Η προβληματική δράση του Συνταγματάρχη Νικολάου Πλαστήρα κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος ΙΙβi

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Η διεξαγωγή της μάχης στο Κέντρο Αντιστάσεως Καμελάρ στις 13 Αυγούστου 1922 υπό την ευθύνη του Συνταγματάρχη Ν. Πλαστήρα

ΣΥΝΟΨΗ

Στο παρόν Μέρος ΙΙβi του κειμένου παρουσιάζεται και αναλύεται η μάχη στο Κέντρο Αντιστάσεως (εφεξής Κ.Α.) Καμελάρ του Τομέα της IV Μεραρχίας  —από τη 10η μέχρι τη 16η ώρα της 13ης Αυγούστου 1922—  υπό την ευθύνη του Συνταγματάρχη Ν. Πλαστήρα, διοικητή του Μικτού Αποσπάσματος ΧΙΙΙ Μεραρχίας.

Η παρουσίαση της μάχης για το διάστημα 1000-1600 ώρα στο δεξιό της IV Μεραρχίας και η ανάλυση όλων των αναφερομένων γεγονότων γίνεται με βάση την Έκθεση Πλαστήρα και υπό το φως σημαντικών πληροφοριών που προέρχονται από όλες τις διαθέσιμες πρωτογενείς πηγές για τη μάχη, όπως οι εκθέσεις ή οι καταθέσεις άλλων στρατιωτικών διοικητών που από θέσεις ευθύνης βρίσκονταν στο πεδίο της μάχης, ως επίσης και -σε ό,τι αφορά τις ενέργειες των Τουρκικών δυνάμεων- από τα αναφερόμενα στην επίσημη Τουρκική στρατιωτική ιστορία,. Τα δεδομένα παρουσιάζονται με λεπτομέρεια κι εν συνεχεία αναλύονται διεξοδικά.

Από την ανάλυση προκύπτει ότι η Έκθεση Πλαστήρα χαρακτηρίζεται από αντιφάσεις, αοριστία, κενά, απόκρυψη γεγονότων και άλλων κρίσιμων συμβάντων της μάχης. Ο λόγος που αυτό συμβαίνει είναι ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας απέφυγε επίμονα να εκτελέσει την αποστολή που του είχε ανατεθεί, προφασιζόμενος ήσσονος σημασίας εξελίξεις, και ταυτόχρονα αποκρύπτοντας συστηματικά από την IV Μεραρχία τη μη εκτέλεση της διαταγής που του εδόθη. Από την έκθεσή του λείπουν κεντρικά στοιχεία της μάχης, όπως ο εχθρός και οι εχθρικές ενέργειες, με αποτέλεσμα να αμφισβητείται η παρουσία του στο ύψωμα Καλετζίκ όπου διεξαγόταν η κύρια αμυντική μάχη. Γενικά εγείρονται ερωτηματικά σχετικά με το πού βρισκόταν κατά τη διάρκεια της μάχης ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας και εάν διεύθυνε τη μάχη. Τέλος, από τα γεγονότα προκύπτει ότι στην έκθεσή του, ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας καταφέρεται αδικαιολόγητα σε βαθμό συκοφαντικό- εναντίον του 35ου Συντάγματος και ειδικότερα κατά του Ι/35 Τάγματος, παρά το γεγονός ότι το τελευταίο ήταν που έφερε, ηρωικά, το βάρος της άμυνας του Κέντρου Αντιστάσεως Καμελάρ.

Παρεμπιπτόντως, τόσο από την ίδια την έκθεση όσο και από τις υπόλοιπες πρωτογενείς πηγές προκύπτει άμεσα ότι η μάχη δεν έχει σχέση με την απόδοσή της σε πολλά, περισσότερο ή λιγότερο «σοβαρά» βιβλία, από την «ημιεπίσημη» προπολεμική Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια μέχρι δημοφιλείς βιογραφίες του Πλαστήρα.

Το κείμενο είναι δύσκολο και μεγάλο. Για αυτό το λόγο θα δημοσιευτεί σε δύο συνέχειες με απόσταση λίγων ημερών μεταξύ των δύο δημοσιεύσεων. Η παρούσα πρώτη δημοσίευση (Μέρος ΙΙβi) περιλαμβάνει το «ιστορικό» μέρος, δηλαδή τα αναφερόμενα στις διάφορες πρωτογενείς πηγές, η δε δεύτερη δημοσίευση (Μέρος ΙΙβii) θα περιλαμβάνει την ανάλυση (σχολιασμό) του «ιστορικού», τις διαπιστώσεις και τα συμπεράσματα. 

ΓΕΝΙΚΑ

Όπως ήδη έχει αναφερθεί στο Μέρος ΙΙα του κειμένου μας, η περιγραφή της μάχης στο  Κ.Α. Καμελάρ μετά την 10η ώρα της 13ης Αυγούστου είναι εξαιρετικά δυσχερής εξ αιτίας κυρίως των κενών και των αοριστιών στην  Έκθεση Πεπραγμένων του Μικτού Αποσπάσματος ΧΙΙΙ Μεραρχίας (Απόσπασμα Πλαστήρα), που αποτελεί και το βασικό κείμενο που διαπραγματεύεται την αναφερόμενη μάχη, από την ώρα 1000 της 13ης Αυγούστου μέχρι και την επομένη ημέρα που το Κ.Α. Καμελάρ καταλήφθηκε από τους Τούρκους.

Προκειμένου να κατανοηθούν τα όσα θα αναφερθούν στο παρόν Μέρος ΙΙβi του κειμένου αναφορικά με τη δράση του Αποσπάσματος Πλαστήρα απαιτούνται:

  • Η ύπαρξη μίας σχετικής αντίληψης του χώρου του πεδίου της μάχης. Προς τούτο είναι απαραίτητη η μελέτη στου Σχεδιαγράμματος υπ’ αριθμό 8 του παρόντος Μέρους ΙΙβi του κειμένου σε συνδυασμό με το Σχεδιάγραμμα υπ’ αριθμό 3 του Μέρους ΙΙα.
  • Η ύπαρξη μίας γενικής γνώσης των όσων έχουν αναφερθεί στο Μέρος ΙΙα του κειμένου.
  • Η μέλετη του παρόντος Μέρους ΙΙβi του κειμένου με τη βοήθεια των σχεδιαγραμμάτων 8-12.

Η κατανόηση των διαλαμβανομένων στο κείμενο χωρίς τη χρήση των σχεδιαγραμμάτων του κειμένου είναι δυσχερής και τούτο επειδή είναι αδύνατο να αντιληφθεί ο οιοσδήποτε και ειδικά ο μη στρατιωτικός το πού βρίσκονταν οι δυνάμεις που υπήρχαν στο Κ.Α. Καμελάρ πριν την Τουρκική επίθεση, το που εγκαταστάθηκαν οι ενισχύσεις που έφθασαν σε αυτό μετά τη 10η ώρα της 13ης Αυγούστου, καθώς και οι κατευθύνσεις επί των οποίων ενεργούσαν οι Τουρκικές δυνάμεις. Η χρήση της κλίμακας που υπάρχει σε κάθε σχεδιάγραμμα θα διευκολύνει έτι περισσότερο την κατανόηση των σημαντικότερων ζητημάτων.

Σχεδιάγραμμα 8: Παρουσιάζονται: α) Τα κύρια εδαφικά σημεία στο προς το νότο στραμμένο σκέλος της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ.  β) Οι επιτιθέμενες Τουρκικές Μεραρχίες κατά του μετώπου των Ι και IV Ελληνικών Μεραρχιών και η προσαρμογή της Κυρίας Τουρκικής Προσπάθειας κατά του Κέντρου Αντιστάσεως Καμελάρ και του υφιστάμενου κενού μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών κατά των οποίων επιτέθηκαν οι 5η, 11η και 23η Τουρκικές Μεραρχίες υποστηριζόμενες από τα πυρά 78 πυροβόλων διαφόρων διαμετρημάτων. γ) Οι επιτευχθείσες υπό των Τούρκων διαρρήξεις στην Ελληνική αμυντική τοποθεσία μέχρι τη 10η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου.  δ) Η εγκατάλειψη του Τηλκί Κηρί Μπελ από τους υπερασπιστές του. ε) Η διατήρηση στα Ελληνικά χέρια του Καλετζίκ χάρη στην ηρωική άμυνα του Ι/35 Τάγματος Πεζικού. Περί τη 10η ώρα εντάχθηκε στην άμυνα του Καλετζίκ και το ΙΙ/11 Τάγμα Πεζικού. στ) Η καταθλιπτική υπεροχή του Τουρκικού Πυροβολικού έναντι του αντίστοιχου Ελληνικού. 

Η κύρια προσπάθεια της 1ης Τουρκικής Στρατιάς κατευθύνθηκε κατά του δεξιού της IV Μεραρχίας και του αριστερού της Ι Μεραρχίας —ειδικότερα κατά του μεταξύ των δύο Μεραρχιών υφιστάμενου κενού του Καγιαντιμπί— όπου σε ένα μέτωπο πλάτους 8 περίπου χιλιομέτρων επιτέθηκαν 3 Μεραρχίες Πεζικού υποστηριζόμενες από 72 πυροβόλα διαφόρων διαμετρημάτων.

Τις παραμονές της Τουρκικής επιθέσεως το υφιστάμενο κενό μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών καλύφθηκε εν μέρει με την εγκατάσταση του 3ου Τάγματος του εφεδρικού 4ου Συντάγματος της Ι Μεραρχίας (ΙΙΙ/4 Τάγμα) υπό τον Ταγματάρχη στο οργανωμένο ύψωμα Μπελέν Τεπέ. Μετά την κατάληψη από τους Τούρκους, περί την 0930 ώρα της 13ης Αυγούστου, του υψώματος Μπελέν Τεπέ, το ΙΙΙ/4 Τάγμα υποχώρησε σε μία γραμμή αντερεισμάτων νότια του χωριού Καγιαντιμπί και ενισχύθηκε περί την 10η ώρα από το 2ο Τάγμα του 22ου Συντάγματος Πεζικού της VII Μεραρχίας (ΙΙ/22 Τάγμα) υπό τον Ταγματάρχη Τρικαλιώτη, ο οποίος τέθηκε υπό τις διαταγές του Ταγματάρχη Πρεμέτη (βλέπε Σχεδιάγραμμα 8).

Το σπουδαιότερο έδαφος τακτικής σημασίας στο δεξιό σκέλος της εξέχουσας  του Αφιόν Καραχισάρ ήταν το όρος Κιουτσούκ Καλετζίκ (απλά Καλετζίκ), το οποίο είναι αυτό τούτο το ύψωμα 1710 — κατά τους Τούρκους Ερκμέν 1310. Προς τα ανατολικά του Καλετζίκ βρίσκεται ο Μαύρος Βράχος, ύψωμα όχι ιδιαίτερης τακτικής σημασίας, και ο Πριονοειδής Βράχος, ύψωμα σημαντικής αξίας επειδή συνέδεε το πεδινό τμήμα του αμυντικού Τομέα της IV Μεραρχίας με το ορεινό του Καλετζίκ. Το προς βορρά εκσπώμενο αντέρεισμα του Καλετζίκ καταπίπτει σταδιακά στην περιοχή της στενωπού του χωριού Κιουπρουλού από την οποία διέρχονται ο ποταμός Ακάρ και η σιδηροδρομική γραμμή Σμύρνη – Αφιόν Καραχισάρ (βλέπε Σχεδιάγραμμα 8). Για την κατάληψη του Καλετζίκ συνέκλιναν οι προσπάθειες των  5ης και 11ης Τουρκικών Μεραρχιών, οι οποίες υποστηρίχθηκαν αρχικά από 42 πυροβόλα και μετά την 9η ώρα από 50. Η πτώση του Καλετζίκ θα άνοιγε τον δρόμο στις Τουρκικές Μεραρχίες να προωθηθούν ταχέως προς βορρά επί του μεγάλου ορεινού αντερείσματος που κατέρχεται στη περιοχή των υψωμάτων του Κιουπρουλού —το οποίο θα τους παρείχε και σχετική προστασία από Ελληνικές πλευρικές αντεπιθέσεις— προκειμένου να διαχωρίσουν τις βορείως του Αφιόν δυνάμεις του Α’ Σώματος από αυτές δυτικά του Αφιόν, με αποτέλεσμα όλες οι Ελληνικές δυνάμεις βόρεια του Αφιόν προ του κινδύνου αποκοπής από τις συγκοινωνίες τους θα υποχρεώνονταν να υποχωρήσουν ταχέως και υπό πίεση  προς τα Δυτικά (βλέπε παραπάνω Σχεδιάγραμμα 8). Η πτώση του Τηλκί Κηρί Μπελ δεν θα είχε ανάλογες επιπτώσεις επί του μετώπου του Α΄ Σώματος Στρατού, και τούτο επειδή η προώθηση προς βορρά των εκεί ενεργουσών Τουρκικών δυνάμεων θα εξελισσόταν επί πεδινού εδάφους και θα ερχόταν ενδεχομένως  αντιμέτωπη με τις εφεδρείες του Β’ Σώματος Στρατού που θα έσπευδαν προς την περιοχή της μάχης. Η άποψη αυτή περί της σπουδαίας σημασίας που διέθετε το Καλετζίκ για την άμυνα της εξέχουσας υποστηρίζεται αφ’ ενός μεν από τον όγκο των Τουρκικών δυνάμεων που διατέθηκαν για την κατάληψή του (2 Μεραρχίες και 50 πυροβόλα) και αφ’ ετέρου δε από το ότι μολονότι οι Τούρκοι κατέλαβαν το Τηλκί Κηρί Μπελ σχεδόν με την έναρξη της επίθεσής τους (στην πραγματικότητα το ύψωμα εγκαταλήφθηκε αμαχητί από τους υπερασπιστές του με επικεφαλής το διοικητή τους) αυτοί δεν τόλμησαν να κατέλθουν στην πεδιάδα του Σινάν Πασά – Μπαλ Μαχμούτ (σχετικά βλέπε Σχεδιάγραμμα 8). Ομοίως και η 23η Τουρκική Μεραρχία αφού κατέλαβε το Μπελέν Τεπέ, περί την 0930 ώρα, απέφυγε να κατέλθει στην πεδιάδα, παρά το πλεονέκτημα υπέρτερης ισχύος που διέθετε έναντι του ΙΙΙ/4 Τάγματος.

Κατόπιν των όσων αναφέρθηκαν γίνεται αντιληπτό ότι το όρος Καλετζίκ αποτελούσε  ίσως το σημαντικότερο Ζωτικό Έδαφος του μετώπου του Α΄ Σώματος Στρατού και η διατήρησή του υπό την κατοχή των Ελληνικών όπλων ήταν αποφασιστικής σημασίας για την ακεραιότητα του Ελληνικού μετώπου στο νότιο σκέλος της εξέχουσας του Αφιόν. Κατά την άποψη του Συνταγματάρχη Πλαστήρα «το Καλετζίκ αποτελούσε το σπουδαιότερο σημείο της οχύρωσης του Αφιόν». Μένει να αποδειχθεί αν ή γνώμη του Συνταγματάρχη Πλαστήρα περί της σπουδαιότητας του Καλετζίκ υποστηρίχθηκε ισχυρά από τις αποφάσεις που έλαβε και τις ενέργειες στις οποίες προέβη για να εξασφαλίσει την ισχυρή κατοχή του Καλετζίκ από τις Ελληνικές δυνάμεις.

ΠΗΓΕΣ – ΤΕΚΜΗΡΙΑ

Βασική πηγή για την ανάλυση της μάχης επί του Κ.Α. Καμελάρ μετά τη 10η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου 1922, αποτελεί  η με ημερομηνία 21 Οκτωβρίου 1923 Έκθεση Πεπραγμένων του Μικτού Αποσπάσματος ΧΙΙΙ Μεραρχίας (5/42 Σύνταγμα Ευζώνων και ΧΙΙΙα Μοίρα Ορειβατικού Πυροβολικού) που υπέβαλε στην Ανακριτική Επιτροπή του Στρατηγού Κωνσταντίνου Μαζαράκη Αινιάν ο διοικητής του Αποσπάσματος Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας.

