Ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας και η Προβληματική Δράση του κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος ΙΙβiii

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Η διεξαγωγή της μάχης στο Κέντρο Αντιστάσεως (Κ.Α.) Καμελάρ από τη 16η ώρα της 13ης Αυγούστου μέχρι το πρωί της 14ης Αυγούστου υπό την ευθύνη του Συνταγματάρχη Ν. Πλαστήρα

 

Η τακτική κατάσταση στο υφιστάμενο κενό μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών περί τη 16η ώρα της 13ης Αυγούστου

Πριν συνεχίσουμε την αναφορά μας στα της διεξαγωγής της μάχης στο Κ.Α. Καμελάρ υπό τη διοίκηση του Συνταγματάρχη Πλαστήρα, κρίνεται σκόπιμο να αναφερθούμε στην επικρατούσα τακτική κατάσταση τη 16η ώρα στο δεξιό του Κ.Α. Καμελάρ, δηλαδή στο υπάρχον κενό μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών και τούτο επειδή ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας εξ ιδίας πρωτοβουλίας ενεργώντας και χωρίς να ενημερώσει (μάλλον) την IV Μεραρχία, υπό τις διαταγές της οποίας είχε τεθεί, είχε εγκαταστήσει Λόχο του ΙΙ/42 Τάγματος Ευζώνων και την Πυροβολαρχία της ΧΙΙΙα ΜΟΠ υπό το Λοχαγό Βλαχάβα στην περιοχή των Βράχων του Καγιαντιμπί (βλέπε Μέρος ΙΙβi):

«Κατόπιν τούτου αποφασίζομεν όπως δι’ ενός Λόχου του ερχομένου Τάγματος και μιάς Πυροβολαρχίας καταλάβωμεν τα υψώματα 1.000 μ. Α. Καγιά Ντεπέ επεκτείνοντες το δεξιόν της IV Μεραρχίας …»

Πολύ πιθανόν η αναφερόμενη δύναμη του Αποσπάσματος Πλαστήρα να εγκαταστάθηκε στην περιοχή του αυχένα Γκεϊσλάρ (βλέπε σχεδιάγραμμα 11 άρθρου ΙΙβi). Το υπόψη γεγονός δεν πρέπει να είχε αναφερθεί στη IV Μεραρχία και τούτο επειδή δεν υπάρχει καταχώριση στην Έκθεση Πλαστήρα περί αναφοράς αυτού του ζητήματος στην IV Μεραρχία, αλλά και στην Έκθεση Πεπραγμένων της Μεραρχίας δεν σημειώνεται τι περί αυτής της εγκατάστασης. Έχουμε ήδη επισημάνει στα άρθρα ΙΙβi και ΙΙβii ότι οι εντολές που ανατέθηκαν από το Α΄ Σώμα Στρατού και την IV Μεραρχία στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα του επέβαλαν όπως μετά «Τάγματος, της διοικήσεως του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων και Πυροβολαρχίας να ανέλθη επί του Καλετζίκ όπου η Διοίκησις του ομονύμου Κέντρου αντιστάσεως». Η ρητή αυτή εντολή του Α΄ Σώματος Στρατού που επαναλήφθηκε από την IV Μεραρχία στη συνέχεια, μέχρι τη 16η ώρα δεν είχε εκτελεστεί από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα.

Φωτογραφία 27: Υψώματα Μπελέν Τεπέ. Κατ’ ευθείαν εμπρός διακρίνεται η πεδιάδα του Σινάν Πασά και δεξιά οι Βράχοι του Καγιαντιμπί.

Στο υφιστάμενο κενό μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών και επί του υψώματος Μπελέν Τεπέ, είχε εγκατασταθεί το 3ο Τάγμα του 4ου Συντάγματος Πεζικού (ΙΙΙ/4 Τάγμα) της Ι Μεραρχίας υπό τον Ταγματάρχη Πρεμέτη, ενισχυμένο με Ουλαμό Πυροβολικού. Κατά του ΙΙΙ/4 Τάγματος επιτέθηκε την 5η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου η 23η Τουρκική Μεραρχία υποστηριζόμενη από 28 πυροβόλα, εκ των οποίων τα 14 βαρέα (βλέπε Σχεδιαγράμματα 8 και 9 στο άρθρο ΙΙβi). Την 0720 ώρα η Ι Μεραρχία διέταξε το σταθμεύον παρά τω χωρίω Γκεϊσλάρ 22ο Σύνταγμα Πεζικού της VII Μεραρχίας (υπό τον Αντισυνταγματάρχη Γεώργιο Ψάρρα) να διαθέσει στην περιοχή του χωριού Καγιαντιμπί το 2ο Τάγμα του 22ου Συντάγματος (ΙΙ/22 Τάγμα) με Ουλαμό Πυροβολικού υπό τον Ταγματάρχη Τρικαλιώτη, τον οποίο έθεσε υπό τις διαταγές του Ταγματάρχη Πρεμέτη. Το ΙΙ/22 Τάγμα τέθηκε σε κίνηση την 0845 ώρα (μετά 1 ώρα και 30΄) [1] και θα πρέπει να έφθασε στο χωριό Καγιαντιμπί την 0945-1000 ώρα περίπου. Περί την 0930 ώρα όμως το Μπελέν Τεπέ καταλήφθηκε από τους Τούρκους και το ΙΙΙ/4 Τάγμα συμπτύχθηκε στα αντερείσματα νότια του χωριού Καγιαντιμπί (βλέπε Σχεδιάγραμμα 9 άρθρου ΙΙβi). Σαφείς πληροφορίες για τη μάχη που διεξήχθη στο Μπελέν Τεπέ και στη συνέχεια για τη μάχη αναχαίτισης της Τουρκικής επίθεσης στα αντερείσματα νότια του χωριού Καγιαντιμπί, δεν υπάρχουν από Ελληνικής πλευράς. Στην Έκθεση Πεπραγμένων της Ι Μεραρχίας αναφέρεται ότι τα ΙΙΙ/4 και  ΙΙ/22 Τάγματα δεν έδειξαν ιδιαίτερη προθυμία να αντεπιτεθούν για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων του Μπελέν Τεπέ.[2] Ο συγγραφέας της εν λόγω Έκθεσης δεν μπαίνει στον κόπο να εξετάσει αν ήταν δυνατή η εκτόξευση αντεπίθεσης από 2 Τάγματα που υποστηρίζονταν από 4 πυροβόλα εναντίον μίας Μεραρχίας 10 Ταγμάτων που υποστηριζόταν από 28 πυροβόλα.

Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν προκύπτει ότι μεταξύ του Τηλκί Κηρί Μπελ και του υψώματος 1535, όπου βρισκόταν το δεξιό όριο της IV Μεραρχίας, είχε δημιουργηθεί μία γραμμή ανασχέσεως από τα ΙΙΙ/4 και ΙΙ/22 Τάγματα και τον 5ο Λόχο Ευζώνων που υποστηριζόταν από την Πυροβολαρχία Βλαχάβα του Αποσπάσματος Πλαστήρα (βλέπε Σχεδιάγραμμα 11 στο Μέρος ΙΙβi). Επομένως το διάκενο μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών είχε φραχθεί κατά ανεκτό μάλλον τρόπο.

[Σχόλιο: Θα επαναλάβουμε και πάλι ότι κάθε αξιωματικός οφείλει να ενεργεί εντός του πλαισίου που του επιβάλλει η εντολή του. Η κύρια εντολή του Πλαστήρα ήταν να αναλάβει την ευθύνη της άμυνας του Κ.Α. Καμελάρ και να διατηρήσει πάση θυσία υπό την κατοχή του το Καλετζίκ, που αποτελούσε το σπουδαιότερο έδαφος του τομέα της IV Μεραρχίας. Εφόσον ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας διαπίστωσε ότι προέκυπταν κίνδυνοι στο δεξιό του, δηλαδή στην περιοχή του υψώματος 1535, που βρισκόταν εντός του τομέα ευθύνης του, ασφαλώς και όφειλε να εγκαταστήσει μία δύναμη επί του υψώματος τούτου. Ίσως έναν ενισχυμένο Λόχο του 2ου Τάγματος Ευζώνων και ένα Ουλαμό της Πυροβολαρχίας Βλαχάβα. Ο ίδιος όμως μετά του υπολοίπου και μεγαλύτερου μέρους της δύναμης του 2ου Τάγματος και της Πυροβολαρχίας όφειλε να ανέβει στο Καλετζίκ. Σε κάθε περίπτωση δεν είχε το δικαίωμα να στείλει ένα Λόχο Ευζώνων και την Πυροβολαρχία Βλαχάβα 2 χιλιόμετρα εκτός του τομέα ευθύνης της προϊσταμένης του IV Μεραρχίας και μάλιστα χωρίς την άδειά της, ή τουλάχιστον την ενημέρωσή της.]

Τις μεταμεσημβρινές ώρες της 13ης Αυγούστου έφθασε στο χωριό Γκεϊσλάρ το 23ο Σύνταγμα Πεζικού της VII Μεραρχίας υπό τον Συνταγματάρχη Χαράλαμπο Λούφα, το οποίο κατόπιν διαταγής της Ι Μεραρχίας διέθεσε το 1ο Τάγμα του (Ι/23 Τάγμα) υπό τον Ταγματάρχη Διάμεση στον αυχένα Γκεϋσλάρ [3] για την απόφραξη του μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών υφιστάμενου κενού. Το Ι/23 Τάγμα εγκαταστάθηκε αμυντικά 1.500 μέτρα βορειοανατολικά του χωριού Καγιαντιμπί με αποστολή να αμυνθεί επί των θέσεών του πάση θυσία. Επομένως το Ι/23 Τάγμα εγκαταστάθηκε στην ίδια περίπου θέση που είχε εγκατασταθεί ο Λόχος του 2ου Τάγματος Ευζώνων και η Πυροβολαρχία Βλαχάβα. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αναφέρει στην Έκθεσή του ότι το δεξιό του συνδέθηκε με το Ι/23 Τάγμα νότια του Καγιαντιμπί. Επομένως ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας γνώριζε ότι η περιοχή των Βράχων του Καγιαντιμπί, που βρισκόταν εκτός του τομέα της IV Μεραρχίας, είχε καλυφθεί από Τάγμα της Ι Μεραρχίας και κατόπιν τούτου όφειλε να αποσύρει από την περιοχή των Βράχων του Καγιαντιμπί το Λόχο Ευζώνων και την Πυροβολαρχία Βλαχάβα, πράγμα όμως που δεν έκανε.

 

Η διεξαγωγή της μάχης στο Κ.Α. Καμελάρ από τη 16η ώρα μέχρι την 6η πρωινή ώρα της 14ης Αυγούστου με βάση τα κείμενα της Τουρκικής ΔΙΣ

Επανερχόμενοι στο άρθρο ΙΙβi θα υπενθυμίσουμε ότι τη 1430 ώρα το ενισχυμένο δια του 11ου Τάγματος Εφόδου 127ο Σύνταγμα της 11ης Τουρκικής Μεραρχίας επιτέθηκε κατά του υψώματος 1687 (1310 κατά την Τουρκική ΔΙΣ) και κατέλαβε τα χαρακώματα της πρώτης γραμμής. Στην επίθεση αυτή άγνωστο για ποιο λόγο δεν συμμετείχαν τα Τουρκικά Τάγματα της 5ης Μεραρχίας που βρίσκονταν σε ετοιμότητα επιθέσεως επί των υψωμάτων Ποϊραλικαγιά και Κιουτσούκ τεπέ. Κατά την Τουρκική ΔΙΣ οι Έλληνες επωφεληθέντες από την αδράνεια της 5ης Μεραρχίας αντεπιτέθηκαν δια του εφεδρικού 5/42 Συντάγματος Ευζώνων και ανακατέλαβαν τις θέσεις τους. Το 127ο Τουρκικό Σύνταγμα μετά δυσκολίας συγκρατήθηκε σε απόσταση 150 περίπου μέτρων από τα Ελληνικά συρματοπλέγματα. Περί αυτής της Τουρκικής ενέργειας ουδεμία αναφορά υπάρχει στην Έκθεση Πλαστήρα. Πολύ πιθανόν η ενέργεια αυτή να ταυτίζεται με την Τουρκική επίθεση που κατά την Έκθεση Πλαστήρα εκτελέστηκε τη 1610 ώρα. Σύμφωνα όμως με την Έκθεση Πλαστήρα τη 1430 ώρα στην περιοχή του υψώματος 1687 βρίσκονταν ο Λόχος Ευζώνων που αντικατέστησε τον 3/35 Λόχο και 3ος Λόχος Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο. Κατά το διοικητή του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχη Τσιρώνη στη δυτική πλευρά του υψώματος 1687 είχε εγκατασταθεί μόνο ο Ουλαμός Ευζώνων που αντικατέστησε τον 3/35 Λόχο. Σε κάθε περίπτωση και με βάση τουλάχιστον την Έκθεση Πλαστήρα επί του Καλετζίκ δεν βρισκόταν το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, αλλά δύο Λόχοι του και αυτοί με ερωτηματικό.

Ο διοικητής του IV Τουρκικού Σώματος Στρατού ευρισκόμενος επί του παρατηρητηρίου της 5ης Μεραρχίας επί του υψώματος Μπέη Τεπέ (σε απόσταση 2 χλμ από το ύψωμα 1710), διέταξε τις 5η και 11η Μεραρχίες να επιτεθούν αμέσως και αντί πάσης θυσίας να καταλάβουν την περιοχή των υψωμάτων βόρεια του υψώματος Ποϊραλικαγιά.

Πρώτη επιτέθηκε η 5η Μεραρχία σε χρόνο που δεν προσδιορίζεται, αλλά πάντως μετά τη 1430 ώρα και πριν τη 1820 ώρα. Με την υποστήριξη του πυροβολικού και υπό τη διοίκηση του διοικητή του 10ου Συντάγματος επιτέθηκαν τρία Τάγματα Πεζικού και κατέλαβαν τα εμπρός χαρακώματα της Ελληνικής γραμμής αντιστάσεως επί των υψωμάτων 1687 – 1675. Εξ αιτίας όμως της άμεσης και ισχυρής Ελληνικής αντίδρασης με καταιγιστικά πυρά πεζικού, πολυβόλων και πυροβολικού αναγκάστηκαν να επανέλθουν στις θέσεις εξορμήσεως τους. Περί της Τουρκικής αυτής επίθεσης ουδεμία αναφορά υπάρχει στην Έκθεση Πλαστήρα.

Ο διοικητής της 11ης Μεραρχίας παρά το ότι το 127 Σύνταγμα και το Τάγμα Εφόδου της Μεραρχίας του ήταν καταπονημένα και είχαν υποστεί σοβαρές απώλειες, τα ενίσχυσε με ένα Τάγμα του 126 εφεδρικού Συντάγματος και τα ούτω συγκεντρωθέντα 5 Τάγματα τα έθεσε υπό τη διοίκηση του διοικητή της Ταξιαρχίας Πεζικού της Μεραρχίας με την εντολή να καταλάβουν την περιοχή πέριξ του υψώματος 1310 (ύψ. 1687). Η επίθεση εκτελέστηκε τη 1820 ώρα, αλλά και αυτή απέτυχε. Οι λόγοι της αποτυχίας κατά τη Τουρκική ΔΙΣ ήταν η ενίσχυση του υψώματος 1310 υπό των Ελλήνων, το πυρ του Ελληνικού Πυροβολικού και η μη συνταύτιση των επιθετικών ενεργειών των δύο Τουρκικών Μεραρχιών. Και αυτή η Τουρκική επίθεση δεν αναφέρεται στην Έκθεση Πλαστήρα.

Ο διοικητής του IV Τουρκικού Σ. Στρατού ύστερα και από αυτή την αποτυχία αντιλήφθηκε ότι απαιτούνταν περισσότερες δυνάμεις για να καταληφθεί το ύψωμα 1310 και στενότερος συντονισμός των ενεργειών των δύο Μεραρχιών. Λόγω και της επερχόμενης νύκτας μετέφερε την εκτέλεση της επίθεσης για το πρωί της επομένης ημέρας.

Ο διοικητής όμως της 11ης Μεραρχίας, παρά το γεγονός ότι το 127 Σύνταγμα ήταν καταπονημένο και ότι πέραν των άλλων είχε υποστεί και μεγάλες απώλειες, επειδή πίστευε ότι ήταν αναγκαία η ταχεία κατάληψη του Καλετζίκ, διέταξε όπως τα πέντε Τάγματά του που βρίσκονταν προ των συρματοπλεγμάτων του Καλετζίκ να ενεργήσουν την 2030 ώρα νυκτερινή επίθεση. Αλλά και αυτή η επίθεση απέτυχε. Τα επιτεθέντα τμήματα καθηλώθηκαν 100 μέτρα προ των Ελληνικών συρματοπλεγμάτων και κατά τη διάρκεια της νύκτας αντάλλασσαν πυρά με τα απέναντί τους Ελληνικά τμήματα. Και η επίθεση αυτή δεν αναφέρεται στην έκθεση Πλαστήρα.

Σχεδιάγραμμα 16: Αποτελεί απόσπασμα σχεδιαγράμματος της Τουρκικής ΔΙΣ και παρουσιάζει την επικρατούσα κατάσταση το βράδυ της 13ης Αυγούστου. Κατά του υψώματος 1310 (ύψ 1687) ενεργούσε το 127 Σύνταγμα Πεζικού της 11ης Μεραρχίας, ενισχυμένο με το Τάγμα Εφόδου της Μεραρχίας και ένα Τάγμα του 126 εφεδρικού Συντάγματος. Διακρίνονται επίσης οι θέσεις των τακτικών Σταθμών Διοικήσεως του 4ου Τουρκικού Σώματος Στρατού και των 5ης και 11ης Μεραρχιών. Το ύψωμα Kurtkaya είναι το άλλο ζωτικό έδαφος της IV Μεραρχίας, ο Πριονοειδής Βράχος, επί του οποίου αμυνόταν το 2ο Τάγμα του 35ου Συντάγματος.

Στη συνέχεια των όσων αναφέρθηκαν προκύπτει ότι η κυρία προσπάθεια των Τούρκων ήταν εστιασμένη στη κατάληψη του ορεινού όγκου Καλετζίκ που αποτελούσε και τον κύριο σπόνδυλο του όλου αμυντικού τομέα της IV Μεραρχίας. Οι Τούρκοι είχαν διαγνώσει πολύ σωστά ότι η κατάληψη του Καλετζίκ θα είχε σαν αποτέλεσμα και την πλήρη κατάρρευση της άμυνας της IV Μεραρχίας και για αυτό τον λόγο με τις συνεχείς επιθέσεις των 5ης και 11ης Τουρκικών Μεραρχιών απέβλεπαν στην ολοκλήρωσης της κατάληψης του Καλετζίκ. Επίσης το μείζον μέρος της 11ης Μεραρχίας με την υποστήριξη του οργανικού Πυροβολικού της και των δύο Πυροβολαρχιών της 7ης Μεραρχίας που της είχαν διατεθεί (συνολικά 20 πυροβόλα των 75 χλστ.) υποστήριζε τις επιθέσεις για την κατάληψη του Καλετζίκ. Στην Τουρκική ΔΙΣ η μόνη υπάρχουσα αναφορά για το 70ο Σύνταγμα Πεζικού που επιχειρούσε κατά του υψώματος 1535, είναι ότι αυτό «…μέχρι της νυκτός συνέχιζε την ανταλλαγήν πυρών μετά του εχθρού.», πράγμα που παραπέμπει ότι στο Σύνταγμα αυτό είχε ανατεθεί η δευτερεύουσα προσπάθεια της Μεραρχίας και ο αγώνας που διεξήγαγε με τα έναντι του μετώπου του τμήματα του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων ήταν απλά μάχη τριβής. Ήδη έχουμε αναφέρει στο σχόλιο 27 του Μέρος ΙΙβii ότι και ο διοικητής του 6ου Λόχου του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, Υπολοχαγός Προυκάκης, που ο Λόχος ήταν εγκατεστημένος στο ύψωμα 1535, περιγράφει στο βιβλίο του τη μάχη που διεξήχθη στο ύψωμα 1535 ως μάχη τριβής κατά την οποία ανταλλάσσονταν μόνο πυρά μεταξύ των αντιπάλων. Η προσοχή του διοικητού της 11ης Μεραρχίας είναι στραμμένη αποκλειστικά και μόνο στην επιχείρηση για την κατάληψη του Καλετζίκ και «αδιαφορούσε» μπορεί να πει κάποιος για το τι έκανε το 70ο Σύνταγμά του.

