, και που διαπιστωνόταν εμπράκτως κατά την εξέλιξη της επιχείρησης. Αυτά είναι τα πολύ απλά και βασικά της απείθειας του Πλαστήρα: άρνηση εκτελέσεως διαταγής εν ώρα μάχης, ενώπιον του εχθρού, που έθεσε σε οξύ κίνδυνο και προκάλεσε βαριές και μη αναγκαίες απώλειες στην παρακείμενη V Μεραρχία, όλο το Β’ ΣΣ και όλη τη ΣΜΑ. Αυτό που συνέβη είναι ότι η V Μεραρχία έφερε όλο το βάρος της επιθέσεως, εναντίον της στράφηκε όλη η εφεδρεία του αντιπάλου καθώς και μέρος της επί του Ακτσάλ αμυνόμενης δυνάμεως (5 από τα 10 τάγματα της 5 Μεραρχίας Καυκάσου), αφού αυτή αντελήφθη ότι δεν πιεζόταν από το 5/42 που είχε σταθεί αδρανές μπροστά της.

Εν όψει αυτών των πολύ απλών δεδομένων, διατυπώθηκαν οι ακόλουθες ενστάσεις:

Ο προϊστάμενος του Συνταγματάρχη Πλαστήρα, Συνταγματάρχης Διγενής, όταν ο πρώτος αρνήθηκε να εκτελέσει τη διαταγή του,  δεν του αφαίρεσε άμεσα τη διοίκηση, όπως τυπικά θα όφειλε, επιβεβαιώνοντας στην ουσία την άποψη του Πλαστήρα και, στην ουσία, δικαιώνοντάς τον.

Η αδυναμία ή απροθυμία του Διγενή να κάνει τα δέοντα όταν ο Πλαστήρας εκδήλωσε ανυπακοή είναι κάτι που δεν δικαιώνει τον Πλαστήρα αλλά απλώς καταδεικνύει την ανεπάρκειά του Διγενή (ανεπάρκεια που φυσικά δεν προκύπτει μόνον από το περιστατικό αυτό). Η ανεπάρκεια του Διγενή δεν αίρει το ολίσθημα του Πλαστήρα: Ο Διγενής δέχεται μία εντολή από το Σώμα Στρατού (να επιτεθεί στο Ακτσάλ), καλεί τον Πλαστήρα και προσωπικώς τον διατάσσει να εκτελέσει με το Σύνταγμά του την επίθεση. Ο Πλαστήρας αρνείται ρητώς και ο Διγενής αδρανεί. Για να κατανοήσει κάποιος που, ενδεχομένως, δεν είναι εξοικειωμένος με την -μάλλον προφανή άλλωστε- διαδικασία: Όταν εκδίδεται μία διαταγή (και δη επιχειρησιακή), ο υφιστάμενος είτε εκτελεί, είτε ενημερώνει τον προϊστάμενο για κάποιον αντικειμενικό λόγο αδυναμίας εκτελέσεως της διαταγής (τον οποίον ο διατάσσων ενδεχομένως αγνοεί κατά την έκδοση της διαταγής). Ο διατάσσων λαμβάνει το νέο δεδομένο υπ’ όψιν και είτε ακυρώνει τη διαταγή εν όψει των νέων δεδομένων, είτε, λαμβάνοντας τα δεδομένα αυτά υπ΄ όψιν (και προφανώς έχοντας κατά νου και τη συνολική εικόνα, την οποία δεν έχει κατ’ ανάγκην και ο υφιστάμενός του) επαναβεβαιώνει τη διαταγή, οπότε αυτή εκτελείται. Ο υφιστάμενος υποχρεούται να εκτελέσει τη διαταγή πάση θυσία, χωρίς επιφυλάξεις και δικαίωμα άρνησης ή «αρνησικυρίας». Επ’ αυτής της «διαδικασίας» δεν υφίσταται καμία παραλλαγή σε κανέναν (συγκροτημένο) στρατό του κόσμου ενώ, σε όλους τους στρατούς του κόσμου, η άρνηση εκτελέσεως διαταγής εν καιρώ πολέμου και ενώπιον του εχθρού συγκαταλέγεται ανάμεσα στα βαρύτερα παραπτώματα στα οποία μπορεί να υποπέσει στρατιωτικός. Ακριβώς αυτό το απολύτως «αδιαπραγμάτευτο» της εκτελέσεως διαταγής, και δη εν καιρώ πολέμου και ενώπιον του εχθρού αποτελεί την πεμπτουσία των στρατών, έχει κρίσιμο λόγο ύπαρξης (περί αυτού εν συνεχεία) και διαφυλάσσεται από όλους τους στρατούς ως κόρη οφθαλμού.

Εν προκειμένω ο Πλαστήρας λαμβάνει προσωπικώς και ρητώς μία διαταγή και αρνείται να την εκτελέσει. Δεν παρουσιάζει στον προϊστάμενό του καμία αντικειμενική αδυναμία ούτε κανένα δεδομένο που ο τελευταίος αγνοεί – δεν υφίσταται κανένα τέτοιο δεδομένο. Απλά, ξερά, «αρνείται να κάψει τους Ευζώνους του». Πρόκειται για τον ορισμό της απείθειας. Εν όψει της απείθειας αυτής, ο Διγενής αδρανεί. Δεν δέχεται κάποια πληροφορία που αγνοούσε ώστε να αναθεωρήσει. Απλά δέχεται σιωπηρά (και χαρακτηριστικά για τη διοικητική του ανεπάρκεια) την απείθεια του Πλαστήρα. Σημαίνει αυτό πώς συμφωνεί με τον Πλαστήρα; Εάν ο Διγενής έκρινε ότι η επίθεση είναι αδύνατη (κάτι που υπονοεί ο Πλαστήρας, αλλά δεν μπαίνει καν στον κόπο να τεκμηριώσει – απλά αρνείται τη διενέργειά της), τότε ο Διγενής όφειλε, πριν διατάξει τον Πλαστήρα, να εξηγήσει στο Β’ ΣΣ ότι αυτή είναι αδύνατη. Εάν το Σώμα συμφωνούσε (εν όψει κάποιων πληροφοριών ή «επιχειρημάτων» που ο Διγενής θα προέβαλε), τότε η διαταγή δεν θα εκδιδόταν καθόλου. Εφ’ όσον το ΣΣ επαναβεβαίωνε τη διαταγή, αυτή εκτελούνταν από τον Διγενή «άνευ ετέρας». Το ότι ο Διγενής εξέδωσε διαταγή και δέχτηκε ο υφιστάμενός του να του λέει κατά πρόσωπο ότι δεν θα την εκτελέσει, δεν δικαιώνει τον υφιστάμενο. Εκθέτει και τον προϊστάμενο – για άλλον λόγο, φυσικά. Το ότι ο Διγενής ήταν ανεπαρκής δεν περιμένει φυσικά κανείς να το πληροφορηθεί από το περιστατικό στο Ακτσάλ. Απλά εκεί διαπιστώνεται ότι ο Πλαστήρας «έβρισκε και τα έκανε», όπως λέει η παροιμία.

«Ακόμη κι αν υποθέσει κανείς ότι ο Πλαστήρας τυπικά έχει άδικο, στην πράξη δικαιώνεται από την εκτίμηση που κάνει για τη στρατιωτική κατάσταση, αφού η εντολή που δέχεται ήταν αδύνατον να εκτελεστεί χωρίς να υποστεί συντριβή του Σύνταγμά του.»

Το επιχείρημα αυτό πάσχει από δύο παρεξηγήσεις.

(α) Ακόμη κι αν υποθέσει κανείς ότι ο Πλαστήρας είχε δίκιο, εάν η προστασία του Συντάγματός του γίνεται εις βάρος άλλων μονάδων και σχηματισμών τις οποίες θέτει σε κίνδυνο και στις οποίες προκαλεί απώλειες που δεν είναι απαραίτητες, η «προστασία» αυτή είναι αθέμιτη. Το Σύνταγμα δεν είναι ιδιωτικό, ούτε ο κάθε διοικητής φεουδάρχης που έχει προσκομίσει το φουσάτο του που είναι πιο σημαντικό από το σύνολο του στρατού. Επιχειρησιακά, η άρνηση εκτελέσεως της διαταγής από τον διοικητή του 5/42 προκάλεσε βαριές απώλειες στην V Μεραρχία -πολύ βαρύτερες απ’ όσες θα υφίστατο εάν το 5/42 εκτελούσε κανονικά την αποστολή του- και έθεσε σε θανάσιμο κίνδυνο την V Μεραρχία, το Β’ ΣΣ και τη Στρατιά. Αναρωτιέται κανείς τι θα είχε προστατεύσει ο Πλαστήρας εάν η I Μεραρχία δεν είχε προλάβει (κι αυτή με τίμημα σε αίμα) να υποστηρίξει τα Συντάγματα της Vης, και αυτή με βαρύ τίμημα. Πιο απλά: η αδράνεια του 5/42 δεν ήταν κάτι που αφορούσε αποκλειστικά το 5/42. Από την εκτέλεση ή μη της διαταγής, δεν «μάτωνε» ή «δεν μάτωνε» το 5/42 μόνον. Την ασφάλεια του 5/42 την πλήρωσαν άλλοι, πάρα πολύ βαριά.