Η Έκθεση Πλαστήρα αποτελεί και την κύρια υπάρχουσα πρωτογενή πηγή που αναφέρεται  στα της διεξαγωγής της Μάχης στο Κ.Α. Καμελάρ από την 10η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου μέχρι και την υποχώρηση από την τοποθεσία το πρωί της 14ης Αυγούστου και κατόπιν τούτου θα αποτελέσει  αντικείμενο της εξέτασής μας αφ’ ενός για να αντιληφθούμε τα κύρια γεγονότα της μάχης που διεξαγόταν από την 5η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου στο Κ.Α. Καμελάρ και τη συμμετοχή σε αυτή των δυνάμεων που υπήρχαν αρχικά στο εν λόγω Κέντρο Αντιστάσεως, καθώς και των ενισχύσεων που αφίχθηκαν στη συνέχεια και αφ’ ετέρου για να διαπιστώσουμε αν ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας εκτέλεσε την αποστολή που του ανατέθηκε από την IV Μεραρχία, διά της οποίας διατασσόταν να ενεργήσει δραστήρια για την ανακατάληψη των απολεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ.

Η παρουσίαση της Έκθεσης Πλαστήρα γίνεται  στην απλή δημοτική γλώσσα, χωρίς όμως να παραλείπεται ούτε λέξη από το πρωτότυπο κείμενο. Τα σημαντικά σημεία της Έκθεσης παρουσιάζονται  εντός εισαγωγικών και με κεκλιμένη γραμματοσειρά στο πρωτότυπο κείμενο.  Η μελέτη και κατανόηση των αναφερομένων στην Έκθεση Πλαστήρα κρίνεται εξαιρετικά σημαντική για την παρακολούθηση των αναφερομένων στο κείμενο.

Τα διαλαμβανόμενα στην «Έκθεσή Πλαστήρα» επιβάλλεται να ιδωθούν κάτω και από την εξής οπτική. Η Έκθεση συντάσσεται για να παραδοθεί στην Ανακριτική Επιτροπή Επιχειρήσεων Μικράς Ασίας (στο εξής (Ανακριτική Επιτροπή Στρατηγού Μαζαράκη) που συγκροτήθηκε το Φεβρουάριο του 1923 κατόπιν της υπ’ Αρ. 1134/15.2.23 απόφασης της Επαναστάσεως του 1922, αδιαφιλονίκητος Αρχηγός της οποίας ήταν ο Συνταγματάρχης Ν. Πλαστήρας. Αποστολή της Ανακριτικής Επιτροπής ήταν να ενεργήσει διοικητικές ανακρίσεις για τα γεγονότα της δεύτερης περιόδου της Μικρασιατικής Εκστρατείας, δηλαδή από την 1η Νοεμβρίου 1920 μέχρι την καταστροφή. Η Επιτροπή έλαβε την εντολή να αρχίσει τις εργασίες της από την τελευταία και σπουδαιότερη φάσης της εκστρατείας, δηλαδή τις επιχειρήσεις του Αυγούστου του 1922. Όπως γίνεται αντιληπτό η Ανακριτική Επιτροπή θα υπέβαλε το πόρισμά της στον διατάξαντα τη συγκρότησή της. Δηλαδή στην Επαναστατική Επιτροπή. Ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας δεν ήταν μόνο ο Αρχηγός της Επαναστάσεως, αλλά και ο απόλυτος αρχηγός του κράτους και αν δεν θέλουμε να κρυβόμαστε πίσω από το δάκτυλό μας, ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ήταν ο αρχηγός μίας στρατιωτικής δικτατορίας που κυβερνούσε τη Χώρα στηριζόμενη στις λόγχες του Στρατού.

Σε αυτό το σημείο επιβάλλεται να διευκρινιστεί ότι το 1925 συγκροτήθηκε από το Υπουργείο Στρατιωτικών η «Ανακριτική Επιτροπή Ελέγχου Δοσιλόγων Μ. Ασίας» (Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α.), στη θέση της καταργηθείσας Ανακριτικής Επιτροπής Επιχειρήσεων Μικράς Ασίας. Τακτικά μέλη της επιτροπής ήταν οι Αντιστράτηγοι Κ. Μοσχόπουλος, Εμ. Ζυμβρακάκης, Π. Σπηλιάδης, Δ. Ιωάννου, οι Υποστράτηγοι Κ. Γουβέλης, Ι. Νεγρεπόντης, Ν. Μιχαλόπουλος και οι αεροπαγίτες Ι. Χατζησαράντος και Κ. Κυριλλόπουλος. Πρόεδρος της Επιτροπής ορίστηκε ο Αντιστράτηγος Κ. Μοσχόπουλος.

Συμπληρωματικά και για την διευκρίνιση των διαλαμβανομένων στην Έκθεση Πλαστήρα θα χρησιμοποιηθούν και οι ακόλουθες πρωτογενείς πηγές:

  • Η Έκθεση Πεπραγμένων της IV Μεραρχίας Πεζικού, συνταχθείσα από τον διοικητή της Μεραρχίας Υποστράτηγο Δημήτριο Δημαρά στις 15 Μαρτίου 1924, μετά την επάνοδό του από την αιχμαλωσία. Τα ελάχιστα αναφερόμενα στην υπόψη Έκθεση για τη μάχη του Καμελάρ προέρχονται από τις εξαιρετικά περιορισμένες τηλεφωνικές αναφορές που υποβλήθηκαν στην IV Μεραρχία από τον Συνταγματάρχη Ν. Πλαστήρα.
  • Η Έκθεση Πεπραγμένων του 35ου Συντάγματος Πεζικού συνταχθείσα τον Ιανουάριο του 1926 από τον διοικητή του 35ου Συντάγματος Πεζικού τη περίοδο των επιχειρήσεων του Αυγούστου του 1922.
  • Η Κατάθεση του Αρχηγού Πυροβολικού της IV Μεραρχίας Αντισυνταγματάρχη ΠΒ Αθανασίου Πουρνάρα στις 9 Μαρτίου 1926 στην Ανακριτική Επιτροπή υπό τον Στρατηγό Κωνσταντίνο Μοσχόπουλο.
  • Η Κατάθεση του Ταγματάρχη Αναστασίου Τούντα, διοικητή Πυροβολαρχίας του Αποσπάσματος Πλαστήρα, στην Ανακριτική Επιτροπή Στρατηγού Μαζαράκη στις 1 Ιουνίου 1923.
  • Η Έκθεση Πεπραγμένων Πυροβολικού Κ.Α. Καμελάρ συνταχθείσα από τον Υπολοχαγό Πυροβολικού Σπ. Ραυτόπουλο.
  • Η Κατάθεση του Ταγματάρχη Πεζικού Ανδρέα Τσιρώνη διοικητή του 1ου Τάγματος του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων στην Ανακριτική Επιτροπή του Στρατηγού Μοσχόπουλου, στις 22 Δεκεμβρίου 1925.
  • Η «Έκθεση Στρατηγού Ι. Νεγρεπόντη για ευθύνες Υποστράτηγου Δημαρά».
  • Ο τόμος της Τουρκικής Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού που αναφέρεται στην τελική Τουρκική επίθεση του Αυγούστου 1922 κατά της Στρατιάς Μικράς Ασίας.

Πλέον των παραπάνω υπάρχει και μία ακόμη Έκθεση Πεπραγμένων της IV Μεραρχίας, συνταχθείσα από τον Επιτελάρχη της Μεραρχίας Ταγματάρχη Τσολάκογλου στις 18 Ιανουαρίου 1923, όταν ο διοικητής της IV Μεραρχίας Υποστράτηγος Δημαράς βρισκόταν εν αιχμαλωσία. Η υπόψη Έκθεση έχει σχεδόν ταυτόσημο κείμενο με αυτό του διοικητή της IV Μεραρχίας.

Στη μέχρι τώρα ανάλυση των διαφόρων φάσεων και πτυχών της Μικρασιατικής Εκστρατείας έχουμε χρησιμοποιήσει κατά κόρον ως βασική πηγή την Ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας της ΔΙΣ/ΓΕΣ, την οποία έχουμε επανειλημμένως χαρακτηρίσει αξιόπιστο και σοβαρό έργο. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, και λόγω του ιδιαίτερου χαρακτήρα του θέματος, έχει συγκεντρωθεί και αναλυθεί το σύνολο των πρωτογενών πηγών που υπάρχουν για τη μάχη. Δεδομένου ότι κατά τη σύνταξη της Ιστορίας της Μικρασιατικής Εκστρατείας από τη ΔΙΣ δεν ακολουθήθηκε κάποιο σύστημα τεκμηρίωσης, είναι ασαφές το εάν η ΔΙΣ διέθετε όλες τις πρωτογενείς πηγές που χρησιμοποιούνται στο παρόν άρθρο και επέλεξε να μην τις αξιοποιήσει, ή εάν δεν τις διέθετε (πράγμα επίσης πιθανό, καθώς το αρχείο της ΔΙΣ εμπλουτιζόταν σταδιακά). Σε κάθε περίπτωση, από την ανάλυση των στοιχείων κατέστη σαφές ότι το κείμενο το αναφερόμενο στη μάχη του Κ.Α. Καμελάρ του 12ου τόμου της ΔΙΣ/ΓΕΣ μολονότι χρησιμοποιεί ως βάση της συγγραφής του την Έκθεση Πλαστήρα   δεν αποδίδει με ακρίβεια και αξιοπιστία τα γεγονότα της μάχης του Κ.Α. Καμελάρ και κυρίως παραλείπει να αναφερθεί στις ασάφειες τις αντιθέσεις τις αοριστίες και τα κενά της Έκθεσης Πλαστήρα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και το Σχεδιάγραμμα υπ’ αριθμό 12 του 7ου τόμου της ΔΙΣ που αναφέρεται στον αμυντικό αγώνα στον Τομέα της  IV Μεραρχίας περιέχει πολύ σημαντικά λάθη αναφορικά με τη θέση των Ταγμάτων του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, που βρίσκονται σε αναντιστοιχία με τις αναφερόμενες στο κείμενο της ΔΙΣ. Σε κάθε περίπτωση όμως, προκρίθηκε η ανάλυση της μάχης με βάση τα πρωτογενή στοιχεία και όχι με βάση τη δευτερογενή ανάλυση της ΔΙΣ.

 

Η ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΟΣ ΠΛΑΣΤΗΡΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΕΠΙ ΤΟΥ Κ.Α. ΚΑΜΕΛΑΡ – ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΑΠΟ ΤΗΝ 10η ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ 16η ΩΡΑ ΤΗΣ 13ης ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ

Εκ της Εκθέσεως Πλαστήρα – Δύναμη και Θέση του Αποσπάσματος Πλαστήρα

Το Απόσπασμα Πλαστήρα είχε αποσπαστεί αρκετό καιρό πριν την Τουρκική επίθεση από τη ΧΙΙΙ Μεραρχία, μετακινήθηκε  στην περιοχή του Αφιόν Καραρχισάρ και τέθηκε υπό την τακτική διοίκηση του Α΄ Σώματος Στρατού, του οποίου αποτελούσε και τη μοναδική εφεδρεία. Το Απόσπασμα το πρωί της 13ης Αυγούστου 1922 ήταν εγκατεστημένο ως εξής:

  • Η διοίκηση του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων και τα 1ο και 2ο Τάγματα Ευζώνων στο Χωριό Έρικμαν (4 χλμ βόρεια του υψώματος 1710).
  • Το 3ο Τάγμα Ευζώνων στο Αφιόν Καραχισάρ ως φρουρά της πόλης.
  • Η ΧΙΙΙα Μοίρα Ορειβατικού Πυροβολικού (Μ.Ο.Π.) και τα κλιμάκια Συζυγαρχιών της ΧΙΙΙ Μοίρας Συζυγαρχιών στο χωριό Τσακιρσάζ, βορειοδυτικά του Έρικμαν.

Η δύναμη του Αποσπάσματος ανερχόταν:

  • 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων: 58 αξιωματικοί και 2.500 οπλίτες
  • ΧΙΙΙα Μ.Ο.Π.: 11 αξιωματικοί και 380 οπλίτες
  • Κλιμάκια ΧΙΙΙ Μοίρας Συζυγαρχιών: 1 αξιωματικός και 95 οπλίτες.

Μπορούμε να εκτιμήσουμε με αρκετή ακρίβεια ότι η δύναμη του κάθε Ευζωνικού Τάγματος ανερχόταν σε 700 άνδρες περίπου, με την υπόλοιπη δύναμη να κατανέμεται στο Μικρό Επιτελείο και στα Μεταγωγικά Σώματος του Συντάγματος.

Συνέχεια εκ της Εκθέσεως Πλαστήρα – Το Απόσπασμα Πλαστήρα επί του Καμελάρ

Το Απόσπασμα Πλαστήρα τέθηκε σε συναγερμό με την έναρξη του Τουρκικού βομβαρδισμού κατά του τομέα της IV Μεραρχίας και την  0800 ώρα ήταν έτοιμο για κίνηση. Στις 0805 ώρα έλαβε την υπ’ αριθμό 3267/3 τηλεφωνική διαταγή του Α΄ Σώματος διά της οποίας διατασσόταν η διοίκηση του Αποσπάσματος μετά Τάγματος και Πυροβολαρχίας να κινηθεί στις θέσεις εφεδρείας του Υποτομέα Καλετζίκ και να ενεργήσουν υπό τις διαταγές της  IV Μεραρχίας. Σε περίπτωση απολύτου ανάγκης  ο διοικητής του Αποσπάσματος μπορούσε να χρησιμοποιήσει και το υπόλοιπο του Αποσπάσματός του. («IV Μεραρχίαν. Απόσπασμα ΧΙΙΙης. Τάγμα και Πυρ/χία Αποσπάσματος ΧΙΙΙ Μεραρχίας μετά Διοικήσεως αποσπάσματος να κινηθή προς  θέσεις εφεδρείας υποτομέως Καλετζίκ όθεν ενεργήσωσιν υπό διαταγάς IV Μεραρχίας. Εν περιπτώσει απολύτου ανάγκης Διοικητής αποσπάσματος δύναται χρησιμοποιήσει και υπόλοιπον αποσπάσματός του. Ώρα 8η. Α΄ Σ. Στρατού. Τρικούπης»).

(Σημείωση: Στο σημείο αυτό επιβάλλεται προς αποφυγή παρανοήσεων να γίνει μία διασαφήνιση. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αναφέρει στην Έκθεσή του ότι η διαταγή του Α΄ Σώματος περί ανόδου του στο Καμελάρ λήφθηκε τηλεφωνικά την 8η και 5΄ ώρα. Στην Έκθεση πεπραγμένων της IV Μεραρχίας αναφέρεται ότι η Μεραρχία από πολύ πρωί και όταν έλαβε τις πρώτες πληροφορίες περί της έναρξης της Τουρκικής επιθέσεως, ζήτησε διά του Επιτελάρχου της  από το Α΄ Σώμα Στρατού να της διατεθεί το Απόσπασμα Πλαστήρα. Ο Σωματάρχης αναγνωρίσας την ανάγκη ενίσχυσης του δεξιού της Μεραρχίας διέταξε το Συνταγματάρχη Πλαστήρα που εκείνη τη στιγμή βρισκόταν στο στρατηγείο του Σώματος, να διατάξει τηλεφωνικά ένα εκ των Ταγμάτων του μετά μίας Πυροβολαρχίας να μετακινηθούν σε θέση που θα υποδεικνυόταν από την IV Μεραρχία και ο ίδιος να σπεύσει να τεθεί επικεφαλής αυτής της δύναμης. Η εκδοχή αυτή, που είναι και η πλέον γνωστή, δεν ταυτίζεται με τα αναφερόμενα από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα στην Έκθεσή του. Είναι ενδιαφέρον ότι το Τάγμα Παλάντζα και η Πυροβολαρχία Βλαχάβα τέθηκαν σε κίνηση όταν λήφθηκε από το Απόσπασμα Πλαστήρα η διαταγή του Α΄ Σώματος Στρατού και όχι νωρίτερα όπως υπονοεί η αναφερόμενη εκδοχή από την IV Μεραρχία.).