Οργάνωση του 4ου Τουρκικού Σ.Σ. τη νύκτα της 13/14 Αυγούστου για την συνέχιση της επιθέσεως το πρωί της 14ης Αυγούστου

Ο διοικητής του IV Τουρκικού Σώματος Στρατού διέταξε τις Μεραρχίες του να συνεχίσουν τις ενέργειές τους το πρωί της 14ης Αυγούστου για την κατάληψη των υψωμάτων Ερκμέν (ήτοι τη λοφοσειρά του Καλετζίκ ύψ. 1310, Αλικαγιά, Ερκμέν 1310) και Κουρκαγιά (Πριονοειδής Βράχος). Προς το σκοπό αυτό διέθεσε από την εφεδρεία του (12η Μεραρχία) το 34ο Σύνταγμα στην 11η Μεραρχία και το 12ο Τάγμα Εφόδου στην 5η Μεραρχία. Οι διοικητές των 5ης και 11ης Μεραρχιών συντονίστηκαν μεταξύ τους και άρχισαν τις προετοιμασίες τους για να επιτεθούν από την 0530 ώρα της 14ης Αυγούστου με την υποστήριξη του Πυροβολικού. Κατόπιν τούτων ένα μέρος του Βαρέως Πυροβολικού μετακινήθηκε όπισθεν του Μπέη Τεπέ, οι Πεδινές και Ορειβατικές Πυροβολαρχίες μετακινήθηκαν προς τα εμπρός και συμπλήρωσαν τον ανεφοδιασμό τους. Ειδικότερα:

  • Ο διοικητής Ταξιαρχίας Πεζικού της 5ης Μεραρχίας προώθησε στη γραμμή εξορμήσεως βορείως του υψώματος Ποϊραλικαγιά το 5ο Τάγμα Εφόδου αριστερά και το 12ο Τάγμα Εφόδου δεξιά προκειμένου να επιτεθεί κατά του υψώματος 1310 (ύψ. 1687) έχοντας σε πρώτο κλιμάκιο τα δύο αυτά Τάγματα και τηρώντας ως εφεδρεία το 10ο Σύνταγμα Πεζικού και το 1ο Τάγμα του 13ου Συντάγματος. Η επίθεση θα υποστηριζόταν από 4 Πυροβολαρχίες (16 πυροβόλα). Στην Τουρκική ΔΙΣ δεν υπάρχουν πληροφορίες για το Πυροβολικό Γενικής Υποστήριξης του IV Σώματος Στρατού, αποτελούμενο από 18 Πυροβόλα, εκ των οποίων 8 ήταν ορειβατικά ΣΚΟΝΤΑ των 105 χλστ., 2 ήταν μακρά των 120 χλστ. και 4 ΣΚΟΝΤΑ 150 χλστ.. Πολύ πιθανόν τα περιορισμένα αποθέματα βλημάτων βαρέως Πυροβολικού του Τουρκικού Στρατού να είχαν εξαντληθεί.
  • Η 11η Μεραρχία προώθησε όπισθεν του ενισχυμένου 127 Συντάγματός Πεζικού, που βρισκόταν σε επαφή με τις Ελληνικές δυνάμεις στα δυτικά αντερείσματα του Καλετζίκ, τις δυνάμεις δια των οποίων θα επετίθετο το πρωί της 14ης Αυγούστου κατά του Καλετζίκ. Οι εν λόγω δυνάμεις ήταν το 34ο Σύνταγμα Πεζικού της 12ης Μεραρχίας που είχε τεθεί υπό τη διοίκησή της και το 2ο Τάγμα του εφεδρικού της 126 Συντάγματος Πεζικού. Όλες οι προ του Καλετζίκ δυνάμεις της 11ης Μεραρχίας, αποτελούμενες εν συνόλω από 9 Τάγματα, τέθηκαν υπό τη διοίκηση του διοικητή της Ταξιαρχίας Πεζικού της Μεραρχίας και τη 2η πρωινή ώρα οι δυνάμεις επιθέσεως είχαν ολοκληρώσει τις προετοιμασίες τους και είχαν καταλάβει τις θέσεις εξορμήσεως. Την επίθεση της 11ης Μεραρχίας θα υποστήριζε το οργανικό της Πυροβολικό εκ 12 πυροβόλων των 75 χλστ. (3 Πυροβολαρχίες) και 8 πυροβόλων των 75 χλστ. (2 Πυροβολαρχίες) της 7ης Μεραρχίας του εφεδρικού 2ου Σώματος Στρατού της 1ης Τουρκικής Στρατιάς.

Περισσότερες πληροφορίες στο Σχεδιάγραμμα 17 που ακολουθεί.

Σχεδιάγραμμα 17: Παρουσιάζεται η προετοιμασία των 5ης και 11ης Μεραρχιών του 4ου Τουρκικού Σώματος Στρατού τη νύκτα της 13/14 Αυγούστου, για την επίθεσή το πρωί της 14ης Αυγούστου. Τελικός ΑΝΣΚ της επίθεσης ήταν η κατάληψη του υψώματος Ερκμέν τεπέ 1310. Η 5η Μεραρχία θα επετίθετο κατά του Καλετζίκ με το Τάγμα Εφόδου της και το Τάγμα Εφόδου της 12ης Μεραρχίας και θα υποστήριζε την επίθεσή της δια 16 πυροβόλων. Η 11η Μεραρχία θα ενεργούσε κατά του Καλετζίκ με το 34ο Σύνταγμα Πεζικού της 12ης Μεραρχίας και το 2ο Τάγμα του 126ου Συντάγματος Πεζικού και θα υποστήριζε την επίθεσή της δια 20 πυροβόλων.

 

Η διεξαγωγή της μάχης στο Κ.Α. Καμελάρ από τη 16η ώρα μέχρι την 6η πρωινή ώρα της 14ης Αυγούστου με βάση την Έκθεση Πλαστήρα

«Την 16ην και 10΄ ώραν ο εχθρός ενεργεί επίθεσιν κατά του σημ. Στηρίγματος Καλετζίκ υποστηριζομένου υπό δύο Λόχων του 1ου Τάγματος 35ου Συντάγματος και καταλαμβάνει τούτο διά μικράς προσπαθείας». Ο διοικητής του 3ου Λόχου 5/42 Ευζώνων Λοχαγός Γεωργουσόπουλος, κατέχων το Β-Δ αντέρεισμα του Καλετζίκ, προ της καταστάσεως ταύτης ευρεθείς εκ πρωτοβουλίας ενεργεί αντεπίθεσιν διά των τριών Διμοιριών του και ανακαταλαμβάνει το Σ. Στηρίγ. απωθήσας τον εχθρόν μετά μεγάλων απωλειών και εγκαθίσταται ισχυρώς επ’ αυτού μετά τμημάτων του 1/35 άτινα κατόρθωσε να συμπαρασύρη κατά την αντεπίθεσιν. Την κίνησιν ταύτην του λόχου υπεβοήθησε και το 1ον Τάγμα μας δι’ επιδεικτικής επιθέσεως κατά του αριστερού πλευρού του επιτεθέντος εχθρού και η Πυρ/χία Τούντα.».

Τη 18η και 30΄ ώρα ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας εξέδωσε την υπ’ αριθμό 18 διαταγή του προς το διοικητή του 3ου Λόχου Ευζώνων Λοχαγό Γεωργουσόπουλο, δια της οποίας τον διέτασσε:

«Αριθ. 18. Ο Ανθ/γός Ζαχαριάδης θα σας υποδείξη το σημείον στηρίγματος το οποίον θα καταλάβετε απόψε αντικαθιστώντας τον εκεί λόχον του 35ου. Το σημείον τούτο δέον να κρατήσητε απόψε ως αύριον πάση θυσία. 13/8/22 ώρα 18η 30. Πλαστήρας.».

Σχόλιο:

[Περί της υπ’ αριθμό 18 διαταγής του Συνταγματάρχη Πλαστήρα, που βρίσκεται στο μπλοκ διαταγών του, ουδεμία αναφορά γίνεται στο χρησιμοποιούμενο έντυπο αντίγραφο της Έκθεσης Πλαστήρα. Στο πρωτότυπο χειρόγραφο κείμενο της Έκθεσης Πλαστήρα η διαταγή αυτή σημειώνεται με ταυτόχρονη διαγραφή της. Η διαγραφή της υπ’ αριθμό 18 διαταγής του Συνταγματάρχη Πλαστήρα από το πρωτότυπο κείμενο της Έκθεσης του και η μη συμπερίληψή της στο έντυπο αντίγραφο αυτής, πολύ πιθανόν έγινε επειδή η εν λόγω διαταγή θέτει υπό ισχυρή αμφισβήτηση τα αναφερόμενα στην Έκθεση Πλαστήρα περί της εγκατάστασης του 3ου Λόχου Ευζώνων τη 1330 ώρα στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα και της αντεπίθεσης που εξ ιδίας πρωτοβουλίας εκτέλεσε τη 1610 ώρα. Υπενθυμίζεται ότι επί των δύο αυτών ζητημάτων ουδεμία αναφορά γίνεται στην κατάθεση του διοικητή του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχη Τσιρώνη στην κατάθεση του στην Α.Ε.ΕΔ.Μ.Α.]

Στη συνέχεια την Έκθεσης του ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αναφέρει ότι:

«εκ του υψώματος Καραθανάση εξακολουθούν διαρρέοντα εχθρικά τμήματα προς την χαράδραν Ακ Ντερέ, τινά των οποίων εγκαθίσταντο προ του τομέως του 2ου Τάγματος (Παλάντζα δεξιά) και του 1ου Τάγματος Τσιρώνη (κέντρον) πιέζοντας ισχυρά τα Τάγματά μας και ιδία το δεξιόν».

Κατόπιν τούτου ο Πλαστήρας φοβούμενος και νυκτερινή επίθεση κατά του Καλετζίκ ζήτησε και πάλι επίμονα από το Α΄ Σώμα Στρατού και τη IV Μεραρχία το 3ο Τάγμα Ευζώνων και έλαβε την υπόσχεση ότι προ του μεσονυκτίου αυτό θα βρισκόταν στις θέσεις του Αποσπάσματός του.

Με την επέλευση του σκότους τα 1ο και 2ο Τάγματα εγκατέστησαν προφυλακές μάχης και βελτίωσαν τις θέσεις τους, «το δε δεξιόν συνεδέθη δεξιά και με Τάγμα του 23ου Συντάγματος (VII Μεραρχίας) ευρισκόμενο νοτίως Καγιά Ντεπέ.».

Τη 18η και 30΄ ώρα ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας απέστειλε προς τον επί του Καλετζίκ Διοικητή της «Διλοχίας» του 11ου Συντάγματος Πεζικού Ταγματάρχη Κόκκινο (θα επαναλάβουμε ότι ήταν το ΙΙ/11 Τάγμα πλήρες) τη διαταγή που ακολουθεί, επειδή όπως αναφέρει απέδιδε «μεγίστην σημασίαν επί της ανακαταλήψεως των από πρωίας απωλεσθεισών θέσεων του 35ου Συν/τος.»:

«Αριθ. 17. Ταγματάρχην Κόκκινον. Άμα τη επελεύσει του σκότους, συνεννοούμενος μετά του διοικητού της Μοίρας Πυροβολικού Καμελάρ, ενεργήσητε νυκτερινήν επίθεσιν προς ανακατάληψιν του Σημ. Στηρ. Μπελ-Μπάγ (εννοεί το Μπέλμα), αφού προηγουμένως βάλη καταιγιστικώς το πυροβολικόν. Λεπτομερείας θα σας είπη προφορικώς ο ανθ/γος Ζαχαριάδης. 13/8/22, ώρα 18.30΄. 5ον Ευζώνων, Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ»

Τα Τάγματα 1ο και 2ο Ευζώνων διατάχθηκαν τηλεφωνικώς «όπως άμα τη ενάρξει της επιθέσεως της επί του Καμελάρ Διλοχίας να συντρέξωσι και ταύτα δι’ επιδεικτικής επιθέσεως.»

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας έδωσε από τηλεφώνου στον διοικητή της IVβ Μοίρας Ορειβατικού Πυροβολικού Λοχαγό Παπαδημητρίου [4] σχετικές διαταγές (για την υποστήριξη της επιθέσεως) αλλά αυτός του ανέφερε ότι «εκ των θέσεων εφ’ ών ευρίσκεται ελάχιστα δύναται να προσφέρη προς επιτυχίαν του σκοπού.». 

Ερώτημα:

[Το διοικητή της Πυροβολαρχίας της ΧΙΙΙα ΜΟΠ, που κατά την Έκθεσή του είχε ταχθεί στο ύψωμα 1535 και πλαγιόβαλε το Καλετζίκ για ποιο λόγο δεν τον διέταξε να υποστηρίξει την αντεπίθεση; Μήπως τελικά και αυτή η Πυροβολαρχία ήταν σε άλλο σημείο ταγμένη και δεν πλαγιόβαλε το Καλετζίκ;]

Την 20η βραδινή ώρα, ήτοι μετά την παρέλευση 11 ωρών από την άνοδό του Συνταγματάρχη Πλαστήρα στο δεξιό της IV Μεραρχίας, ούτος πληροφορήθηκε μάλλον ότι το Ι/35 Τάγμα στερούταν Ταγματάρχη και απέστειλε προς τον διοικητή του 3ου Λόχου του 1ου Τάγματος του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων την ακόλουθη διαταγή:

«Αριθ. 19. Λοχαγόν Γεωργουσόπουλον. Αναλάβατε και την διοίκησιν του 1ου Τάγματος 35ου Συν/τος όπερ στερείται Ταγ/ρχου. Γενικώς ως διοικητής του Τομέως εις όν ευρίσκεσθε, να λάβητε τα κατάλληλα μέτρα προς υπεράσπισιν των θέσεών σας. Ο Επιτελής του Τάγματος τούτου διετάχθη να παρουσιασθή ενώπιόν σας. 13/8/1922 ώρα 20η, Διοικητής 5ου Ευζώνων, Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ».

Σημείωση:

[Υπενθυμίζεται ότι ο διοικητής του Ι/35 Τάγματος Ταγματάρχης Τζόκας είχε τραυματιστεί και διακομιστεί από την έναρξη της Τουρκικής επιθέσεως, στη συνέχεια η διοίκηση περιήλθε στο Λοχαγό Ζήση ο οποίος λόγω τραυματισμού του της παρέδωσε στον τραυματία Λοχαγό Ανδρεάδη και τέλος μετά τη διακομιδή του Λοχαγού Ανδρεάδη τη διοίκηση του Τάγματος την ανέλαβε ο Λοχαγός Λάζαρος Βογιώτης, που θα φονευτεί την επομένη.]

Την 21η ώρα, δηλαδή μετά την παρέλευση 2 ώρων και 30΄ από την ώρα που εκδόθηκε η διαταγή για την εκτέλεση της νυκτερινής αντεπίθεσης, ο Ταγματάρχης Κόκκινος ανέφερε στον Πλαστήρα ότι: «δεν δύναται να ενεργήση την νυκτερινήν επίθεσιν κατά του Μπελ Μπαγ, διότι τον ένα λόχον έχει ήδη διαθέσει και έχει ούτος εμπλακή εις αγώνα, δεν έχει δε διαθέσιμον δύναμιν ίνα αντιτάξη εις περίπτωσιν αποτυχίας.»

Κατόπιν τούτου ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας διέταξε τον Ταγματάρχη Κόκκινο «να μη εκτελέση την διαταγήν μέχρι αφίξεως του 3ου Τάγματος Ευζώνων, αλλά να τηρήση αντί πάσης θυσίας το Σ. Στηρίγ. Καμελάρ.»

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αναφέρει στην Έκθεσή του ότι κατά τη διάρκεια της νύκτας ο εχθρός εξακολουθούσε να πιέζει ισχυρά ολόκληρο τον Υποτομέα του δια πυρών πεζικού, πολυβόλων και πυροβολικού, και ότι το 3ο Τάγμα του που είχε παραδώσει τη φρουρά του Αφιόν από τη 13η ώρα και παρέμενε συγκεντρωμένο αναμένοντας διαταγές, διατάχθηκε την 22η ώρα από το Α΄ Σώμα Στρατού να τεθεί υπό τις διαταγές της IV Μεραρχίας η οποία την 22η ώρα και 30΄ το διέταξε να κινηθεί προς συνάντηση του Συντάγματός του. Το 3ο Τάγμα Ευζώνων κινήθηκε δια του δρομολογίου Αφιόν – Έρικμαν – χαράδρα Μοναστίρ Ντερέ για να ανέλθει στο δεξιό της IV Μεραρχίας.

Η Έκθεση του Συνταγματάρχη Πλαστήρα για τα συμβάντα της 13ης Αυγούστου τελειώνει σε αυτό το σημείο. Ουδεμία πληροφορία υπάρχει για τις ενέργειες που ανέλαβε (αν ανέλαβε) για τη βελτίωση και την ενίσχυση με τμήματά του Συντάγματός του της άμυνας του Καλετζίκ, την αναδιάταξη των καταπονημένων δυνάμεων των Ι/35 και ΙΙ/11 Ταγμάτων λόγω της φθοράς που υπέστησαν από την ολοήμερη μάχη, τη διακομιδή των τραυματιών, την αναχορηγία των πυρομαχικών, την ενίσχυση του ηθικού των αμυνομένων δια της επί τόπου παρουσίας του και την προετοιμασία της αντεπίθεσης που ανέφερε στην IV Μεραρχία ότι θα εκτελούσε το λυκαυγές της επομένης για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ. Ειδικότερα ουδεμία διαταγή εξέδωσε για την προπαρασκευή εκτέλεσης της αντεπίθεσης με το λυκαυγές της επομένης.

 

Πληροφορίες από άλλες πηγές για τη διεξαγωγή της μάχης στο Κ.Α. Καμελάρ από τη 16η ώρα της 13ης Αυγούστου μέχρι τη 6η πρωινή ώρα της 14ης Αυγούστου.

 

Από την IV Μεραρχία

Στην Έκθεση Πεπραγμένων της IV Μεραρχίας δεν υπάρχουν πληροφορίες –προερχόμενες από τον Πλαστήρα- για την επικρατούσα κατάσταση στο Κ.Α. Καμελάρ μετά την 13η ώρα. Υπενθυμίζουμε ότι τη 13η ώρα αποκαταστάθηκαν οι τηλεφωνικές επικοινωνίες και ο Πλαστήρας ανέφερε στη Μεραρχία ότι επιφυλασσόταν «να ενεργήση βραδύτερον την αντεπιθετικήν επιχείρησιν προς ανάκτησιν των απολεσθεισών θέσεων και περαιτέρω εκμετάλλευσιν της επιτυχίας δια καταδιώξεως». Η εν λόγω αναφορά υπάρχει στην Έκθεση του διοικητή της IV και όχι στην Έκθεση Πλαστήρα. Σχετικές πληροφορίες στο άρθρο ΙΙβi.

Μετά την παραπάνω καταγραφή στην Έκθεση της IV Μεραρχίας, ουδεμία άλλη πληροφορία καταχωρείται αναφορικά με τον διεξαγόμενο αγώνα στο Κ.Α. Καμελάρ και για το πώς ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας χρησιμοποίησε τις δυνάμεις του Αποσπάσματός του, πράγμα που όπως επισημάναμε αποτελεί ένδειξη ότι ουδεμία ενημέρωση είχε για αυτά τα ζητήματα από τον Πλαστήρα. Η επόμενη καταγραφή στην Έκθεση της Μεραρχίας για το δεξιό του μετώπου της έχει ως ακολούθως:

«Εις το δεξιόν του μετώπου η πίεσις του εχθρού καθίστατο ισχυροτέρα. Η αντεπίθεσις του Αποσπάσματος Πλαστήρα, αναβληθείσα υπό του Διοικητού τούτου διά την εσπέραν, δεν εξεδηλώθη, διότι, ως ούτος ανέφερε τηλεφωνικώς, το επελθόν σκότος καθιστά αυτήν παρακεκινδυνευομένην, δι’ ό και ανέβαλεν την ενέργειαν ταύτης δια το λυκαυγές της επομένης.»

Η παραπάνω αναφορά παραπέμπει στο ότι ο Πλαστήρας ενημέρωσε τηλεφωνικά την IV Μεραρχία σχετικά με τη διαταγή που είχε εκδώσει την 1830 ώρα για την εκτέλεση νυκτερινής αντεπίθεσης από τη «Διλοχία του ΙΙ/11 Τάγματος» για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων του Σ.Σ. Μπέλμα και ότι μετά την 21η ώρα την ενημέρωσε και πάλι ότι ματαίωσε την αντεπίθεση επειδή θεώρησε ότι η εκτέλεση της κατά την νύκτα ήταν «παρακεκινδυνευομένη» και ότι θα την εκτελούσε το λυκαυγές της επομένης.

Η IV Μεραρχία επανήλθε διά του επιτελάρχη της προς το Α΄ Σώμα Στρατού ζητώντας τη διάθεση και του 3ου Τάγματος Ευζώνων, το οποίο είχε παραδώσει την υπηρεσία φρουράς της πόλεως του Αφιόν και ανέμενε από τη 1300 ώρα τη μεταφορά του στο Καλετζίκ. Το Α΄ Σώμα ενέκρινε τη διάθεση και κατόπιν τούτου η IV Μεραρχία, διά διαταγής της που εκδόθηκε την 22η και 35΄ ώρα, έθεσε το ΙΙΙ/42 Τάγμα στη διάθεση του Αποσπάσματος Πλαστήρα. Η διαταγή της Μεραρχίας προς τον Πλαστήρα ήταν εξαιρετικά λεπτομερής όσον αφορά τον τρόπο χρησιμοποίησης του 3ου Τάγματος Ευζώνων:

«αριθ. ε.π. 5425/1302/3, ώρα 22.35 – εξαιρετικώς επείγουσα. Διαταγή. Εις την διάθεσιν του Αποσπάσματος Πλαστήρα τίθημι το ΙΙΙ/5/42 Τάγμα Ευζώνων ως εφεδρεία, ιδίως επί της οροσειράς Καλετζίκ και ακριβώς οπίσω των θέσεων του αριστερού του υποτομέως του επί της γραμμής της διαχωρίσεως των υδάτων της οροσειράς καταλλήλως κεκαλυμμένον. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας να καταβάλη πάσαν μέριμναν προς ανασύνταξιν των δοκιμασθέντων δυνάμεων του 35ου Συντάγματος (οίτινες ήδη τελούσιν υπό τας διαταγάς του) ούτως ώστε να δύνανται να χρησιμοποιηθώσι. Επί της κατοχής Σημείου Στηρίγματος Μπέλμα (οροσειρά Καλετζίκ – Κόμβος) αποδίδω υψίστην σημασίαν. Επίσης αποδίδω σημασίαν επί απωλεσθέντων σημείων, δι’ ανάκτησιν των οποίων θέλει ενεργήσει κατά την κρίσιν του. 13 Αυγούστου 1922, Δ. Δημαράς Υποστράτηγος»

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας έλαβε την παραπάνω διαταγή και το αναφέρει στην Έκθεσή του.