(β) Τα προηγούμενα θα ίσχυαν εάν ο Πλαστήρας είχε δίκιο στην εκτίμηση της καταστάσεως. Όμως τα δεδομένα τον εκθέτουν. Το Ακτσάλ δεν κατέχεται ισχυρώς. Τα Συντάγματα της Vης, και ειδικά το 33ο, αναλαμβάνουν και φέρουν εις πέρας επιτυχώς επιθέσεις σε πολύ ισχυρότερα κατεχόμενες τοποθεσίες, με ισχυρότερη οργάνωση εδάφους, περισσότερες αμυνόμενες δυνάμεις και μεγαλύτερη υποστήριξη πυροβολικού, χωρίς να «καούν» (αρχίζουν να «καίγονται» όταν μένουν ξεκρέμαστες από το 5/42). Το πεδινό πυροβολικό, το απόγευμα της 2ας Ιουλίου (όταν το 5/42 αδρανεί για να μην «καεί» αλλά ο Πλαστήρας παρατηρεί το 33ο να καίγεται)… προσπερνά το 5/42 και τάσσεται μπροστά του (στο Πουσάν, περίπου 3 χιλιόμετρα από τον αυχένα του Ακτσάλ). Ο Πλαστήρας προστατεύει το Σύνταγμά του, πλην όμως το πεδινό πυροβολικό αναπτύσσεται χωρίς να δεχτεί πυρά πυροβολικού…

«Και σε άλλους στρατούς έχουν γίνει ανεκτές ή έχουν δικαιωθεί αρνήσεις εκτελέσεως διαταγής, όταν έχει αποδειχθεί ότι αυτές ήταν ορθές και οδήγησαν σε περιορισμό απωλειών ή καταστροφών μονάδων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτό του στρατηγού των Αμερικανών Πεζοναυτών Σμιθ στον πόλεμο της Κορέας, όταν αυτός «κατ’ ουσίαν» αρνήθηκε να εκτελέσει διαταγή επιθέσεως εναντίον των Κινέζων («παριστάνοντας ότι επιτίθεται) αλλά στην πράξη προετοιμάζοντας την σύμπτυξή του. Η ιστορία τον δικαίωσε, και δεν τέθηκε ποτέ θέμα τιμωρίας του. Το ίδιο έκανε και ο Πλαστήρας.»

Και η θέση αυτή πάσχει από δύο σοβαρές παρανοήσεις: τόσο σε σχέση με το τι έγινε στην Κορέα (και τι στο Ακτσάλ), όσο και κυρίως ως προς το τι ανέχονται και δεν ανέχονται οι στρατοί – και γιατί.

Κατ’ αρχάς, ως προς το έλασσον, δηλαδή το παράδειγμα του Σμιθ στην Κορέα: κατά τον σχεδιασμό της επιχειρήσεως του Χ ΣΣ στην Τεχνητή Λίμνη του Τσόζιν, η πρόθεση του διοικητή του Σώματος ήταν η μεραρχία του Σμιθ να προελάσει γρήγορα και με τα συντάγματά της σε αραιή διάταξη προκειμένου να εμπλέξει τους Κινέζους, που οι Αμερικανοί πίστευαν ότι είναι πολύ λίγοι. Ο Σμιθ ζήτησε επίμονα και επέτυχε να «μαζέψει» όλα του τα συντάγματα δυτικά της τεχνητής λίμνης (ώστε να μη διαχωρίζονται από την τεχνητή λίμνη), και κατά την εκτέλεση του σχεδίου προέλασε πιο αργά και πιο επιφυλακτικά απ’ ότι πιεζόταν από τον διοικητή του Σώματος, ενώ ταυτόχρονα, φοβούμενος επαφή με πολύ ισχυρότερες δυνάμεις, προετοίμασε κατά την προέλασή του και δύο σταθμούς ανεφοδιασμού επί του άξονα προελάσεως. Όταν η μεραρχία του έλαβε επαφή με τον αντίπαλο, επιβεβαιώθηκε ότι αυτός ήταν πολύ ισχυρότερος απ’ ότι ανέμενε η αμερικανική διοίκηση (κατ’ ουσίαν οι αμερικανικές δυνάμεις έπεσαν σε «ενέδρα» της Κινεζικής 9ης Στρατιάς) και η μεραρχία του Σμιθ οπισθοχώρησε πιεζόμενη. Οι σταθμοί ανεφοδιασμού που ο Σμιθ είχε αναπτύξει στον άξονα προέλασης (που μετετράπη σε άξονα υποχωρήσεως) αποδείχθηκαν σωτήριοι για τη μεραρχία του. (Τα στοιχεία αυτά αναφέρονται, μεταξύ άλλων, και στο βιβλίο του Ricks: The Generals: American Military Command from WWII to Today. Η ομιλία του Ricks είναι, σχεδόν κατά λέξη, το δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου. Προφανώς, δεν αποτελεί τη μόνη πηγή για τα γεγονότα.). Συνεπώς: (α) Ο Σμιθ ουδέποτε αρνήθηκε να εκτελέσει διαταγή. Ούτε ρητώς, ούτε επί της ουσίας. Ο λόγος είναι απλός: ο Σμιθ (που δεν συμφωνούσε με το σχέδιο επιχειρήσεων) γνώριζε πολύ καλά πως ενδεχόμενη άρνηση εκτελέσεως διαταγής θα τον έβαζε σε αεροπλάνο για την Ουάσιγκτον εντός 60 λεπτών. Η εντολή του Σμιθ ήταν να προελάσει ταχέως προς βορρά (και όχι να επιτεθεί σε εντοπισμένο αντίπαλο, αλλά να λάβει επαφή με αυτόν). Ο Σμιθ δεν αρνήθηκε να προελάσει, (γιατί τέτοια πράγματα σε οργανωμένους στρατούς είναι αδιανόητα), αλλά προήλασε πολύ πιο αργά απ’ ότι πιεζόταν. Τώρα, η πιο επιφυλακτική προέλαση του Σμιθ έναντι της πίεσης του Άλμοντ, μπορεί να μη συμφωνεί απολύτως με το πνεύμα της ιδέας ενεργείας του προϊσταμένου, αλλά στο κρίσιμο σημείο της συμμορφώσεως ο Σμιθ, ως στρατιωτικός, δάγκωσε τη γλώσσα του και εκτέλεσε. Πέραν αυτού, που είναι και το κρίσιμο σημείο του «παραδείγματος», δύο επίσης βασικά σημεία: ο Σμιθ δικαιώθηκε στην εκτίμηση της καταστάσεως από τα γεγονότα, ενώ ο Πλαστήρας διαψεύστηκε. Ο Σμιθ δεν αδράνησε ενώ άλλες μονάδες πιέζονταν, μεταθέτοντάς τους την πίεση που αυτός απέφευγε να υποστεί. Σε κάθε περίπτωση: το «εγώ δεν καίω τους Πεζοναύτες μου» δεν πέρασε από το μυαλό του Σμιθ, και ο λόγος δεν ήταν ότι ο Σμιθ ήταν «καλύτερος» ή «χειρότερος» από τον Πλαστήρα. Ο λόγος ήταν ότι το «εγώ δεν καίω τους Πεζοναύτες μου» απλώς δεν υφίσταται σε κανέναν οργανωμένο στρατό.