Κατόπιν της παραπάνω διαταγής του Α΄ Σώματος Στρατού, το 2ο Τάγμα Ευζώνων του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων (ΙΙ/42 Τάγμα)  υπό τον Ταγματάρχη Νικόλαο Παλάντζα και η Πυροβολαρχία Βλαχάβα της ΧΙΙΙα ΜΟΠ τέθηκαν σε κίνηση την 0810 ώρα και διά της ημιονικής οδού της χαράδρας Μοναστίρ Ντερέ κινήθηκαν προς το Καλετζίκ (Κ.Α. Καμελάρ).

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας προηγήθηκε του Τάγματος προς αναγνώριση των κατεχομένων παρά της IV Μεραρχίας τη στιγμή εκείνη θέσεων και της γενικής τακτικής κατάστασης. Όταν έφθασε στο δεξιό του Τομέα της IV Μεραρχίας, παρατήρησε ότι Τουρκική δύναμη 500 ανδρών διέρρεε διά της βαθιάς γραμμής που άρχιζε από το ύψωμα Καραθανάση προς το Καγιαντιμπί και τη χαράδρα Ακ Ντερέ, με σκοπό την πλευροκόπηση της παράταξης της IV Μεραρχίας. Κατόπιν τούτου αποφάσισε να καταλάβει με ένα Λόχο του αναμενόμενου 2ου Τάγματός Ευζώνων και της Πυροβολαρχίας τα υψώματα 1000 μέτρα ανατολικά του χωριού Καγιαντιμπί, επεκτείνοντας έτσι το δεξιό της IV Μεραρχίας, ενώ το υπόλοιπο του Τάγματος θα το τηρούσε ως  εφεδρεία όπισθεν του δεξιού του Ι/35 Τάγματος (που αμυνόταν επί του υψώματος 1710), με την εντολή να ενεργήσει ανάλογα με τη κατάσταση.

Επίσης ειδοποίησε το παραμένον στο χωριό Έρικμαν Ι/42 Τάγμα (1ο Τάγμα Ευζώνων του 5/42 Σ.Ε.) υπό τον Ταγματάρχη Τσιρώνη μετά της Πυροβολαρχίας (Τούντα) της ΧΙΙΙα Μ.Ο.Π. να ανέλθει επί του Κ.Α. Καμελάρ, προτιθέμενος, όπως αναφέρει στην έκθεσή του, «να ενεργήσωμεν αντεπίθεσιν δια του υπάρχοντος κενού μεταξύ IV και Ι Μεραρχίας».

Στη συνέχεια ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αναφέρει ότι προσπάθησε  να συνδεθεί  δια των εγκαταλειμμένων τηλεφώνων του Κ.Α. Καμελάρ με το 35ο Σύνταγμα και την IV Μεραρχία, αλλά αυτό στάθηκε αδύνατο, αφού οι τηλεφωνικές γραμμές είχαν αποκοπεί από τις πρωινές ώρες (εξ αιτίας ασφαλώς του εχθρικού βομβαρδισμού) και δεν είχαν επισκευαστεί, ούτε λήφθηκε μέριμνα να επισκευαστούν μέχρι το βράδυ (;), ο δε διοικητής του 35ου Συντάγματος βρισκόταν σε απόλυτη άγνοια των συμβαινόντων στο Σύνταγμά του.

Περί τη 10η ώρα περιήλθε στον Πλαστήρα η εκδοθείσα την 0800 ώρα διαταγή της IV Μεραρχίας, περί της οποίας ήδη αναφερθήκαμε στο Μέρος ΙΙα, δια της οποίας ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αναλάμβανε τη διοίκηση όλων των δυτικά του Μαύρου Βράχου δυνάμεων της Μεραρχίας και διατασσόταν να ενεργήσει δραστήρια για την ανακατάληψη των απολεσθεισών θέσεων. [«Αρ. Ε.Π. 5414/1291/3 … Πάσαι αι δυνάμεις αι δυτικώς Μαύρου Βράχου (ναι) τεθήσονται υπό τας διαταγάς του Συνταγματάρχου Πλαστήρα, όστις θέλει ενεργήσει δραστηρίως προς ανακατάληψιν των απολεσθεισών θέσεων. Ανατολικώς Μαύρου Βράχου αι υπόλοιπαι δυνάμεις υπό τας διαταγάς του Αντ/χου Παπαπαναγιώτου. Ο ειρημένος Αντ/χης θα ανέλθη εις το Κέντρον Αντιστάσεως Καμελάρ και προσανατολίση τον Συν/χην Πλαστήραν επί καταστάσεως, συνδέων τούτον μεθ’ όλων των τμημάτων του. …].

Συνέχεια εκ της Εκθέσεως Πλαστήρα – Άφιξη τη 1030 ώρα του 2ου Τάγματος Ευζώνων

Περί τη 1030 ώρα έφθασε επί της τοποθεσίας το 2ο Τάγμα Ευζώνων μετά της Πυροβολαρχίας (Βλαχάβα), τους δόθηκαν οι δέουσες εντολές και κατευθυνόμενοι από τον Υπασπιστή του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων κατέλαβαν τις ορισθείσες από τον Πλαστήρα θέσεις. Το Τάγμα δια ενός Λόχου και της πυροβολαρχίας άρχισε να πλαγιοβάλει την Τουρκική δύναμη που είχε συγκεντρωθεί στη χαράδρα  Ακ Ντερέ, προξένησε σε αυτή σοβαρές απώλειες και σταμάτησε τη διαρροή άλλων εχθρικών τμημάτων. Στη συνέχεια έγινε αντιληπτό ότι οι θέσεις στο άκρο δεξιό του Κ.Α. Καμελάρ είχαν εγκαταληφθεί αδικαιολογήτως από τα τμήματα του Ι/35 Τάγματος και κατόπιν τούτου ο διοικητής του 2ου Τάγματος Ευζώνων αναγκάστηκε να εγκαταστήσει επ’ αυτών Λόχο Ευζώνων μετά Διμοιρίας πολυβόλων, διότι διαφορετικά η θέση του Τάγματος θα ήταν δυσχερής.

Σχεδιάγραμμα 9: Παρουσιάζονται: α) Η επικρατούσα γενική τακτική κατάσταση τη 12η ώρα της 13ης Αυγούστου στο δεξιό της IV Μεραρχίας και στο αριστερό της Ι Μεραρχίας. β) Η εγκατάσταση του 2ου Τάγματος Ευζώνων του Αποσπάσματος Πλαστήρα στο άκρο δεξιό της IV Μεραρχίας και ειδικότερα η εγκατάσταση Λόχου και Πυροβολαρχίας στην περιοχή των Βράχων του Καγιαντιμπί. γ) Η εγκατάσταση του Σταθμού Διοικήσεως του Αποσπάσματος Πλαστήρα στην αρχή της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ. δ) Ότι ο αμυντικός αγώνας επί του Καλετζίκ (ύψωμα 1710) μέχρι και τη 12η ώρα διεξάγεται από τα Ι/35 (+) και το ΙΙ/11 Τάγματα χωρίς την εμπλοκή του Αποσπάσματος Πλαστήρα. ε) Η κατάληψη του αντερείσματος Ποϊραλικαγιά και του Μαύρου Βράχου από μία δύναμη 5 περίπου Τουρκικών Ταγμάτων, καθώς και οι περίπου θέσεις των 9ου και 13ου εφεδρικών Συνταγμάτων της 5ης Τουρκικής Μεραρχίας. στ) Η επίθεση της 11ης Τουρκικής Μεραρχίας κατά των νοτιοδυτικών αντηρίδων του Καλετζίκ που εξελίσσεται εξαιρετικά αργά και σε απόσταση 1500 μέτρων προ του μετώπου του 2ου Τάγματος Ευζώνων που έχει εγκατασταθεί επί του υψώματος 1535. ζ) Οι θέσεις των τακτικών σταθμών διοικήσεως του IV Τουρκικού Σώματος Στρατού και των 5ης και 11ης Μεραρχιών επί των υψωμάτων Μπέη Τεπέ. η) Η υποχώρηση του ΙΙΙ/4 Τάγματος από το Μπελέν Τεπέ και η εγκατάστασή του νότια του χωριού Καγιαντιμπί. θ) Η ενίσχυση του ΙΙΙ/4 Τάγματος δια του ΙΙ/22 Τάγματος.

Ενώ εγένοντο τα παραπάνω, ο Πλαστήρας μετέβη για αναγνώριση των δυτικώς του Μαύρου Βράχου Σημείων Στηρίγματος (είχε απομείνει ουσιαστικά ο κύριος κορμός του υψώματος Καλετζίκ), επιθεώρηση των κατεχόντων αυτά τμημάτων του 35ου Συντάγματος που είχαν τεθεί υπό τις διαταγές του και για να συναντηθεί με τον διοικητή του 35ου Συντάγματος Αντισυνταγματάρχη Παπαπαναγιώτου, όπως όριζε η διαταγή της Μεραρχίας. Από την εκτελεσθείσα αναγνώριση διαπίστωσε  τα εξής:

  • Τα τμήματα του Ι/35 Τάγματος είχαν εγκαταλείψει τις προωθημένες θέσεις τους από το πρωί (αυτό όμως του ήταν γνωστό αφού διατασσόταν να ανακαταλάβει τις απολεσθείσες θέσεις).
  • Το Τουρκικό πυροβολικό έβαλε σφοδρώς κατά των θέσεων του Ι/35 Τάγματος.
  • Τα τμήματα που κατείχαν τα «Σημεία Στηρίγματος» δεν διέθεταν σύνδεσμο με το 35ο Σύνταγμα και το ηθικό τους «ήταν λίαν καταπεπτωκός».
  • Επί του Κ.Α. Καμελάρ δεν βρήκε τον διοικητή του 35ου ΣΠΖ, όπως προέβλεπε ρητώς η διαταγή της Μεραρχίας, αλλά ύστερα από επίμονες αιτήσεις του, ο διοικητής του 35ου Συντάγματος απέστειλε τον υπασπιστή του, ο οποίος όμως δεν μπόρεσε να του παράσχει πλήρη ενημέρωση επί της καταστάσεως.

Στη συνέχεια της έκθεσης ο Πλαστήρας αναφέρει ότι: «κατόπιν αιτήσεως μας αποστέλλεται παρά της Μεραρχίας μία διλοχία του 11ου Συν/τος υπό τον λοχαγόν Κόκκινον επί του Κέντρου αντιστάσεως Καμελάρ. Το ηθικόν των ανδρών της διλοχίας  ήτο πολύ καλόν και επ’ αυτών στηρίζομεν την αντί πάσης θυσίας τήρησιν του Κέντρου τούτου.».

Την 1200 ώρα ο Υπασπιστής του 5/42 Σ. Ευζώνων αναμένοντας στην αρχή της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ την άφιξη του 1ου Τάγματος Ευζώνων, αντιλαμβάνεται ότι ο διοικητής του 3ου Λόχου του Ι/35 Τάγματος (3/35 Λόχος) που ήταν ταγμένος δυτικά του Σ.Σ. Καλετζίκ, μετά τεσσάρων αξιωματικών του Λόχου και  επικεφαλής απάντων των ανδρών του, κατέρχονταν  πανικόβλητοι  με κατεύθυνση προς το χωριό Έρικμαν δια της οδού Μοναστήρ Ντερέ, χωρίς να υποστούν ουδεμία πίεση (από τον εχθρό) και με τη ψευδή δικαιολογία ότι ο Λόχος στερούταν φυσιγγίων, ενώ  ο οποιοσδήποτε μπορούσε να δει στη θέση διοικήσεως του Λόχου σωρεία κιβωτίων φυσιγγίων. Ο Υπασπιστής του 5/42 Σ.Ε. κατόρθωσε να επαναφέρει τον 3/35 Λόχο στις θέσεις του με την υπόσχεση ότι θα τον αντικαταστήσει σε μίση ώρα με Λόχο του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων που αναμενόταν.

Συνέχεια εκ της Εκθέσεως Πλαστήρα – Άφιξη τη 1230 ώρα του 1ου Τάγματος Ευζώνων

Την 1230 ώρα περίπου έφθασε στο Σταθμό Διοικήσεως του Αποσπάσματος Πλαστήρα, που βρισκόταν στην αρχή της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ  το 1ο Τάγμα Ευζώνων υπό τον Ταγματάρχη Ανδρέα Τσιρώνη μετά της Πυροβολαρχίας Τούντα.  Ο Πλαστήρας που έλαβε γνώση της κατάστασης του 3/35 Λόχου διέταξε την αντικατάστασή του με Λόχο του 1ου  Τάγματος Ευζώνων,  το δε υπόλοιπο του εν λόγω Τάγματος να παραμείνει όπισθεν των θέσεων σε εφεδρεία. Ο Ταγματάρχης Τσιρώνης αναφέρει στην κατάθεσή του στην Ανακριτική Επιτροπή του Στρατηγού Μοσχόπουλου ότι αντικατέστησε τον 3/35 Λόχο με ένα Ουλαμό  Ευζώνων (δύο Διμοιρίες) και πολυβόλα. Η Πυροβολαρχία τάχθηκε επί του υψώματος 1535 και άρχισε να πλαγιοβάλει το Σ.Σ. Καλετζίκ (εννοεί το Σ.Σ. Κατσίμπαλη).

w-Μέρος ΙΙβ _Σχεδιάγρ 10

Σχεδιάγραμμα 10: Η διάταξη των Ελληνικών και Τουρκικών δυνάμεων τη 1400 ώρα. Περί τη 1200-1230 ώρα έφθασε στο σταθμό διοικήσεως του Συνταγματάρχη Πλαστήρα στην αρχή της χαράδρας Ακ Ντερέ το 1ο Τάγμα Ευζώνων υπό τον Ταγματάρχη Τσιρώνη και η Πυροβολαρχία του Λοχαγού Τούντα που εγκαταστάθηκε περί τη 1230-1300 ώρα επί του υψώματος 1535  και πλαγιόβαλε το Καλετζίκ. Ουλαμός Ευζώνων (δύο Διμοιρίες) του 1ου Τάγματος Ευζώνων αντικατέστησε  περί τη 13η ώρα τον 3/35 Λόχο στο άκρο δεξιό της αμυντική περιμέτρου του υψώματος 1710. Ο 3/35 Λόχος συγκεντρώθηκε πίσω από το ύψωμα 1710 και τηρήθηκε σε εφεδρεία. Κατά διαταγή του Πλαστήρα ο 3ος Λόχος του 1ου Τάγματος Ευζώνων εγκαταστάθηκε στις 1330 στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα. Επί του υψώματος 1710 η άμυνα συνέχισε να διεξάγεται από τα Ι/35 (+) και ΙΙ/11 Τάγματα. Το υπόλοιπο του 1ου Τάγματος Ευζώνων σύμφωνα με τα αναφερόμενα στην Έκθεση Πλαστήρα και την κατάθεση του Ταγματάρχη ΠΒ Τούντα πρέπει να εγκαταστάθηκε στο κέντρο της παράταξης του Αποσπάσματος Πλαστήρα. Στο σχεδιάγραμμα δεν φαίνεται ο Λόχος Ευζώνων που εγκαταστάθηκε εγγύς του Καγιαντιμπί. Η Τουρκική επίθεση του ενισχυμένου 127ου Συντάγματος στις 1400 ώρα έχει φθάσει προ των συρματοπλεγμάτων του Καλετζίκ.