Με βάση την παραπάνω διαταγή το ΙΙΙ/42 Τάγμα Ευζώνων θα έπρεπε να να εγκατασταθεί επί του Καλετζίκ και να τηρηθεί σε εφεδρεία, ακριβώς πίσω από το αριστερό του Υποτομέα «Πλαστήρα», στη γραμμή διαχωρισμού των υδάτων της λοφοσειράς Ερκμέν τεπέ. Πολύ πιθανόν να εννοεί πίσω από το ύψωμα 1687, στην περιοχή του υψώματος Αλικαγιά. Σε κάθε περίπτωση έπρεπε να αποτελέσει την εφεδρεία του Συνταγματάρχη Πλαστήρα επί του Καλετζίκ. Ο αυστηρά ακριβής προσδιορισμός της χρησιμοποίησης του 3ου Ευζωνικού Τάγματος ως εφεδρεία και της θέσης που θα έπρεπε να ταχθεί δεν ήταν τυχαίος. Η IV Μεραρχία αγωνιούσα που παρήλθε ένα 12ώρο χωρίς ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας να έχει εκτελέσει την αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απολεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ και διαβλέπουσα κινδύνους από τη διαφαινόμενη, αρκετά καθαρά, αβελτηρία του Πλαστήρα να εκτελέσει τη διαταχθείσα αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ, επεδίωξε να ενισχύσει την άμυνα του σημαντικότερου εδάφους τακτικής σημασίας του τομέα ευθύνης της με μία επιπλέον δύναμη ώστε να μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα τον διαφαινόμενο κίνδυνο απώλειας του Καλετζίκ. Κατόπιν τούτου η Μεραρχία τονίζει εμφαντικά στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα ότι η απέδιδε υψίστη σημασία στην κατοχή του Καλετζίκ και επίσης απέδιδε σημασία στις απωλεσθείσες θέσεις για την ανάκτηση των οποίων μπορούσε να ενεργήσει κατά την κρίση του. Θεωρώ ως απολύτως βέβαιο ότι ο Μέραρχος βρισκόταν σε απόλυτη άγνοια για το ότι ο Συνταγματάρχη Πλαστήρας δεν είχε εγκαταστήσει καμία δύναμη του Αποσπάσματός του επί του Καλετζίκ, πλην ενός Λόχου, όπως θα δείξουμε στη συνέχεια.

Πιθανόν λίγο αργότερα (δεν προσδιορίζεται ο χρόνος) κοινοποιήθηκε στη Μεραρχία η υπ’ αριθμό 3290/3 αναφορά του Α΄ Σώματος Στρατού προς τη Στρατιά Μικράς Ασίας διά της οποίας την οποία ενημέρωνε για την γενική κατάσταση στο μέτωπο του Σώματος. Σε αυτή διαλαμβάνονταν ότι βρισκόταν σε εξέλιξη αντεπίθεση για την ανακατάληψη του Κ.Α. Τηλκί Κηρί Μπελ και του Σ.Σ. Καγιαντιμπί της Ι Μεραρχίας. Κατόπιν τούτου η Μεραρχία επέστησε τηλεφωνικά την προσοχή του Αποσπάσματος Πλαστήρα προς το Σ.Σ. Καγιαντιμπί, η απώλεια του οποίου άφηνε ακάλυπτο το δεξιό πλευρό της IV Μεραρχίας.

Κατόπιν τούτου είναι προφανές ότι η IV Μεραρχία μέχρι την ώρα εκείνη ουδεμία (μάλλον) αναφορά είχε λάβει από τον Πλαστήρα περί της διάθεσης του 2ου Ευζωνικού Τάγματος (Ταγματάρχη Παλάντζα) για την κάλυψη του δεξιού της Μεραρχίας και ότι είχε εγκαταστήσει Λόχο Ευζώνων και την Πυροβολαρχία Βλαχάβα στους Βράχους του Καγιαντιμπί. Αν το είχε αναφέρει είναι βέβαιο ότι θα γινόταν σχετική νύξη στην Έκθεση Πεπραγμένων της Μεραρχίας και ασφαλώς οι ανησυχίες της Μεραρχίας θα περιορίζονταν. Ο Πλαστήρας όμως περιέβαλε με ένα πέπλο ομίχλης τις ενέργειές του και τηρούσε στο σκοτάδι τον προϊστάμενό του. Από την παραπάνω αναφορά της Μεραρχίας προκύπτει ένα ακόμη πολύ σοβαρό πρόβλημα. Δεν υπήρχε αμφίπλευρη επικοινωνία και ενημέρωση μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών. Και τούτο προκύπτει από το ότι η IV Μεραρχία αγνοεί ότι επί του αυχένα Γκεϊσλάρ είχε εγκατασταθεί το Ι/23 Τάγμα της VII Μεραρχίας και ότι στο ίδιο σημείο υπάρχει ένα Λόχος Ευζώνων και η Πυροβολαρχία Βλαχάβα και επομένως το τμήμα του υπάρχοντος κενού μεταξύ του τομέα της και της Ι Μεραρχία ήταν επαρκώς καλυμμένο. Βεβαίως ούτε ο Πλαστήρας, που γνωρίζει, δεν έχει ενημερώσει την IV Μεραρχία ότι στον αυχένα Γκεϊσλάρ έχει εγκατασταθεί το Ι/23 Τάγμα και επομένως το δεξιό της Μεραρχίας έχει καλυφθεί επαρκώς.

 

Από την κατάθεση του διοικητή του 1ου Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχη Ανδρέα Τσιρώνη

Ο Ταγματάρχης Ανδρέας Τσιρώνης, καταθέτοντας στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. υπό το Στρατηγό Κωνσταντίνο Μοσχόπουλο, στις 18 Δεκεμβρίου του 1925 (βλέπε Μέρος ΙΙβi), ανέφερε ότι περί τη 14η ώρα τραυματίστηκε, αλλά παρέμεινε στο πεδίο της μάχης μαχόμενος, δηλαδή διοικώντας το Τάγμα του, μέχρι τη 18η ώρα όποτε και διακομίστηκε στο Αφιόν Καραχισάρ και την επομένη στην Προύσα.

Ο Ταγματάρχης Τσιρώνης ουδεμία πληροφορία καταθέτει στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. περί της δράσης του Τάγματός του μέχρι την διακομιδή του τη 18η ώρα και ειδικότερα για τα αναφερόμενα στην Έκθεση Πλαστήρα περί της εγκατάστασης του 3ου Λόχου του Τάγματός του τη 1330 ώρα στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα, περί της αντεπίθεσης που εξ ιδίας πρωτοβουλίας εκτέλεσε ο 3ος Λόχος Γεωργουσόπουλου τη 1610 ώρα, καθώς και τα περί της επιδεικτικής επιθέσεως του Τάγματός του κατά του δεξιού πλευρού του εχθρού προς υποβοήθηση της αντεπιθέσεως του Λόχου Γεωργουσόπουλου.

Ακόμη ο Ταγματάρχης Τσιρώνης αναφέρει ότι πριν διακομιστεί και σε χρόνο που δεν θυμάται ακριβώς, συνομίλησε με τον Πλαστήρα ο οποίος του είπε ότι η αντεπίθεση που σχεδίαζε να εκτελέσει δια του διακένου μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών αναβλήθηκε και θα εκτελεστεί την επομένη.

 

Από τον Αρχηγό Πυροβολικού της IV Μεραρχίας

Ο Αντισυνταγματάρχης ΠΒ Αθανάσιος Πουρνάρας, Αρχηγός ΠΒ της IV Μεραρχίας, στην κατάθεσή του στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. αναφέρει ότι την 1700 ώρα της 13ης Αυγούστου μετέφερε τον σταθμό διοικήσεώς του στον Υποτομέα Καλετζίκ με σκοπό τη διεύθυνση των πυρών του Πυροβολικού για την υποστήριξη της αντεπίθεσης για την ανακατάληψη των απωλεσθέντων Σημείων Στηρίγματος:

«Η επί του υποτομέως Καλετζίκ μεταφορά του σταθμού διοικήσεώς μου την 17η ώρα της 13ης Αυγούστου είχε ως μοναδικόν σκοπόν την άμεσον διεύθυνσιν του αγώνος του πυροβολικού κατά την διαταχθείσαν αντεπίθεσιν διά του αποσπάσματος Συνταγματάρχου Πλαστήρα προς ανακατάληψιν απωλεσθέντων σημείων στηρίγματος. Εν περιπτώσει καθ’ ήν ήθελεν εκδηλωθή η περί ης ο λόγος αντεπίθεσις, θα ηδυνάμην να συγκεντρώσω τα πυρά 34 πυροβόλων διαφόρων διαμετρημάτων επί του τομέως εφ’ ού έδει αυτή να εξελιχθή. Παρ’ όλας τα προσπαθείας, το να συναντήσω τον Διοικητήν του Υποτομέως Καλετζίκ Συν/χην Πλαστήραν τούτο κατέστη ανέφικτον. Άμα δε επληροφορήθην τηλεφωνικώς παρά της Μεραρχίας ότι ο περί ού ο λόγος Συνταγματάρχης εζήτησε και έλαβε την έγκρισίν της όπως ενεργήση την επίθεσιν κατά τας νυκτερινάς ώρας και ότι θα αναφέρη την ώραν της ενάρξεως. Την ειδοποίησιν της ενάρξεως της περί ής ο λόγος αντεπιθέσεως εις μάτην ανέμενον, την δε δεκάτην ώραν της 14 Αυγούστου εκλήθην τηλεφωνικώς παρά της Μεραρχίας όπως μεταβώ εις τον Σταθμόν Διοικήσεως αυτής και λάβω σχετικάς διαταγάς. Όντως μεταβάς παρά τω διοικητή της Μεραρχία επληροφορήθην ότι ο υποτομεύς Καλετζίκ εγκατελήφθη …».

Η παραπάνω αναφορά είναι εξαιρετικά σοβαρή, αλλά δεν θα την λάβουμε υπόψη στα συμπεράσματά μας για τους εξής λόγους: α) Τα αναφερόμενα δεν διασταυρώνονται από άλλες πηγές, όπως π.χ. από την Έκθεση Πεπραγμένων της IV Μεραρχίας. β) Ο Αντισυνταγματάρχης Πουρνάρας δεν προσδιορίζει σε ποιο σημείο του Υποτομέα Καλετζίκ μετέβη για να κατευθύνει τα πυρά του Πυροβολικού. Λογικά θα έπρεπε να μεταβεί στο Καλετζίκ είτε στη θέση που έπρεπε να είχε εγκατασταθεί ο Σταθμός Διοικήσεως του Συνταγματάρχη Πλαστήρα όπισθεν των υψωμάτων 1687 – 1675, είτε στο παρατηρητήριο του διοικητή της IVβ ΜΟΠ που βρισκόταν βόρεια του χωριού Κιουτσούκ Καλετζίκ. γ) Δεν αναφέρει αν πριν αναχωρήσει από τη θέση του για να ανέλθει στο Καλετζίκ είχε έρθει σε τηλεφωνική επικοινωνία με το Συνταγματάρχη Πλαστήρα, ή τουλάχιστον με το επιτελείο του για να κανονιστεί το σημείο συνάντησης. δ) Τέλος προκαλεί απορία το ότι παρέμεινε στον Υποτομέα Καλετζίκ μέχρι και τη 10η ώρα της 14ης Αυγούστου και δεν διαπίστωσε ότι το Καλετζίκ την 8η πρωινή ώρα καταλήφθηκε από τους Τούρκους. Κατόπιν τούτων η μαρτυρία του Αντισυνταγματάρχη Πουρνάρα, αν και σοβαρή, δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη.

 

Από τον διοικητή της Πυροβολαρχίας της ΧΙΙΙα ΜΟΠ Ταγματάρχη ΠΒ Αναστάσιο Τούντα

Ο Ταγματάρχης Αν. Τούντας, διοικητής της Πυροβολαρχίας της ΧΙΙΙα ΜΟΠ που είχε ταχθεί στο ύψωμα 1535, καταθέτοντας στην Ανακριτική Επιτροπή του Στρατηγού Κωνσταντίνου Μαζαράκη Αινιάν ανέφερε ότι το Απόσπασμα Πλαστήρα εκ δύο Ταγμάτων (1ο και 2ο Ευζώνων) που είχαν ταχθεί στο δεξιό της IV Μεραρχίας, «ετήρησε τας καταληφθείσας θέσεις του μέχρι της 7ης ώρας της 14ης Αυγούστου υπό πίεσιν όχι πολύ σοβαράν».

Η παραπάνω πληροφορία από ένα αυτόπτη μάρτυρα για τη μάχη που διεξήχθη στο δεξιό του Κ.Α. Καμελάρ και περί το ύψωμα 1535, από τα 1ο και 2ο Ευζωνικά Τάγματα του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, είναι εξαιρετικά σημαντική επειδή σε συνδυασμό και με όσα έχουμε αναφέρει στο Μέρος ΙΙβiii αποδεικνύει πέρας κάθε αμφιβολίας ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας εγκατέστησε τις Μονάδες του Αποσπάσματός του σε μία περιοχή κατά το μάλλον απυρόβλητη.

Ο Ταγματάρχης Τούντας ουδέν σχετικό αναφέρει στην κατάθεσή του περί υποστήριξης της αντεπίθεσης του Λόχου Γεωργουσόπουλου τη 1330 ώρα από την Πυροβολαρχία του, αλλά και αν έλαβε κάποια διαταγή για να υποστηρίξει η Πυροβολαρχία του τη νυκτερινή αντεπίθεση του ΙΙ/11 Τάγματος προς ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ.

Από την κατάθεση του Λοχαγού Τούντα απουσιάζει η οποιαδήποτε πληροφορία για τη δράση της Πυροβολαρχίας του  κατά τη 13η και 14η Αυγούστου και ειδικότερα αν από τη θέση που είχε ταχθεί στο ύψωμα 1535 προσέβαλε το ενισχυμένο 127ο Τουρκικό Σύνταγμα που επετίθετο κατά του υψώματος 1687 και το αριστερό πλευρό του και τα νώτα του ήταν εκτεθειμένα στα πυρά της Πυροβολαρχίας του (βλέπε σχεδιάγραμμα 17 παραπάνω).

Τίθεται το ακολουθούν ερώτημα τώρα και θα επιδιώξουμε να το απαντήσουμε στη συνέχεια:

Η Πυροβολαρχία της ΧΙΙΙα ΜΟΠ είχε ταχθεί στο ύψωμα 1535 όπως αναφέρει ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας στην Έκθεσή του; Ή βρισκόταν ταγμένη σε άλλο μη αναφερόμενο σημείο;

 

Από τον διοικητή της IVβ Μοίρας Ορειβατικού Πυροβολικού Ταγματάρχη ΠΒ Κ. Παπαδημητρίου

Ο Ταγματάρχης ΠΒ Κ. Παπαδημητρίου σε σχετική παρέμβασή του στην εφημερίδα ΣΚΡΙΠ, όταν η Έκθεση Πλαστήρα είχε δημοσιευτεί στην εφημερίδα «Ελεύθερος Λόγος»  γράφει ότι η αποδιδόμενη στην Έκθεση Πλαστήρα αναφορά του περί αδυναμίας της υπό τις διαταγές του 1ης Πυροβολαρχίας της ΧΙΙΙβ ΜΟΠ να υποστηρίξει την νυκτερινή αντεπίθεση, δεν είναι αληθής.

Υπενθυμίζω τη σχετική αναφορά της Έκθεσης Πλαστήρα:

«Εις τον διοικητήν της IVβ Μ. Ορ. Πυροβολικού λοχαγόν Παπαδημητρίου δίδονται από τηλεφώνου σχετικαί διαταγαί, πλην ούτος μας αναφέρει ότι εκ των θέσεων εφ’ ων ευρίσκεται ελάχιστα δύναται να προσφέρη προς επιτυχίαν του σκοπού.»

Ο Ταγματάρχης Παπαδημητρίου αναφέρει τα εξής:

Όταν ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας από τηλεφώνου με διέταξε κατά την επικειμένη αντεπίθεση κατά τη νύκτα (13ης Αυγούστου) προς ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων να συντρέξω τον αγώνα δια του Πυρ/κού μου, συννενοούμενος μετά του διοικητή της Διλοχίας Ταγματάρχη Κόκκινου προς συνταύτιση των ενεργειών «δεν ανέφερον ότι ελάχιστα δύναται να προσφέρη το πυρ/κόν προς επιτυχίαν του σκοπού, διότι τούτο δεν ήτο αληθές καθόσον το απολεσθέν Σημείο Στηρίγματος Μπέλμα (Μάτι), η ανακατάληψις του οποίου επρόκειτο να γίνη, επροσβάλετο δυτικώς μεν υπό των εν Καμελάρ τεταγμένων Ουλαμών Ραυτοπούλου και Σπετσεροπούλου, ανατολικώς δε υπό της υπό 1ης Πυρ/χίας της υπ’ εμέ Μ. λοχ. Ποντίκα αφού μάλιστα κατά τη διάρκεια της ημέρας εξετάσαμεν εγκατασταθέν επ’ αυτού εχθρικόν πολυβόλον, αλλά παρεκάλεσα τον Συνταγματάρχην Πλαστήραν όπως δια της υπ’ αυτόν ΧΙΙΙ Μοίρας Ορ. Πυροβολικού (πυροβόλα 8) … βάλη κατά την αντεπίθεσιν εδαφικήν ζώνην ευρισκόμενην προ των θέσεων Λόχου 35ου Συντάγματος και του μετ’ αυτού Λόχου Ευζώνων Γεωργουσόπουλου, ως μη βαλλομένην υπό του Ουλαμού Ραυτοπούλου, λόγω απυροβλήτου. Τούτο δε δεν απετέλει αδυναμίαν, αλλά επιβεβλημένην συνεργασίαν μετά παρακείμενης μονάδος πυρ/κού, ώστε να μη μείνη εδαφική ζώνη άβλητος.»

Προκύπτοντα ερωτήματα:

[Για ποιο λόγο ο Ταγματάρχης Παπαδημητρίου ζητά από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα η υπό τις διαταγές του ΧΙΙΙα ΜΟΠ (2 Πυροβολαρχίες 8 πυροβόλα) να βάλει κατά την αντεπίθεση την εδαφική ζώνη προ της αμυντικής γραμμής του υψώματος 1687 που ήταν εγκατεστημένος Λόχος του 35ου Συντάγματος μετά του 3ου Λόχου Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο, η οποία λόγω απυροβλήτου δεν εβάλετο από την Πυροβολαρχία Ραυτόπουλου; Δεν πλαγιόβαλε την εδαφική αυτή ζώνη η Πυροβολαρχία Τούντα που ήταν ταγμένη στο ύψωμα 1535, όπως αναφέρει ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας στην Έκθεσή του; Μήπως η Πυροβολαρχία Τούντα δεν ήταν ταγμένη στο ύψωμα 1535;]

Ο Ταγματάρχης Παπαδημητρίου αναφέρει επίσης ότι μετά την λήψη της διαταγής περί αντεπιθέσεως, την οποία οι αξιωματικοί και οι πυροβολητές του υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό, ο ίδιος μετέβη και συνάντησε τον Ταγματάρχη Κόκκινο (προς συντονισμό των ενεργειών τους ασφαλώς), αλλά «εν τω μεταξύ ήλθε η διαταγή αυτού τούτου του Συνταγματάρχου Πλαστήρα δι ής η αντεπίθεσις ανεβάλλετο δια την πρωίαν της επομένης· εάν δε δεν έγεινεν αύτη καθ’ όλην την ημέραν της 13ης Αυγούστου και την νύκτα προς την 14ην ασφαλώς το πυροβολικόν του υποτομέως δεν πταίει εις τούτο.»

Φωτογραφία 28: Λήψη από την ανατολική πλευρά του υψώματος Ποϊραλικαγιά (ύψ. 1710). Διακρίνεται η βόρεια πλευρά του Μαύρου Βράχου, το χωριό Κιουτσούκ Καλετζίκ κάτω από το Μαύρο Βράχο, ελάχιστα ανατολικότερα μόλις που διακρίνεται το χωριό Κισλατζίκ και ακόμη ανατολικότερα το νότιο μέρος του Αφιόν Καραχισάρ με το στρατιωτικό αεροδρόμιο της πόλης. Στα χαμηλά υψώματα πίσω από το στρατιωτικό αεροδρόμιο ήταν εγκατεστημένη η ΧΙΙ Μεραρχία. Στα υψώματα αριστερά (βόρεια) του χωριού Κιουτσούκ Καλετζίκ βρισκόταν ο Σταθμός Διοικήσεως του 35ου Συντάγματος και ακόμη αριστερότερα και είχε ταχθεί η 1η Πυροβολαρχία της IVβ ΜΟΠ.

 

Από τον διοικητή της «Πυροβολαρχίας» του Κ.Α. Καμελάρ

Ο Υπολοχαγός Ραυτόπουλος αναφέρει στην Έκθεσή του ότι «την 20ην περ. ώραν διετάχθη και πάλιν η πυρ/χία όπως έτοιμη ούσα υποστηρίξει ημετέραν επιθετικήν ενέργειαν κατά μέτωπον προς κατάληψιν των κατά την διάρκειαν της ημέρας απωλεσθεισών θέσεων. Ούχ ήττον όμως και η ενέργεια αύτη δεν εξετελέσθη, άγνωστον δια τίνα λόγον.». Ακόμη αναφέρει ότι κατά τη 13η Αυγούστου η υπ’ αυτόν Πυροβολαρχία έβαλε 1.400 βλήματα.