Ως προς το μείζον: «και σε άλλους στρατούς έχουν γίνει ανεκτές ή έχουν δικαιωθεί αρνήσεις εκτελέσεως διαταγής, όταν έχει αποδειχθεί ότι αυτές ήταν ορθές και οδήγησαν σε περιορισμό απωλειών ή καταστροφών μονάδων». Είναι προφανές ότι σε πολλούς στρατούς και σε πολλούς πολέμους έχουν δοθεί λανθασμένες διαταγές και έχουν προκληθεί αδικαιολόγητες απώλειες ή ήττες. Σε αντίθετη περίπτωση δεν θα τελείωνε ποτέ κανένας πόλεμος ή η συντριπτική πλειοψηφία τους θα είχε καταλήξει σε ισοπαλία. Η απείθεια σε εντολές, ακόμη και εκ του αποτελέσματος λανθασμένες δεν γίνεται δεκτή σε κανέναν στρατό – αντίθετα, η απαρέγκλιτη εκτέλεση των διαταγών ΚΑΙ ΔΗ ΕΝ ΚΑΙΡΩ ΠΟΛΕΜΟΥ, ασχέτως της κρίσης του εντελλομένου για την ορθότητα της διαταγής (τουλάχιστον όταν αυτός βεβαιώνεται ότι ο εντέλλων γνωρίζει τα δεδομένα που γνωρίζει κι αυτός) αποτελεί αυτό που διακρίνει τους στρατούς από τους άλλους οργανισμούς (και από τα ασκέρια), ακριβώς λόγω της φύσεως του αντικειμένου του στρατού, που είναι ο πόλεμος. Υπάρχει λόγος που όλοι οι στρατοί της ιστορίας είχαν πειθαρχία, και που όλοι οι στρατοί, όταν εμπλέκονται σε πόλεμο ρέπουν προς την πειθαρχία (ή, εναλλακτικά τη διάλυση), ακόμη κι αυτοί που, για πολιτικούς λόγους, εκκινούν ως «διαφορετικοί» ή «δημοκρατικοί» στρατοί: (α) η φυσική τάση ενός υφισταμένου ενώπιον του κινδύνου είναι, συχνά, να επιδιώκει να αποφύγει τον κίνδυνο. Δεν έχει σχέση με το «ηθικό» ή με την «πολιτική» προσχώρηση στο κίνητρο του πολέμου. Έχει σχέση με την ανθρώπινη φύση. Τη στιγμή του κινδύνου, πολλοί θα επιδιώξουν να τον αποφύγουν. Ο βασικός μηχανισμός συγκρότησης (και συγκράτησης) είναι η πειθαρχία. Αυτό δεν αποτελεί κάποιον μηχανισμό «πολιτικής» επιβολής, αλλά απλό μέσο επικράτησης: μία πειθαρχημένη ομάδα θα επικρατήσει πάντοτε έναντι μίας μη-πειθαρχημένης. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι το προϊστάμενο κλιμάκιο έχει εικόνα που δεν έχει συνήθως το υφιστάμενο κλιμάκιο. Ένας λόχος (κι ένας διοικητής λόχου) που δέχεται διαταγή να προβεί σε μία ενέργεια δεν έχει κατ’ ανάγκην την εικόνα που έχει ο διοικητής του τάγματος που διέταξε την ενέργεια, ή ο προϊστάμενος που διέταξε τον διοικητή του τάγματος να προβεί (με μία υπομονάδα του) σε μία ενέργεια. Μία ενέργεια που μπορεί να είναι οδυνηρή ή και καταστροφική για τον λόχο μπορεί να είναι απαραίτητη ή και σωτήρια για το τάγμα ή το σύνταγμα κ.ο.κ. Αυτά τα δύο στοιχεία, που είναι θεμελιώδη στον πόλεμο, τα ανακαλύπτουν πρακτικά οι στρατοί από τις πρώτες ώρες ή ημέρες ενός πολέμου. Είναι ακριβώς οι λόγοι που στον Ισπανικό Εμφύλιο κατέστησαν μερικές από τις πιο φανατισμένες μονάδες της Ρεπουμπλικανικής πλευράς, αυτές των Αναρχικών, από μάλλον έως παντελώς αναποτελεσματικές στη μάχη. (Για λόγους αρχής, οι πολλές και ισχυρές μονάδες Αναρχικών ξεκίνησαν τον πόλεμο με τη θέση αρχής ότι δεν υφίσταται πειθαρχία ή η ιεραρχία ή επικεφαλής, και δεν υφίστανται δεσμευτικές διαταγές. Οποιαδήποτε «οδηγία» μπορούσε, εν ώρα μάχης, να αμφισβητηθεί και να μην εκτελεστεί εάν ο αποδέκτης της δεν συμφωνούσε με αυτήν.) Μέχρι το 1937 οι μονάδες των Αναρχικών είχαν διαλυθεί και είχαν απορροφηθεί από τον τακτικό στρατό, μετά και από τη δική τους παραδοχή ότι αδυνατούσαν να πολεμήσουν. Οι συγκροτημένοι στρατοί, που έχουν τη θεσμική μνήμη αυτής της πραγματικότητας του πολέμου, δεν πειραματίζονται με αυτά τα πράγματα, ακόμη κι όταν εν καιρώ ειρήνης τα κάνουν «μηχανικά». Ο πόλεμος είναι που υπενθυμίζει τη σκοπιμότητα της πειθαρχίας. Το 1921 ο Στρατός ήταν σε πόλεμο.

Τέλος, διατυπώνεται μία παράδοξη αντίληψη ότι «η πειθαρχία δεν είναι εξ ίσου δεσμευτική στους ανωτάτους βαθμούς όπως σε όλους τους υπολοίπους. Οι στρατηγοί δικαιούνται, εκ του βαθμού τους, να έχουν άποψη και να διαφωνούν, και τελικώς να μην εκτελούν διαταγές κατά την κρίση τους». Προφανώς πρόκειται περί άγνοιας και παρανοήσεων κάποιας θυμοσοφίας λοχαγού εν ώρα χαλάρωσης. Η πειθαρχία και η απόλυτη και ανελαστική απαίτηση εκτελέσεως διαταγών, και μάλιστα εν καιρώ πολέμου, και κατά μείζονα λόγο ενώπιον του εχθρού, είναι ακριβώς η ίδια και ομοιόμορφη σε όλους τους βαθμούς, και στη θεωρία και στην πράξη, και τυπικά και, κυρίως, ουσιαστικά. Εάν διαφοροποιείται η δεσμευτικότητα των εντολών ανάλογα με τον βαθμό, αυτό μπορεί να συμβαίνει προς τα κάτω και όχι προς τα επάνω.

Advertisements

19 Responses to Η Προβληματική Δράση του Συνταγματάρχη Νικολάου Πλαστήρα κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος Ι – Υποσημείωση

  1. Κ/Δ ΚΒ says:

    «Ανακάλυψα» τα απομνημονεύματα του τότε Ταγματάρχη Παναγιώτη Δεμέστιχα, επιτελάρχη της V ΜΠ, σε σχέση με την μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ, τα οποία νομίζω είναι ενδιαφέροντα για την οπτική των επιχειρήσεων από την συγκεκριμένη μονάδα, αλλά και των συνθηκών υπό τις οποίες επιτέθηκε, σε σύγκριση με το Ακτσάλ Νταγ.
    «H εχθρική τοποθεσία, προ της ζώνης της Μεραρχίας (ονόματι Τσαούς Τσιφλίκ), απετελείτο, από μίαν κορυφογραμμή, με δύο αμυντικά συγκροτήματα, που εχωρίζοντο δι’ ενός αυχένος. Όλη αυτή η κορυφογραμμή, που απετελείτο από διαφόρους λόφους, συνεδέετο κατά το δεξιό τμήμα της, με το ύψωμα 1799, εναντίον του οποίου επετίθετο η Ι Μεραρχία. Αριστερά η εχθρική τοποθεσία, συνεδέετο με λοφοειδές έδαφος, οργανωμένο διά συρματοπλέγματος, προς το όρος Ακ Νταγ. Εκεί επετίθετο η ΧΙΙΙ Μεραρχία. Το ανάπτυγμα της τοποθεσίας, όπου επετίθετο η V Μεραρχία, είχεν εύρος περί τα 8 χιλιόμετρα και εχωρίζετο από τους πρόποδες του Ελμανλή Νταγ, απ’ όπου θα προήλαυνε η V Μεραρχία, διά μιας ακαλύπτου κοιλάδος, πλάτους περί τα 5 χιλιόμετρα. Από εκεί διέρχεται, η σιδηροδρομική γραμμή Αφιόν Καραχισάρ – Κιουταχείας. Η αναφερομένη κοιλάδα, ήταν τελείως ακάλυπτη και αποτελούσε εξαίρετο πεδίο βολής διά τον αμυνόμενο.
    Το σχέδιον, που εξεπόνησε η Μεραρχία, προέβλεπε την κατάληψη της εχθρικής τοποθεσίας, σε δύο φάσεις, διότι το πλάτος της ζώνης ήταν μεγάλο και το διατιθέμενο Πυροβολικό, από απόψεως ποσότητος, ανεπαρκές. Επίσης, έπρεπε να τηρηθούν εφεδρείες, λόγω του ακαλύπτου των πλευρών της Μεραρχίας. Στην πρώτη φάση θα επετίθετο το 33ο Σύνταγμα, υποστηριζόμενον από το σύνολον του Πυροβολικού της Μεραρχίας. Ταυτοχρόνως, το 44ο Σύνταγμα, θα ενήργη παραπλανητικήν επίθεση, κατά του δεξιού ημίσεως της τοποθεσίας. Το 43ο Σύνταγμα Πεζικού, θα διέθετε δύο Τάγματα, για την ασφάλεια πλευρών της Μεραρχίας και ένα Τάγμα εφεδρεία, στο κέντρο. Μετά την επιτυχίαν του αριστερού, θα εγένετο επίθεση του 44ου Συντάγματος Πεζικού, με δύο Τάγματα σε πρώτο κλιμάκιο, με υποστήριξη του συνόλου του Πυροβολικού. Ώρα εξορμήσεως η 5η πρωϊνή της 2ας Ιουλίου 1921.
    Παρακολουθήσαμε από το Παρατηρητήριον της Βάσεως Εξορμήσεως τη μάχη, μέχρι της ανόδου των τμημάτων μας, επί της εχθρικής τοποθεσίας. Ήταν από τα θεάματα, που σε όσες μάχες και αν συμμετάσχη κανείς, δεν είναι εύκολο να ιδή: Τα Συντάγματα εξορμούσαν με πυκνούς, αρχικώς, σχηματισμούς, οι οποίοι συν τω χρόνω, αραίωναν. Οι Διοικητές των Συνταγμάτων έφιπποι, ενεψύχωναν τους γενναίους στρατιώτες μας. Τα εχθρικά βλήματα Πυροβολικού, εξερηγνύοντο στο μέσον των κατετμημένων Λόχων και προξενούσαν αρκετές απώλειες. Αυτά, δεν κατάφεραν να κάμψουν την ορμή μας και οι στρατιώτες μας, μετά από λίγο, κατέλαβαν την τοποθεσίαν διά της λόγχης, παρά την κρατεράν αντίσταση των Τούρκων, οι οποίοι επολέμησαν με αυτοθυσίαν. Την επιτυχίαν του αριστερού, διεδέχθη η επιτυχία του 44ου Συντάγματος, με την ίδιαν ορμήν και αυτοθυσίαν. Η κατάληψη της τοποθεσίας ήταν πλήρης και αμέσως μετεφέρθη ο Σταθμός Διοικήσεως της Μεραρχίας επί της καταληφθείσης τοποθεσίας, για να διευθύνωμεν εκ του σύνεγγυς τον αγώνα, ο οποίος δεν είχεν ακόμα τελειώσει».
    Σε σχέση με το δυσανάλογο βάρος που δέχθηκε η V ΜΠ, ο Δεμέστιχας σημειώνει τα παρακάτω ενδιαφέροντα:
    «Όπως μας ανέφεραν βραδύτερον αιχμάλωτοι, οι Τούρκοι αντελήφθησαν ότι η Μεραρχία μας ήταν μεμονωμένη, καθ’ όσον η μεν δεξιά μας Ι Μεραρχία, ευρίσκετο όπισθεν μας περί τα 20 χιλιόμετρα, η δε αριστερά μας ΧΙΙΙ Μεραρχία, απείχε περί τα 15-20 χιλιόμετρα και εκινείτο βραδέως. Γι’ αυτό απεφάσισαν οι Τούρκοι, να συγκεντρώσουν όλες τις διαθέσιμες δυνάμεις τους, κατά της V Μεραρχίας όπως επίσης και όσες ηδύναντο να εξοικονομήσουν, από τα μέτωπα των δύο άλλων Μεραρχιών μας (Ι και ΧΙΙΙ), προκειμένου αφού ανατρέψουν τη Μεραρχία μας, να κινηθούν προς Τουμλού Μπουνάρ και να διαχωρίσουν το Στρατό μας. Κατά της V Μεραρχίας, ενήργησαν πέντε Τουρκικές Μεραρχίες (η Τουρκική Μεραρχία ήταν ισοδύναμος, προς το ήμισυ μιας Ελληνικής Μεραρχίας, ως προς τη δύναμη).

  2. ilias says:

    επειδη καποιοι αδυνατουν να καταλαβουν το προβλημα ας δουμε τι λενε επ ΄αυτού δυο ελληνες στρατηγοι οι οποιοι ο ενας προετοιμασε τον στρατο 40-41 και ο αλλος ως επιτελαρχης του Β’ ΣΣ συνέβαλε σε μερικες απο τις μεγαλύτερες νίκες του Ελληνικου Στρατού. Εκτός αν θεωρούμε οτι ο τοτε ΕΣ δεν ήταν συγκροτημένος.

    Άποψεις Στρατηγού Καθενιώτη στο βιβλίο του για τον Ελληνοιταλικό πόλεμο. Σελ 109,110,111.
    Ο ηγήτωρ , ο οποίος επρόκειτο να εκτελέση μιαν διαταγή επιθέσεως, ώφειλει εφόσον αντελαμβάνετο οτι η διαταγή ήτο αδύνατον να εκτελεσθεί να διαμαρτυρηθεί.

    Άποψη Στρατηγού Μαχά και κρίση επι του παραπάνω σχολίου στο βιβλίο του ο ελληνοιταλικός Πόλεμος σχετικά με διαταγές επιθέσεως στην τρεμπεσίνα. Λέγωμεν οτι τούτο έπραξε η Διοίκησης του Β΄ΣΣ. Ο επιτελάρχης μάλιστα κ. Μαχάς διεμαρτυρήθει τότε εις το Γενικόν Στρατηγείων τόσον εντόνως, ωστε εκείνο ακύρωσε ηκύρωσε την διαταγή επιθέσεως, πράγμα το οποίον αναφέρει ο Καθενιώτης, αποκαλούν ούτος την ευθαρσή στάσι της διοικήσεως του ΒΣΣ «συμβολαιογραφική πράξη». Και δεν διεμαρτυρήθη τοσον εντόνως μόνον ο Επιτελάρχης, ο οποίος επέσυρε την δυσμένεια του τόσου ευαίσθητου εις ζητήματα »καθωσπρεπισμού» Αρχιστρατήγου, αλλα και ο γενναιότατος αρχηγός πυροβολικού του ΣΣ Στρατηγός Σωτήριος Κότας (παρένθεση χωριάτης υιός του σλαβόφωνου καπετάν Κότα). Αυτός μάλιστα ηναγκάσθη να διαμαρτυρηθεό προς τον ίδιον τον Παπάγον με ύφος τραχύ (χωριάτης σαν τον Πλαστήρα) και να αντιδικήση απο τηλεφώνου με τούτον δια την ανεπάρκεια πυροβολικού, δια τον ανεφοδιασμόν του Πυροβολικού εις πυρομαχικά και δια μεθόδους μάχης του όπλου του. Το αποτέλεσμα όμως ήτο ν αντικαταστήση τον λαμπρόν εκείνον αξιωματικον ο Παπάγος αμέσως. Τόμος Β σελ 82.

    Τ αποτελέσματα της επιμονής του ΓΣ για επίθεση στηνΤρεμπεσίνα -Σέντελι τα.ξέρουμε. Καταστροφή της Vης Μεραρχίας Κρήτης , με αποτέλεσμα στην υποχώρηση να διαλυθεί την πρώτη νύχτα, καταστροφή της XVIIης Μεραρχίας, εντελώς ανέπαφων μέχρι τότε και της ΙVης. Χαρακτηριστικό ενώ αρχιζε η εαρινή επίθεση των Ιταλών και η Ιη μεραρχία χαροπάλευε, η XVII ξεκινούσε νέα επίθεση στην Τρεμπεσίνα,οτι νάναι.

    Η δύναμη των τουρκων στην τοποθεσία αμύνης τους ήταν 7 τάγματα. Επίθεση έκαναν 3 τάγματα του 5/42. αναλογία 1προς 1. Επίθεση αδύνατη. Τωρα να του τα είπε ετσι ο πλαστήρας ή λιγο πιο λάιτ ή λιγο πιο χοντρα ( το πιθανότερο) δίοτι είναι μια μαρτυρά ελεγχόμενη, καθόσον ο Καλλιαγκάκης σε ερώτηση του Πολύζου αναφέρει οτι επίθεση δεν γίνεται διότι το λέει ο Πλαστήρας, αδιάφορο. Σε στρατηγό απευθύνονταν ο οποίος το νόημα το έπιασε.Χώρια που το σχέδιο ήταν ανεδαφικό, μαρτυρά στο βιβλίο του Στρατηγού Μπουλαλα.