Στις 1300 (περίπου) αποκαταστάθηκε από συνεργεία του Αποσπάσματος Πλαστήρα  η τηλεφωνική επικοινωνία με την IV Μεραρχία και αναφέρθηκε  στη Μεραρχία και το Α’ Σώμα Στρατού η γενική κατάσταση και επανειλημμένα ζητήθηκε από τον Πλαστήρα να του αποσταλεί από το Αφιόν το 3ο  Τάγμα Ευζώνων  υπό τον Ταγματάρχη Τερτίκα [το οποίο είχε ήδη αντικατασταθεί στην υπηρεσία της φρουράς του Αφιόν και τηρούταν σε ετοιμότητα μετακίνησης] «ίνα αντικαταστήσωμεν δι’ αυτού το επί του Καλετζίκ 1ον Τάγμα 35ου Συντάγματος επί του οποίου ουδεμίαν εμπιστοσύνην είχομεν, επρόκειτο δε περί του σπουδαιότερου σημείου της οχυρώσεως Αφιόν Καραχισάρ.».Ουδεμία άλλη πληροφορία υπάρχει στην Έκθεση Πλαστήρα όσο αφορά το ακριβές περιεχόμενο της αναφοράς του προς τη Μεραρχία και ειδικά όσο αφορά τη διάθεση του 2ου Τάγματος Ευζώνων για την επέκταση του δεξιού της Μεραρχίας μέχρι τους Βράχους του Καγιαντιμπί, καθώς και την πρόθεσή του να εκτοξεύσει αντεπίθεση δια του διακένου.

Στον ίδιο χρόνο ο Πλαστήρας ανέφερε στη Μεραρχία [σύμφωνα με την Έκθεση Πεπραγμένων της IV Μεραρχίας] ότι επιφυλασσόταν «να ενεργήση βραδύτερον την αντεπιθετικήν επιχείρησιν προς ανάκτησιν των απολεσθεισών θέσεων και περαιτέρω εκμετάλλευσιν της επιτυχίας του δια καταδιώξεως.».

Στις 1330 ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας επειδή αντιλήφθηκε ότι οι Τούρκοι συγκέντρωναν ισχυρές δυνάμεις προ του Σ.Σ. Καλετζίκ (εννοεί το Σ.Σ. Κατσίμπαλη), διέταξε το 1ο Τάγμα Ευζώνων να καταλάβει με Λόχο το βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα, προκειμένου να καλύψει το δεξιό του. [«Επειδή αντελήφθημεν ότι ο εχθρός συγκεντρώνει τμήματα προ του Σ.Σ. Καλετζίκ διετάχθη περί την 13ην και 30΄ ώραν το 1ον Τάγμα να καταλάβη δι’ ενός λόχου το Β-Δ του Καλετζίκ αντέρεισμα δια την υποστήριξιν του δεξιού πλευρού»]. Ο 3ος Λόχος του 1ου Τάγματος Ευζώνων  υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο εγκαταστάθηκε επί του υπόψη αντερείσματος (βλέπε παραπάνω Σχεδιάγραμμα 10).

Ο αγώνας εξακολουθούσε να διεξάγεται εφ’ ολοκλήρου του μετώπου του Αποσπάσματος Πλαστήρα, όχι όμως με μεγάλη ένταση, μέχρι τη 16η ώρα.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΔΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ 1000-1600 ΩΡΑ

Επανερχόμενοι στο  Μέρος ΙΙα του κειμένου «Η Μάχη στο Κέντρο Αντιστάσεως Καμελάρ στις 13 Αυγούστου 1922» και στα αναφερόμενα από τη Τουρκική ΔΙΣ για τις επιχειρήσεις για την κατάληψη του υψώματος 1710, θα θυμίσουμε ότι η 5η Τουρκική Μεραρχία μετά την κατάληψη, περί την 0700 ώρα, του Μαύρου Βράχου και του αντερείσματος Ποϊραλικαγιά, καθηλώθηκε την 8η περίπου ώρα επί των καταληφθεισών θέσεων εξ αιτίας της ισχυρής αντίδρασης του αμυνόμενου επί του υψώματος 1710 1ου Τάγματος του 35ου Συντάγματος και ότι  ο διοικητής  της 5ης  Μεραρχίας ζήτησε από τον διοικητή του IV Τουρκικού Σώματος Στρατού να επιταχύνει την εκδήλωση της επίθεσής της η 11η Μεραρχία προκειμένου να καταστεί δυνατή η κατάληψη του Καλετζίκ (βλέπε Σχεδιαγράμματα 9 και 10).  Η 11η Μεραρχία, σύμφωνα με την αποστολή που της είχε ανατεθεί, θα έπρεπε μετά την κατάληψη του Ποϊραλικαγιά από την 5η Μεραρχία και την έναρξη της επίθεσης αυτής για την κατάληψη του υψώματος 1710, να ενταχθεί στην επίθεση της 5ης Μεραρχίας (για την κατάληψη του υψώματος 1710)  με σκοπό να υπερκεράσει το ύψωμα 1710 από τα  δυτικά. Η επίθεση της 11ης Μεραρχίας άρχισε την 9η ώρα από την περιοχή του αντερείσματος Καραθανάση με το μεν 127ο Σύνταγμα (ενισχυμένο με το Τάγμα Εφόδου της Μεραρχίας) να επιτίθεται προς τις νοτιοδυτικές αντηρίδες του Καλετζίκ, υποστηριζόμενο από τα πυρά του πυροβολικού της Μεραρχίας που είχε επανέλθει υπό τις διαταγές της καθώς και από τα πυρά δύο Πυροβολαρχιών της 7ης Μεραρχίας του εφεδρικού ΙΙ Σώματος Στρατού και με το 70ο Σύνταγμα να επιτίθεται προς την κατεύθυνση του υψώματος 1535.  Το ενισχυμένο διά του Τάγματος Εφόδου της Μεραρχίας 127ο Σύνταγμα προήλασε βραδέως προς το ύψωμα 1710 εξ αιτίας της ισχυρής Ελληνικής αντίδρασης και έλαβε στενή επαφή με τις επί του υψώματος 1710 αμυνόμενες Ελληνικές δυνάμεις περί την 1400 ώρα (βλέπε παραπάνω σχεδιάγραμμα 10).

Είναι προφανές ότι στο 127ο Σύνταγμα πεζικού είχε ανατεθεί η κυρία προσπάθεια της 11ης Τουρκικής Μεραρχίας και στο 70ο Σύνταγμα η δευτερεύουσα.

Το 70ο Σύνταγμα φέρεται από την Τουρκική ΔΙΣ να κατέλαβε τα υψώματα Deliktas (ύψ. 1535) και Karabilegim (βλέπε Σχεδιάγραμμα 11). Είναι προφανές ότι η Τουρκική ΔΙΣ σε αυτό το σημείο κάνει λάθος και τούτο επειδή επί των υπόψη υψωμάτων εγκαταστάθηκε το 2ο Τάγμα Ευζώνων υπό τον Ταγματάρχη Παλάντζα. Στην περίπτωση που οι Τούρκοι είχαν καταλάβει το ύψωμα 1535 θα απαγόρευαν την άνοδο του Αποσπάσματος Πλαστήρα στο δεξιό της IV Μεραρχίας.

w-Μέρος ΙΙβ _Σχεδιάγραμμα 11 Τουρκική ΔΙΣ

Σχεδιάγραμμα 11: Απόσπασμα από το Σχεδιάγραμμα υπ’ αριθμό 20 της Τουρκικής ΔΙΣ. Παρουσιάζονται: 1) Η τακτική  κατάσταση περί τη 1200 ώρα. 2) Η επίθεση του ενισχυμένου 127 Συντάγματος της 11ης Μεραρχίας κατά του Καλετζίκ (ύψωμα 1310 κατά τους Τούρκους),  που άρχισε στις 0900 ώρα και εξελίσσεται πολύ αργά λόγω της ισχυρής αντίδρασης των αμυνομένων Ελληνικών Ταγμάτων επί του Καλετζίκ. 3) Το αντέρεισμα Ποϊραλικαγιά και ο Μαύρος Βράχος που έχουν καταληφθεί από την 7η πρωινή ώρα από 4 Τουρκικά Τάγματα τα οποία έχουν καθηλωθεί από την 8η πρωινή ώρα από το ενισχυμένο Ι/35 Τάγμα Πεζικού. 4) Το 70ο Τουρκικό Σύνταγμα φαίνεται ότι έχει καταλάβει το αντέρεισμα πάνω από τη χαράδρα Ακ Ντερέ. Αλλά τούτο δεν ανταποκρίνεται με την πραγματικότητα, αφού περί τη 1100 ώρα ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας εγκατέστησε επί του αντερείσματος το 2ο Τάγμα Ευζώνων.

Η σχετική αναφορά της Τουρκικής ΔΙΣ περί της άφιξης του 127ου Συντάγματος εγγύς των συρματοπλεγμάτων του Καλετζίκ ταυτίζεται χρονικά και με την αναφορά στην έκθεση του Πλαστήρα περί της συγκέντρωσης Τουρκικών δυνάμεων προ του Σ.Σ. Καλετζίκ τη 1330 ώρα. («Επειδή αντελήφθημεν ότι ο εχθρός συγκεντρώνει τμήματα προ του Σημείου Στηρίγματος Καλετζίκ διετάχθη περί τη 13ην και 30΄ ώραν  το 1ον τάγμα να καταλάβη δι’ ενός λόχου το Β.Δ. του Καλετζίκ αντέρεισμα διά την υποστήριξιν του δεξιού πλευρού»).

Το 127ο Σύνταγμα επιτέθηκε με την υποστήριξη του Πυροβολικού της 11ης Μεραρχίας και στις 1430 ώρα απέκοψε τα επί του υψώματος 1710 συρματοπλέγματα και διά εφόδου κατέλαβε τα χαρακώματα της πρώτης γραμμής. Τα επί του υψώματος Poyralikaya υπό τη διοίκηση του διοικητή της Ταξιαρχίας Πεζικού της 5ης Μεραρχίας ευρισκόμενα 5 Τάγματα (τα 2 εφεδρικά) για άγνωστους λόγους δεν συμμετείχαν στην επίθεση. Επωφεληθέντες οι Έλληνες από την αδράνεια της 5ης Μεραρχίας αντεπιτέθηκαν δια του εφεδρικού 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, απώθησαν το 127ο Σύνταγμα και ανακατέλαβαν τα χαρακώματα της πρώτης γραμμής του υψώματος 1710. Το 127ο Σύνταγμα με δυσκολία κατόρθωσε να κρατηθεί σε απόσταση 100-150 μέτρων προ των Ελληνικών χαρακωμάτων.

[Σημείωση: Πληροφορίες αναφορικά με τον όρο «διοικητής της Ταξιαρχίας Πεζικού της 5ης Μεραρχίας»: Σε κάθε Τουρκική Μεραρχία συγκροτούνταν κατά τις επιχειρήσεις μία διοίκηση που την ονόμαζαν Ταξιαρχία Πεζικού και στην οποία υπάγονταν τα σε πρώτο κλιμάκιο ενεργούντα Τάγματα μίας Μεραρχίας, που πιθανό να προέρχονταν από διαφορετικά Συντάγματα. Η «Ταξιαρχία Πεζικού» διοικούνταν από τον Αρχηγό Πεζικού της Μεραρχίας. Η οργάνωση αυτή απέβλεπε  στον καλύτερο συντονισμό των μονάδων που επιχειρούσαν σε πρώτο κλιμάκιο και που πιθανόν να ανήκαν σε διαφορετικά Συντάγματα. Αρχηγό Πεζικού διέθεταν και οι Ελληνικές Μεραρχίες, πλην όμως σπανίζουν οι αναφορές που του έχουν ανατεθεί επιχειρησιακά καθήκοντα.]

 

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΑΛΛΕΣ ΠΗΓΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ  10η – 16η ΩΡΑ

Από την Έκθεση της IV Μεραρχίας

Στην Έκθεση Πεπραγμένων της IV Μεραρχίας αναφέρονται τα εξής:

  • Οι προθέσεις του εχθρού είχαν καταστεί από πολύ ενωρίς καταφανείς, αφ’ ενός εκ της συγκεντρώσεως μεγάλων δυνάμεων Πεζικού κατά του δεξιού του Τομέα της Μεραρχίας, αφ’ ετέρου δε εκ της εξαιρετικής δραστηριότητας του Πυροβολικού του κατά του αυτού σημείου. Επομένως ο εχθρός επιζητούσε να καταλάβει το δεξιό του Υποτομέα Καλετζίκ και το μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών κενό, ώστε να απειλήσει πλευρικά και τις δύο Μεραρχίες, πράγμα που επιβεβαίωνε τις προβλέψεις της Μεραρχίας.
  • Οι δυνάμεις της Μεραρχίας που τάχθηκαν υπό τις διαταγές του Συνταγματάρχη Πλαστήρα ήταν το Ι/35 Τάγμα Πεζικού (Ταγματάρχης Τζόκας) πλέον Λόχου του ΙΙΙ/35 Τάγματος, το 2ο Τάγμα του 11ου Συντάγματος και μία Πυροβολαρχία Ορειβατικού Πυροβολικού (Λεκανίδου) πλέον Ουλαμού Ορειβατικού Πυροβολικού (Ραυτοπούλου).

Σχετικά με την επικρατούσα κατάσταση στο δεξιό της IV Μεραρχίας μετά τη 10η πρωινή ώρα, στην Έκθεση Πεπραγμένων της Μεραρχίας σημειώνεται ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας, αφού προσανατολίστηκε επί της επικρατούσας κατάστασης στο Κ.Α. Καμελάρ, ασχολήθηκε με την τακτοποίηση των υπαχθεισών υπό τις διαταγές του δυνάμεων (αυτές που αναφέρθηκαν προηγουμένως) και τη συγκράτηση της δεύτερης αμυντικής γραμμής. Προφανώς αυτά θα αναφέρθηκαν στη Μεραρχία από τον Συνταγματάρχη Πλαστήρα μετά την 1300 ώρα που αποκαταστάθηκαν οι τηλεφωνικές επικοινωνίες του Κ.Α. Καμελάρ με την IV Μεραρχία. Είναι ενδιαφέρον ότι για τα παραπάνω ζητήματα ο Πλαστήρας δεν είναι ιδιαίτερα διαφωτιστικός στην δική του Έκθεσή. Το μόνο που αναφέρει στην Έκθεσή του σχετικά με την τακτοποίηση των υπαχθεισών υπό τις διαταγές του δυνάμεων, είναι η αντικατάσταση του 3/35 Λόχου από δύναμη Ευζώνων, μάλλον Διμοιρίας. Επί της διάταξης των λοιπών δυνάμεων που βρίσκονταν και μάχονταν επί του Καλετζίκ, δηλαδή του Ι/35 Τάγματος (συν τον 11/35 Λόχο, πλην τον 3/35 Λόχο) και του ΙΙ/11 Τάγματος, ουδεμία σχετική πληροφορία υπάρχει στην Έκθεση Πλαστήρα περί αναδιατάξεων – τακτοποιήσεων και ενεργειών του για τη συγκράτηση της 2ης γραμμής άμυνας.

Επίσης, στην Έκθεση της Μεραρχίας σημειώνεται ότι ο Πλαστήρας της ανέφερε ότι επιφυλασσόταν «να ενεργήση βραδύτερον την αντεπιθετικήν επιχείρησιν προς ανάκτησιν των απολεσθεισών θέσεων και περαιτέρω εκμετάλλευσιν της επιτυχίας του διά καταδιώξεως».