 

Ανάλυση και σχολιασμός των αναφορών και πληροφοριών που παρουσιάστηκαν για τη μάχη στο Κ.Α. Καμελάρ από τη 16η ώρα της 13ης Αυγούστου μέχρι την 6η πρωινή ώρα της 14ης Αυγούστου

 

Σχολιασμός της ακόλουθης αναφοράς της Έκθεσης Πλαστήρα:

«Την 16ην και 10΄ ώραν ο εχθρός ενεργεί επίθεσιν κατά του σημ. Στηρίγματος Καλετζίκ υποστηριζομένου υπό δύο Λόχων του 1ου Τάγματος 35ου Συντάγματος και καταλαμβάνει τούτο διά μικράς προσπαθείας». Ο διοικητής του 3ου Λόχου 5/42 Ευζώνων Λοχαγός Γεωργουσόπουλος, κατέχων το Β-Δ αντέρεισμα του Καλετζίκ, προ της καταστάσεως ταύτης ευρεθείς εκ πρωτοβουλίας ενεργεί αντεπίθεσιν διά των τριών Διμοιριών του και ανακαταλαμβάνει το Σ. Στηρίγ. απωθήσας τον εχθρόν μετά μεγάλων απωλειών και εγκαθίσταται ισχυρώς επ’ αυτού μετά τμημάτων του 1/35 άτινα κατόρθωσε να συμπαρασύρη κατά την αντεπίθεσιν. Την κίνησιν ταύτην του λόχου υπεβοήθησε και το 1ον Τάγμα μας δι’ επιδεικτικής επιθέσεως κατά του αριστερού πλευρού του επιτεθέντος εχθρού και η Πυρ/χία Τούντα.»

1. Γενικές πληροφορίες για το αναφερόμενο συμβάν.

Τα γενικά χαρακτηριστικά της σχολιαζόμενης Τουρκικής επίθεσης ταυτίζονται με την επίθεση του 127ου ενισχυμένου Τουρκικού Συντάγματος της 11ης Μεραρχίας, τη 1430 ώρα, κατά του υψ. 1687 (1310 κατά την Τουρκική ΔΙΣ). Τούτο προκύπτει εμμέσως και από την ακόλουθη πρόταση της παραπάνω αναφοράς: Την αντεπίθεση του 3ου Λόχου Ευζώνων «υπεβοήθησε και το 1ον Τάγμα μας δι’ επιδεικτικής επιθέσεως κατά του αριστερού πλευρού του επιτεθέντος εχθρού και η Πυρ/χία Τούντα.». Προς διαμόρφωση σχετικής αντίληψης βλέπε το σχεδιάγραμμα 18 παρακάτω.

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αναφερόμενος στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα εννοεί προφανώς το ύψωμα 1687 που στην Τουρκική ΔΙΣ αναφέρεται ως ύψωμα 1310. Επίσης το αναφερόμενο ως Σημείο Στηρίγματος Καλετζίκ στη σχολιαζόμενη αναφορά είναι το ύψωμα 1687. Επί του υψώματος 1687 εκτιμάται ότι ήταν εγκατεστημένοι ο 2ος Λόχος του Ι/35 Τάγματος του Λοχαγού Λάζαρου Βογιώτη, ο οποίος από τη 14η ώρα είχε αναλάβει τη διοίκηση του Ι/35 Τάγματος και ο 11/35 Λόχος του Λοχαγού Ανδρεάδη που είχε διακομιστεί. Ο 1ος Λόχος του Λοχαγού Παπαχαραλάμπους είχε αποδεκατιστεί στο ύψωμα Ποϊραλικαγιά, ο διοικητής του Λόχου είχε τραυματιστεί και διακομιστεί και επομένως τα υπολείμματα του Λόχου θα είχαν μάλλον κατανεμηθεί στους 2/35 και 11/35 Λόχους. Κανένας από τους δύο Λόχους δεν διέθετε Λοχαγό και όλοι διοικούνταν από το Λοχαγό Λάζαρο Βογιώτη. Ασφαλώς τα ανωτέρω αποτελούν εκτιμήσεις που στηρίζονται στις ελάχιστες διαθέσιμες πληροφορίες. Στη δυτική πλευρά του υψώματος 1687 ήταν εγκατεστημένος ο 3/35 Λόχος που αντικαταστάθηκε περί τη 1230 ώρα από Λόχο Ευζώνων του Τάγματος Τσιρώνη σύμφωνα με την Έκθεση Πλαστήρα, ή με Ουλαμό Ευζώνων σύμφωνα με την κατάθεση Τσιρώνη στην Α.Ε.ΕΔ.Μ.Α.. Σχετικές λεπτομέρειες στο σχεδιάγραμμα 18.

2. Η παντελής απουσία πληροφοριών στην Έκθεση Πλαστήρα για τις συνθήκες που η Τουρκική δύναμη συγκεντρώθηκε προ του Καλετζίκ ενώ προήλαυνε προ του μετώπου του Αποσπάσματος.

Ο οποιοσδήποτε παρατηρητής που θα προσέξει το σχεδιάγραμμα 18 -αμέσως παρακάτω- θα του προκληθεί το εύλογο ερώτημα το πως μπόρεσε το ενισχυμένο 127ο Τουρκικό να φθάσει στα συρματοπλέγματα του υψώματος 1687 έχοντας σε απόσταση 1-1,5 χιλιομέτρων από το αριστερό πλευρό του το μείζον των Ευζωνικών Ταγμάτων του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων και την Πυροβολαρχία Τούντα. Επί του ζητήματος αυτού ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ουδεμία πληροφορία αναφέρει στην Έκθεσή του περί της προσπέλασης τους 127ου Συντάγματος προς το ύψωμα 1687, πλην της αναφοράς ότι τη 1330 ώρα συγκεντρώθηκαν Τουρκικές δυνάμεις προ του Καλετζίκ, χωρίς όμως να αναφέρει το μέγεθος τους, τον τόπο συγκέντρωσης, το από πού ήρθαν και υπό ποίες συνθήκες έφθασαν προ του Καλετζίκ. Επίσης και ο Λοχαγός Τούντας ουδεμία επίσης πληροφορία αναφέρει στην κατάθεσή του περί αυτού του ζητήματος και ειδικότερα αν η Πυροβολαρχία του προσέβαλε την επιτιθέμενη Τουρκική δύναμη που κινούταν κάθετα και σε εγγύτατη απόσταση προ των πυροβόλων του. Μήπως η Πυροβολαρχία Τούντα δεν ήταν ταγμένη επί του υψώματος 1535 όπως αναφέρει στην Έκθεσή του ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας; Είναι σημαντικό να ληφθούν υπόψη τα ερωτήματα που τέθηκαν στην αναφορά του διοικητή της IVβ ΜΟΠ Ταγματάρχη Παπαδημητρίου στην εφημερίδα ΣΚΡΙΠ. Η άποψη του γράφοντος είναι ότι το ενισχυμένο 127ο Τουρκικό Σύνταγμα κατόρθωσε να φθάσει στα συρματοπλέγματα του υψώματος 1687 «τη ανοχή» του Συνταγματάρχη Πλαστήρα ο οποίος αποδεδειγμένα είχε αποφασίσει να μην εμπλέξει τις δυνάμεις του Αποσπάσματός του σε εντατική μάχη — τούτο αναλύθηκε επαρκώς στο Μέρος ΙΙβii. Από τη 14η ώρα και μετά το ενισχυμένο 127ο Σύνταγμα παρά τις τρεις αποτυχούσες επιθέσεις του για την κατάληψη του υψώματος 1687 παρέμεινε αγκιστρωμένο προ των συρματοπλεγμάτων του υψώματος τούτου, έχοντας στραμμένα τα νώτα του προς τις δυνάμεις του Αποσπάσματος Πλαστήρα. Με την «ανοχή» επίσης του Συνταγματάρχη Πλαστήρα τη νύκτα της 13/14 Αυγούστου αναπτύχθηκαν όπισθεν της γραμμής του 127ου Συντάγματος το 34ο Τουρκικό Σύνταγμα και το 2/126 Τάγμα Πεζικού που το πρωί της επομένης επιτέθηκαν και κατέλαβαν το Καλετζίκ (βλέπε σχεδιάγραμμα 17).

3. Η συνεχιζόμενη προσπάθεια απαξίωσης του ηρωικού αγώνα των Λόχων του 35ου Συντάγματος Πεζικού.

Η φράση στην παραπάνω σχολιαζόμενη αναφορά της Έκθεσης Πλαστήρα ότι «την 16ην και 10΄ ώρα ο εχθρός ενεργεί επίθεσιν κατά του σημ. Στηρίγματος Καλετζίκ, υποστηριζομένου υπό δύο λόχων του 1ου Τάγματος 35ου Συντάγματος και καταλαμβάνει τούτο δια μικράς προσπαθείας» έχει σαν αποκλειστικό σκοπό να υποτιμήσει το αξιόμαχο των Λόχων του 35ου Συντάγματος και να αναδείξει τη μαχητική ικανότητα ενός Λόχου του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων. Στην τελική όμως η παραπάνω αναφορά στρέφεται κατά του Συνταγματάρχη Πλαστήρα, αφού αποδεικνύει ότι τη 1610 ώρα το αποδεκατισμένο Ι/35 Τάγμα και ο 11/35 Λόχος, επί του αξιόμαχου των οποίων ο Πλαστήρας ουδεμία εμπιστοσύνη διέθετε, μάχονταν ακόμη στα χαρακώματα του Καλετζίκ και δεν είχαν εγκαταλείψει θέσεις τους, όπως υποστηρίζουν οι διάφοροι βιογράφοι και λιβανιστές του Πλαστήρα. Όλως αντιθέτως μέχρι τη 16η ώρα κανένας Λόχος του Πλαστήρα δεν είχε συμμετάσχει στη κύρια μάχη που διεξαγόταν στο Καλετζίκ, ο δε 3ος Λόχος Ευζώνων του Λοχαγού Γεωργουσόπουλου, που εξ ιδίας πρωτοβουλίας εκτέλεσε την αντεπίθεση, ήταν ανέπαφος και σε εφεδρεία στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα και εισήλθε στη μάχη τη 1610 ώρα. Όλα τα παραπάνω ισχύουν υπό την αυστηρή προϋπόθεση ότι ο 3ος Λόχος Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο πράγματι εγκαταστάθηκε μετά τη 1330 ώρα στο ύψωμα 1687. Οι Λόχοι του Ι/35 Τάγματος που υποχώρησαν στην Τουρκική επίθεση, συμμετείχαν (συμπαρασυρθέντες) στην αντεπίθεση του 3ου Λόχου Ευζώνων και μετά την ανακατάληψη των χαρακωμάτων τους εγκαταστάθηκαν και πάλι σε αυτά μαζί με τον 3ο Λόχο Ευζώνων του Λοχαγού Γεωργουσόπουλου και συνέχισαν τη μάχη. Επομένως σύμφωνα με την Έκθεση Πλαστήρα δύο Λόχοι του 35ου Συντάγματος από τους τρεις εναπομείναντες μετά τον πρωτοφανή σε σφοδρότητα πρωινό βομβαρδισμό της πρώτης γραμμής άμυνας του Καλετζίκ από το Τουρκικό Πυροβολικό συνέχισαν να μάχονται στα χαρακώματα της δεύτερης αμυντικής γραμμής του Καλετζίκ και μετά τη 1610 ώρα.

Ουδείς ψόγος μπορεί να αποδοθεί κατά των Λόχων του 35ου Συντάγματος επειδή ύστερα από μάχη 11 ωρών, που διεξαγόταν υπό τον ανηλεή κανονιοβολισμό του Τουρκικού Πυροβολικού, κάμφθηκαν και υποχώρησαν στην πίεση του εχθρού. Οι αμυντικές γραμμές δεν είναι ακλόνητες και τα πλέον ικανά τμήματα όταν δεχθούν ισχυρή πίεση υποχωρούν και αυτά, άλλες φορές με τάξη και άλλες «εν συγχύσει και πανικώ». Αυτό είναι κάτι το φυσιολογικό, συμβαίνει σε κάθε πόλεμο, ακόμη και στους καλύτερους στρατούς και στις πλέον ικανές και πειθαρχημένες Μονάδες. Δεν επιτρέπεται όμως να μας διαφεύγει ότι είναι άλλης τάξης ζήτημα η υποχώρηση μετά από μάχη λόγω της ισχυρής πίεσης του εχθρού και εντελώς διαφορετικής τάξης η άρνηση εκτέλεσης εντολής ενώπιον του εχθρού, η μη κατάληψη ορισθείσας θέσης που είχε σαν αποτέλεσμα την πρόκληση αδικαιολογήτων απωλειών και τη διάλυση Μονάδων και η συνειδητή εγκατάλειψη της παράταξης και των συμμαχητών σου και η φυγή προς τα πίσω. Τα δεύτερα ανήκουν στη σφαίρα της στρατιωτικής τιμής και εμπίπτουν στην αρμοδιότητα της Στρατιωτικής Δικαιοσύνης.

4. Ο συντάκτης, ή οι συντάκτες της Έκθεσης Πλαστήρα αναφέρουν ότι το Ι/42 συμμετείχε στην αντεπίθεση του Λόχου Γεωργουσόπουλου επιτιθέμενο κατά του αριστερού πλευρού της Τουρκικής δύναμης· αλλά όπως αναφέρουν η επίθεση αυτή ήταν άσφαιρη.

Από την αναφορά στην Έκθεση Πλαστήρα ότι την αντεπίθεση του Λόχου Γεωργουσόπουλου υποβοήθησε το Ι/42 Τάγμα Ευζώνων του Τσιρώνη δια επιδεικτικής επιθέσεως κατά του αριστερού πλευρού του επιτεθέντος εχθρού και η Πυροβολαρχία Τούντα προκύπτουν τα εξής ερωτήματα: α) Ποια ήταν η μορφή αυτής της επιδεικτικής επίθεσης; Τι δηλαδή έκαναν οι Εύζωνοι του Ι/42 Τάγματος όταν είδαν τον 3ο Λόχο του Τάγματος τους να αντεπιτίθεται; Μήπως οι Εύζωνοι του Τσιρώνη σηκώθηκαν όρθιοι και φώναζαν «αέρα» για να ενθαρρύνουν τους Ευζώνους του Γεωργουσόπουλου; β) Η Πυροβολαρχία Τούντα πως ενήργησε; Το ερώτημα είναι εύλογο επειδή ο Λοχαγός Τούντας στην κατάθεσή του στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. ουδεμία απολύτως πληροφορία αναφέρει για το αν η Πυροβολαρχία του προσέβαλε τις Τουρκικές δυνάμεις που επιτίθονταν κατά του υψώματος 1687. Δεν αναφέρει ούτε ποιος ήταν ο τομέας βολής του. γ) Για ποιο λόγο όχι μόνο το Ι/42 Τάγμα, αλλά το ΙΙ/42 Τάγματα που ήταν εγκατεστημένο περί το ύψωμα 1535, δεν επιτέθηκαν πραγματικά και όχι εικονικά κατά του πλευρού και των νώτων της Τουρκικής δύναμης που ενεργούσε κατά του Σ.Σ. Καλετζίκ (ύψ. 1687); Για τη διαμόρφωση σχετικής αντίληψης βλέπε αμέσως παρακάτω το σχεδιάγραμμα 18. Αν η πρόθεση του Πλαστήρα να εκτοξεύσει αντεπίθεση δια του διακένου ήταν πραγματική και όχι προσχηματική, κατά την αντεπίθεση του Λοχαγού Γεωργουσόπουλου παρουσιάστηκε μία μοναδική ευκαιρία προκειμένου ο Πλαστήρας να επιτεθεί δια των περί το ύψωμα 1535 δυνάμεων του Αποσπάσματός κατά του αριστερού πλευρού και των νώτων του ενισχυμένου 127ου Τουρκικού Συντάγματος. Όμως κάτι τέτοιο δεν συνέβη. Δυστυχώς τα πράγματα είναι απλά. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας παρά τις υποχρεώσεις που του επέβαλαν οι εντολές που του είχαν ανατεθεί είχε αποφασίσει να κρατήσει το Απόσπασμά του μακριά από τη φθορά μιας έντονης μάχης και κατόπιν τούτου τα αναφερόμενα περί επιδεικτικής επιθέσεως του Τάγματος Τσιρώνη αποτελούν «πολύχρωμες χάντρες» για να θαμπωθούν οι «ιθαγενείς». Άλλωστε ποιος στην Ελλάδα εκείνη την εποχή, αλλά και σήμερα, διέθετε γνώση της εδαφικής διαμόρφωσης του Κ.Α. Καμελάρ, αλλά και όλης της περιοχής των επιχειρήσεων, ώστε να είναι σε θέση να αντιληφθεί το τι ακριβώς αναφέρει ο Πλαστήρας στην Έκθεσή του; Εξ ου και η εύπεπτη από όλους διακτίνιση του Πλαστήρα στο ανύπαρκτο ύψωμα «Έρικνεν 1310 του Χασάν Μπελ» που εξανάγκασε το διοικητή της 57ης Τουρκικής Μεραρχίας σε αυτοκτονία. Και είναι τραγικό ότι αυτό το τελευταίο θεωρείται από όλους σχεδόν, στρατιωτικούς και πολίτες, αληθινό.

Ο Ταγματάρχης Τσιρώνης που αν και αν τραυματίας παρέμεινε, όπως αναφέρει, μαχόμενος στο πεδίο της μάχης μέχρι τη 18η ώρα και επομένως μέχρι και τη 18η ώρα συνέχισε να διοικεί το Τάγμα του, ουδεμία αναφορά σημειώνει στην κατάθεσή του στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. για την εκτέλεση από το Τάγμα του επιδεικτικής επίθεσης κατά του αριστερού πλευρού της Τουρκικής δύναμης που επιτέθηκε κατά του Σ.Σ. Καλετζίκ προς υποβοήθηση της αντεπίθεσης του Λόχου Γεωργουσόπουλου

Σχεδιάγραμμα 18. Παρουσιάζεται η επικρατούσα κατάσταση την 1610 ώρα, όταν σύμφωνα με την Έκθεση Πλαστήρα εκδηλώθηκε η αντεπίθεση του 3ου Λόχου Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο η οποία είχε σαν αποτέλεσμα την ανατροπή και απώθηση του ενισχυμένου 127ου Τουρκικού Συντάγματος από τα εμπρός χαρακώματα του υψ. 1687 (1310 κατά την Τουρκική ΔΙΣ). 

 

5. Σχολιασμός απεικονιζόμενων στο σχεδιάγραμμα 18 αναφορών της Έκθεσης Πλαστήρα που αφορούν Λόχους του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων.

Στο σχεδιάγραμμα υπ’ αριθμό 18 σημειώνονται τέσσερις αναφορές της Έκθεσης Πλαστήρα για ζητήματα που αφορούν τους Λόχους του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων, περί των οποίων όμως ουδεμία αναφορά γίνεται  από το διοικητή του Τάγματος Ταγματάρχη Τσιρώνη στην κατάθεσή του στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. Οι αναφορές αφορούν τα εξής ζητήματα:

1o. Την αντικατάσταση περί τη 1230 ώρα -κατόπιν διαταγής του Συνταγματάρχη Πλαστήρα- του 3/35 Λόχου που ήταν εγκατεστημένος στη δυτική πλευρά του υψώματος 1687 από ένα Λόχο του Ι/42 Τάγματός Ευζώνων. Ο Ταγματάρχης Τσιρώνης στην κατάθεσή του αναφέρει ότι η εν λόγω αντικατάσταση έγινε δι’ ενός Ουλαμού Ευζώνων. Στο σχεδιάγραμμα 18 σημειώνεται ότι στη δυτική πλευρά του υψώματος 1687 είναι εγκατεστημένος ένας Ουλαμός Ευζώνων.

2o. Την εγκατάσταση περί τη 1330 ώρα -κατόπιν διαταγής του Συνταγματάρχη Πλαστήρα- του 3ου Λόχου Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα, δηλαδή στο ύψωμα 1687. Στο σχεδιάγραμμα σημειώνουμε αυτή την εγκατάσταση. Ο Ταγματάρχης Τσιρώνης ουδεμία αναφορά κάνει στην κατάθεσή του περί λήψης διαταγής του Πλαστήρα να εγκαταστήσει Λόχο του Τάγματος του στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα και ότι σε εκτέλεση αυτής της διαταγής εγκατέστησε τον 3ο Λόχο του.

3o. Την αναφερόμενη στην Έκθεσή Πλαστήρα Τουρκική επίθεση τη 1610 και την κατάληψη από τους Τούρκους «δια μικρής προσπάθειας» των χαρακωμάτων της πρώτης γραμμής του Σ.Σ. Καλετζίκ, δηλαδή του υψώματος 1687, στα οποία αμύνονταν δύο Λόχοι του 35ου Συντάγματος. Στο σχεδιάγραμμα σημειώνουμε την Τουρκική επίθεση και την εκτιμώμενη θέση των δύο Λόχων του 35ου Συντάγματος. Του 2/35 Λόχου και του 11/35 Λόχου. Υπενθυμίζουμε ότι ο 1/35 Λόχος είχε αποδεκατιστεί το πρωί κατά τον βομβαρδισμό επί μιάμιση ώρα της πρώτης γραμμής του Καλετζίκ, δηλαδή των υψωμάτων Ποϊραλικαγιά, Κιουτσούκ τεπέ και του Μαύρου Βράχου.

4o. Την αναφερόμενη στην Έκθεση Πλαστήρα αντεπίθεση που εξ ιδίας πρωτοβουλίας εκτόξευσε ο Λοχαγός Γεωργουσόπουλος με τον 3ο Λόχο του για την ανακατάληψη των χαρακωμάτων. Στην αντεπίθεση συμπαρέσυρε και τους Λόχους του 35ου Συντάγματος που είχαν υποχωρήσει. Μετά την ανακατάληψη των χαρακωμάτων ο 3ος Λόχος Ευζώνων σύμφωνα με την Έκθεση Πλαστήρα εγκαταστάθηκε ισχυρά σε αυτά μετά των Λόχων του 35ου Συντάγματος. Ο Ταγματάρχης Τσιρώνης ουδεμία αναφορά κάνει στην κατάθεσή του περί αυτής της ηρωικής αντεπιθέσεως του 3ου Λόχου του.