    Όταν έχουμε αυτες τις απόψεις στρατηγών που πολέμησαν περι εκτέλεσης επιθέσεων αδυνάτων, όπως προκύπτει και απο την αναλογία δυναμεων στην υπόψιν μάχη, πρέπει να λαμβάνονται υπόψιν σοβαρά.

    Επίσης το να πας κοντρα στο ίδιο σύστημα – οργανισμό που υπηρετείς, όταν θεωρείς οτι έχεις δίκιο θέλει μεγάλη ψυχική δύναμη, τόλμη και ενέχει τεράστιο ρίσκο.
    Παρακαλώ πολύ σεβόμενοι τον χρόνο μου να δημοσιευτεί το σχολιό μου. Ευχαριστώ εκ των προτέρων.

    ΥΓ Οποιος θέλει ας διαβάσει το βιβλίο του στρατηγού Μαχά για να δεί ανυπακοές δίκαιες ή αδικες κατα τον νικηφόρο αγώνα 40-41 εκτος αν ο στρατος μου ήταν τότε τριτοκοσμικός.

  3. Αρματιστής says:

    Ο στρατηγός Καθενιώτης γράφει τα εξής στη σελίδα 109 του βιβλίου του:

    «Βεβαίως είναι αληθές ότι οιοσδήποτε βαθμοφόρος διατασσόμενος και μη εκτελών την διαταγήν, ή εκτελών αυτήν μετά μεμψημοιρίας και διαμαρτυριών διαπράττει ανυποταξίαν, αλλ’ είναι επίσης αληθές ότι βαθμοφόρος και δη ανώτερος έχων πεποίθησιν ότι η διαταγή την οποίαν ελάβομεν είναι ΕΠΙΒΛΑΒΗΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΠΙΔΙΩΚΟΜΕΝΟΝ ΣΚΟΠΟΝ (τα κεφαλαία δικά μου) και δεν σπεύδει να το αναφέρη εγκαίρως, τότε όχι μόνον δεν διαπράττει ανυποταξίαν αλλ’ έργον επαινετής και φωτεινής πρωτοβουλίας. Αύτη άλλωστε σχεδόν πάντοτε επικροτείται και ανταμοίβεται, και εν των πνεύματι άλλωστε τούτω δεν παρελείψαμεν ν’ αναφέρωμεν πάσαν παρομοίαν χειρονομίαν αφορώσα τας εν Αλβανία επιχειρήσεις.»

    [Σημ.: Ασφαλώς το «δεν σπεύδει» αποτελεί λάθος διατύπωση. Το σωστό είναι «και σπεύδει να το αναφέρη …]

    Ηλία καταλαβαίνεις ή δεν καταλαβαίνεις το τι λέει ο Στρατηγός Καθενιώτης; Η γνώμη μου είναι ότι δεν καταλαβαίνεις.

    Ο Στρατηγός Καθενιώτης λέει δύο σημαντικά πράγματα:

    Πρώτο: Ο οιοσδήποτε βαθμοφόρος (από τον απλό Στρατιώτη μέχρι τον Αρχιστράτηγο) που δεν εκτελεί την εντολή που έλαβε, ή την εκτελεί μετά μεμψιμοιρίας και διαμαρτυριών, διαπράττει ανυποταξία.

    Το καταλαβαίνεις ή δεν το καταλαβαίνεις αυτό;

    Δεύτερο: Όταν ένας βαθμοφόρος και μάλιστα ανώτερος είναι βέβαιος ότι η εντολή που έλαβε είναι επιβλαβής στην ΕΠΙΤΥΧΙΑ του ΣΚΟΠΟΥ και σπεύδει να το αναφέρει εγκαίρως δεν διαπράττει ανυποταξία αλλά έργο φωτεινής πρωτοβουλίας.

    Ο Στρατηγός Καθενιώτης είναι πρόδηλο ότι ομιλεί περί αναφοράς και όχι για άρνηση εκτέλεση της εντολής. Και βεβαίως αναφέρεται στη περίπτωση που ο διατασσόμενος να εκτελέσει μία εντολή διαπιστώνει (είναι βέβαιος) ότι η εκτέλεση της εντολής δεν θα οδηγήσει στην επίτευξη του σκοπού, αλλά θα βλάψει την επιχείρηση. Και ασφαλώς δεν προτρέπει τον οποιοδήποτε βαθμοφόρο να αρνηθεί να εκτελέσει την εντολή που έλαβε επειδή η εκτέλεση της θα προκαλέσει απώλειες στη δύναμη του.

    Ηλία αντιλαμβάνεσαι πιο είναι το ελεεινό σε αυτή την ιστορία;

    1) Ότι χρησιμοποιείς λάθος τα στοιχεία που επικαλείσαι.

    2) Ότι ενώ προσπαθείς να «αθωώσεις» τον Πλαστήρα που αρνήθηκε ευθέως να επιτεθεί κατά του Ακτσάλ Νταγ «για να μη κάψει του Ευζώνους του» (την ίδια ώρα καίγονταν δίπλα του οι στρατιώτες της V Μεραρχίας), κάνεις «γαργάρα» το ότι ο Πλαστήρας (ως ο Αρχηγός της «Επαναστάσεως» και αδιαμφισβήτητος Αρχηγός του κράτους) έστειλε στο στρατοδικείο τον Ανδρέα για ανυποταξία ενώπιον του εχθρού. Ο οποίος Ανδρέας [ο διοικητής του Β’ Σώματος Στρατού στις επιχειρήσεις του Καλέ Γκρότο] είχε πολλούς λόγους να μη μπορεί να επιτεθεί. Και ένας από αυτούς ήταν ότι το Β΄ Σώμα στερούταν πυρομαχικών και δεν ανεφοδιαζόταν με πυρομαχικά. Πράγμα που το γνώριζε πολύ καλά ο Πλαστήρας, αφού η ΧΙΙΙ Μεραρχία στην οποία ανήκε, είχε «ξεμείνει» από πυρομαχικά από τις 15 Αυγούστου (αν δεν με απατά η μνήμη μου) και εφοδιάστηκε με κάποια ελάχιστα πυρομαχικά από τις V και ΙΧ Μεραρχίες του Β΄ Σ.Σ.. Αυτά τα γράφει η επίσημη ιστορία του Ελληνικού Στρατού στηριζόμενη σε τεκμήρια που υπάρχουν στο αρχείο της ΔΙΣ.

    Σου έγραψα Ηλία ότι σε αυτό το ιστολόγιο δεν θα ανοίξουμε διάλογο για το αν πρέπει να εκτελούνται ή να μην εκτελούνται οι στρατιωτικές εντολές. Και τούτο επειδή για μας στο ΒΕΛΙΣΑΡΙΟΣ, (δηλαδή τον Βελισάριο, τον Κλεάνθη και την ταπεινότητά μου) αποτελεί «δόγμα» ότι το αξιόμαχο του Στρατού στηρίζεται στην πειθαρχία και η πειθαρχία στηρίζεται στην υπακοή άνευ αντιλογίας του κάθε στρατιωτικού, ανεξαρτήτως βαθμού και τίτλου, στους ανωτέρους του.

    Ηλία αν έχεις να συνεισφέρεις κάτι σοβαρό και τεκμηριωμένο στο κείμενο για τον Συνταγματάρχη Πλαστήρας έχει καλώς και είναι ευπρόσδεκτο. Διαφορετικά μην επανέλθεις.

  4. Κ/Δ ΚΒ says:

    Έχω μία απορία. Υποτίθεται ότι ο Πλαστήρας αρνούμενος να εκτελέσει μετωπική επίθεση εν μέσω ημέρας, ζήτησε -σύμφωνα με 2 εκδοχές υποστηρικτών του- είτε την διενέργεια νυκτερινής επίθεσης, είτε την εκτέλεση υπερκερωτικού ελιγμού. Όμως τίποτε από αυτά τα 2 δεν έγιναν, ενώ σύμφωνα με την λογική και τα άνω περιγραφόμενα ως προς την καλώς εννοουμένη πρωτοβουλία, αν ο Πλαστήρας αρνούμενος να εκτελέσει, εξέθετε την γνώμη του για τις 2 εναλλακτικές, η διοίκηση δεν θα του αρνείτο την υιοθέτηση κάποιας από τις 2. Άλλωστε η διοίκηση δίδει την γενική διαταγή και εναπόκειται στον εκτελούντα να προσδιορίσει τον τρόπο με τον οποίο θα επιτευχθεί ο σκοπός. Οπότε η σκέψη οδηγείται στο ότι ο Πλαστήρας αρνήθηκε να εκτελέσει γενικώς, ή μιλώντας για υπερκερωτικό ελιγμό, εννοούσε την δράση της V ΜΠ.