Επί του σημείου αυτού η IV Μεραρχία σημειώνει ότι για την επιτυχία της παραπάνω αντεπίθεσης είχε γίνει αναγνώριση των αρμοδίων οργάνων των Ι και IV Μεραρχιών υπό τον Επιτελάρχη του Α’ Σώματος Στρατού (συμμετέχοντος και του Συνταγματάρχη Πλαστήρα) στο διάκενο μεταξύ των δύο Μεραρχιών και, σύμφωνα με τη συνταχθείσα μελέτη (με βάση τα πορίσματα της αναγνώρισης) που εγκρίθηκε από το Α’ Σώμα Στρατού, θα έπρεπε δυνάμεις της Ι Μεραρχίας να συγκλίνουν (να ενεργήσουν) από Καγιαντιμπί προς Τεκέ Γιαϊλά προκειμένου να απειλήσουν τα πλευρά και τα νώτα εχθρικών δυνάμεων που θα ενεργούσαν προ του μετώπου του δεξιού της IV Μεραρχίας. Κατόπιν τούτου ειδοποιήθηκε η Ι Μεραρχία να εκτελέσει την προβλεπόμενη ενέργεια όπως προβλεπόταν από την εγκριθείσα μελέτη (προς υποστήριξη της αντεπίθεσης του Αποσπάσματος Πλαστήρα), πλην όμως αυτή ανέφερε ότι, κατόπιν της απώλειας του  Κ.Α. Τηλκί Κηρί Μπελ, προπαρασκεύαζε αντεπίθεση διά του 22ου Συντάγματος Πεζικού της VII Μεραρχίας και δεν διέθετε άλλες δυνάμεις για να ενεργήσουν από Καγιαντιμπί προς Τεκέ Γιαϊλά.  Κατόπιν τούτου η IV Μεραρχία θα έπρεπε (γράφει ο Μέραρχος) να αντιμετωπίσει την κατάσταση διά των ιδίων της δυνάμεων στηρίζουσα τις ελπίδες της στην αντεπίθεση που θα εκτελούσε ο Πλαστήρας.

[Σημείωση: Στις 11 Αυγούστου το Α’ Σώμα Στρατού ζήτησε από τη Στρατιά τη διάθεση και του υπολοίπου της VII Μεραρχίας (είχε ήδη συμφωνηθεί η αποστολή του 22ου Συντάγματος της Μεραρχίας στη περιοχή Μπογιαλί βόρεια του χωριού Καγιαντιμπί) διά της οποίας σκόπευε να ενεργήσει στο διάκενο μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών. Τελικά η VII Μεραρχία έφθασε στο πεδίο της μάχης κατά τις απογευματινές ώρες της 13ης Αυγούστου και διατέθηκε από το Α΄ Σ.Σ. και την Ι Μεραρχία με το χειρότερο τρόπο που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και όχι στο κενό του Καγιαντιμπί όπως προέβλεπε το Α΄ Σώμα Στρατού.]

 

Από την Κατάθεση του διοικητή του 1ου Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχη Ανδρέα Τσιρώνη

Ο Ταγματάρχης Ανδρέας Τσιρώνης, καταθέτοντας στην Ανακριτική Επιτροπή του Στρατηγού Κωνσταντίνου Μοσχόπουλου στις 18 Δεκεμβρίου του 1925 και απαντώντας στην 1η ερώτηση του Στρατηγού αναφορικά με το πότε ενίσχυσε το 35ο Σύνταγμα και ποιες διαταγές έλαβε από τον διοικητή του, αναφέρει τα εξής καταπληκτικά:

 «Ενίσχυσα το 35ον Συν/μα εις το δεξιόν της παρατάξεώς του περί την 12ην ώραν της 13ης Αυγούστου. Η μεν πρώτη διαταγή μοι εδόθη προφορικώς καθ’ οδόν ότε επανερχόμην εξ Αφιόν Καραχισάρ και ήτις ήτο η εξής. Διαταγαί εδόθησαν εις τον Επιτελή σας, πηγαίνετε να παραλάβετε το Τάγμα και θα μεταβήτε στο δεξιό της παρατάξεως, ένθα εστάλη και ο Ταγματάρχης Παλάντζας με το Τάγμα του. Την 10ην ώραν αν ενθυμούμαι καλώς να εκκινήσετε. Εκεί θα σας δώσω διαταγάς λεπτομερείς. Τον Συν/χην Πλαστήραν συνήντησα καθ’ οδόν μεταβαίνοντα εις Αφιόν Καραχισάρ καθ’ ήν στιγμήν επανερχόμην εκείθεν .. την ώραν ακριβώς δεν ενθυμούμαι καθ’ ην τον συνήντησα. Όντως μεταβάς εις το Τάγμα μου εύρον τούτο έτοιμον προς εκκίνησιν. Την διαταχθείσαν ώρα εξεκίνησα και περί την 12ην έφθασα επί της γραμμής του μαχομένου Λόχου του 35ου Συν/τος. Κατά την εκεί μετάβασίν μου συνήντησα τον τότε Συνταγματάρχην  κ. Πλαστήραν, όστις είχε επανέλθη από ώρας εξ Αφιόν Καραχισάρ, όστις μοι είπε· οι άνδρες του 35ου Συν/τος φεύγουσι οι άτιμοι, πήγαινε εις την θέσιν και υπέδειξε την θέσιν, να προβής εις την αντικατάστασιν του λόχου του 35ου Συν/τος … να είσαι έτοιμος να ενεργήσωμεν αντεπίθεσιν. Περί τούτου θα σε ειδοποιήσω.».

Ο Ταγματάρχης Τσιρώνης καταθέτει ότι έφθασε τη 12η περίπου ώρα «επί της γραμμής του μαχομένου Λόχου του 35ου Συντάγματος» και αντικατέστησε τους άνδρες του Λόχου του 35ου Συντάγματος με έναν δικό του Ουλαμό (δύο Διμοιρίες) και δια πολυβόλων, τους δε άνδρες του Λόχου του Ι/35 Τάγματος τους συγκέντρωσε πίσω σε εφεδρεία. Αναφέρει ακόμη ότι βρήκε  «τον διοικητή του Λόχου του 35ου Συντάγματος τεταραγμένον και αγνοούντα ποίας θέσεις κατείχον οι άνδρες του πλην όσων έβλεπε τας θέσεις δεξιά και αριστερά του πλησίον του, καίτοι ευρίσκετο επί της πρώτης γραμμής και με άριστον παρατηρητήριον, όχι όμως ασφαλές. Η γραμμή αυτή ήτο ανενόχλητος. Μόνον φυσικά προκαλύμματα εχρησιμοποίουν οι άνδρες».

Ο Ταγματάρχης Τσιρώνης ουδέν καταθέτει περί εγκαταστάσεως τη 1330 ώρα ενός Λόχου του στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα, όπως σημειώνει ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας στη δική του Έκθεση.  Αντιθέτως καταθέτει ότι με τον πρώτο Λόχο του ανακατέλαβε θέσεις επί του αριστερού υψώματος (ποίου;) που το είχαν εγκαταλείψει άνδρες άλλου Λόχου του 35ου Συντάγματος ύστερα από σφοδρό κανονιοβολισμό  του υψώματος από τον εχθρό. Η ανακατάληψη έγινε από τους άνδρες του Λόχου του και του 35ου Συντάγματος που εξαναγκάστηκαν από τους δικούς του να ανακαταλάβουν τις θέσεις τους. Πιθανόν το αναφερόμενο συμβάν να ταυτίζεται με άλλο που αναφέρεται στην Έκθεση Πλαστήρα και συνέβη τη 1610 ώρα (σχετικές πληροφορίες στο Μέρος ΙΙδ του κειμένου).

Ακολούθως ο Ταγματάρχης Τσιρώνης κλήθηκε από τον Πλαστήρα, o οποίος του έκανε λόγο περί της προβλεπομένης αντεπιθέσεως και ότι αναμένει διαταγές (για να την εκτοξεύσει;).  Ο Πλαστήρας όμως δεν εννοούσε την αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απολεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ, αλλά άλλη, την οποία και προσδιόρισε στη συνέχεια λέγοντάς του «ότι εις τι δάσος δεξιά ημών ευρισκόμενον εις τον χώρον του διακένου Ι και IV Μεραρχίας συνεκεντρούτο δύναμις, μεθ’ ής θα ενεργούμεν ταυτοχρόνως. Εγώ ουδαμού διέκρινα την ύπαρξιν Ταγμάτων εις το δάσος».  Ο Τσιρώνης καταθέτει ότι ο Πλαστήρας δυσφορούσε για τον ατελή σύνδεσμο μετά του 35ου Συντάγματος (άγνωστο αν εννοούσε το Σύνταγμα ή το Ι/35 Τάγμα) παρά του οποίου δεν μπορούσε να έχει σαφείς πληροφορίες για την κατάσταση. Τη 14η ώρα ο Ταγματάρχης Τσιρώνης τραυματίστηκε, ενώ εν τω μεταξύ είχε στείλει σχετικό σημείωμα στο Τάγμα Παλάντζα σχετικά με την επικείμενη αντεπίθεση. Ο Ταγματάρχης Τσιρώνης παρέμεινε επί του πεδίου μέχρι την 1800 ώρα μαχόμενος.

Πριν διακομιστεί ο Ταγματάρχης Τσιρώνης συναντήθηκε και πάλι με τον διοικητή του, Συνταγματάρχη Πλαστήρα, ο οποίος του είπε ότι η αντεπίθεση αναβλήθηκε για την επομένη, και στην ερώτηση του Τσιρώνη περί της αιτίας της αναβολής του είπε «περίπου μετ’ αγανακτήσεως —ξεύρω κι’ εγώ τι κάνουν αυτοί οι κύριοι;— εκδηλώσας τη δυσφορίαν του διά προσθήκης λέξεως περιφρονητικής. Προ παντός δε ο ατελής σύνδεσμος μετά της Μεραρχίας είχε προκαλέσει την αγανάκτησίν του.»

 

Από την Κατάθεση του διοικητή της Πυροβολαρχίας της ΧΙΙΙα ΜΟΠ Λοχαγού ΠΒ Αναστασίου Τούντα

Ο Λοχαγός Αν. Τούντας διοικητής της Πυροβολαρχίας της ΧΙΙΙα ΜΟΠ που ανήλθε στο Κ.Α. Καμελάρ μαζί με το 1ο Τάγμα Ευζώνων υπό τον Ταγματάρχη Τσιρώνη και τάχθηκε σύμφωνα με την Έκθεση Πλαστήρα επί του υψώματος 1535, καταθέτει στην Ανακριτική Επιτροπή του Στρατηγού Κωνσταντίνου Μαζαράκη Αινιάν στις 1 Ιουνίου 1923 ότι «το Απόσπασμα (Πλαστήρα) τεθέν εις την διάθεσιν της IV Μεραρχίας την πρωΐαν της 13ης Αυγούστου μέχρι της 9ης ώρας είχε καταλάβει θέσεις εις το δεξιόν της παρατάξεως της IV Μεραρχίας.», πράγμα που δείχνει προς την κατεύθυνση ότι το 1ο Τάγμα Ευζώνων  —πλέον Λόχου και Διμοιρίας που διατέθηκε επί του Καλετζίκ—  τάχθηκε περί το κέντρο της παρατάξεως του Αποσπάσματος Πλαστήρα, όπως αναφέρει ο ίδιος ο Πλαστήρας σε άλλο σημείο της Έκθεσής του το οποίο θα αναφέρουμε στο Μέρος ΙΙγ του κειμένου. Ακόμη ο Λοχαγός Τούντας καταθέτει ότι «Τας καταληφθείσας θέσεις του το Απόσπασμα ετήρησε μέχρι της 7ης ώρας της 14ης Αυγούστου υπό πίεσιν όχι πολύ σοβαράν.»

 

Από την Έκθεση του διοικητή της «Πυροβολαρχίας» του Κ.Α. Καμελάρ Υπολοχαγού ΠΒ Σπυρίδωνος Ραυτόπουλου

Όπως ήδη έχουμε περιγράψει στο Μέρος ΙΙα του κειμένου, η «Πυροβολαρχία» του Κ.Α. Καμελάρ εκ τεσσάρων πυροβόλων των 65 χλστ. υπό τον Υπολοχαγό Πυροβολικού Σπ. Ραυτόπουλο ήταν ταγμένη στο δεξιό του Κ.Α. Καμελάρ πίσω από το ύψωμα 1710 και είχε τομέα βολής από το ύψωμα Τοκλού Τεπέ μέχρι τους Βράχους του Καγιαντιμπί (βλέπε Σχεδιαγράμματα 9 και 10 περί της θέσης τάξης της Πυροβολαρχίας).

Ο Υπολοχαγός Ραυτόπουλος από τον χώρο τάξης της Πυροβολαρχίας διέθετε ευρεία παρατήρηση προς το δεξιό (δυτικό) του Καλετζίκ και ως εκ τούτου αντιλαμβάνεται την Τουρκική επίθεση της 11ης Μεραρχίας που από το αντέρεισμα Καραθανάση κατευθύνεται κατά του δυτικού τμήματος του Καλετζίκ και δια του διακένου μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών προς βορρά και γράφει στην Έκθεσή του:

«Άμα τη εκδηλώσει της εξορμήσεως του εχθρικού πεζικού πάσα βολή αντιπυροβολικού εγκαταλήφθη απάσης της προσπαθείας της πυρ/χίας στραφείσας εναντίον του πεζικού του εχθρού, όπερ κατά μάζας αρκούντως πυκνάς εφέρετο εναντίον ημών και ιδία κατά του δεξιού αυτού, όπερ ηπείλη το μεταξύ IV και Ι Μεραρχιών κενόν.»

Επίσης αναφέρει ότι στις 1400 ώρα έλαβε διαταγή η Πυροβολαρχία του να είναι έτοιμη να υποστηρίξει επιθετική ενέργεια του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, υπό το οποίο είχε υπαχθεί τακτικά, εκ του δεξιού της παρατάξεως. [Σημείωση.: Προφανώς εννοεί την αντεπίθεση δια του διακένου μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών που σκεφτόταν να εκτελέσει ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας]. Η αντεπίθεση αυτή όπως αναφέρει δεν εκτελέστηκε, αλλά μέχρι το βράδυ η Πυροβολαρχία έβαλε κατά εχθρικών τμημάτων προχωρούντων εναντίον του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, τα οποία και κατόρθωσε να συγκρατήσει επί του λόφου Κατσίμπαλη και της βαθιάς χαράδρας της Ν.Δ. τούτου διερχομένης και καταλήγουσας στο Σινίρκιοϊ. Εννοεί τη χαράδρα Ακ Ντερέ. [Είναι άγνωστο αν κάποιο ύψωμα είχε ονομαστεί «Λόφος Κατσίμπαλη» και ποιος ήταν αυτός. Στο υπάρχον Σχεδιάγραμμα του Τομέα της IV Μεραρχίας δεν υπάρχει αντίστοιχη καταχώριση.]

 

ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΘΕΝΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΜΕΧΡΙ ΤΗ 16η ΩΡΑ

Το Απόσπασμα Πλαστήρα τέθηκε σε συναγερμό με την έναρξη του Τουρκικού βομβαρδισμού κατά του Καλετζίκ και τη 0800 ώρα ήταν έτοιμο προς κίνηση. Τη 0805 ώρα έλαβε τηλεφωνική διαταγή του Α΄ Σώματος Στρατού δια της οποίας διατασσόταν η διοίκηση του Αποσπάσματος μετά Τάγματος και Πυροβολαρχίας να ανέλθουν στις θέσεις εφεδρείας του Καλετζίκ.

Στις 0810 ώρα τέθηκε σε κίνηση το 2ο Τάγμα Ευζώνων υπό τον Ταγματάρχη Παλάντζα  μετά της Πυροβολαρχίας Βλαχάβα για να ανέλθουν στο Καλετζίκ, ακολουθούντες την ημιονική οδό  της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ.