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ουδεμία αναφορά κάνει στην Έκθεσή του περί της Τουρκικής δύναμης που επιτέθηκε κατά του υψώματος 1687. Η εν λόγω δύναμη αποτελούνταν από τέσσερα Τάγματα (2.000 άνδρες) και υποστηριζόταν από τα πυρά 20 πυροβόλων. Επρόκειτο περί μίας πολύ μεγάλης δύναμης που για να φθάσει στο ύψωμα 1687 προήλαυνε επί πολλές ώρες 1.000 μέτρα προ του μετώπου των δύο Ταγμάτων Ευζώνων και της Πυροβολαρχίας Τούντα και σε υψηλότερο επίπεδο από το ύψωμα 1535 όπου ήταν εγκατεστημένες οι αναφερόμενες Μονάδες. Είναι προφανές ότι η αναφερόμενη Τουρκική δύναμη έχοντας εκτεθειμένο το αριστερό πλευρό της στο Απόσπασμα Πλαστήρας αποτελούσε ένα εξαιρετικά ευάλωτο στόχο. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας όχι μόνο δεν αναφέρεται σε αυτή τη δύναμη, αλλά ουδεμία αναφορά κάνει στην Έκθεσή του για το πώς ενήργησε για να προσβάλει την Τουρκική δύναμη του 127ου Συντάγματος που κινούταν με εκτεθειμένο το αριστερό της στα πυρά του Αποσπάσματός του. Αλλά και ο Λοχαγός Τούντας, που ο Πλαστήρας αναφέρει στην Έκθεσή του ότι η Πυροβολαρχία του ήταν ταγμένη στο ύψωμα 1535, τηρεί σιγήν ιχθύος για τα πεπραγμένα της Πυροβολαρχίας του.

Εν πάση περιπτώσει είναι ενδιαφέρον ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας την 9η ώρα, που έφθασε στο δεξιό της IV Μεραρχίας, μπόρεσε και παρατήρησε την Τουρκική δύναμη των 500 ανδρών που διέρρεε από το ύψωμα Καραθανάση στη χαράδρα Ακ Ντερέ και διέγνωσε μάλιστα και την πρόθεσή της να πλευροκοπήσει το δεξιό της IV Μεραρχίας, αλλά τη δύναμη των 2.000 ανδρών που υποστηρίζεται από ισχυρό πυροβολικό και επιτίθεται προς το ύψωμα 1687 προελαύνοντας προ των Ταγμάτων του ΔΕΝ τη βλέπει!

Ο διοικητής της IVβ ΜΟΠ Ταγματάρχης Παπαδημητρίου στην επιστολή του στην εφημερίδα ΣΚΡΙΠ αναφέρει ότι ζήτησε από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα όπως κατά την νυκτερινή αντεπίθεση που θα εκτελούσε η «Διλοχία Κόκκινου», η ΧΙΙΙα ΜΟΠ (Πυροβολαρχίες Βλαχάβα και Τούντα) να προσβάλει τις Τουρκικές δυνάμεις που βρίσκονταν προ του Σ.Σ. Καλετζίκ όπου αμυνόταν ο Λόχος Γεωργουσόπουλου, επειδή αυτές βρίσκονταν στο απυρόβλητο της Πυροβολαρχίας Ραυτόπουλου. Για να το ζητήσει αυτό σημαίνει ότι οι Πυροβολαρχίες της ΧΙΙΙα ΜΟΠ δεν προσέβαλαν της Τουρκική δύναμη. Κατόπιν τούτων μήπως η Πυροβολαρχία Τούντα δεν ήταν ταγμένη στο ύψωμα 1535 όπως αναφέρει ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας στην Έκθεσή του; Ή ήταν ταγμένη, αλλά υπήρχε απαγορευτικό βολής από τον Πλαστήρα;

 

Σχολιασμός της υπ’ αριθμόν 18 διαταγής του Συνταγματάρχη Πλαστήρα προς τον Λοχαγό Γεωργουσόπουλο δια της οποίας τον διέτασσε:

«Αριθ. 18. Ο Ανθ/γός Ζαχαριάδης θα σας υποδείξη το σημείον στηρίγματος το οποίον θα καταλάβετε απόψε αντικαθιστώντας τον εκεί λόχον του 35ου. Το σημείον τούτο δέον να κρατήσητε απόψε ως αύριον πάση θυσία. 13/8/22 ώρα 18η 30. Πλαστήρας.».

6. Γενικές πληροφορίες για τη σχολιαζόμενη διαταγή

Κατ’ αρχάς η παραπάνω διαταγή διασώζεται μόνο στο μπλοκ διαταγών του Συνταγματάρχη Πλαστήρα και πουθενά αλλού. Η υπόψη διαταγή αποτελεί ένα σημαντικό ντοκουμέντο επειδή αποδεικνύει, όπως και η κατάθεση του Ταγματάρχη Τσιρώνη, ότι η Έκθεση Πλαστήρα αποτελεί ένα εν πολλοίς χαλκευμένο έγγραφο δια του οποίου επιδιώκεται, ανεπιτυχώς όμως, να δικαιολογηθεί η μη εκτέλεση από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα των εντολών που του ανατέθηκαν, να καλυφθούν με ένα «πέπλο ομίχλης» τα πραγματικά γεγονότα της μάχης στο Κ.Α. Καμελάρ και να μεγαλοποιηθεί η ανύπαρκτη συμμετοχή του Αποσπάσματος Πλαστήρα στην κύρια μάχη που διεξήχθη στον όρος Καλετζίκ με ταυτόχρονη αποδόμηση του ηρωικού αγώνα των Λόχων του 35ου Συντάγματος Πεζικού.

Η σχολιαζόμενη υπ’ αριθμό 18 διαταγή του Πλαστήρα έχει εκδοθεί μετά την αποχώρηση από το πεδίο της μάχης του τραυματισθέντος διοικητή του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχη Τσιρώνη και αποτελεί τη μόνη υπάρχουσα επίσημη έγγραφη απόδειξη για τη συμμετοχή τμήματος του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων στη μάχη του Καλετζίκ. Τούτο συμβαίνει επειδή τα αναφερόμενα στην Έκθεση Πλαστήρα περί της αντικατάστασης του 3/35 Λόχου από Λόχο του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων και της εγκατάστασης τη 1330 ώρα του 3ου Λόχου Ευζώνων στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα, καθώς και η εκτέλεση από τον εν λόγω Λόχο αντεπίθεσης τη 1610 ώρα δεν επιβεβαιώνονται από το διοικητή του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχη Τσιρώνη στην κατάθεσή του στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α..

Το κείμενο της υπ’ αριθμό 18 διαταγής δεν υπάρχει στο δακτυλογραφημένο αντίγραφο της Έκθεσης Πλαστήρα, αυτό που προσκομίστηκε στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. και επί των περιθωρίων του οποίου βρίσκονται οι σημειώσεις του προέδρου της Επιτροπής Στρατηγού Κ. Μοσχόπουλου. Υπόψη ότι στο μπλοκ διαταγών του Συνταγματάρχη Πλαστήρα βρίσκονται μόνο οι υπ’ αριθμό 17, 18 και 19 διαταγές του που εκδόθηκαν μετά τη 1830 ώρα της 13ης Αυγούστου και κατόπιν τούτου ουδείς μπορεί να υποστηρίξει ότι οι συντάκτες της Έκθεσης ξέχασαν τη μία εκ των τριών. Όλως αντιθέτως ουδόλως την ξέχασαν! Υπενθυμίζουμε και πάλι ότι από το μπλοκ των διαταγών του Συνταγματάρχη Πλαστήρα έχουν αφαιρεθεί οι πριν την υπ’ αριθμό 17 διαταγές του και ουδεμία μνεία γίνεται περί αυτών στην Έκθεση του. Σχετικές λεπτομέρειες στη φωτογραφία 22 του Μέρους ΙΙβii.

w-Φωτογραφία 21

Φωτογραφία 29: Απόσπασμα από τη σελίδα 7 του πρωτότυπου χειρόγραφου κειμένου της Έκθεσης Πλαστήρα όπου παρουσιάζεται η εγγραφή και η διαγραφή της υπ’ αριθμό 18 διαταγής του Συνταγματάρχη Πλαστήρα.

 

7. Η σχολιαζόμενη διαταγή του Συνταγματάρχη Πλαστήρα εγγράφηκε στο πρωτότυπο χειρόγραφο κείμενο της Έκθεσης Πλαστήρα αλλά στη συνέχεια διαγράφηκε και δεν συμπεριελήφθη στο δακτυλογραφημένο αντίγραφο κείμενο της Έκθεσης.

Στη σελίδα 7 του πρωτότυπου χειρόγραφου κειμένου της Έκθεσης Πλαστήρα, ο συντάκτης, ή οι συντάκτες της Έκθεσης καταχωρούν μία σημείωση με σκοπό να αναφέρουν την υπ’ αριθμό 19 διαταγή του Συνταγματάρχη Πλαστήρα, αυτή δια της οποίας διατασσόταν ο Λοχαγός Γεωργουσόπουλος να αναλάβει τη διοίκηση του 1ου Τάγματος του 35ου Συντάγματος, αλλά εκ λάθους κάτω από αυτή τη σημείωση γράφουν το κείμενο της υπ’ αριθμό 18 διαταγής, το οποίο και διαγράφουν (βλέπε φωτογραφία 29). Παρά τη διαγραφή το κείμενο της υπ’ αριθμό 18 διαταγής με κάποια δυσκολία διαβάζεται. Είναι πρόδηλο ότι οι συντάκτες της Έκθεσης είχαν αποφασίσει να μην παρουσιάσουν το κείμενο της υπ’ αριθμό 18 διαταγής επειδή η διαταγή αυτή διαψεύδει ως αναληθή τα αναφερόμενα στην Έκθεση Πλαστήρα για την εγκατάσταση τη 1330 ώρα του Λόχου Γεωργουσόπουλου στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα, την αντεπίθεση που εξ ιδίας πρωτοβουλίας εκτέλεσε ο Λοχαγός Γεωργουσόπουλος τη 1610 ώρα για την ανακατάληψη των χαρακωμάτων της πρώτης γραμμής του Σ.Σ. Καλετζίκ (ύψ. 1687) και τέλος την εγκατάσταση του εν λόγω Λόχου στα ανακαταληφθέντα χαρακώματα μετά των τμημάτων του 35ου Συντάγματος. Η υπ’ αριθμό 18 διαταγή αποδεικνύει ότι τα όσα αναφέρονται στην Έκθεση Πλαστήρα για τον 3ο Λόχο Ευζώνων είναι μυθεύματα για τους εξής λόγους:

α. Αν θεωρήσουμε ως πραγματικό γεγονός ότι ο Λοχαγός Γεωργουσόπουλος ανήλθε μετά τη 1330 ώρα στο ύψωμα 1687, είναι βέβαιο ότι μέχρι τη 1610 ώρα θα είχε αποκτήσει γνώση της τοπογραφίας του χώρου και μία σχετική επίγνωση της επικρατούσας στην περιοχή του υψώματος τακτικής κατάστασης, καθώς και της διάταξης του 2ου και 11ου Λόχων του 35ου Συντάγματος που αμύνονταν στο ύψωμα 1687, αλλά και του Ουλαμού του Τάγματός του που είχε αντικαταστήσει τον 3/35 Λόχο στη δυτική πλευρά του υψώματος 1687, σύμφωνα με την κατάθεση του Ταγματάρχη Τσιρώνη. Πολύ πιθανόν να είχε έρθει και σε επαφή με το Λοχαγό Βογιώτη που είχε αναλάβει τη διοίκηση του Ι/35 Τάγματος. Μετά την αντεπίθεση που εκτέλεσε τη 1610 ώρα και την εγκατάστασή του στα χαρακώματα του υψώματος μετά του 2ου και 11ου Λόχων του 35ου Συντάγματος θα είχε αποκτήσει μέχρι και την ώρα που έλαβε την υπ’ αριθμό 18 διαταγή του Συνταγματάρχη Πλαστήρα πλήρη επίγνωση της επικρατούσας τακτικής κατάστασης στο ύψωμα 1687 (ή Σ.Σ. Καλετζίκ) και ειδικότερα το που ακριβώς βρίσκονταν οι δύο Λόχοι του 35ου Συντάγματος μετά των οποίων ήταν συνεγκατεστημένος στα χαρακώματα του υψώματος 1687. Άλλωστε και με βάση τα αναφερόμενα στην Τουρκική ΔΙΣ θα πρέπει να είχε συμμετάσχει στη μάχη για την απόκρουση της επίθεσης του ενισχυμένου 127ου Τουρκικού Συντάγματος που εκτοξεύτηκε τη 1820 ώρα. Κατόπιν των παραπάνω δεν υπήρχε κανένας αξιωματικός από το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων που μπορούσε να γνωρίζει καλύτερα από το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο την επικρατούσα κατάσταση στο ύψωμα 1687 και ποιος Λόχος του 35ου Συντάγματος έπρεπε να αντικατασταθεί; Ούτε ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας που είχε εγκαταστήσει το Σταθμό Διοικήσεώς του στην αρχή της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ και δεν διέθετε οπτική επαφή με τη γραμμή άμυνας του υψώματος 1687. Ο Λοχαγός Γεωργουσόπουλος θα ήταν αυτός που θα είχε διαπιστώσει ποιος Λόχος του 35ου Συντάγματος έχρηζε αντικατάστασης και κανένας άλλος. Επομένως η αποστολή του Ανθυπολοχαγού Ζαχαριάδη για να υποδείξει στο Λοχαγό Γεωργουσόπουλο τη θέση του προς αντικατάσταση Λόχου του 35ου Συντάγματος ήταν άνευ αντικειμένου.

β. Η επίδοσή της υπ’ αριθμό 18 διαταγής του Πλαστήρα στον Λοχαγό Γεωργουσόπουλο από τον Ανθυπολοχαγό Ζαχαριάδη, ο οποίος θα του υπεδείκνυε και τις θέσεις του προς αντικατάσταση Λόχου του 35ου Συντάγματος, έχει νόημα μόνο στην περίπτωση που ο μεν Συνταγματάρχης Πλαστήρας αντιλήφθηκε ή πληροφορήθηκε ότι κάποιος από τους Λόχους του 35ου Συντάγματος που αμύνονταν στο ύψωμα 1687 έπρεπε να αντικατασταθεί, ο δε Λοχαγός Γεωργουσόπουλος βρισκόταν με το Λόχο του κάτω από το Καλετζίκ, δεν μπορούσε να δει το ύψωμα 1687, δεν διέθετε γνώση της τοπογραφίας του υψώματος, δεν διέθετε επίγνωση της επικρατούσας τακτικής κατάστασης επί του υψώματος 1687 και ειδικότερα χρειαζόταν κάποιος να του προσδιορίσει τη θέση που κατείχε ο προς αντικατάσταση Λόχος του 35ου Συντάγματος στο εν λόγω ύψωμα.

8. Η θέση που εγκαταστάθηκε ο 3ος Λόχος Ευζώνων στο ύψωμα 1687 (ύψ. 1310 κατά τους Τούρκους).

Η θέση στην οποία εγκαταστάθηκε ο Λόχος Γεωργουσόπουλου σημειώνεται στην Έκθεση Πλαστήρα στην περιγραφή της μάχης του πρωινού της 14ης Αυγούστου. Σύμφωνα λοιπόν με τα αναφερόμενα από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα το πρωί της 14ης Αυγούστου, ο οποίος ειρήσθω εν παρόδω παρατηρούσε τη μάχη από τους Βράχους του Καγιαντιμπί(!!!), ο 3ος Λόχος Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο ήταν εγκατεστημένος αμυντικά στη δυτική πλευρά (στο δεξιό) του Σ.Σ. Καλετζίκ έχοντας στο αριστερό του τους Λόχους του 35ου Συντάγματος (βλέπε σχεδιάγραμμα 17). Η σχετική αναφορά είναι η εξής: «Την 7ην ώραν ο εχθρός ενεργεί σφοδράν επίθεσιν κατά του Σ.Σ. Καλετζίκ. Οι εις το δεξιόν τούτου ευρισκόμενοι άνδρες του 3ου λόχου 5ου Ευζώνων αμύνονται γενναίως … οι εις το αριστερόν αυτών άνδρες του 35ου Συν/τος υποχωρούν ατάκτως». Στην αναφορά αυτή του Συνταγματάρχη Πλαστήρα δεν υπάρχει άλλο τμήμα του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων στο δεξιό του Σ.Σ. Καλετζίκ (ύψ. 1687). Δηλαδή ο Λόχος ή ο Ουλαμός που αντικατέστησε τον 3/35 Λόχο. Κατόπιν τούτου προκύπτουν τα εξής ζητήματα:

α. Ο 3ος Λόχος Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο ανήλθε στο Καλετζίκ μετά τη λήψη της υπ’ αριθμό 18 διαταγής του Συνταγματάρχη Πλαστήρα, δηλαδή περί τη 19η ώρα και αντικατέστησε τον 3/35 Λόχο που ήταν εγκατεστημένος στη δυτική πλευρά του υψώματος 1687, ή του Σ.Σ. Καλετζίκ. Η αντικατάσταση του 3/35 Λόχου θα πρέπει να ολοκληρώθηκε περί την 20η ώρα.

β. Η αναφερόμενη στην Έκθεση Πλαστήρα αντικατάσταση του 3/35 Λόχου περί τη 1230 ώρα από Λόχο του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων, όπως και η εγκατάσταση τη 1330 ώρα του 3ου Λόχου Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα δεν συνέβησαν και αποτελούν μυθεύματα που επινοήθηκαν για να φανεί ότι επί του Καλετζίκ μπορεί να μην εγκαταστάθηκε ένα Τάγμα Ευζώνων, όπως προνοούσαν οι εντολές του Α΄ Σώματος Στρατού και της IV Μεραρχίας, αλλά περί τη 1230-1330 ώρα εγκαταστάθηκαν δύο Λόχοι του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων. Είναι όμως βέβαιο ότι που υπάρχουν συμφωνημένοι μύθοι μετά την πάροδο κάποιου χρόνου ξεχνιούνται. Ακόμη και από αυτούς που τους επινόησαν. Ο διοικητής του Ι/42 Τάγματος, Ταγματάρχης Τσιρώνης, μετά την πάροδο δύο ετών από τη σύνταξη της Έκθεσης Πλαστήρα ουδεμία αναφορά της εν λόγω Έκθεσης επιβεβαιώνει για τα ζητήματα που αφορούν το Τάγμα του. Από την άλλη οι συντάκτες της Έκθεσης Πλαστήρα ενώ αναφέρουν ότι στη δυτική πλευρά του Σ.Σ. Καλετζίκ το μεσημέρι της 13ης Αυγούστου ένας Λόχος του Τσιρώνη (όχι ο 3ος) αντικατέστησε τον 3/35 Λόχο, το πρωί της 14ης Αυγούστου τοποθετούν στη δυτική πλευρά του Σ.Σ. Καλετζίκ τον 3ο Λόχο Γεωργουσόπουλου. Το ψέμα πάντοτε είχε κοντά πόδια.

9. Οι διαφορές και αντιφάσεις μεταξύ της Έκθεσής Πλαστήρα και της κατάθεσης Τσιρώνη στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. και οι εξ αυτών διαπιστώσεις.

Η ασυμφωνία μεταξύ των αναφερόμενων από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα και των κατατιθεμένων από τον Ταγματάρχη Τσιρώνη στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. είναι πρόδηλη. Εκτιμώ ότι άλλα είχαν συμφωνήσει να δηλώσουν το 1923 όταν συντασσόταν η Έκθεση Πλαστήρα και άλλα θυμόταν ο Τσιρώνης μετά από δύο χρόνια όταν κλήθηκε να καταθέσει στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α.. Το ακόλουθο τμήμα από την κατάθεση του Τσιρώνη που αφορά «συμβάν» που συνέβη -σύμφωνα με την κατάθεσή του- κατά το χρόνο της αντικατάστασης του 3/35 Λόχου από Ουλαμό του Τάγματός του είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον και αποδεικνύει την παραπάνω εκτίμηση του γράφοντος:

«Προέβην εις την αντικατάστασιν των ανδρών του 35ου Συν/τος καταλαβόν την γραμμήν δι’ ενός Ουλαμού και δια πολυβόλων. … Κατά το διάστημα τούτο δι’ ενός λόχου μου, του 1ου, κατέλαβον θέσεις επί του αριστερού υψώματος, οπόθεν είχον τραπή προς τα οπίσω άνδρες ετέρου λόχου του 35ου Συν/τος κατόπιν σφοδρού κανονιοβολισμού του υψώματος τούτου υπό του εχθρού, της ανακαταλήψεως τούτου γενομένης δι’ ανδρών ιδικών μου και του 35ου Συν/τος ους εξηνάγκασαν ανακαταλάβωσι τας θέσεις ας εύρον κενάς εχθρού.»

Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον να γίνει μία σύγκριση μεταξύ της αναφοράς στην Έκθεση Πλαστήρα περί της αντεπίθεσης που εκτέλεσε τη 1610 ώρα ο 3ος Λόχος Ευζώνων για την ανακατάληψη των χαρακωμάτων του Σ.Σ. Καλετζίκ και την εγκατάστασή του σε αυτά μετά των Λόχων του 35ου Συντάγματος και της παραπάνω αναφοράς στην κατάθεσή του Ταγματάρχη Τσιρώνη. Η γενική ιδέα είναι η ίδια. Δύο Λόχοι του 35ου Συντάγματος (ένας κατά τον Τσιρώνη) εγκαταλείπουν τις θέσεις τους άνευ ισχυρής πίεσης του εχθρού (κατόπιν κανονιοβολισμού των θέσεων του κατά τον Τσιρώνη) και ο 3ος Λόχος Ευζώνων τις ανακαταλαμβάνει (ο 1ος Λόχος του κατά τον Τσιρώνη) και τα τμήματα του 35ου Συντάγματος επανέρχονται στις θέσεις τους (συμπαρασυρόμενα κατά τον Πλαστήρα – εξαναγκασθέντα κατά τον Τσιρώνη). Το παραπάνω συμβάν κατά μεν την κατάθεση Τσιρώνη διαδραματίζεται περί τη 1230-1300 ώρα, κατά δε την Έκθεση Πλαστήρα τη 1610 ώρα. Όποιος επιθυμεί μπορεί να συνεχίζει να αμφιβάλει ότι υπήρξε προσυνεννόηση Πλαστήρα και Τσιρώνη για αυτό το ζήτημα.