    Σε σχέση με τα γραφόμενα του ilias για τις πολεμικές επιχειρήσεις του 1941. Η ανάθεση στην V ΜΠ της επίθεσης προς κατάληψη της Τρεμπεσίνας, ήταν σίγουρα μια πολύ επικίνδυνη αποστολή. Ωστόσο, η διαταγή δεν εξεδόθη επειδή η διοίκηση ασυλλόγιστα επιζητούσε την προώθηση των μονάδων εμπρός. Μόλις πριν λίγο είχε καταληφθεί η στενωπός της Κλεισούρας, την οποία επιχείρησαν οι ιταλικές δυνάμεις να καταλάβουν με αντεπίθεση από την Τρεμπεσίνα και δυνάμεις τεθωρακισμένων από την οδό προς Τεπελένι. Συνεπώς, έπρεπε οπωσδήποτε να καταληφθεί η Τρεμπεσίνα ώστε να μην αποτελεί αυτή ορμητήριο για τους Ιταλούς και να αποτελέσει φραγμό στα πλευρά της κύριας οδικής αρτηρίας προώθησης του Β΄ ΣΣ. Διαφορετικά ενδεχόμενη απώλεια της Κλεισούρας δημιουργούσε επικίνδυνη σφήνα μεταξύ Α΄ και Β΄ ΣΣ. Η XVII ΜΠ χρησιμοποιήθηκε αργότερα στις επιχειρήσεις κατά του Σεντέλι (λίγο πριν την εαρινή ιταλική επίθεση), προκειμένου να ικανοποιηθεί ο πολιτικός σκοπός που είχε θέσει η κυβέρνηση και το επιτελείο (κατάληψη Τεπελενίου). Η IV ΜΠ δεν χρησιμοποιήθηκε σε αυτές τις επιχειρήσεις. Από που τεκμαίρεται ότι η ταλαιπωρία και οι υψηλές απώλεις της V ΜΠ στις επιχειρήσεις της Τρεμπεσίνας, ήταν τα αίτια της «διάλυσης» κατά την υποχώρηση;

  5. Ανώνυμος says:

    «Τέλος, διατυπώνεται μία παράδοξη αντίληψη ότι «η πειθαρχία δεν είναι εξ ίσου δεσμευτική στους ανωτάτους βαθμούς όπως σε όλους τους υπολοίπους. Οι στρατηγοί δικαιούνται, εκ του βαθμού τους, να έχουν άποψη και να διαφωνούν, και τελικώς να μην εκτελούν διαταγές κατά την κρίση τους». Προφανώς πρόκειται περί άγνοιας και παρανοήσεων κάποιας θυμοσοφίας λοχαγού εν ώρα χαλάρωσης.»
    Η συνομιλία που καταγραφεται εδω (αν η καταγραφη ειναι ακριβης) δειχνει πως δεν προκειται για παρανοηση θυμοσοφιας.
    Γενικωτερα ειστε βεβαιοι πως η πειθαρχια, με το νοημα που της διδετε, εχει εφαρμογη στους σημερινους δυτικους στρατους;

  6. ΔΔ says:

    Κύριε Λουμιώτη
    Συγχαρητήρια για το άρθρο σας. Με συγκίνησε.Ο παππούς μου πολέμησε στην Μικρασιατική εκστρατεία με το 26 Σύνταγμα πεζικού υπό τον αντισυνταγματάρχη Δημήτριο Καλιαγκάκη. Έλεγε πως ο Πλαστήρας τους πρόδωσε και μου φαινόταν παράξενο.
    Όταν έφθασαν στα παράλια ο Πλαστήρας ρωτούσε να μάθει με αγωνία εάν ο Καλιαγκάκης ηταν ζωντανός.
    Ο Καλιαγκάκης ηταν εξαίρετος αξιωματικός και άνθρωπος. Μετεκπαιδευθής στη Γαλλία.
    Κάποτε ρωτήθηκε εάν ηταν με το Βασιληά η τον Βενιζέλο και απήντησε: Εγώ είμαι στρατιώτης της πατρίδας.

  7. @Ανώνυμος, 29 Μαΐου 2019 στο 09:08

    Ναι, είμαστε απολύτως βέβαιοι ότι η πειθαρχία «με το νόημα που της δίνουμε» έχει εφαρμογή στους σημερινούς δυτικούς στρατούς – που δεν έχουν διαλυθεί. Ένας βασικός λόγος διάλυσης πολλών δυτικών στρατών είναι η χαλάρωση της πειθαρχίας. Οι «σημερινοί δυτικοί στρατοί» είναι διαφορετικά πράγματα: ο αμερικανικός και ο βρετανικός στρατός δεν έχουν καμία σχέση με τον γερμανικό, π.χ., ή με τον ολλανδικό στρατό. Οι τελευταίοι αυτοί δεν θεωρούνται αξιόμαχοι από κανέναν παρατηρητή, κι ένας βασικός λόγος είναι η χαλάρωση της πειθαρχίας. Από την άλλη, στον αμερικανικό και στον βρετανικό στρατό (και πάλι ενδεικτικά), που παραμένουν στρατιωτικοί οργανισμοί και όχι κρατικές υπηρεσίες με σκοπό να υποστηρίζουν την εσωτερική ζήτηση βιομηχανικών προϊόντων, η πειθαρχία είναι «στρατιωτική». Και φυσικά, αυτό ισχύει επειδή ακριβώς ο γερμανικός και ο ολλανδικός στρατός δεν πρόκειται (στο προβλεπτό μέλλον) να πολεμήσουν. Εάν τεθεί τέτοιο θέμα, μπορείς να είσαι απολύτως βέβαιος ότι η πειθαρχία θα «σφίξει» μονομιάς· για την ακρίβεια, η πρώτη ένδειξη ότι η Γερμανία φοβάται ότι μπορεί να πολεμήσει θα είναι η ενίσχυση της πειθαρχίας του στρατού της.

    Κατά δεύτερον, βασικός λόγος χαλάρωσης της πειθαρχίας του ΕΣ κατά τη δεκαετία του ’80 και του ’90 (απ’ όπου το παράδειγμα), όπως κι επί χούντας, ήταν η νοσηρή πολιτικοποίηση των ΕΔ. Το παράδειγμα που παραθέτεις είναι χαρακτηριστικό: οι δύο εμπλεκόμενοι έχουν «ανακληθεί» στο στράτευμα μετά την αποστρατεία τους. Είναι γνωστοί κομματικοί παράγοντες, ο ένας επίσημα (συμμετείχε στην… Κεντρική Επιτροπή του ΠΑΣΟΚ), ενώ ο άλλος ήταν… απλός κομματάρχης του ΠΑΣΟΚ στις ΕΔ. Είναι προφανές ότι η αίσθηση πειθαρχίας των δύο υφίσταται τουλάχιστον «σύγχυση», όπως ακριβώς των λοχαγών της χούντας που είχαν πρόσβαση στους… συνταγματάρχες της χούντας, κι όλοι μαζί θεωρούσαν ότι μπορούσαν να αγνοούν τους στρατηγούς των ΕΔ. Προφανώς και συνέβη, και προφανώς και πρόκειται για βαριά στρέβλωση της πειθαρχίας, όχι για «σύγχρονη μετεξέλιξη» της στρατιωτικής πειθαρχίας.