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας προηγήθηκε του 2ου Τάγματος Ευζώνων προς αναγνώριση των κατεχομένων υπό της IV Μεραρχίας θέσεων και της γενικής τακτικής κατάστασης. Όταν έφθασε στο δεξιό της IV Μεραρχίας, διαπίστωσε ότι Τουρκική δύναμη 500 ανδρών (Τάγμα ΠΖ) που διέρρεε από το αντέρεισμα Καραθανάση προς τη χαράδρα Ακ Ντερέ κινούταν  προς πλευροκόπηση του δεξιού της Μεραρχίας και αποφάσισε όπως, με το Τάγμα που ερχόταν, να καλύψει το δεξιό πλευρό της Μεραρχίας, εγκαθιστώντας Λόχο Ευζώνων και την Πυροβολαρχία Βλαχάβα στα υψώματα που βρίσκονταν 1.000 μέτρα ανατολικά του χωριού Καγιαντιμπί. Συγχρόνως διέταξε και το 1ο Τάγμα Ευζώνων μετά της Πυροβολαρχίας Τούντα να ανέλθουν επί της τοποθεσίας προκειμένου, όπως αναφέρει στην Έκθεση, να το χρησιμοποιήσει για την εκτέλεση αντεπίθεσης δια του διακένου μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών. Συγχρόνως ειδοποίησε και το 1ο Τάγμα Ευζώνων να ανέλθει στο Καλετζίκ.

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν αντελήφθη την Τουρκική δύναμη που από το ύψωμα Καραθανάση επετίθετο σε πυκνές μάζες κατά του δεξιού του Καλετζίκ (όπως αναφέρει η Τουρκική ΔΙΣ και ο διοικητής της Πυροβολαρχίας του Κ.Α. Καμελάρ Υπολοχαγός ΠΒ Ραυτόπουλος), και δεν την αναφέρει στην Έκθεσή του.

w-Μέρος ΙΙβ _ φωτογραφία 5.p

Φωτογραφία 5: Έχει ληφθεί από τη νοτιοδυτική πλευρά του Καλετζίκ, όπου διασώζεται το ίχνος των Ελληνικών χαρακωμάτων. Απεικονίζονται οι θέσεις των τακτικών σταθμών διοικήσεως των 5ης και 11ης Τουρκικών Μεραρχιών επί των υψωμάτων Μπέη Τεπέ και Γιαρικαγιά αντίστοιχα, καθώς και η κατεύθυνση επιθέσεως του ενισχυμένου 127ου Τουρκικού Συντάγματος Πεζικού προς της νοτιοδυτική πλευρά του Καλετζίκ. Στο βάθος δεξιά διακρίνεται το Τηλκί Κηρί Μπελ. (Η φωτογραφία -χωρίς υπομνηματισμό- είναι ευγενική παραχώρηση του κ. Halil Onur Buyuran.)

Περί της Τουρκικής αυτής επιθέσεως ο διοικητής της Πυροβολαρχίας του Κ.Α. Καμελάρ Υπολοχαγός Ραυτόπουλος αναφέρει στην Έκθεσή του ότι μετά την εξόρμηση του εχθρικού Πεζικού «πάσα βολή αντιπυροβολικού εγκαταλήφθη απάσης της προσπαθείας της πυρ/χίας στραφείσας εναντίον του πεζικού του εχθρού, όπερ κατά μάζας αρκούντως πυκνάς εφέρετο εναντίον ημών και ιδία κατά του δεξιού αυτού, όπερ ηπείλη το μεταξύ IV και Ι Μεραρχιών κενόν.».

Ο Πλαστήρας προσπάθησε να επικοινωνήσει με το 35ο Σύνταγμα και την IV Μεραρχία αλλά αυτό δεν κατέστη δυνατό  λόγω της καταστροφής των τηλεφωνικών καλωδίων. Συμπληρώνει ακόμη —και ενώ βρίσκεται  στο δεξιό της Μεραρχίας  το οποίο είχε εγκαταληφθεί από τα τμήματα του Ι/35 Τάγματος, (όπως θα αναφέρει αργότερα)— ότι ο διοικητής του 35ου Συντάγματος τελούσε σε απόλυτη άγνοια των συμβαινόντων στο Σύνταγμά του.

Στις 1000 ώρα ο Πλαστήρας έλαβε τη διαταγή της IV Μεραρχίας δια της οποίας διατασσόταν να αναλάβει τη διοίκηση όλων των δυτικά Μαύρου Βράχου δυνάμεων και να ενεργήσει δραστήρια για την ανακατάληψη των απολεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ (δηλαδή του αντερείσματος Ποϊραλικαγιά και του Μαύρου Βράχου). Αυτή ήταν η κύρια και επιβαλλόμενη αποστολή του Πλαστήρα, την οποία όφειλε να εκτελέσει (βλέπε Σχεδιαγράμματα 9, 10 και 11).

Την 1030 ώρα έφθασε στο δεξιό της IV Μεραρχίας το 2ο Τάγμα Ευζώνων, και με τις οδηγίες του υπασπιστή του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων εγκατέστησε έναν Λόχο του και την Πυροβολαρχία Βλαχάβα στις θέσεις τις οποίες είχε καθορίσει ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας. Στη συνέχεια ο διοικητής του Τάγματος εγκατέστησε έναν ακόμη Λόχο στη θέση φυλακίων που είχαν εγκαταλειφθεί από το Ι/35 Τάγμα. Πιθανή θέση το ύψωμα 1535 στο άκρο δεξιό του Τομέα της IV Μεραρχίας, επί του οποίου, στο πρωτότυπο σχεδιάγραμμα του Κ.Α. Καμελάρ, σημειώνεται η ύπαρξη οχύρωσης (βλέπε Σχεδιάγραμμα 9).

Στη συνέχεια ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας κινήθηκε προς το ύψωμα 1710 για να αναγνωρίσει την δυτικά του Μαύρου Βράχου κατάσταση, για να επιθεωρήσει τα εκεί αμυνόμενα τμήματα του 35ου Συντάγματος που είχαν τεθεί υπό τις διαταγές του και να συναντηθεί με τον διοικητή του 35ου Συντάγματος προκειμένου να ενημερωθεί από αυτόν, όπως καθόριζε η διαταγή της IV Μεραρχίας. Φθάνοντας διαπίστωσε ότι οι προκεχωρημένες θέσεις είχαν εγκαταλειφθεί από το πρωί, το Τουρκικό Πυροβολικό έβαλε κατά των θέσεων του Ι/35 Τάγματος, ότι το ηθικό των ανδρών του Τάγματος «ήταν λίαν καταπεπτωκός», ότι δεν υπήρχε σύνδεσμος μεταξύ των κατεχόντων τα Σημεία Στηρίγματος τμημάτων (είχε απομείνει μόνο το Σ.Σ. Κατσίμπαλη) και της διοίκησης του 35ου Συντάγματος και ότι ο διοικητής του 35ου Συντάγματος δεν ήταν εκεί για να τον ενημερώσει, και μόνον κατόπιν επιμόνων αιτήσεών του απέστειλε τον Υπασπιστή του για να τον ενημερώσει.

w-Μέρος ΙΙβ _ φωτογραφία 6.p

Φωτογραφία 6: Έχει ληφθεί από τη νοτιοδυτική πλευρά του Καλετζίκ με κατεύθυνση προς βορρά και δείχνει τη δυτική πλευρά του Καλετζίκ μέχρι και το ύψωμα 1535. (Η φωτογραφία -χωρίς υπομνηματισμό- είναι ευγενική παραχώρηση του κ. Halil Onur Buyuran.)

Ο Πλαστήρας αναφέρει στην Έκθεσή του ότι, κατόπιν αιτήσεώς του, αποστέλλεται από τη Μεραρχία μία «Διλοχία» του ΙΙ/11 Τάγματος Πεζικού, ότι το ηθικό των ανδρών της ήταν πολύ καλό και ότι επ’ αυτών στήριζε «την αντί πάσης θυσίας τήρησιν του Κέντρου τούτου». Η αναφορά αυτή είναι εξαιρετικά προβληματική, όπως θα αναλύσουμε στη συνέχεια στο σχολιασμό της Έκθεσης Πλαστήρα.

Την 1200 ώρα ο Υπασπιστής του 5/42 Σ.Ε., που ανέμενε στην αρχή της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ την άφιξη του 1ου Τάγματος Ευζώνων, αντιλήφθηκε ότι σύσσωμος ο 3/35 Λόχος με επικεφαλής τους αξιωματικούς του είχε τραπεί σε φυγή χωρίς να πιεστεί από τον εχθρό. Επανέφερε τον Λόχο στη θέση του με την υπόσχεση ότι θα τον αντικαταστήσει σε μίση ώρα με Λόχο του 1ου  Τάγματος Ευζώνων που αναμενόταν.

Ο διοικητής του 1ου Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχης Τσιρώνης καταθέτει στην Ανακριτική Επιτροπή του Στρατηγού Μοσχόπουλου ότι τη διαταγή για να ανέλθει στο Καλετζίκ την έλαβε από τον διοικητή του Συνταγματάρχη Πλαστήρα, όταν διασταυρώθηκαν στην οδό Έρικμαν – Αφιόν Καραχισάρ κατά τον χρόνο που ο Ταγματάρχης Τσιρώνης επέστρεφε από το Αφιόν στο Έρικμαν, ο δε Πλαστήρας μετέβαινε στο Αφιόν. Η διαταγή που του δόθηκε ήταν να πάει (στο χωριό Έρικμαν) να παραλάβει το Τάγμα του και να «μεταβή στο δεξιό της παρατάξεως, ένθα εστάλη και ο Ταγματάρχης Παλάντζας με το Τάγμα του», πράγμα που παραπέμπει στο ότι ο Ταγματάρχης Τσιρώνης διασταυρώθηκε με το διοικητή του Συνταγματάρχη Πλαστήρα στην οδό Έρικμαν – Αφιόν μετά την αναχώρηση του Τάγματος Παλάντζα στις 0810 ώρα από το χ. Έρικμαν για να ανέλθει στο δεξιό της IV Μεραρχίας.

Την 1230 ώρα έφθασε στο Σταθμό Διοικήσεως του 5/42 Σ.Ε. (στην αρχή της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ) το 1ο Τάγμα Ευζώνων και με έναν Λόχο του αντικατέστησε τον 3/35 Λόχο. Ο διοικητής του 1ου Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχης Α. Τσιρώνης καταθέτει (στην επιτροπή Στρατηγού Μοσχόπουλου) ότι τον αντικατέστησε με ένα Ουλαμό (δύο Διμοιρίες) του Τάγματός του. Θεωρώ ότι η αναφορά του Ταγματάρχη Τσιρώνη είναι και η σωστή. Ο διοικητής του Τάγματος είναι και ο αρμοδιότερος και ο πλέον ενήμερος για το που εγκαταστάθηκαν τα τμήματά του. Το 1ο Τάγμα Ευζώνων τηρήθηκε από τον Συνταγματάρχη Πλαστήρα σε ετοιμότητα για την εκτόξευση της αντεπίθεσης δια του διακένου, ο σκοπός της οποίας συνέχιζε να παραμένει άγνωστος.

Στις 1300 ώρα που αποκαταστάθηκε η επικοινωνία με την IV Μεραρχία και το Α’ Σώμα Στρατού, ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ανέφερε στην IV Μεραρχία τη γενική κατάσταση και ζήτησε επανειλημμένα να του αποσταλεί και το 3ο Τάγμα του από το Αφιόν, με σκοπό να αντικαταστήσει το επί του Καλετζίκ Ι/35 Τάγμα, επειδή ουδεμία εμπιστοσύνη διέθετε επί της ικανότητάς του I/35 Τάγματος να τηρήσει υπό την κατοχή του το Καλετζίκ, που ήταν το σπουδαιότερο σημείο της όλης οχύρωσης του Αφιόν, όπως σημειώνει. Ουδεμία πληροφορία αναφέρει ο Πλαστήρας στην Έκθεσή του περί ενημέρωσης της Μεραρχίας αναφορικά με τη διάθεση του 2ου Τάγματος Ευζώνων και την πρόθεσή του να εκτοξεύσει αντεπίθεση διά του διακένου.

Η IV Μεραρχία αναφέρει στην Έκθεση Πεπραγμένων της ότι ο Πλαστήρας την ενημέρωσε τηλεφωνικά (επομένως μετά τη 13η μεσημβρινή ώρα) ότι επιφυλασσόταν να εκτελέσει αργότερα την αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απολεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ. Στην έκθεση Πεπραγμένων της Μεραρχίας δεν σημειώνεται ενημέρωσή της από τον Πλαστήρα για τον τρόπο που είχε χρησιμοποιήσει τις δυνάμεις του Συντάγματός του, ή περί της πρόθεσής του να εκτοξεύσει αντεπίθεση δια του διακένου.

Στις 1330 ώρα ο Πλαστήρας, επειδή αντιλήφθηκε ότι ο εχθρός συγκέντρωνε δυνάμεις προ του Καλετζίκ, διέταξε το 1ο Τάγμα Ευζώνων να καταλάβει με λόχο του το βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα και η διαταγή εκτελέστηκε.

Μετά τη 1330 ώρα η διάταξη των δυνάμεων που βρίσκονταν υπό τις διαταγές του Συνταγματάρχη Πλαστήρα πρέπει να ήταν η εξής:

  • Το 2ο Τάγμα Ευζώνων κάλυπτε το δεξιό της παράταξης από το ύψωμα 1535 μέχρι τους βράχους του Καγιαντιμπί.
  • Το 1ο Τάγμα Ευζώνων (πλην Λόχου και Ουλαμού) τηρούταν σε ετοιμότητα για την εκτόξευση αντεπίθεσης δια του διακένου. Αργότερα θα ταχθεί μεταξύ του 2ου Τάγματος Ευζώνων και του Καλετζίκ.
  • Επί του Καλετζίκ βρίσκονταν ταγμένα το Ι/35 Τάγμα ενισχυμένο με τον 11/35 Λόχο, το ΙΙ/11 Τάγμα, ο Ουλαμός  του 1ου Τάγματος Ευζώνων που είχε ταχθεί στις θέσεις που προηγουμένως κατέχονταν από τον 3/35 Λόχο και ο 3ος Λόχος του 1ου Τάγματος Ευζώνων που είχε ταχθεί στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα. Λίγο πιο πίσω βρισκόταν σε εφεδρεία ο 3/35 Λόχος (βλέπε Σχεδιάγραμμα 10).

Ο διοικητής του 1ου Τ.Ε. Ταγματάρχης Τσιρώνης καταθέτει ότι ο Πλαστήρας τον προσανατόλιζε για την εκτόξευση αντεπίθεσης δια του κενού μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών, στην οποία θα συμμετείχε και μία άλλη δύναμη που βρισκόταν σε κάποιο δάσος στο αναφερόμενο κενό, την οποία δύναμη όμως ο ίδιος δεν έβλεπε.

Ο διοικητής της Πυροβολαρχίας Καμελάρ Υπολοχαγός Ραυτόπουλος αναφέρει στην Έκθεσή του ότι περί τη 1400 ώρα έλαβε διαταγή από τον Πλαστήρα να υποστηρίξει αντεπίθεση εκ του δεξιού της παράταξης, η οποία όμως τελικά δεν εκτελέστηκε.

Ο Πλαστήρας ουδέν αναφέρει στην Έκθεσή του για τη δύναμη και τις ενέργειες των εχθρικών δυνάμεων που βρίσκονταν προ των συρματοπλεγμάτων του υψώματος 1710. Αντίστοιχα ουδεμία σχετική πληροφορία για τις Τουρκικές δυνάμεις υπάρχει στην Έκθεση Πεπραγμένων της IV Μεραρχίας.

Την 1430 ώρα η Τουρκική δύναμη που προήλαυνε προς τις νοτιοδυτικές αντηρίδες του Καλετζίκ εκτόξευσε την τελική επίθεση της και κατέλαβε τα χαρακώματα της πρώτης γραμμής. Οι επί τόπου Ελληνικές δυνάμεις αντεπιτέθηκαν και ανέτρεψαν τις Τουρκικές δυνάμεις, οι οποίες υποχώρησαν 150 μέτρα πέραν των συρματοπλεγμάτων, όπου και συγκρατήθηκαν. Η Τουρκική αυτή επίθεση δεν αναφέρεται στην Έκθεση Πλαστήρα. Ενδεχομένως όμως να ταυτίζεται με την Τουρκική επίθεση που σύμφωνα με την Έκθεση Πλαστήρα εκτοξεύτηκε στις 1610 ώρα αν και η χρονική διαφορά είναι μεγάλη για να έχει γίνει λάθος.