10. Μία σημαντική πληροφορία από το διοικητή της Πυροβολαρχίας Κ.Α. Καμελάρ Υπολοχαγό Ραυτόπουλο.

Ο Υπολοχαγός Ραυτόπουλος που η Πυροβολαρχία του βρισκόταν στο δρομολόγιο που ακολουθούσαν όσοι ανέρχονταν στο Καλετζίκ (βλέπε σχεδιάγραμμα 17) ουδεμία αναφορά κάνει στην λεπτομερέστατη και εμπεριστατωμένη Έκθεση Πεπραγμένων της Πυροβολαρχίας του περί ανόδου στο Καλετζίκ του Συνταγματάρχη Πλαστήρα, ή αν συναντήθηκε μαζί του, καθώς και περί της ανόδου στο Καλετζίκ των Λόχων Ευζώνων του Ι/42 Τάγματος, οι οποίο εγκαταστάθηκαν κατά την Έκθεση Πλαστήρα προ των πυροβόλων του· είτε στη δυτική πλευρά το υψώματος 1687 ο Λόχος που αντικατέστησε κατά την Έκθεση Πλαστήρα τον 3/35 Λόχο, είτε επί του υψώματος 1687 ο 3ος Λόχος Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο. Βλέπε σχεδιαγράμματα 17 και 18. Η εγκατάσταση μίας δύναμης 150 ανδρών εγγύς των πυροβόλων σου δεν είναι κάτι που μπορεί να διαφύγει της παρατήρησής σου. Παρά ταύτα ο Υπολοχαγός Ραυτόπουλος αναφερόμενος στα γεγονότα του πρωινού της 14ης Αυγούστου αναφέρει τα εξής:

«Την 4ην ώραν περίπου ο εχθρός και πάλιν ήρξατο βάλλων … επί της πυρ/χίας και των πρώτων γραμμών του ημετέρου πεζικού όπερ ενισχυθέν πως ετήρει γραμμήν διηκούσαν περί τα 200 μέτρα προ της θέσεως της πυρ/χίας.»

Δεδομένου ότι ο Υπολοχαγός Ραυτόπουλος στην Έκθεσή του ουδεμία αναφορά κάνει περί αφίξεως ενισχύσεων στο Καλετζίκ κατά τη διάρκεια της ημέρας της 13ης Αυγούστου, η ενίσχυση περί της οποίας αναφέρεται, που ασφαλώς μόνο από το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων μπορούσε να προέλθει, αφίχθηκε πολύ αργά προς το βράδυ. Σε κάθε περίπτωση η φράση «ενισχυθέν πως» παραπέμπει σε μία ενίσχυση μικρού μεγέθους. Η Έκθεση του Υπολοχαγού Ραυτόπουλου εμμέσως επιβεβαιώνει τα όσα μέχρι τώρα έχουμε αναφέρει. Ότι δηλαδή η μόνη δύναμη του Συνταγματάρχη Πλαστήρα που ανήλθε στο Καλετζίκ ήταν ο 3ος Λόχος Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο, ότι ο Λόχος αυτός έφθασε στο Καλετζίκ περί τη 19η ώρα και θα αντικατέστησε τον 3/35 Λόχο μεταξύ της 19ης και της 20ης ώρας.

 

Σχολιασμός των παρακάτω αναφορών στην Έκθεση Πλαστήρα:
  • «Εκ του υψώματος Καραθανάση εξακολουθούν διαρρέοντα εχθρικά τμήματα προς την χαράδραν Ακ Ντερέ, τινά των οποίων εγκαθίσταντο προ του τομέως του 2ου Τάγματος (Παλάντζα δεξιά) και του 1ου Τάγματος Τσιρώνη (κέντρον) πιέζοντας ισχυρά τα Τάγματά μας και ιδία το δεξιόν».
  • Κατόπιν τούτου ο Πλαστήρας φοβούμενος και νυκτερινή επίθεση κατά του Καλετζίκ ζήτησε και πάλι επίμονα από το Α΄ Σώμα Στρατού και τη IV Μεραρχία το 3ο Τάγμα Ευζώνων
  • Με την επέλευση του σκότους τα 1ο και 2ο Τάγματα εγκατέστησαν προφυλακές μάχης και βελτίωσαν τις θέσεις τους, «το δε δεξιόν συνεδέθη δεξιά και με Τάγμα του 23ου Συντάγματος (VII Μεραρχίας) ευρισκόμενο νοτίως Καγιά Ντεπέ.».

11. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αναφέρει εμμέσως πλην σαφώς ότι και το 1ο Τάγμα Ευζώνων δεν εγκαταστάθηκε επί του Καλετζίκ, αλλά ανάμεσα στο Καλετζίκ και το 2ο Τάγμα Ευζώνων του Παλάντζα. Επομένως επαναλαμβάνει για μία ακόμη φορά, αλλά με άλλη διατύπωση, ότι δεν εξετέλεσε την εντολή που του ανατέθηκε, η οποία προέβλεπε την άνοδο του ιδίου μετά Τάγματος και Πυροβολαρχίας του Αποσπάσματός του στο Καλετζίκ.

12. Η αναφορά του Συνταγματάρχη Πλαστήρα ότι και τα δύο Ευζωνικά Τάγματα του πιέζονταν ισχυρώς και περισσότερο το δεξιό, δηλαδή το ΙΙ/42 Τάγμα Ευζώνων, διαψεύδεται από:

α. Το διοικητή της Πυροβολαρχίας που τάχθηκε κατά την Έκθεσή του στο ύψωμα 1535, Λοχαγό Τούντα, ο οποίος στην κατάθεσή του αναφέρει ότι το Απόσπασμα Πλαστήρα «ετήρησε τας καταληφθείσας θέσεις του μέχρι της 7ης ώρας της 14ης Αυγούστου υπό πίεσιν όχι πολύ σοβαράν».

β. Το διοικητή του 6ου Λόχου του ΙΙ/42 Τάγματος Ευζώνων Υπολοχαγό Χρ. Προυκάκη ο οποίος στο βιβλίο του «μνήμη Χρίστου Ι. Προυκάκη» αναφέρει λίαν παραστατικά ότι η μάχη που διεξήχθη στο ύψωμα 1535, στο οποίο είχε εγκατασταθεί ο Λόχος του, ήταν μάχη τριβής, δηλαδή μάχη κατά την οποία ανταλλάσσονταν πυροβολισμοί μεταξύ των αντιπάλων. Επιπλέον σημειώνει ότι οι απέναντί του Τουρκικές δυνάμεις υποστηρίχθηκαν ελάχιστα από το Τουρκικό Πυροβολικό. Σχετικά βλέπε στο Μέρος ΙΙβiiτο σχόλιο υπ’ αριθμό 27 και τη διαπίστωση υπ’ αριθμό 16.

γ. Τον τόμο της Τουρκικής ΔΙΣ που περιγράφει τα γεγονότα της Τουρκικής επίθεσης, στον οποίο η μόνη αναφορά που γίνεται στο 70ο Σύνταγμα που επιχειρούσε στη γενική κατεύθυνση ύψωμα Καραθανάση – ύψωμα 1535, δηλαδή κατά των θέσεων που είχε εγκατασταθεί ο 6ος Λόχος του ΙΙ/42 Τάγματος -που ανήκε στο δεξιό του Αποσπάσματος Πλαστήρα- είναι ότι αυτό μέχρι το βράδυ αντάλλασσε πυρά με τις απέναντί του Ελληνικές δυνάμεις. Δηλαδή η Τουρκική ΔΙΣ αναφέρει τα ίδια που αναφέρουν οι δύο Αξιωματικοί του Αποσπάσματος Πλαστήρα, ο Λοχαγός Τούντας και ο Υπολοχαγός Προυκάκης, για τη μάχη που διεξαγόταν στην περιοχή που είχε εγκατασταθεί το Απόσπασμα Πλαστήρα. Με άλλα λόγια «εξ ιδίων τα βέλη». Θα επαναλάβουμε και πάλι ότι το 70ο Τουρκικό Σύνταγμα ενεργούσε κατά των υψωμάτων 1535 και Καραμπιλεγκίμ και όχι κατά του Καγιαντιμπί (βλέπε σχεδιάγραμμα 17).

13. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας μολονότι αναφέρει ότι φοβάται μήπως οι Τούρκοι εκτελέσουν νυκτερινή επίθεση κατά του Καλετζίκ δεν κάνει κάτι το ουσιαστικό για να ενισχύσει την άμυνα του εν λόγω υψώματος.

Η αναφορά του Συνταγματάρχη Πλαστήρα ότι ζήτησε και πάλι να του στείλουν το ΙΙΙ/42 Τάγμα του από το Αφιόν Καραχισάρ φοβούμενος μήπως οι Τούρκοι επιτεθούν τη νύκτα κατά του Καλετζίκ, είναι μία αναφορά άνευ ουσίας. Το ΙΙΙ/42 Τάγμα Ευζώνων ακόμη και αν ξεκίναγε εκείνη τη στιγμή από το Αφιόν Καραχισάρ, θα έφθανε στο Καλετζίκ μετά από 5 ώρες. Επομένως ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας συνέχιζε να εμπιστεύεται την άμυνα του Καλετζίκ στους καταπονημένους από την ολοήμερη μάχη και τις μεγάλες απώλειες Λόχους του 35ου Συντάγματος, επί των οποίων όπως σημειώνει στην Έκθεσή του δεν διέθετε καμία εμπιστοσύνη λόγω του λίαν καταπεπτωκότος ηθικού τους. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας είχε όμως τη δυνατότητα να ανεβάσει στο Καλετζίκ πλέον του Λόχου Γεωργουσόπουλου και άλλο Λόχο του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων, αν όχι όλο το Τάγμα. Και βεβαίως να ανέβη και ο ίδιος στο Καλετζίκ και να αναλάβει αυτοπροσώπως τη διεύθυνση της μάχης. Εν πάση περιπτώσει ο λόγος του Συνταγματάρχη Πλαστήρα είναι υποκριτικός. Και τούτο επειδή μπορούσε από τη 12η μεσημβρινή ώρα να αντικαταστήσει οποιαδήποτε στιγμή το αποφάσιζε ολόκληρο το Ι/35 Τάγμα με το Ι/42 Τάγμα Ευζώνων. Όμως απέφυγε να το κάνει.

14. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας μολονότι τις μεταμεσημβρινές ώρες έπαυσαν να υφίστανται οι κατ’ αυτόν λόγοι για τους οποίους εγκατέστησε ένα Λόχο Ευζώνων και την Πυροβολαρχία Βλαχάβα στους Βράχους του Καγιαντιμπί, αποφεύγει να αποσύρει τη δύναμη αυτή από την αναφερόμενη περιοχή.  

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αναφέρει στην Έκθεσή του ότι το δεξιό του, δηλαδή ο Λόχος του 2ου Τάγματος Ευζώνων με την Πυροβολαρχία Βλαχάβα που σύμφωνα με την Έκθεσή του εγκαταστάθηκαν στην περιοχή των Βράχων του Καγιαντιμπί (1.000 μέτρα ανατολικά του Καγιά Ντεπέ), συνδέθηκε με Τάγμα του 23ου Συντάγματος νότια του Καγιά Ντεπέ (Καγιαντιμπί). Είναι προφανής η αναντιστοιχία που εμφανίζεται στις αναφορές της Έκθεσης Πλαστήρα για το ίδιο ζήτημα. Παρά ταύτα έχουμε αναφέρει στην αρχή του παρόντος κειμένου, ότι το Ι/23 Τάγμα υπό τον Ταγματάρχη Διάμεση εγκαταστάθηκε 1.500 μέτρα βορειοανατολικά του Καγιαντιμπί, επί του αυχένα Γκεϊσλάρ, και όχι νότια του Καγιαντιμπί όπως αναφέρει ο Πλαστήρας. Επομένως το κενό από τους Βράχους του Καγιαντιμπί μέχρι το ύψωμα 1535, που αποτελούσε το αριστερό της IV Μεραρχίας, είχε καλυφθεί δια ενός ανέπαφου Τάγματος της VII Μεραρχίας, που είχε εγκατασταθεί σε ισχυρή θέση και κατόπιν τούτου είχε εκλείψει ο λόγος παραμονής του Λόχου Ευζώνων και της Πυροβολαρχίας Βλαχάβα στην περιοχή του Καγιαντιμπί (εκτός του τομέα της IV Μεραρχίας) και επιβαλλόταν η άμεση μεταφορά τους στο Καλετζίκ, όπως προβλεπόταν από την εντολή που δόθηκε στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα από το Α΄ Σώμα Στρατού και την IV Μεραρχία. Όμως ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αρνείται να πράξει το αυτονόητο και αφήνει το Λόχο Ευζώνων και την Πυροβολαρχία Βλαχάβα στην περιοχή του Καγιαντιμπί. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ενδιαφέρεται περισσότερο για την περιοχή του Καγιαντιμπί απ’ ότι για την άμυνα του Καλετζίκ για λόγους που εύκολα κάποιος μπορεί να υποθέσει. Ακόμη και την επομένη το πρωί θα μεταβεί στην περιοχή του Καγιαντιμπί για να παρακολουθήσει τη μάχη που διεξαγόταν στο Καλετζίκ. Δηλαδή μετέβη σε ένα σημείο που απείχε 4 χιλιόμετρα από το Καλετζίκ για να παρακολουθήσει και να «διευθύνει» την κύρια μάχη που διεξαγόταν στο Καλετζίκ. Το αναφέρει ο ίδιος στην Έκθεσή του.

15. Οι σχολιαζόμενες αναφορές του Συνταγματάρχη Πλαστήρα αφορούν αποκλειστικά το Απόσπασμά του και ουδόλως την κύρια μάχη που διεξάγεται στο Καλετζίκ και τις επί του υψώματος αμυνόμενες Ελληνικές δυνάμεις.

Αναφέρει ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας στην Έκθεσή του: «Από το ύψωμα Καραθανάση συνέχιζαν να διαρρέουν εχθρικές δυνάμεις που εγκαθίσταντο προ του Αποσπάσματός του και πίεζαν ισχυρά τα Τάγματά του, τα οποία με την επέλευση του σκότους βελτίωσαν τις θέσεις τους και εγκατέστησαν προφυλακές, το δε δεξιό του συνδέθηκε με Τάγμα του 23ου Συντάγματος νότια του Καγιαντιμπί.». Οι αναφορές αυτές αφορούν ζητήματα πολύ μικρής σημασίας. Όλως αντιθέτως από την Έκθεση Πλαστήρα απουσιάζει εντελώς έστω και μία ελάχιστη αναφορά για τα εξής σημαντικά ζητήματα: α) Ότι το σύνολο της 5ης Τουρκικής Μεραρχίας και το μεγαλύτερο μέρος της 11ης επιτίθενται κατά του Καλετζίκ β) Ότι το σύνολο του Πυροβολικού του 4ου Τουρκικού Σώματος Στρατού υποστηρίζει την επίθεση για την κατάληψη του Καλετζίκ. γ) Ότι κατά του Καλετζίκ έχουν εκτελεστεί τέσσερις επιθέσεις που όλες τους έχουν αποκρουστεί από τους Λόχους του 35ου Συντάγματος και του ΙΙ/11 Τάγματος. δ) Ότι προ της δυτικής και νοτιοδυτικής πλευράς του υψώματος 1687 συγκεντρώθηκαν τη νύκτα της 13ης/14η Αυγούστου εννέα (9) Τουρκικά Τάγματα χωρίς να ενοχληθούν από το Απόσπασμά του (βλέπε σχεδιάγραμμα 17). ε) Ότι επί του Καλετζίκ η μάχη διεξάγεται από τα Ι/35 και το ΙΙ/11 Τάγματα, τα οποία αμύνονταν στις Τουρκικές επιθέσεις κάτω από λίαν δυσχερείς συνθήκες.

Κατά το Συνταγματάρχη Πλαστήρα πάνω στο Καλετζίκ βρίσκονται «οι άλλοι και η κακή τους μοίρα» και κάτω από το Καλετζίκ βρίσκονται οι «εκλεκτοί – τα παιδιά του» που οφείλει να προστατέψει. Τον Συνταγματάρχη Πλαστήρα τον ενδιαφέρει μόνο το Απόσπασμά του, η περιοχή του Καγιαντιμπί και ουδέν άλλο. Σε καμία περίπτωση η εκτέλεση των εντολών που του ανατέθηκαν.

 

16. Σχολιασμός της απόφασης του Συνταγματάρχη Πλαστήρα να εκτελέσει νυκτερινή αντεπίθεση για την ανακατάληψη των από πρωίας απωλεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ.  

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας τη 1830 ώρα, ήτοι μετά την παρέλευση 9 ωρών και 30΄ από την ώρα που έφθασε στο δεξιό Κ.Α. Καμελάρ, αποφάσισε επιτέλους να αντεπιτεθεί κατά την νύκτα για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ επειδή όπως αναφέρει στην Έκθεσή του απέδιδε «μεγίστην σημασίαν επί της ανακαταλήψεως των από πρωΐας απωλεσθεισών θέσεων του 35ου Συν/τος». Εύλογα προκύπτει το ερώτημα τι ήταν αυτό που τον εμπόδισε να αντεπιτεθεί περί τη 13η ώρα που είχε στη διάθεση ανέπαφα και ακμαία το ΙΙ/11 Τάγμα Πεζικού και το 1ο Τάγμα Ευζώνων, που μόλις είχαν φθάσει στο Κ.Α. Καμελάρ; Όμως μέχρι τη 1830 ώρα ουδείς λόγος έχει γίνει για αυτή την αντεπίθεση και κανένα απολύτως μέτρο προετοιμασίας δεν έχει ληφθεί για την εκτέλεσή της, αλλά όλως αντιθέτως και σύμφωνα με τα αναφερόμενα στην Έκθεση Πλαστήρα και στην κατάθεση Τσιρώνη, την διάνοια του Πλαστήρα την απασχολούσε η εκτόξευση αντεπίθεσης δια του υπάρχοντος κενού μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών. Η αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ μετά την παρέλευση 12ωρου από τη κατάληψή τους από τους Τούρκους και την σταθεροποίησή τους επ’ αυτών δεν ήταν πλέον μία απλή υπόθεση και για να εκτελεστεί απαιτούνταν λεπτομερές σχέδιο, ανέπαφη δύναμη για να την εκτελέσει, αναγνωρίσεις, ισχυρή υποστήριξη από το Πυροβολικό και τις εμπεπλεγμένες δυνάμεις και λεπτομερείς συντονισμοί μεταξύ αυτών που θα εμπλέκονταν στην εκτέλεση της αντεπίθεσης. Αλλά μέχρι εκείνη τη στιγμή ουδέν εκ των αναφερομένων είχε γίνει.

Ο κύριος αντικειμενικός σκοπός αυτής της αντεπίθεσης, στην περίπτωση βεβαίως που η πρόθεση του Συνταγματάρχη Πλαστήρα να την εκτελέσει ήταν πραγματική, θα ήταν η ανακατάληψη του υψώματος Ποϊραλικαγιά (ύψ. 1710). Εφόσον αυτό επιτυγχάνονταν οι Τουρκικές δυνάμεις θα υποχρεώνονταν να εκκενώσουν το αντέρεισμα Κιουτσούκ τεπέ, το δε 127ο Τουρκικό Σύνταγμα θα υποχωρούσε από τις δυτικές και νοτιοδυτικές αντηρίδες του υψώματος 1687. Προς αντίληψη των αναφερομένων βλέπε σχεδιάγραμμα 18.

w-Φωτογραφία 21 - Δγή 17 Πλαστήρα

Φωτογραφία30. Παρουσιάζεται η υπ’ αριθμό 17 διαταγή του Συνταγματάρχη Πλαστήρα δια της οποίας έδινε εντολή στο διοικητή του ΙΙ/11 Τάγματος Πεζικού Ταγματάρχη Κόκκινο να εκτελέσει νυκτερινή αντεπίθεση. Στο πάνω μέρος της φωτογραφίας φαίνεται καθαρά η αποκοπή από το μπλοκ διαταγών του Συνταγματάρχη Πλαστήρα όλων των διαταγών που εκδόθηκαν πριν την υπ’ αριθμό 17 διαταγή (βλέπε σχόλια υπ’ αριθμό 8 και 10).

 

17. Τη νυκτερινή αντεπίθεση θα την εκτελούσε η «Διλοχία του 11ου Συντάγματος» που ακόμη και μετά την καταστροφή ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν είχε ακόμη πληροφορηθεί ότι επρόκειτο περί ολοκλήρου του ΙΙ/11 Τάγματος Πεζικού.