    Τρίτον, και κυριότερον: προφανώς, παρά τις σαφείς, επανειλημμένες και αναλυτικές επεξηγήσεις, δεν μπορεί να καταστεί κατανοητό το τι έκανε ο Πλαστήρας στο Ακτσάλ: Δέχτηκε μια ευθεία διαταγή, εν πολέμω, ενώπιον του εχθρού, και αρνήθηκε ρητά και ξεκάθαρα, να την εκτελέσει. (Κι επειδή δεν φαίνεται να είναι κατανοητό: το ότι η διαταγή ήταν επιχειρησιακά ορθή και ότι η άρνηση του Πλαστήρα προκάλεσε υψηλότατες απώλειες στη Στρατιά και την έθεσε σε θανάσιμο κίνδυνο από τον οποίον την έβγαλαν άλλες μονάδες με άφθονο αίμα, είναι σημαντικά αλλά δευτερεύοντα μπροστά στην απείθια.) Παραθέτεις έναν διάλογο από τη νύχτα των Ιμίων. Μπορείς να επισημάνεις το σημείο στο οποίο κάποιος αρνείται να εκτελέσει διαταγή επιχειρήσεων; Ούτε κατά διάνοια. Η «διάλυση» είχε επέλθει μέχρι του σημείου που ο Νικολαΐδης απαντά στον Λυμπέρη σε ανοίκειο ύφος όταν ερωτάται για το εάν οι δυνάμεις της ΔΕΔ είναι σε θέση να καταλάβουν τα Ίμια χωρίς να ισχύουν ορισμένες προϋποθέσεις. Υπάρχει κάποια συναίσθηση του πόσο απέχει αυτό (καθ’ εαυτό απαράδεκτο) από άρνηση εκτελέσεως διαταγής, εν πολέμω κι ενώπιον του εχθρού; Μπορεί, καθ’ ότι «φιλαράκια» στα κομματικά γραφεία, να έχουν κάπως χάσει την αίσθηση σεβασμού της ιεραρχίας, αλλά άρνηση εκτελέσεως διαταγής, ακόμη κι ο Νικολαΐδης θα ζοριζόταν να διαπράξει.

    Προφανώς δεν έχει γίνει κατανοητό τι ακριβώς έκανε ο Πλαστήρας στο Ακτσάλ, κι αυτό είναι εντυπωσιακό.

  8. Κ/Δ ΚΒ says:

    Νομίζω ότι είναι προφανές πως ο Λυμπέρης ζητά εκτίμηση από τους υφισταμένους του, βάσει της οποίας και θα αποφασίσει. Δεν εξέδωσε διαταγή στον Νικολαΐδη.

  9. Konstantinos Travlos says:

    Νομίζω ότι το πρόβλημα είναι απλό. Εδώ έχουμε δυο πράγματα. Ένα αντικειμενικό γεγονός, την απείθεια, και μερικές υποκειμενικές απόψεις αν ήταν κακή η καλή και τι επιπτώσεις είχε. Ως προς το πρώτο νομίζω ότι όλοι συμφωνούμε ότι ο Ταξίαρχος απέδειξε την πραγματικότητα του γεγονότος. Ως προς το δεύτερο, οι συζητήσεις μας δεν θα το λύσουν. Το πρόβλημα εκεί δεν είναι ποια γνώμη είναι σωστή, είναι ότι το πρέπον όργανο για να αποφασίσει κάτι τέτοιο σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο, η ΕΔΕ τουλάχιστον, δεν συνεκλιθη. Και δεν συνεκλιθη λόγω κακοδαιμονίας ενός πελατειακού στρατεύματος στα πλαίσια μιας πελατειακής κοινωνίας (το πολιτικοποιημένο για εμένα δεν είναι τόσο θέμα. Όλοι η στρατοί είναι πολιτικοποιμενοι σε διάφορους βαθμούς, το ερώτημα είναι αν είναι πελατειακοί οργανισμοί). Το παράδειγμα του Πλαστηρα εγείρει το ερώτημα αν στο μέλλον κάποιος άλλος Πλαστήρας κάνει το ίδιο.

    Οι ερμηνείες για τα αίτια και αποτελέσματα μιας απόφασης πάντα θα διίστανται. Ούτε καν η ΕΔΕ η το στρατοδικείο δεν τα λύνει αυτά (ακόμα τσακώνονται ιστορική αν την μάχη του Κοννινκρατζ την έχασε ο Μπενεντεκ με το «σχέδιο» επιχειρήσεων, ή ο Μολλιναρη και Φεστετιτς όταν επιτεθήκαν παρά της διαταγές στο δάσος Σβιμπ. Το θέμα είναι ότι 18667 έγινε ΕΔΕ που πήρε μια απόφαση υπέρ τον δεύτερων. Το θέμα όμως είναι ότι έγινε ΕΔΕ). Το ερώτημα είναι ότι πρέπει να υπάρχει και ακολουθηθεί μια διαδικασία που μεσοπρόθεσμα (στην διάρκεια τον επιχειρήσεων) θα δώσει μια αίσθηση πειθαρχίας στο σώμα. Νομίζω ότι το νόημα δεν είναι αν ο Πλαστήρας έκανε κάλος η κακός. Για να πω την αλήθεια ούτε καν η απείθεια του (πέρα από ένα ιστορικό επίπεδο). Το θέμα είναι γιατί ο στρατός της εποχής εκείνης του επέτρεψε να ξεφύγει έστω και της ανάγκης επεξήγησης, και έχουμε λογούς να φοβόμαστε το ίδιο σήμερα.

    Με σεβασμό
    Κών. Τραυλός

  10. Ανώνυμος says:

    @Βελισαριος 30 Μαΐου 2019 στο 14:26,
    Ο κ. Λουμιώτης έχει τεκμηριώσει την απείθεια Πλαστήρα, η ερώτηση μου δεν είναι μια έμμεση υποστήριξη των ενεργειών του Πλαστήρα, αλλά απλά μια ερώτηση για τη σημερινή κατάσταση.
    Στην ερώτηση αυτή απαντήσατε και σας ευχαριστώ γι᾿ αυτό.
    Διατηρώ μια επιφύλαξη για την έγκαιρη επάνοδο της πειθαρχίας αν χρειαστεί.

  11. ἔφεδρος πυροβολητής says:

    κ.Κωνσταντῖνο Τραυλό: ἀνακρίσεις ἔγιναν,καταθέσεις δόθηκαν,Γιά μη συμμόρφωση σε διαταγές τον Αύγουστο του 1922 προτάθηκε η παραπομπή του σε στρατοδικείο διότι ,σύμφωνα με την ανακριτική επιτροπή, προέκυψαν σοβαρά στοιχεία,επί τη βάσει των οποίων δέον να στηριχθή κατηγορία προς ποινική δίωξίν του. Το στρατοδικείο δεν έγινε διότι ήδη τον Σεπτέμβριο ο Πλαστήρας έκανε κίνημα και όρισε δική του κυβέρνηση. Μήπως ἔγινε τό ἴδιο καί γιά τά γεγονότα τοῦ 1921?

  12. Konstantinos Travlos says:

    Καλημέρα και καλό μήνα κύριε πυροβολητή. Σε προηγούμενες αναρτήσεις είτε του κυρίου Ταξιάρχου είτε κάποιου άλλου συνομιλητή προτάθηκε η υπόθεση ότι το αίσθημα ευφορίας από την νίκη οδήγησε σε αποφαση να μην ερευνηθεί περαιτέρω το θέμα. Πέρα από αυτό δεν γνωρίζω κάτι βαθύτερο για πω. Θα επιμείνω ότι η ουσία του θέματος δεν είναι το γιατί δεν έγινε ή έγινε κάτι αλλά το γιατί και κυρίως το πως έβλεπαν τα κίνητρα οι εμπλεκόμενοι. Σε έναν στρατό με επαγγελματικό πνεύμα οι αξιωματικοί εμπιστεύονται ότι οι οποίες αποφάσεις της ιεραρχίας έχουν κριτήριο την ενίσχυση του ήθους του στρατεύματος. Σε έναν πελατειακό στρατό όλα ανάγονται σε προσωπικά/ φατρίας κριτήρια και οδηγούν σε κάθε είδους δράση για ακύρωση τούς.

    Με Σεβασμό Κωνσταντίνος Τραυλός

  13. ἔφεδρος πυροβολητής says:

    κ.Κωνσταντὶνο Τραυλό : καλημέρα καί σέ σένα.Θίγεις ἀκριβῶς τήν οὐσία τοῦ προβλἠματος : πελατειακές σχέσεις καί φατρίες.Ὁ Πλαστῆρας διακινοῦσε μνημόνια καί ἦταν σέ συνεχή ἐπαφή μέ τούς λιποτάκτες καί λοιπούς ἀμυνῖτες τῆς Κωνσταντινούπολης,γνωστό τοῖς πᾶσι.Κάποιοι ἀνώτεροί του ἴσως παρέβλεψαν τόν στρατιωτικό κώδικα ἀπό ὁμοιδεατισμό,συμπάθεια ἤ καί φόβο γιά τήν καριέρα τους σέ μελλοντική στροφή τῆς καταστάσεως(πού ἔγινε καί ἴσως ἦταν καί ἐνήμεροι ).
    ΥΓ.τό πυροβολητής μοῦ εἶναι ἀρκετό καί πολύ τιμητικό,μπορεῖς νά παραλείπης τό κύριε.
    Σέ
    χαιρετῶ

  14. ἔφεδρος πυροβολητής says:

    Ἐγείρονται ἀπορίες γιά τήν πειθαρχία τῆς Στρατιᾶς Μικρᾶς Ἀσίας :Φαινόμενο ἀνυπακοῆς παρεμφερές ἦταν καί ἡ ἀδράνεια-ἀνυπακοή τοῦ συν/χη Ψάρρα σέ διαταγή ἐπίθεσης τήν 28η Δεκεμβρίου 1920.Παρομοίως δοκιμάσθηκαν τά διπλανά ἀποσπάσματα,παρομοίως δέν ἔγινε ΕΔΕ.