Μέχρι την 1600 ώρα ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν είχε εκτελέσει την αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απολεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ, αλλά ούτε και είχε προβεί σε κάποια προπαρασκευαστική ενέργεια για την προετοιμασία της. Όλως αντιθέτως, τον Πλαστήρα τον απασχολούσε η εκτόξευση αντεπίθεσης δια του υπάρχοντος κενού μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών.

Advertisements

20 Responses to Η προβληματική δράση του Συνταγματάρχη Νικολάου Πλαστήρα κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος ΙΙβi

  1. dimchris says:

    Συγχαρητήρια για την εξαιρετική παρουσίαση σας και την χρήση πρωτογενούς υλικού σε αυτήν. Μία συμπλήρωση μόνον, από μέρους μου: ο ουλαμός πεζικού (όπως αυτός που εγκατέστησε ο Τχης Τσιρώνης επί του Καλετζίκ) αποτελείται από δύο διμοιρίες πεζικού, ήτοι το ήμισυ ενός λόχου πεζικού του 1922.

  2. Αρματιστής says:

    @ dimchris

    Ευχαριστώ για τα φιλόφρονα λόγια.
    Για τον Ουλαμό δεν το γνώριζα, αλλά για να το λέτε σημαίνει ότι θα το έχετε διαβάσει. Αν ήταν δυνατό να μου δώσετε την πηγή ώστε να διορθώσω ανάλογα το κείμενο. Αν υπάρχει πρόβλημα στη δημόσια κοινοποίηση, μπορείτε να στείλετε μήνυμα στο velisarios21atgmaildotcom

  3. dimchris says:

    Για τις πηγές περί ουλαμού, μεταξύ αρκετών:
    α΄) Ι. Σ. Ἀλεξάκης, Πολεμικαὶ ἀναμνήσεις. Οἱ ἑλληνικοὶ ἀπελευθερωτικοὶ πόλεμοι (1912-1913) καὶ τὸ 1ον Ἀνεξάρτητον Τάγμα Κρητῶν (Τάγμα Κολοκοτρώνη), Ἀθῆναι 1967, σελ. 850-855.
    Εκεί αναγράφονται ονομαστικά οι 248 οπλίτες του 1ου λόχου του 1ου Αν. Τάγματος Κρητών την 19-6-2013. Ο τότε Ανθυπολοχαγός Αλεξάκης ήταν διοικητής του Α΄ Ουλαμού και ταυτοχρόνως διμοιρίτης της 1ης Διμοιρίας.
    β΄) Β. Θ. Κουρουσόπουλος, Διδασκαλία διὰ τὸν στρατιώτην τοῦ πεζικοῦ (διασκευασθεῖσα ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἡμετέρων κανονισμῶν), Ἀθῆναι 1915, 421-423.
    Σε εμπόλεμη σύνθεση το Σύνταγμα Πεζικού αποτελείται από 12 Λόχους (αριθμημένους 1 – 12) κατανεμημένους σε τρία Τάγματα (το Ι Τάγμα περιλαμβάνει τους Λόχους 1 – 4, το ΙΙ τους Λόχους 5 – 8 και το ΙΙΙ τους Λόχους 9 – 12). Ο κάθε Λόχος διαιρείται σε δύο Ουλαμούς (Α΄ και Β΄), τέσσερις Διμοιρίες (αριθμημένες 1 – 4), οκτώ Ημιδιμοιρίες (1η και 2η κατά διμοιρία), και δεκαέξι Ενωμοτίες (αριθμημένες 1 – 16). Κανονικά, οι ΔΙμοιρίτες κατανέμονταν ως εξής: στην 1η διοικητής Υπολοχαγός, στην 2η και 4η Ανθυπολοχαγός και στην 3η Ανθυπασπιστής ή Επιλοχίας. Οι διμοιρίτες της 1ης και της 4ης Διμοιρίας ήσαν ταυτοχρόνως και ουλαμαγοί του Α΄ και Β΄ Ουλαμού αντιστοίχως.
    Οι ουλαμοί είναι αντιγραφή εκ του Γαλλικού στρατού (του 1914): εκεί ονομάζονταν pelotons. Στον ίδιο στρατό οι διμοιρίες λέγονταν sections, οι ημιδιμοιρίες demi-sections και οι ενωμοτίες esquades. Προσοχή εδώ, διότι στον Αγγλικό στρατό (τότε και τώρα) είναι οι διμοιρίες που ονομάζονται platoons και οι ενωμοτίες sections. Μετά την εκστρατεία της Μ. Ασίας, στον Ε.Σ. οι Ουλαμοί πεζικού αναφέρονται (ατύπως, για να δηλώσουν δύο διμοιρίες ή μισό λόχο, πρβλ. τους όρους διλοχία ή τριλοχία) έως και τον πόλεμο 1940-41. Αντιστοίχως, το 1922, ένας ουλαμός του Λόχου Πολυβόλων σημαίνει δύο Διμοιρίες πολυβόλων, ήτοι 4 πολυβόλα.
    Θα σας στείλω τις σχετικές σελίδες από το βιβλίο του Αλεξάκη στην ηλ. διεύθυνση που δώσατε. Τα ίδια τα βιβλία βρίσκονται στην βιβλιοθήκη ΔΙΣ/ΓΕΣ (του Κουρουσόπουλου και μόνο ο ένας τόμος του Αλεξάκη ) και στην Γεννάδειο (και οι δύο τόμοι του Αλεξάκη).
    Ελπίζω να μην σας κούρασα και εύχομαι με κάποιον τρόπο να σας διευκόλυνα.

  4. Αρματιστής says:

    @ dimchris

    Ευχαριστώ πολύ για τις πληροφορίες. Ήδη έχουν γίνει οι αναγκαίες διορθώσεις στο κείμενο. Απομένει η διόρθωση του Σχεδιαγράμματος 10.

  5. Κ/Δ ΚΒ says:

    Συγχαρητήρια για μια ακόμα φορά για την μελετημένη και επιμελή ανάρτηση. Μερικές γενικές παρατηρήσεις. Ο αναγνώστης που διαβάζει για τις μάχες στο συγκεκριμένο μέτωπο, συναντά υψοδείκτες με αριθμήσεις 1300, 1700, 1800 και σχηματίζει την εντύπωση από αυτά τα μεγέθη ότι το πεδίο της μάχης χαρακτηριζόταν από τις βαθιές καταπτώσεις και απότομες πλαγιές. Ωστόσο, οι φωτογραφίες που παραθέτετε δείχνουν ότι κάθε άλλο, αφού ουσιαστικά πρόκειται για οροπέδιο, με σχετικά ομαλές πλαγιές, πράγμα που υπογραμμίζει περισσότερο το εγκληματικό λάθος της διοίκησης της IV ΜΠ όταν ουσιαστικά παράκουσε την διαταγή για κατάληψη αμυντικής θέσης, τον Σεπτέμβριο του 1921 (έχετε αναδείξει αρκούντως το συγκεκριμένο θέμα). Άλλο θέμα, είναι η εξαιρετικά σημαντική έλλειψη δυνάμεων που διέκρινε την ΣΜΑ εκείνη την περίοδο, προκειμένου να καλύψει το τεράστιο άνω των 800 χλμ. μέτωπο. Βλέπουμε λοιπόν ότι για το Καλεντζίκ διέθεσε 1 τάγμα, εν συνεχεία άλλο 1 (του 11ου ΣΠ) και μετά 2 τάγματα (του 5/42 ΣΕ), ενώ μόλις αργά την νύκτα και άλλο 1 του 5/42 ΣΕ. Δηλαδή τα υπόλοιπα σημεία στην υπόλοιπη παράταξη τι ενισχύσεις θα μπορούσαν να λάβουν σε περίπτωση απώλειας; Για την απώλεια κάποιων σημείων στον τομέα της Ι και V ΜΠ συγκεντρώθηκαν 4-5 τάγματα για να εκτελέσουν αντεπιθέσεις συγκεντρωθέντα προφανώς από τις λίγες δυνάμεις που είχαν. Δηλαδή αν η τουρκική επίθεση στρεφόταν σε περισσότερα σημεία και καταλάμβαναν καμμιά 20αριά ζωτικής σημασίας υψώματα, πως θα αντιμετώπιζε την κατάσταση η ΣΜΑ; Μπορεί να είναι αδόκιμο αυτό που λέω αλλά ενώ ουσιαστικά την πρώτη ημέρα της επίθεσης, η ελληνική άμυνα στο Καλεντζίκ διέθετε 4 τάγματα (με μόνο τα 2 να πολεμούν), στο συγκεκριμένο σημείο η κεμαλική πλευρά είχε προσανατολίσει ολόκληρες μεραρχίες. Φυσικά πλησίαζε η VII ΜΠ (9 τάγματα) ΜΠ (προσανατολίστηκε στην Ι ΜΠ) και την επομένη υποτίθεται θα ερχόταν και η IX ΜΠ (7 τάγματα). Όμως λαμβανομένου υπ’ όψιν του όγκου που συγκέντρωσαν οι κεμαλικοί για την επίθεση σε I και IV ΜΠ, τότε η άμυνα των Ι/35 και ΙΙ/11 ΤΠ επί του Καμελάρ για 36 ώρες, αποδεικνύει ότι η τουρκική επίθεση, βασίστηκε κυρίως στο σφυροκόπημα του πυροβολικού, στην διείσδυση του ιππικού, ενώ ή αριθμητική υπεροχή στο πεζικό δεν γίνεται αισθητή (η αναφορά για μικρής έντασης αγώνα του 5/42 ΣΕ στις 13 Αυγούστου είναι αποκαλυπτική). Θεωρητικά ο χώρος θα έπρεπε να είχε πλημμυρίσει από τουρκικές μονάδες πεζικού. Σχηματίζω την εντύπωση ότι η επίθεση των κεμαλικών μονάδων πεζικού δεν πρέπει να διακρινόταν από ιδιαίτερη ορμή και συνεχή πίεση (τουλάχιστον για το Καλεντζίκ). Ασυναίσθητα σκέφτεσαι τι έγινε στο 731 το 1941 όπου εκεί αμύνθηκε 1 μόνο τάγμα. Μάλλον εκεί είχε πέσει σκάψιμο και το πυροβολικό συνέτεινε στην έγκαιρη συντριβή των επιτιθεμένων, πράγμα που δείχνει ότι μάλλον ο ΕΣ είχε μελετήσει και είχε διδαχθεί, αλλά το κυριότερο, είχε λάβει μέτρα.
    Μια λεπτομέρεια. Η αναφορά του διοικητή του Ι/42 ΤΕ ότι με την έναρξη της επίθεσης αυτός δεν ήταν στην μονάδα του, αλλά στην πόλη του Αφιόν Καραχισάρ, όπως και η κατάθεσή του, ότι ο Πλαστήρας θεάθηκε να επιστρέφει στο Αφιόν Καραχισάρ (αφού είχε λάβει την εντολή από την IV ΜΠ ενώ ήταν παρόν στο στρατηγείο της και είχε μεταβεί στο Έρικμαν), δείχνει ότι αφ’ ενός μεν ο ταγματάρχης ενώ όλο το Α΄ ΣΣ τελούσε σε επιφυλακή, αυτός είχε «παρασυρθεί» από κάτι που τον κράτησε όλη την νύκτα στην πόλη. Κάτι παράξενο και στην περίπτωση είχε περισπάσει τον νου και του Πλαστήρα, ενώ η μονάδα του είχε λάβει κρίσιμη αποστολή εν μέσω επιχειρήσεων. Τα παραπάνω, καταδεικνύουν την άλλη βασική και σφαλερή ενέργεια της ελληνικής διοίκησης, να διατηρήσει την γραμμή του μετώπου εγγύς της πόλης του Αφιόν Καραχισάρ και της συσσώρευσης σε αυτήν διοικήσεων μεραρχίας και σώματος στρατού. Η εγγύτητα με τις «απολαύσεις» της πόλης, υπήρξε μάλλον άλλος ένας παράγοντας (στους πολλούς) που συνέτειναν στο μαλάκωμα και το γενικότερο ξεχαρβάλωμα των μονάδων της περιοχής.

  6. ilias stampoulidis says:

    Σχετικα με την αμυνα μας στο Αφιον Καραχισαρ ειναι σκοπιμο να αναφερθει οτι οι Τουρκοι το 1921 το εκκενωσαν αμαχητι κινουμενοι μαλιστα βορεια προς Εσκι Σεχιρ και οχι ανατολικα (Αγκυρα) ή νοτιο ανατολικα (ικόνιο)…. προφανως γιατι εκριναν ειτε οτι δεν κρατιεται ειτε οτι δεν ειναι σπουδαιο….
    Τελικα η τοτε διοικηση εμπιστευοταν εναν Βενιζελικο Σ/χη να την σωσει ή τον εστελνε στη στομα του λυκου για να ξεμπερδευει μαζι του;
    Η λογικη του να ταμπουρωσεις το μεγαλυτερο μερος του στρατου σου στο κεντρο της μικρας ασιας μονο συμφορες θα εφερνε….
    Ο Μεγας Αλεξανδρος επεδιωξε τη μαχη για τον ελεγχο της Μ, Ασιας να τη δωσει στον Γρανικο Ποταμο (νοτια της Πανορμου) κοντα στη θαλασσα του Μαρμαρα και φυσικα οχι στα βαθη….

  7. Konstantinos Travlos says:

    Νομίζω ότι υπάρχει μια , ακατανόητη, για εμένα παρανόηση για τον χαρακτήρα του πολέμου στον σύγχρονο κόσμο. Με βάση τον Κλαουζεβιτς αν ο αντικειμενικός στόχος σου είναι να επιβάλλεις την θέση σου στον αντίπαλό ο πιο στρατηγικά έφορος τρόπος είναι με την καταστροφή του στρατού του.

    Από την στιγμή που τόσο ο Βενιζέλος όσο και οι μεταΝοεμβριανοι έθεσαν σαν αντικειμενικό στόχο να αναγκάσουν την Τουρκική Μεγάλη Εθνοσυνέλευση να αποδεχτεί την Συνθήκη των Σεβρών ο μόνος τρόπος να επιτευχθεί αυτό ήταν με την καταστροφή του στρατού της. Ο ελληνικός στρατός πήγε εκεί που ήταν ο Τουρκικός. Το Ιουνιο-Ιούλιο του 21 σχεδόν τα κατάφερε.

    Οι μόνες άλλες εναλλακτικές ήταν εκκένωση ή η οχύρωση πίσω από την ορεινη γραμμή Ουσακ – Ολύμπορεινή ιας. Το πρόβλημα τότε είναι ότι α) όταν κάνεις αυτό παύεις να είσαι χρήσιμος στους συμμάχους διότι παύεις να καλύπτεις τον αιώνα Άγκυρα-Εσκί Σεχιρ-Νίκαια-Πόλη.β) επιτρέπεις στους Τούρκους να επιλέξουν μεταξύ δύο αξόνων επίθεσης (Ικόνιο-Αφυον-Ουσακ ή Άγκυρα-Εσκί Σεχιρ-Μουδανιά) με άριστες σσυγκοινωνίες μεταξύ τους.

    Από την στιγμή που οι Αντάντ αποφάσισε να μην επιβάλλει κατοχή όλης της Οθωμανικής αυτοκρατορίας με σοβαρές δυνάμεις δεν έχεις άλλες επιλογές αν δεν θες εκκένωση. Πρέπει να κυνηγήσεις τον Τουρκικό Στρατό και να τον εκμηδενίσει. Και υποχρεωτικά οι δύο στρατοί θα αγωνιστούν με βάση το σιδηροδρομικό δίκτυο. Για αυτο το Άφυον ήταν πεδίο μάχης τέσσερις φορές.