Τη νυκτερινή αντεπίθεση που αποφάσισε ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν θα την εκτελούσε βεβαίως το Ι/42 Τάγμα Ευζώνων, που σύμφωνα με την Έκθεσή του ήταν εγκατεστημένο στο κέντρο της παράταξής του και «πιεζόταν ισχυρά», αλλά η «αόρατη» μέχρι εκείνη την ώρα «Διλοχία του 11ου Συν/τος» υπό τον Ταγματάρχη Κόκκινο που αν και αμυνόταν στο Καλετζίκ —στο σπουδαιότερο σημείο της οχύρωσης του Αφιόν Καραχισάρ— φαίνεται ότι κατά το Συνταγματάρχη Πλαστήρα πιεζόταν λιγότερο ισχυρά από το Ι/42 Τάγμα Ευζώνων· ασχέτως του ότι είχε απέναντί της και συγκρατούσε ολόκληρη την 5η Τουρκική Μεραρχία. Κατόπιν τούτων ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας εξέδωσε την ακόλουθη διαταγή προς το διοικητή της «Διλοχίας του 11ου Συν/τος» Ταγματάρχη Κόκκινο:

«Αριθ. 17. Ταγματάρχην Κόκκινον. Άμα της επελεύσει του σκότους, συνεννοούμενος μετά του διοικητού της Μοίρας Πυροβολικού Καμελάρ, ενεργήσητε νυκτερινήν επίθεσιν προς ανακατάληψιν του Σημ. Στηρ. Μπελ-Μπάγ (εννοεί το Μπέλμα), αφού προηγουμένως βάλη καταιγιστικώς το πυροβολικόν. Λεπτομερείας θα σας είπη προφορικώς ο ανθ/γος Ζαχαριάδης. 13/8/22, ώρα 18.30΄. 5ον Ευζώνων, Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ»

Τα προβληματικά σημεία αυτής της διαταγής που αφορούσαν την εκτέλεση μίας πολύ δύσκολης επιχείρησης είναι ότι το συντονισμό των ενεργειών δεν θα τον αναλάμβανε ο ίδιος ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δια της επί του Καλετζίκ μετακίνησής του, αλλά αυτός θα γινόταν μεταξύ του Ταγματάρχη Κόκκινου και του διοικητή της IVβ ΜΟΠ Ταγματάρχη Παπαδημητρίου, τις δε λεπτομέρειες της αντεπίθεσης θα τις έδινε στον Ταγματάρχη Κόκκινο κάποιος Ανθυπολοχαγός Ζαχαριάδης και όχι ο ίδιος ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας. Δηλαδή ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν θα μετέβαινε στο παρατηρητήριο του Ταγματάρχη Κόκκινου για να συνεννοηθεί μαζί του για την εκτέλεση της νυκτερινής αντεπίθεσης και για να συντονίσει τους εμπλεκόμενους στην εκτέλεσή της, αλλά τις οδηγίες του και τις κατευθύνσεις του στον Ταγματάρχη Κόκκινο για αυτή τη σοβαρή νυκτερινή επιχείρηση, που αφορούσε την ακεραιότητα του Καλετζίκ δια της ανακαταλήψεως του υψώματος Ποϊραλικαγιά, θα τις έδινε στον διοικητή του Τάγματος ένας Ανθυπολοχαγός. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας θα παρέμενε σιωπηλός παρατηρητής της εν λόγω αντεπίθεσης στο Σταθμό Διοικήσεώς του. Αυτά δεν είναι σοβαρά πράγματα.

Υπόψη ότι οι αντεπιθέσεις για την ανακατάληψη απωλεσθεισών θέσεων κατά πάγια αρχή της πολεμικής τέχνης εκτελούνται από τις εφεδρείες. Όταν μάλιστα πρόκειται για την ανακατάληψη εδάφους που καταλήφθηκε από τον εχθρό πριν από πολλές ώρες η αντεπίθεση εκτελείται ύστερα από προσεκτικό σχεδιασμό, συντονισμό και προετοιμασία των Μονάδων που θα την εκτελέσουν και τούτο επειδή ο εχθρός έχει σταθεροποιηθεί επί των θέσεων που έχει καταλάβει. Στη συγκεκριμένη περίπτωση που εξετάζουμε είναι βέβαιο ότι το ΙΙ/11 Τάγμα -και όχι μία κάποια «Διλοχία του 11ου Συντάγματος»- είχε εμπλακεί στη μάχη από τη 12η μεσημβρινή ώρα και εκτιμάται ότι ήταν αυτό που συγκρατούσε τις δυνάμεις της 5ης Τουρκικής Μεραρχίας (βλέπε σχεδιαγράμματα 17 και 18). Κατόπιν τούτου προκαλούνται απορίες και ερωτηματικά για το πώς αποφάσισε ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας να εκτελέσει νυκτερινή αντεπίθεση με την κατ’ αυτόν «Διλοχία» που βρισκόταν σε στενή εμπλοκή με τις Τουρκικές δυνάμεις. Εκτός και αν δεν το γνώριζε. Διόλου απίθανο αφού μετά την παρέλευση ενός και πλέον χρόνου από την καταστροφή δεν είχε πληροφορηθεί ακόμη ότι επί του Καλετζίκ βρισκόταν το ΙΙ/11 Τάγμα Πεζικού. Η σχολιαζόμενη αναφορά αποδεικνύει για μία ακόμη φορά ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας κατά τη διάρκεια της μάχης της 13ης Αυγούστου δεν ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για τη μάχη που διεξαγόταν στο Καλετζίκ, δεν ήρθε σε απ’ ευθείας προσωπική επαφή με τους ηγήτορες των αμυνομένων και ουδέποτε απέκτησε πλήρη επίγνωση της τακτικής κατάστασης που επικρατούσε στο εν λόγω ύψωμα. Δεν είναι μόνο ότι ουδεμία πληροφορία αναφέρει στην Έκθεσή του για τις Τουρκικές δυνάμεις που επιτίθονταν κατά του Καλετζίκ, αλλά δεν γνωρίζει και ποιες ήταν οι Ελληνικές δυνάμεις που αμύνονταν στο Καλετζίκ. Αλλά και μετά την καταστροφή όταν του ζητήθηκε να υποβάλει την Έκθεση Πεπραγμένων του δεν ενδιαφέρθηκε να παρουσιάσει με ακρίβεια τα γεγονότα, πληροφορούμενος αρμοδίως αυτά που αγνοούσε. Δυστυχώς είναι πολύ δύσκολο να αποφύγει κάποιος την αλαζονεία όταν ασκεί την απόλυτη και ανέλεγκτη εξουσία.

 

Παράθεση παραδειγμάτων ηγεσίας εντελώς διαφορετικής από αυτήν που περιγράφεται στα σχόλια υπ’ αριθμό 16 και 17.

Ας μου επιτραπούν στο σημείο αυτό τέσσερις μικρές αλλά πολύ ενδιαφέρουσες παρεμβολές, που αναφέρονται σε ιστορικά παραδείγματα ικανής ηγεσίας:

Πρώτη: Σε όλες τις μέχρι τότε μεγάλες επιχειρήσεις της Εκστρατείας, η Στρατιά Μικράς Ασίας και όλοι οι αξιωματικοί που είχαν συμμετάσχει στις μέχρι τότε μάχες, και ασφαλώς και ο Πλαστήρας, είχαν διαπιστώσει ότι οι Τούρκοι διοικητές Μεραρχιών και Συνταγμάτων διεύθυναν τη μάχη ευρισκόμενοι εγγύς της γραμμής του πυρός και εκτόξευαν άμεσα συνεχείς αντεπιθέσεις για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων. Τα παραδείγματα αφθονούν: 1) Κατά την Επιθετική Αναγνώριση του Δεκεμβρίου 1920, στη μάχη επί των υψωμάτων της Κοβαλίτσας οι Τούρκοι εκτόξευσαν εντός δύο ωρών επτά αντεπιθέσεις, με δύναμη 400 ανδρών την κάθε φορά. 2) Κατά τις επιχειρήσεις του Μαρτίου του 1921 προς το Εσκή Σεχήρ, μετά την κατάληψη στις 15 Μαρτίου από την ΙΙΙ Μεραρχία του υψώματος Κανλησίρτ στην περιοχή του χωριού Αβγκίν, οι Τούρκοι εκτόξευσαν μέχρι το βράδυ της ίδιας ημέρας 22 αλλεπάλληλες αντεπιθέσεις κατά του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων για την ανακατάληψη του Κανλησίρτ. Η ένταση της τετραήμερης μάχης ήταν τόσο άγριας μορφής, που ο διοικητής του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων συνταγματάρχης Ζωϊτόπουλος Δημοσθένης τραυματίστηκε και αντικαταστάθηκε από τον υποδιοικητή του αντισυνταγματάρχη Σταμελάκο Γρηγόριο, ο οποίος μετά από λίγο φονεύθηκε. Διοικητής του συντάγματος ανέλαβε ο υποδιοικητής του 12ου Συντάγματος, αντισυνταγματάρχης Δροσινός Ιωάννης. Στις 17 Μαρτίου θα τραυματιστεί και ο αντισυνταγματάρχης Δροσινός και θα αντικατασταθεί από τον Ταγματάρχη Σαμαντά Φίλιππο. Φονευθέντος την ίδια ημέρα, του ταγματάρχη Σαμαντά, τη διοίκηση του συντάγματος ανέλαβε μέχρι τις 18 Μαρτίου ο λοχαγός Γραικούσης Γρηγόριος. 3) Στη μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ ο διοικητής της 4ης Τουρκικής Μεραρχίας και ο επιτελάρχης του, που ήταν προωθημένοι στη γραμμή μάχης, ο μεν πρώτο φονεύεται, ο δε δεύτερος συλλαμβάνεται αιχμάλωτος. Η V Μεραρχία αποκρούει αλλεπάλληλες Τουρκικές αντεπιθέσεις, αλλά κατορθώνει να διατηρήσει τις θέσεις της. 4) Στις επιχειρήσεις προς την Άγκυρα η κατάσταση εκτραχύνεται. Για κάθε σπιθαμή εδάφους που κερδίζει ο Στρατός μας, χύνοντας άφθονο αίμα, οι Τούρκοι απαντούν με συνεχή κύματα αντεπιθέσεων για να την πάρουν πίσω. Οι διοικητές που δεν αντεπιτίθενται αντικαθίστανται άμεσα. Στο Καρακουγιού διεξάγεται η περίφημη ομώνυμη αιματηρή μάχη. Το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων καταλαμβάνει τέσσερις φορές το λόφο του Καρακουγιού και κάθε φορά απορρίπτεται στις θέσεις εξορμήσεως ύστερα από μία σφοδρή Τουρκική αντεπίθεση. Παρέμεινε στα χέρια των ανδρών του 2/39 Σ.Ε. την τέταρτη φορά. Κατά την τρίτη επίθεση φονεύθηκε επί του λόφου του Καρακουγιού ο διοικητής του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων Συνταγματάρχης Βλάσιος Καραχρήστος.

Δεύτερη: Κατά την Τουρκική επίθεση της 13ης Αυγούστου στον Τομέα της IV Μεραρχίας ουδεμία Ελληνική αντεπίθεση εκτοξεύτηκε· στον Τομέα της Ι Μεραρχίας εκτοξεύτηκε μία αντεπίθεση που ουδέποτε ολοκληρώθηκε. Η μοναδική αντεπίθεση που ολοκληρώθηκε ήταν αυτή του 2ου Συντάγματος Πεζικού, του Συνταγματάρχη Κωνσταντίνου Τσάκαλου, για την ανακατάληψη της Δασωμένης Κορυφής του Τομέα της V Μεραρχίας, που είχε καταληφθεί νωρίς το πρωί από τη 61η Τουρκική Μεραρχία διά αιφνιδιαστικής επιθέσεως. Ο Συνταγματάρχης Κ. Τσάκαλος έπεσε τη 17η Αυγούστου στο Αλή Βεράν προμαχώντας του Συντάγματός του.

Τρίτη: Στη μάχη του Χαμούρκιοϊ – Ιλμπουλάκ της 16ης Αυγούστου 1922, η Ομάδα Τρικούπη, με εμπροσθοφυλακή την ΙΧ Μεραρχία, επεδίωξε την είσοδό της στην οχυρωμένη τοποθεσία του Τουμλού Μπουνάρ. Η μάχη διεξήχθη υπό τα όμματα του Συνταγματάρχη Πλαστήρα που ήταν εγκατεστημένος στο Χασάν Ντετέ Τεπέ, ελάχιστα χιλιόμετρα από το πεδίο της μάχης, ο οποίος όμως δεν συνέδραμε τη σκληρά αγωνιζόμενη ΙΧ Μεραρχία. Ο διοικητής της ΙΧ Μεραρχίας. Συνταγματάρχης Γαρδίκας, αναφερόμενος σε μία δύσκολη στιγμή της μάχης, όταν πλέον είχε εξαφανιστεί η ελπίδα συνδρομής της Ομάδας Φράγκου στον αγώνα που έδινε η Μεραρχία του για να διαφύγει από τον κλοιό, γράφει τα εξής:

«Περί την 18ην ώραν το αριστερόν της γραμμής μάχης της ΙΧ Μεραρχίας εδέχθη από ανατολών επίθεσιν κατάπλευρον υπό του 4ου Σ. Στρατού. Αμέσως η επίθεσις αντιμετωπίσθη μόνον δια του μείζονος μέρους του Πυροβολικού της ΙΧ Μεραρχίας. Αλλά κατ’ ευτυχή μοιραίαν σύμπτωσιν μετά 15΄ της ώρας αφίκετο εις τον χώρον της μάχης το 26ον Σύνταγμα … Ο ήρως διοικητής του, Αντισυνταγματάρχης Καλιαγκάκης, έφιππος, αεικίνητος, δια παροτρυντικών φωνών, και πλήτων δια του μαστιγίου του, εν μέσω εκρήξεων βλημάτων του εχθρικού πυροβολικού και εν μέσω χαλάζης βλημάτων πεζικού ωδήγησεν αιμοστάζων, τέλος το 26ον Σύνταγμά του εναντίον του Τουρκικού 4ου Σ. Στρατού. Το 26ον Σύνταγμα δια της προσωπικής αυταπαρνήσεως του ήρωος Διοικητού του αποκατέστησε μικράν κάμψιν του αριστερού της γραμμής μάχης της 9ης Μεραρχίας. Μεθ’ ό έπεσεν μετά του ίππου του επί της γης νεκρός επί του νεκρού ίπππου του.».

Τέταρτη: Πριν κάποιες δεκαετίες, ήμουν υπίλαρχος τότε, διεξαγόταν μία μεγάλη Τακτική Άσκηση Άνευ Στρατευμάτων (ΤΑΑΣ) σε αμμοδόχο σε κάποιο στρατόπεδο του Έβρου. Είχε δοθεί ως σενάριο η δημιουργία Τουρκικού προγεφυρώματος (δυτικά του Έβρου) και το ασκούμενο Σύνταγμα θα έπρεπε να αντεπιτεθεί με δύο Τακτικά Συγκροτήματα Μ/Κ Τάγματος και Επιλαρχίας για να εξαλείψει το προγεφύρωμα. Ο Συνταγματάρχης έδωσε τις κατευθύνσεις του, οι επιτελείς του προέβησαν στη μελέτη του προβλήματος, έκαναν τις προβλεπόμενες εκτιμήσεις και υπέβαλαν τις προτάσεις τους, ο Συνταγματάρχης αποφάσισε για τον τρόπο ενεργείας και συντάχθηκε η διαταγή πεδίου μάχης για την εκτέλεση της αντεπίθεσης, που δόθηκε στους διοικητές των δύο Τακτικών Συγκροτημάτων. Και ενώ όλα ήταν έτοιμα για να εκδώσουν και οι διοικητές των Τακτικών Συγκροτημάτων τις διαταγές τους, ο Μέραρχος ρώτησε το Συνταγματάρχη για το που θα βρισκόταν όταν θα εκτοξευόταν η αντεπίθεση. Μα στο παρατηρητήριό μου Στρατηγέ, απάντησε εντελώς φυσιολογικά ο Συνταγματάρχης. Το μάτι του Στρατηγού γύρισε ανάποδα. «Στο παρατηρητήριό σου;;; Είμαστε καλά;;; Εδώ κινδυνεύει η πατρίδα και εσύ θα είσαι στο θωρακισμένο παρατηρητήριο σου;;; Εδώ μπροστά θα είσαι. Στη γραμμής εξορμήσεως. Εσύ, ο υποδιοικητής σου και οι επιτελείς σου θα είστε εδώ μπροστά. Θα περιμένετε τα άρματα και τα ΤΟΜΠ και θα τα κατευθύνετε προς τις θέσεις εξορμήσεως». Μοναδικός στρατηγός… Ο καλύτερος και ικανότερος που συνάντησα κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας μου. Μάχιμος από την κορυφή μέχρι τα νύχια. Και δεν ήταν του Πεζικού ή των Τεθωρακισμένων. Ήταν πυροβολητής, και έξοχος στρατηγός, με το προσωνύμιο «ο Γάτος».

Κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας υπήρξαν πολλά αξιότερα, ικανότερα και ηρωικότερα Συντάγματα από το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων και πολλοί ικανότεροι και ηρωικότεροι διοικητές Συνταγμάτων από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα, οι οποίοι προμαχούσαν των Μονάδων τους. Αξιωματικοί που εκτέλεσαν τις εντολές τους και τίμησαν τον όρκο τους, αλλά δυστυχώς παρέμειναν άγνωστοι. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας επέλεξε να απέχει από τη διεύθυνση της κύριας μάχης που διεξαγόταν στο Καλετζίκ, εγκατέστησε το Σταθμό Διοικήσεώς του στην αρχή της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ και όχι επί του Καλετζίκ όπως είχε διαταχθεί, παρέμεινε μακριά από το Καλετζίκ και για αυτό το λόγο διαθέτουμε πενιχρές πληροφορίες για την πολύ μεγάλης σημασίας μάχη που διεξήχθη στον ορεινό όγκο του Καλετζίκ, που αποτελούσε το σημαντικότερο έδαφος τακτικής σημασίας της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ.

 

18. Σχολιασμός της διαταγής του Συνταγματάρχη Πλαστήρα προς τα Ι/42 και ΙΙ/42 Τάγματα Ευζώνων να συντρέξουν την νυκτερινή αντεπίθεση της «Διλοχίας του 11ου Συντάγματος» δι’ επιδεικτικής επιθέσεως.

Όποιος μπορεί να αντιληφθεί από τα σχεδιαγράμματα 17 και 18 τις θέσεις που κατείχαν τα Τάγματα του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων και η Πυροβολαρχία Τούντα ως προς το ενισχυμένο 127ο Τουρκικό Σύνταγμα, εύλογα θα αναρωτηθεί για ποιο λόγο τα Ι/42 και ΙΙ/42 Τάγματα διατάσσονταν να υποβοηθήσουν την αντεπίθεση της «Διλοχίας» με την εκτέλεση επιδεικτικής επίθεσης και όχι να επιτεθούν υποστηριζόμενα από την Πυροβολαρχία Τούντα κατά του αριστερού πλευρού του 127ου ενισχυμένου Τουρκικού Συντάγματος που βρισκόταν προ του υψώματος 1687; Η πλέον πιθανή απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας επειδή ήταν αποφασισμένος να μην εμπλέξει τα Τάγματά του σε έντονη μάχη, αλλά ταυτόχρονα δεν ήθελε να φαίνονται και απόντα από την αντεπίθεση, τους ανέθεσε μία «άσφαιρη» αποστολή, η οποία δεν θα είχε και κανένα πρακτικό αποτέλεσμα αφού λόγω του σκότους θα ήταν αδύνατη η παρατήρησή της από τους Τούρκους.

Η σχολιαζόμενη παραπάνω αναφορά του Συνταγματάρχη Πλαστήρα είναι βέβαιο ότι δεν απευθύνεται σε αξιωματικούς που θα μελετήσουν την Έκθεσή Πεπραγμένων του και θα αντιληφθούν τις προβληματικές αναφορές της, αλλά σε όσους εκστασιάζονται διαβάζοντας ανοησίες.

Από την παραπάνω αναφορά απουσιάζει η Πυροβολαρχία Τούντα που κατά την Έκθεση Πλαστήρα ήταν ταγμένη στο ύψωμα 1535 και πλαγιόβαλε το Καλετζίκ. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν της αναθέτει να υποστηρίξει την αντεπίθεση της «Διλοχίας» προσβάλλοντας με τα πυροβόλα της τις Τουρκικές δυνάμεις που είχαν καταλάβει το ύψωμα Ποϊραλικαγιά το οποίο θα αποτελούσε και τον αντικειμενικό σκοπό της αντεπίθεσης της. Κατόπιν τούτου προκύπτει το ερώτημα μήπως η Πυροβολαρχία Τούντα δεν ήταν ταγμένη στο ύψωμα 1535; Ήδη επί του ζητήματος αυτού έχουμε αναφερθεί στο Μέρος ΙΙβi και στα αφορώντα της κατάθεση Τούντα στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α., στην οποία ο Ταγματάρχης Τούντας τοποθετεί τη θέση της Πυροβολαρχίας του με το ΙΙ/42 Τάγμα Ευζώνων που βρισκόταν στο δεξιό του Αποσπάσματος Πλαστήρα.

 

19. Σχολιασμός της αναφοράς του διοικητή της IVβ ΜΟΠ Ταγματάρχη Παπαδημητρίου ότι εκ των θέσεων του ελάχιστα μπορούσε να προσφέρει στην επιτυχία της νυκτερινής αντεπίθεσης

Θα σημειώσουμε για μία ακόμη φορά ότι όλες οι αναφορές του Συνταγματάρχη Πλαστήρα γίνονται εκ του ασφαλούς και τούτο επειδή η Έκθεσή του δεν συνοδεύεται από χάρτη ώστε να αντιληφθεί ο κάθε ενδιαφερόμενος το τι ακριβώς αναφέρει. Η αναφορά αυτή δεν μπορεί να δόθηκε από τον Ταγματάρχη Παπαδημητρίου επειδή όπως μπορεί να διαπιστωθεί από τα σχεδιαγράμματα 17 και 18 η 1η Πυροβολαρχία της IVβ ΜΟΠ υπό το Λοχαγό Ποντίκα από τη θέση που ήταν ταγμένη μπορούσε να υποστηρίξει την επίθεση κατά του υψώματος Ποϊραλικαγιά. Ομοίως και ο Ουλαμός υπό το Λοχαγό Λεκανίδη. Υπόψη ότι στα πυρά της Πυροβολαρχίας Ποντικά και του Ουλαμού Λεκανίδή οφειλόταν κατά μεγάλο μέρος η καθήλωση των δυνάμεων της 5ης Τουρκικής Μεραρχίας επί των υψωμάτων Ποϊραλικαγιά και Κιουτσούκ τεπέ. Αλλά και στην περίπτωση που δόθηκε αυτή η απάντηση από τον Ταγματάρχη Παπαδημητρίου ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας όφειλε να τον διατάξει να τάξει τα πυροβόλα του σε άλλη θέση για να μπορέσει να υποστηρίξει την αντεπίθεση, εφόσον βεβαίως η πρόθεσή του να εκτελέσει την αντεπίθεση ήταν πραγματική. Τα πυροβόλα της Μοίρας ήταν ορειβατικά και όχι τοπομαχικά για να μη μπορούν να μετακινηθούν σε άλλη θέση.