  15. Αρματιστής says:

    Προς έφεδρο πυροβολητή,

    Κατά τη διάρκεια της Μ.Ε. υπήρξαν προβλήματα ανυπακοής και ανυποταξίας ενώπιον του εχθρού, που γενικεύθηκαν κατά τον Αύγουστο του 1922, αλλά κανένας δεν δικάστηκε. Ούτε κατά τη διάρκεια της Εκστρατείας, αλλά ούτε και μετά την αποχώρηση από τη Μ.Α. και τούτο εξ αιτίας της σιωπηρής αμνηστίας που παραχώρησε η επανάσταση των Πλαστήρα και Γονατά σε όλες τις καραμπινάτες περιπτώσεις εγκατάλειψης θέσεως και ανυποταξίας που είχαν σαν συνέπεια την επιταχυνόμενη διάλυση της Στρατιάς συγχωρέθηκαν.

    Γράφει επί τούτου ο πρόεδρος της Ανακριτικής Επιτροπής Επιχειρήσεων Μ. Ασίας Στρατηγός Κ. Μαζαράκης Αινιάν: «Επικρατούσε βέβαια πνεύμα γενικής αμνηστίας και τα Στρατοδικεία αδιάκριτα πια, εξέδιδαν αθωωτικές αποφάσεις σε όλες τις υποθέσεις που δίκαζαν. …»

    Και πως μπορούσε να γίνει διαφορετικά όταν οι συναρχηγοί της επανάστασης ελέγχονταν και αυτοί; Και όχι μόνο. Π.χ. ο διοικητής του 1/38 Συντάγματος Ευζώνων που «πρόδωσε» δύο φορές το διοικητή του Στρατηγό Φράγκο, εγκαταλείποντας το Τουκλού Τεπέ και στη συνέχεια το Τσορούμ Νταγ χωρίς να προβάλει αντίσταση, γενόμενος έτσι ένας από τους υπεύθυνους της καταστροφής της Ομάδας Τρικούπη (βασικός υπεύθυνος της οποίας ήταν ο Τρικούπης) και της επιταχυνόμενης διάλυσης της Στρατιάς, συμμετείχε στην επονομαζόμενη επανάσταση του Πλαστήρα έχοντας σαν αποστολή να συλλάβει τον Στρατηγό Φράγκο. Ο διοικητής του 31 Συντάγματος , αυτό που υπέστη τον αιφνιδιασμό στην Ορτάντζα (έχουμε γράψει για αυτό το επεισόδιο, που εμμέσως είχε και ρόλο στην Καταστροφή) ανέλαβε φρούραρχος Αθηνών.

    Ο Συνταγματάρχης Γ. Ψάρρας ήταν ένας εξαιρετικά ικανός αξιωματικός και για το επεισόδιο που αναφέρεις δεν αρνήθηκε να επιτεθεί, άλλωστε συμμετείχε στην όλη επιθετικής ενέργεια προς την Κοβαλίτσα, αλλά δεν ενήργησε από την Ποριά προς την Κοβαλίτσα, αναφέροντας στη συνέχεια δυσκολίες στη μετακίνηση του Πυροβολικού λόγω του ορεινού του εδάφους. Δεν προσπαθώ να δικαιολογήσω τον εν λόγω αξιωματικό δεδομένου ότι δεν διαθέτω στοιχεία περισσότερα από αυτά που αναφέρει η ΔΙΣ. Για να έχει κάποιος λόγο στο ζήτημα θα πρέπει να μελετήσει τις εκθέσεις Πεπραγμένων του 22 Συντάγματος [του οποίου ήταν διοικητής από το καλοκαίρι του 1920 μέχρι και τις 13 Αυγούστου 1922 που τραυματίστηκε κατά την αντεπίθεση για την ανακατάληψη του Τηλκί Κηρί Μπελ, πράγμα που καταδίκασε και την επιχείρηση σε αποτυχία], της VII Μεραρχίας και του Συνταγματάρχη Σαρηγιάννη για την επιθετική αναγνώριση του Δεκεμβρίου.

    Εκείνο όμως που διαφοροποιεί την εικαζόμενη ανυπακοή του Ψάρρα από αυτές του Πλαστήρα, είναι ότι ο Συνταγματάρχης Ψάρρας αν και ικανότατος αξιωματικός, αν και τραυματισθείς στη μάχη, επειδή ήταν ένας πραγματικός πολέμαρχος που ηγείτο των ανδρών του, ούτε ηρωοποιήθηκε, ούτε αγιοποιήθηκε. Το όνομά του παραμένει άγνωστο και η φωτογραφία του δεν παραδίδεται στους επισκέπτες της 1ης Στρατιάς. Κανένας μύθος δεν γράφτηκε για αυτόν τον αξιωματικό που ή δράση του ήταν ανώτερη παρασάγγας αυτής του Πλαστήρα.

  16. ἔφεδρος πυροβολητής says:

    Πρός ἀρματιστή.Διαφωνῶ ὡς πρός τό εἰκαζόμενη:»μετά τήν λήξιν τοῦ ἀγῶνος ἐλήφθη ἀναφορά τοῦ ἀποσπάσματος Ψάρρα,ἀναφέροντος ὅτι δέν ἐξετέλεσε τήν διαταγήν τῆς Μεραρχίας,διότι ἐάν ἐπεχείρει νά κατέλθη τῶν ὑψωμάτων τῆς Ποριᾶς,θά ἐξετίθετο εἰς σοβαρόν κίνδυνον καί τό πεδινόν πυροβολικόν θά ἔχανε πολύτιμον χρόνον,διαβαῖνον ἔδαφος λίαν δύσβατον».Ἡ ἐκστρατεία στήν Μικρά Ἀσία τόμος τρῖτος,Ἐπιθετικαί ἐπιχειρήσεις Δεκεμβρίου 1920-Μαρτίου 1921,σελ.71,ΔΙΣ.Μετά τήν λήξιν…….
    Χωρίς πρόθεση νά ἀγνοήσω τήν δράση κάθε στρατιώτη,νομίζω πώς ,κατά τά ἀνωτέρω περί Πλαστῆρα ἀναλυθέντα καί ὅπως παρουσιάζει ἡ ΔΙΣ τά γεγονότα,ἡ ἀδυναμία ἐκτελέσεως τῆς διαταγῆς καί οἱ λόγοι,ἔπρεπε νά ἀναφερθοῦν στόν ἀνώτερο ἐκείνη τήν ὧρα πού διαπιστώθηκαν.

  17. Αρματιστής says:

    Δεν διαφωνώ. Έτσι ακριβώς είναι. Δίπλα σε αυτό που αναφέρεις είχα συμπληρώσει πριν πολλά χρόνια «άρνηση εκτέλεσης διαταγής».

    Θα ήθελα όμως να διαβάσω την Έκθεση Σαρηγιάννη για την επιθετική αναγνώριση (την έχω αλλά δεν τη βρίσκω) για να δω τι ακριβώς λέει, δεδομένου ότι ο Σαρηγιάννης ήταν αυτός που στο όνομα του Αρχιστράτηγου διεύθυνε τις επιχειρήσεις.

  18. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    Για τα στελέχη του ελληνικού στρατού της εποχής, πρόβλημα δεν ήταν απλώς οι πελατειακές σχέσεις αλλά η πολιτικοποίηση. Ώς ένα βαθμό αυτό ήταν εγγενές χαρακτηστικό του σώματος των Αξιωματικών εκ γενετής του, (βλέπε την σχετική ανάλυση στο ιστολόγιο) αλλά από τον Εθνικό Διχασμό η κατάσταση ριζοσπαστικοποιήθηκε. Για ορισμένους αξιωματικούς η ΄΄σωτηρία του έθνους΄΄ ήταν και αυτή μια βασική αποστολή τους.

  19. ἔφεδρος πυροβολητής says:

    πρός Ἀρματιστή: θά ἦταν πολύ ἐνδιαφέρουσα ἡ ἀνάγνωση τῆς ἐκθέσεως Σαρηγιάννη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s