    Και ο Παρασκευόπουλος και ο Παπούλας το καταλάβαιναν αυτό.

  8. ἔφεδρος πυροβολητής says:

    πρός Κ/Δ ΚΒ : σύμφωνα μέ τήν ΔΙΣ/ΓΕΣ ,οἱ τουρκικές μεραρχίες τῆς ἐποχῆς ἤταν δυνάμεως ἀντιστοίχου ἑλληνικοῦ συντάγματος ἀριθμητικά,λεπτομέρειες ἀγνοῶ.Ἡ δέ γενική ἐντύπωση πού ἀπεκόμισα ἀπό τήν βιβλιογραφία εἶναι πώς ἡ μάχη χάθηκε διότι ἀπό τό ἐν λόγω ἀφύλαχτο κενό διέρρευσαν στά μετόπισθέν μας 3-4 τουρκικές μεραρχίες ἰππικοῦ καί κρίθηκε ὁ ἀγώνας.

  9. Κ/Δ ΚΒ says:

    Σε συνέχεια αυτών που σημειώνει ο κύριος Τραυλός, η σημασία των σιδηροδρομικών κόμβων Εσκί και Αφιόν έπαυσε μετά τις επιχειρήσεις του 1921 να είναι τόσο ζωτικής σημασίας για την ελληνική πλευρά. Θεωρητικά, μετρίαζε το τεράστιο μέτωπο με τις μεγάλες ανάγκες επάνδρωσης για την ελληνική πλευρά. Συγκεκριμένα εξυπηρετούσε στην ταχεία μεταφορά ενισχύσεων, όπως έπραξαν οι κεμαλικοί τον Μάρτιο του 1921. Όμως όπως αποδείχθηκε τον Αύγουστο του 1922, (με την βοήθεια και κάποιας σύγχυσης από ελληνικής πλευράς), η ΙΧ ΜΠ δεν έφθασε έγκαιρα για να ενισχύσει το Α΄ ΣΣ. Σε κάθε περίπτωση, εφ’ όσον η ελληνική πλευρά μετέπεσε από τα τέλη του 1921 σε άμυνα και ταυτόχρονα επιθυμούσε να προβεί σε αποστράτευση, η σκέψη για σύμπτυξη, εννοείται ότι προέβλεπε την ριζική καταστροφή του σιδηροδρομικού δικτύου και μάλιστα συστηματικά και ολοκληρωτικά, όχι βεβιασμένα όπως κατά τον Σεπτέμβριο του 1921. Τα μεγάλα τεχνικά έργα της γραμμής Σμύρνη – Αφιόν αποτελούσαν ιδιαίτερα σοβαρό εμπόδιο αν καταστρέφονταν, για τους κεμαλικούς. Επιπλέον, για τους κεμαλικούς ο άξονας Άγκυρα – Εσκί – Μουδανιά δεν ήταν ιδιαίτερα αξιοποιήσιμος, γιατί είχαν μεταφέρει το βάρος στο Ικόνιο (ενδεικτικά, μεγάλο μέρος της γραμμής Άγκυρα – Εσκί δεν το είχαν επισκευάσει) Τέλος, δεν ήταν απαραίτητο για την ελληνική πλευρά να επιλέξει την κάθετη γραμμή (σε γενικές γραμμές) Πάνορμος – Φιλαδέλφεια. Τόσο ο Δούσμανης, όσο και ο Χατζηανέστης είχαν προτείνει εναλλακτικές που ως μόνο άξονα τουρκικής επίθεσης άφηναν τον Αφιόν – Ουσάκ, αλλά με κατεστραμμένο σιδηροδρομικό δίκτυο και εκτεθειμένο πλευρικά στην ελληνική παράταξη.

  10. Konstantinos Travlos says:

    Κατανοώ αυτά που λέτε αλλά μια τέτοια απόφαση, για καταστροφή του δικτύου, θα είχε διπλωματικά καταστροφικές συνέπειες πιστεύω. 1. Δεν αλλάζει την στρατηγική ισορροπία. Η Άγκυρα αποφασίζει για το που και ποτε θα επιτεθεί. Μπορεί να δώσει και χρόνο για επιδιορθώσεις ή ανακατασκευή του δικτύου με ιταλικά και γαλλικά κεφάλαια. 2. Η καταστροφή του δικτύου , φυσικά χωρίς την άδεια των συμμάχων, θα εγείρει άμεσα βαριές απαιτήσεις αποζημιώσεων στην Ελλάδα από μέρος Κων/πόλης και Συμμάχων με κεφάλαια επενδυμενα στην γραμμή. Πιθανόν θα χειροτέρευε την ήδη κατεστραμμένη οικονομική κατάσταση. 3. Όλο το μαντατ της Ελλάδος στην Σμύρνη βασίζονταν , αναμεσα στα αλλά , και στην υπόσχεση της Ελλάδος ότι θα κράταγε την Σμύρνη σαν οικονομική έξοδο της Μικράς Ασίας. Μέ την καταστροφή του σιδηροδρόμου αυτό το κομμάτι θα αναιρούνταν. Θα ερχόμασταν πιο κοντά σε επαναφορά ληρους Οθωμανικής κυριαρχίας.

    Δεν λέω ότι μια τέτοια κίνηση δεν θα κέρδιζε χρόνο για την Ελλάδα. Αλλά χρόνο για τι? Και με κόστος περαιτέρω διπλωματική απομόνωση. Ο πόλεμος του 19-23 ήταν αρχέτυπο Κλαουζεβετζιανου πολέμου. Ότι κερδήθηκε στο πεδίο της μάχης μπορούσε να αναιρεθεί στον διπλωματικό στίβο. Αυτό το ήξερε ο Κεμάλ, ο Βενιζέλος, και οι Κωνσταντινικοι.

    Η Ελλάδα ούτε Πολωνία, ούτε Τουρκία, ούτε Λιθουανία ήταν το 1922 . Ήταν κράτος που μόλις πέντε χρόνια πριν σχεδόν το γονάτισε ένας ναυτικός αποκλεισμός. Δυστυχώς δεν μπορούσαμε και δεν μπορούμε να τραβήξουμε το σχοινί μακριά με τις μεγάλες ναυτικες δυνάμεις.

    Χωρίς να λέω ότι μια υποχώρηση με ερήμωση του αξωνα Εσκι Σεχιρ-Αφιον δεν θα είχε στρατιωτικα πλεονεκτήματα, αμφιβάλλω αν θα ήταν τέτοια που θα κάλυπταν το διπλωματικό κόστος ή που θα δημιουργούσαν προϋποθέσεις για αλλαγή της στρατηγικής κατάστασης.

    Αλλά φοβούμαι ότι πλατιαζουμε από το θέμα του Ταξιάρχου

  11. Κ/Δ ΚΒ says:

    @Konstantinos Travlos
    Δεν νομίζω το 1922 κανείς να μίλαγε για mandate στην Σμύρνη. Το απέδειξαν οι προτάσεις του Μαρτίου. Το τελευταίο διάστημα της εκστρατείας ήταν για την ελληνική κυβέρνηση ένας αγώνας αντοχής για την όσο το δυνατόν μεγαλύτερη παράταση της ελληνικής στρατιωτικής παρουσίας προκειμένου να εξευρεθεί μια λύση σε διπλωματικό επίπεδο που θα εξασφάλιζε με κάποιον τρόπο τους πληθυσμούς στην Μικρά Ασία. Διαφορετικά, με την τελεσίδικη αδυναμία το 1921 για στρατιωτική επιβολή κατά του Κεμάλ, η εκκένωση θα είχε πραγματοποιηθεί, δίχως να λαμβάνεται υπ’ όψιν η γνώμη των Άγγλων (οι άλλοι δεν ενδιαφέρονταν). Το ερώτημα ήταν τι θα γινόταν στην Αν. Θράκη. Η σύμπτυξη είχε την έννοια της παροχής δυνατότητας απόλυσης των παλαιών κλάσεων προκειμένου να αμβλυνθεί η δυσαρέσκεια από την παράταση της στράτευσης και να μειωθούν τα οικονομικά βάρη. Η καταστροφή των σιδηροδρομικών δικτύων ήταν γνωστό ότι συνεπαγόταν εκ των υστέρων αποζημίωση προς τους αγγλογάλλους. Όμως η στρατιωτική ανάγκη το επέβαλλε και όπως έγινε τον Σεπτέμβριο του 1921, είχε αποφασιστεί τελεσίδικα ότι θα καταστρεφόταν και το 1922. Η κυβέρνηση δεν είχε αντίρρηση. Η σκληρή οικονομική πραγματικότητα για την ελληνική κυβέρνηση το 1922 δεν επέτρεπε πολυτέλειες για θεωρήσεις περί Κλαουζεβιτσιανού πολέμου.
    @ έφεδρο πυροβολητή
    Αν δεν κάνω λάθος, η απόφαση του Α΄ ΣΣ για υποχώρηση και εκκένωση του Αφιόν ελήφθη μετά την κάμψη της Ι ΜΠ και της IV ΜΠ και όχι εξαιτίας της δράσης στα μετόπισθεν του κεμαλικού Ιππικού, το οποίο εγώ δεν έχω διαβάσει να κατήγαγε καμμιά ιδιαίτερη νίκη σε κάποια μάχη στις 13-14 Αυγούστου.

  12. ilias stampoulidis says:

    Eπιτρεψετε μου μια παρατηρηση για το καμελαρ….ο καταλληλος διοικητης για τη θεση του Πλαστηρα στο καμελαρ ηταν ο Κεραυνος Σχης Γ. Κονδυλης….ενας τετοιος θα μας εσωνε….αλλα δυστυχως ΔΙΧΑΣΜΟΣ….στη λεξη διχασμος ειναι ολη η ουσια…..ο Κονδυλης θα ταν γενικα το 1921-1922 ο τελειος αντι -Κεμαλ….

  13. Κ/Δ ΚΒ says:

    Φίλε Ιlias stampoulidis μεγάλη ιδέα έχεις μου φαίνεται για τον Κονδύλη.

  14. ἔφεδρος πυροβολητής says:

    πρός Κ/Δ ΚΒ :ὑποθέτω ἡ παρουσία ἐχθρικοῦ ἰππικοῦ στά μετόπισθεν προκάλεσε πανικό ἀντίστοιχο τοῦ Σεντάν τό 1940.

  15. Ανώνυμος says:

    @ ἔφεδρος πυροβολητής
    Έσπασε το μέτωπο των Ι. IV Μεραρχιών μας από το τουρκικό ΠΖ – ΠΒ. Το τουρκικό ιππικό πολύ μικρό ρόλο έπαιξε σε αυτό, μεγαλύτερος ήταν ο ρόλος του μετά την διάσπαση.

  16. @ Ανώνυμος 20/06/2019, 11:11

    Προφανώς κι έχεις δίκιο.
    Ευχαριστώ και για την παρατήρηση, και για τη διακριτικότητα!

  17. Konstantinos Travlos says:

    Προς ΚΔ/ΚΒ

    Περί του αποτομου του εδάφους στην περιοχή των φωτογραφιών. Αυτοί που πήρανε της φωτογραφίες το χαρακτήρισαν δύσκολο και ανώμαλο έδαφος

    Με Σεβασμό
    Κωνσταντίνος Τραυλός

  18. Κ/Δ ΚΒ says:

    @Konstantinos Travlos δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το έδαφος είναι δύσκολο και ανώμαλο, αλλά ως δύσκολο μπορεί να χαρακτηριστεί κι ένα πετρώδες έδαφος που προκαλεί κούραση, δίχως να είναι ιδιαίτερα ανώμαλο. Οι εκτάσεις, δεν βλέπω να διακρίνονται από βαθιές απότομες χαραδρώσεις που αφ’ ενός μεν χαρακτηρίζονται από πληθώρα απυρόβλητων τομέων και αφ’ ετέρου μεγάλες κλίσεις που κάνουν τις αμυντικές θέσεις δυσπρόσιτες. Αυτό είναι που παρατηρώ. Στις δύο φωτό είναι εμφανής η εκτεταμένη σε αρκετή απόσταση παρατήρηση, που σημαίνει ευρέα πεδία βολής (παρέχοντας βεβαίως σε πολλές περιπτώσεις την δυνατότητα εκμετάλλευσης του εδάφους στον επιτιθέμενο). Για τους ειδικούς επί της οχύρωσης, αν δεν κάνω λάθος, στην δορυφορική λήψη που έχει παρατεθεί στο Μέρος ΙΙα για το ύψωμα 1710, όπου είναι εμφανές το ίχνος οχύρωσης, βλέπω ότι έχει χαραχθεί προς τα νοτιοδυτικά επί της κλιτύος (πράγμα που σημαίνει μάλλον ότι είναι περισσότερο απότομη εκείνη η πλαγιά) ενώ προς τα νοτιοανατολικά, επί της γραμμής διαχωρίσεως των υδάτων (πράγμα που μάλλον σημαίνει ότι είναι λιγότερο απότομη).

  19. Ανώνυμος says:

    Κυριε Ταξιαρχε, υποβαλλω τα σεβη μου για το κατατοπιστικο και κοπιωδες εργο σας που οπως εχω ξαναγραψει σε αλλο σχολιο, αποτελει το καλυτερο μνημοσυνο στις ψυχες αυτων που εσπειραν με τα κοκαλα τους τα Μικρασιατικα οροπεδια. Απο την σειρα των αρθρων σας, αποδεικνυεται με ντοκουμεντα το ποσο ειχε και εχει υπερεκτιμηθει η αξια και η προσφορα του Σχη Πλαστηρα. Η αγιοποιηση ενος ακραιφνως Βενιζελικου αξιωματικου, ο οποιος αποδεδειγμενα υπερπροστατευε το Συνταγμα του θεωρωντας ισως οτι το αιμα των στρατιωτων του υπολοιπου ΕΣ ηταν ησσονος αξιας απο αυτων του 5/42, εγινε οντως απο Αγιογραφους του, οπως σκωπτικα αναφερετε και οι οποιοι ολως τυχαιως ηταν επισης ακραιφνως Βενιζελικοι. Ηρωες σαν τον Γεωργιο Καλλιαγκακη μεινανε αφανεις και εν πολλοις αγνωστοι, αλλα παντου εξυμνηθηκε η «προσφορα» του Πλαστηρα που εμεινε στην Ιστορια με το προσωνυμιο Μαυρος Καβαλαρης, το οποιο δικαιωματικα ανηκε στον Ηρωα Τχη Βελισσαριου και που χωρις αιδω εκλαπη και απονομηθηκε σε αυτον απο τους Αγιογραφους.Θα ηθελα να πληροφορηθω απο εσας, αν ετοιμαζετε με τους συνεργατες σας καποιες αντιστοιχες μελετες για τις επιχειρησεις προς Αγκυρα, τις οποιες περιμενω με αγωνια και ανυπομονησια, καθως εχω την Τιμη να φερω το ονομα και να ρεει στις φλεβες μου το αιμα του παππου μου που πολεμησε και τραυματιστηκε βαρυτατα στο Γιλντιζ Νταγ. Τα σεβη μου!!

  20. Αρματιστής says:

    Ανώνυμο 21 Σεπτεμβρίου 2019 στο 18:32

    Αγαπητέ φίλε όλα θα ειπωθούν. Χρειάζεται υπομονή και χρόνος. Πολλά με πηγαίνουν πίσω. Εδώ ο φίλος μου ο Βελισάριος «με έβαλε» να διαβάζω ατέλειωτες ώρες για το Κυπριακό… Και να γράφω παράλληλα. Από ένα διάλογο για τα γεγονότα της Κύπρου το 1974, δεν μπορείς να απουσιάζεις. Το επόμενο κείμενο για τον Πλαστήρα είναι σχεδόν έτοιμο, αλλά θα χρειαστεί να περιμένει ακόμη.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s