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας πλέον της IVβ ΜΟΠ διέθετε και τις δύο Πυροβολαρχίες της ΧΙΙΙα ΜΟΠ στις οποίες και ειδικά στην Πυροβολαρχία Τούντα δεν έδωσε διαταγή να υποστηρίξουν την αντεπίθεση, όπως ήδη αναφέραμε στο αμέσως προηγούμενο σχόλιο μας.

Όλα αυτά είναι εξαιρετικά περίεργα και ασφαλώς δημιουργούν υποψίες περί των πραγματικών προθέσεων του Συνταγματάρχη Πλαστήρα.

 

20. Ο Ταγματάρχης Παπαδημητρίου δεν αποδέχεται ότι ανέφερε στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα αδυναμία υποστήριξης της αντεπίθεσης της «Διλοχίας» Κόκκινου

Ο Ταγματάρχης Παπαδημητρίου με την επιστολή του στην εφημερίδα ΣΚΡΙΠ δεν αποδέχεται ότι ανέφερε στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα ότι η υπό τις διαταγές του Πυροβολαρχία Ποντίκα εκ των θέσεων που ήταν ταγμένη δεν μπορούσε να υποστηρίξει την αντεπίθεση της «Διλοχίας του Ταγματάρχη Κόκκινου. Όλως αντιθέτως αναφέρει ότι μετέβη στο Σταθμό Διοικήσεως του Ταγματάρχη Κόκκινου προκειμένου να συνεννοηθεί μαζί του για το συντονισμό των ενεργειών τους, αλλά εν τω μεταξύ ήρθε η διαταγή του Συνταγματάρχη Πλαστήρα που ανέβαλε την εκτέλεση της αντεπίθεσης για το πρωί της επομένης.

Ο Ταγματάρχης Παπαδημητρίου αναφέρει επίσης ότι ζήτησε από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα κατά την εκτέλεση της αντεπίθεσης η ΧΙΙΙα ΜΟΠ να προσβάλει μία εδαφική ζώνη του Καλετζίκ που βρισκόταν στο απυρόβλητο της Πυροβολαρχίας Ραυτόπουλου. Από την αναφορά αυτή προκύπτει εμμέσως πλην σαφώς ότι η Πυροβολαρχία Τούντα δεν ήταν ταγμένη στο ύψωμα 1535 και δεν πλαγιόβαλε το Καλετζίκ όπως αναφέρει ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας στην Έκθεσή του.

Η παραπάνω άποψη ενισχύεται και από το ότι δεν υπάρχει καμία απολύτως σοβαρή πληροφορία στην Έκθεση Πλαστήρα για τη δράση των δύο Πυροβολαρχιών του.

 

21. Σχολιασμός της αναφοράς του Ταγματάρχη Κόκκινου ότι βρίσκεται σε αδυναμία να εκτελέσει την νυκτερινή αντεπίθεση

Ο Ταγματάρχης Κόκκινος φέρεται από την Έκθεση Πλαστήρα ότι ανέφερε στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα την 2100 ώρα ότι «δεν δύναται να ενεργήση την νυκτερινήν επίθεσιν κατά του Μπελ Μπαγ, διότι τον ένα λόχον έχει ήδη διαθέσει και έχει ούτος εμπλακή εις αγώνα, δεν έχει δε διαθέσιμον δύναμιν ίνα αντιτάξη εις περίπτωσιν αποτυχίας.»

Η παραπάνω αναφορά υπάρχει μόνο στην Έκθεση Πλαστήρα. Για την ακρίβεια δεν γνωρίζουμε τίποτε απολύτως περί του Ταγματάρχη Κόκκινου. Κρίνεται σκόπιμο να υπενθυμίσουμε ότι από τους αξιωματικούς που ηγήθηκαν της μάχης που διεξήχθη στο Καλετζίκ, δηλαδή των αξιωματικών που ανέλαβαν διαδοχικά τη διοίκηση του Ι/35 Τάγματος και το διοικητή του ΙΙ/11 Τάγματος Ταγματάρχη Κόκκινο δεν διαθέτουμε μέχρι σήμερα καμία απολύτως πληροφορία που να ρίχνει φως στα της διεξαγωγής της μάχης στο Καλετζίκ. Οι μόνες αναφορές που διατίθενται είναι μία από το Λοχαγό Ανδρεάδη που εκτιμάται ότι ήταν ο διοικητής του 11/35 Λόχου και ανέλαβε τη διοίκηση του Ι/35 Τάγματος και περί της οποίας ήδη έχουμε αναφερθεί στο Μέρος ΙΙα και η δεύτερη από τον Ανθυπασπιστή Πολύδωρα που υπηρετούσε στον 7ο Λόχο του ΙΙ/11 Τάγματος ο οποίος αναφέρει ότι το Τάγμα του εισήλθε στα χαρακώματα τη 12η ώρα της 13ης Αυγούστου.

Ο Ταγματάρχης Κόκκινος φέρεται να αναφέρει στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα ότι έχει ήδη διαθέσει τον ένα Λόχο του (στα χαρακώματα του Καλετζίκ) και ότι εν λόγω Λόχος είχε εμπλακεί στη μάχη και εάν εκτελούσε την αντεπίθεση δια του άλλου Λόχου του (που τον είχε μάλλον στην εφεδρεία) δεν θα είχε πλέον καμία διαθέσιμη δύναμη (δηλαδή εφεδρεία) για να αντιτάξει στον αντίπαλο σε περίπτωση αποτυχίας.

Ο Ταγματάρχης Κόκκινος είναι αδύνατο όμως να έδωσε αυτή την απάντηση αφού είναι απολύτως βέβαιο και διασταυρωμένο ότι ανέβηκε στο Καλετζίκ με ολόκληρο το Τάγμα του, δηλαδή με τους τέσσερις Λόχους του· τους 5ο, 6ο, 7ο και 8ο πολυβόλων. Το ζήτημα του ΙΙ/11 Τάγματος έχει αναφερθεί και αναλυθεί διεξοδικά στα άρθρα ΙΙα, ΙΙβi και στο 12ο σχόλιο του άρθρου ΙΙβii.

Κατόπιν τούτου η φερόμενη ως αναφορά του Ταγματάρχη Κόκκινου περί αδυναμίας του να εκτελέσει την αντεπίθεση, όπως και η αποδιδόμενη στο διοικητή της IVβ ΜΟΠ αδυναμία να υποστηρίξει την αντεπίθεση, κρίνονται ως δικαιολογίες της απόφασης του Συνταγματάρχη Πλαστήρα να ματαιώσει την εκτέλεση της αντεπίθεσης. Κατά την άποψη του γράφοντος ο πραγματικός λόγος της ματαίωσης της αντεπίθεσης, στην περίπτωση που πράγματι υπήρξε πραγματική πρόθεση εκτέλεσης της, ήταν ότι Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν επιθυμούσε να αναλάβει το κόστος μίας αντεπίθεσης που το πλέον πιθανό θα αποτύγχανε δεδομένης της χαοτικής διαφοράς ισχύος που είχε διαμορφωθεί πλέον στο Καλετζίκ σε βάρος των αμυνομένων Ελληνικών δυνάμεων. Προς αντίληψη της επικρατούσας κατάστασης βλέπε σχεδιάγραμμα 17. Βεβαίως η διαφορά αυτή ισχύος οφείλεται αποκλειστικά στην απόφαση του Συνταγματάρχη Πλαστήρα να μην εκτελέσει τις εντολές που του ανατέθηκαν από το Α΄ Σώμα Στρατού και την IV Μεραρχία οι οποίες προέβλεπαν να ανεβάσει το μείζον τουλάχιστον του Αποσπάσματός του στο Καλετζίκ, να εγκαταστήσει τη διοίκησή του στο Καλετζίκ, να αναλάβει τη διοίκηση όλων των δυνάμεων που βρίσκονταν ή θα έφθαναν στο Καλετζίκ και να ενεργήσει δραστήρια για την ανακατάληψη των από το πρωί απωλεσθεισών θέσεων. Η φράση της Μεραρχίας να ενεργήσει δραστήρια του επέβαλε να αντεπιτεθεί το συντομότερο δυνατόν. Ασφαλώς όχι το βράδυ.

Μετά τα όσα αναφέρθηκαν για την απόφαση του Συνταγματάρχη Πλαστήρα να εκτελέσει νυκτερινή αντεπίθεση και στη συνέχεια να την ματαιώσει με την επίκληση αστήρικτων δικαιολογιών προκύπτουν σοβαρά ερωτήματα στα οποία θα «οφείλουν» να απαντήσουν λόγω «αδυναμίας» του Συνταγματάρχης Πλαστήρα, οι αγιοποιητές του:

  • Για ποιον λόγο δεν εκτέλεσε την αντεπίθεση τη 13η ώρα, όταν  διέθετε δύο ανέπαφα Τάγματα (το ΙΙ/11 Τάγμα και το 1ο Τάγμα Ευζώνων);
  • Για ποιον λόγο δεν ήρθε σε επαφή με τον διοικητή του ΙΙ/11 Τάγματος, Ταγματάρχη Μιχαήλ Κόκκινο, για να ενημερωθεί σχετικά με την προετοιμασία της αντεπίθεσης που διέταξε και άφησε να παρέλθουν δυόμιση ώρες για να λάβει τελικά την απάντηση αδυναμίας εκτέλεσης από τον Ταγματάρχη Κόκκινο; Αυτή η απάντηση θα μπορούσε να δοθεί την ώρα που ο Ταγματάρχη Κόκκινος έλαβε τη διαταγή να εκτελέσει την αντεπίθεση.
  • Πως είναι δυνατό να μη γνώριζε ότι η «Διλοχία» του ΙΙ/11 Τάγματος ήταν εμπεπλεγμένη δια πυρών με τον εχθρό όταν της έδωσε τη διαταγή να αντεπιτεθεί;
  • Γιατί δεν μετέβη ο ίδιος επί του παρατηρητηρίου του Ταγματάρχη Κόκκινου για να συντονίσει την τόσο λεπτή επιχείρηση της νυκτερινής αντεπίθεσης που διέταξε;
  • Για ποιον λόγο δεν αποφάσισε να χρησιμοποιήσει στην αντεπίθεση και το Ι/42 Τάγμα Ευζώνων ώστε η νυκτερινή αντεπίθεση να έχει μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας;
  • Για ποιο λόγο δεν διέταξε και το Πυροβολικό του Αποσπάσματός του να υποστηρίξει την αντεπίθεση της «Διλοχίας»;
  • Για ποιον λόγο διέταξε την εκτέλεση νυκτερινής αντεπίθεσης και ενημέρωσε επ’ αυτής της απόφασής του και την IV Μεραρχία και στη συνέχεια, μετά την αναφορά του Ταγματάρχη Κόκκινου ότι αδυνατεί να εκτελέσει την διαταχθείσα αντεπίθεση, αντί να αναφέρει στη Μεραρχία ότι στερούταν δυνάμεων για να εκτελέσει την αντεπίθεση, ανέφερε ότι «το επελθόν σκότος καθιστά αυτήν παρακεκινδυνευομένην»; Και αφού ήταν παρακεκινδυνευομένη η νυκτερινή αντεπίθεση για ποιον λόγο διέταξε τον Ταγματάρχη Κόκκινο να αντεπιτεθεί «άμα τη επελεύσει του σκότους»;
  • Περιπαίζει η δεν περιπαίζει ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας τον προϊστάμενό του διοικητή της IV Μεραρχίας;
  • Για ποιο λόγο μέχρι και την 21η ώρα (δηλαδή μετά παρέλευση ένδεκα ωρών από την ώρα που ανέλαβε την ευθύνη του Κ.Α. Καμελάρ) δεν είχε αντιληφθεί ότι επί του Καλετζίκ δεν βρισκόταν μία κάποια «Διλοχία του 11ου Συντάγματος» αλλά ολόκληρο το ΙΙ/11 Τάγμα;

 

22. Σχολιασμός της μη εκτέλεσης της νυκτερινής αντεπίθεσης από τον πρόεδρο της Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α..

Η απάντηση στα παραπάνω ερωτήματα δίνεται από τον πρόεδρο της Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. Στρατηγό Κωνσταντίνο Μοσχόπουλο ό οποίος σημειώνει με μολύβι στο περιθώριο του δακτυλογραφημένου κειμένου της Έκθεσης Πλαστήρας τα εξής:

«Ως εμφαίνεται εκ των διαταγών του Διοικητού και των υπ’ αυτόν τμημάτων η συνεννόησις είναι πλήρης προκειμένου να μη εκτελεσθή η διαταχθείσα αντεπίθεσις προς ανακατάληψιν των απωλεσθέντων θέσεων»

Η καταγγελτική αυτή διαπίστωση του προέδρου της Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. αποτελεί πραγματικό κόλαφο για το Συνταγματάρχη Πλαστήρα. Βεβαίως ο Στρατηγός Μοσχόπουλος μάλλον δεν εξέτασε τους άλλους δυο κατά τη γνώμη του «συναυτουργούς» της μη εκτέλεσης της νυκτερινής αντεπίθεσης, Ταγματάρχες Κόκκινο και Παπαδημητρίου, προκειμένου να πληροφορηθεί την αλήθεια των γεγονότων, αυτή που κατά την άποψή μας παρουσιάζεται στα σχόλια 24 – 26, με βάση τα οποία η αντεπίθεση ματαιώθηκε με ευθύνη του Πλαστήρα.

 

23. Σχολιασμός της μη εκτέλεσης της νυκτερινής αντεπίθεσης από το ΙΙ/11 Τάγμα Πεζικού με βάση την ακόλουθη αναφορά στην Έκθεση Πεπραγμένων της IV Μεραρχίας

«Εις το δεξιόν του μετώπου η πίεσις του εχθρού καθίστατο ισχυροτέρα. Η αντεπίθεσις του Αποσπάσματος Πλαστήρα, αναβληθείσα υπό του Διοικητού τούτου διά την εσπέραν, δεν εξεδηλώθη, διότι, ως ούτος ανέφερε τηλεφωνικώς, το επελθόν σκότος καθιστά αυτήν παρακεκινδυνευομένην, διό και ανέβαλεν την ενέργειαν ταύτης δια το λυκαυγές της επομένης.»

Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο Ταγματάρχης Κόκκινος διατάχθηκε να εκτελέσει την αντεπίθεση δια της υπ’ αριθμό 17 έγγραφης διαταγής του Πλαστήρα και ότι οι επόμενες διαταγές με αριθμό 18, 19, 19 και 21 δεν απευθύνονται στην IV Μεραρχία, προκύπτει ότι ο Πλαστήρας ανέφερε στην Μεραρχία τηλεφωνικά τα περί της απόφασής του να ματαιώσει την εκτέλεση της νυκτερινής αντεπίθεσης και όχι με έγγραφη αναφορά. Δεν είναι διαθέσιμες οι πριν την υπ’ αριθμό 17 διαταγές του Πλαστήρα, ώστε να γνωρίζουμε εάν ανέφερε εγγράφως στη Μεραρχία την απόφασή του να εκτελέσει νυκτερινή αντεπίθεση.

Όσον Όσον αφορά την διαταχθείσα αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απολεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ μπορούμε να πούμε μετά βεβαιότητος ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας εμπαίζει τον προϊστάμενό του Στρατηγό διοικητή της IV Μεραρχίας. Αρχικά του αναφέρει ότι επιφυλάσσεται να εκτελέσει την αντεπίθεση αργότερα και μάλιστα δια καταδιώξεως. Στη συνέχεια τον ενημερώνει ότι θα εκτελέσει νυκτερινή αντεπίθεση. Παρερχομένου του χρόνου αποφασίζει να μην εκτελέσει τη νυκτερινή αντεπίθεση. Οι λόγοι που επικαλείται στην Έκθεσή του για τη μη εκτέλεση της νυκτερινής αντεπίθεσης είναι προσχηματικοί, όπως ήδη έχουμε προσδιορίσει. Στη Μεραρχία όμως ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αναφέρει ότι δεν θα εκτελέσει την νυκτερινή αντεπίθεση επειδή τη θεωρεί «παρακεκινδυνευομένη». Βεβαίως το ερώτημα είναι εύλογο. Όταν αποφάσιζε να εκτελέσει νυκτερινή αντεπίθεση δεν γνώριζε ότι αυτή ήταν μία επιχείρηση ευαίσθητη και υποκείμενη σε κινδύνους, όπως άλλωστε όλες οι νυκτερινές ενέργειες;

Ο εμπαιγμός όμως του Στρατηγού διοικητή της IV Μεραρχίας από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα θα συνεχιστεί· του αναφέρει ότι θα εκτελέσει την αντεπίθεση με το λυκαυγές της επομένης. Δηλαδή μία περίπου ώρα πριν την ανατολή του ηλίου· περί την 5η και 30΄ πρωινή ώρα της 14ης Αυγούστου. Αυτό προϋποθέτει σημαντικές προετοιμασίες, ώστε οι δυνάμεις που θα εκτελέσουν και θα υποστηρίξουν την αντεπίθεση να είναι έτοιμες πολύ πριν την ώρα που αυτή θα εκτοξευτεί. Όμως καμία προετοιμασία δεν θα γίνει και καμία διαταγή του Πλαστήρα δεν θα εκδοθεί για την εκτέλεση της εν λόγω αντεπίθεσης, πράγμα που επιβεβαιώνει τις υπ’ αριθμό 12, 13 και 14 διαπιστώσεις μας  στο Μέρος ΙΙβii, αναφορικά με το ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας είχε αποβάλει από τη σκέψη την εκτέλεση αυτής της αντεπίθεσης.

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ανεξάρτητα από την αποδεδειγμένη πλέον απόφασή του να μην εκτελέσει την αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ σε ουδεμία ενέργεια προβαίνει τουλάχιστον και ουδεμία διαταγή εκδίδει από την οποία να προκύπτει ότι προπαρασκεύασε τις δυνάμεις του και ειδικά αυτές που αμύνονταν στο Καλετζίκ για να αντιμετωπίσουν τη βεβαία συνέχιση της Τουρκικής επίθεσης το πρωί της επομένης. Η αδράνειά του αυτή θα πρέπει να αντιπαρατεθεί με τις προετοιμασίες των Τουρκικών δυνάμεων για να συνεχίσουν την επίθεση τους προς κατάληψη του Καλετζίκ τις πρώτες πρωινές ώρες της 14ης Αυγούστου.

Θα πρέπει για μία ακόμη φορά να παρατηρήσουμε ότι ο διοικητής της IV Μεραρχίας παραμένει άβουλος και αδρανής στο στρατηγείο του στο Αφιόν Καραχισάρ, μολονότι ο εμπαιγμός που υφίσταται από τον Πλαστήρα είναι προφανής.

 

24. Σχολιασμός της υπ’ αριθμό 19 διαταγής του Πλαστήρα προς τον Λοχαγό Γεωργουσόπουλο:

«Αριθ. 19. Λοχαγόν Γεωργουσόπουλον. Αναλάβατε και την διοίκησιν του 1ου Τάγματος 35ου Συν/τος όπερ στερείται Ταγ/ρχου. Γενικώς ως διοικητής του Τομέως εις όν ευρίσκεσθε, να λάβητε τα κατάλληλα μέτρα προς υπεράσπισιν των θέσεών σας. Ο Επιτελής του Τάγματος τούτου διετάχθη να παρουσιασθή ενώπιόν σας. 13/8/1922 ώρα 20η, Διοικητής 5ου Ευζώνων, Ν. ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ».

Από την παραπάνω διαταγή αποδεικνύεται με τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση ότι την 20η ώρα ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν γνώριζε την πραγματική κατάσταση των Ελληνικών δυνάμεων που αμύνονταν στη δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ, τις οποίες όφειλε να είχε θέσει υπό τη διοίκησή του από την 10η πρωινή ώρα που έλαβε τη διαταγή της IV Μεραρχίας. Ειδικότερα αγνοούσε ότι διοικητής του Ι/35 Τάγματος ήταν ο τραυματίας Λοχαγός Ανδρεάδης και ότι μετά τη διακομιδή του εν λόγω αξιωματικού τη διοίκηση του Τάγματος την ανέλαβε ο Λοχαγός Λάζαρος Βογιώτης. Όπως είχαμε αναφέρει στο άρθρο ΙΙβii, τα ονόματα των Λοχαγών Ανδρεάδη και Βογιώτη δεν υπάρχουν στην Έκθεση Πλαστήρα. Τα παραπάνω οδηγούν στη διαπίστωση ότι ο Πλαστήρας ούτε από τηλεφώνου δεν είχε αποκαταστήσει επαφή με τους Λοχαγούς Ανδρεάδη και Βογιώτη που ανέλαβαν διαδοχικά τη διοίκηση του Ι/35 Τάγματος. Ο Πλαστήρας πληροφορήθηκε ότι το Ι/35 Τάγμα στερούταν Ταγματάρχη, πιθανόν από το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο, ο οποίος με βάση την υπ’ αριθμό 18 διαταγή του Πλαστήρα ανέβηκε στο Καλετζίκ για να αντικαταστήσει με το Λόχο του τον 3/35 Λόχο του Ι/35 Τάγματος και αντιλήφθηκε ότι το Ι/35 Τάγμα στερούταν Ταγματάρχη. Επομένως μετά την 20η ώρα διοικητής του Ι/35 Τάγματος ανέλαβε ο Λοχαγός Γεωργουσόπουλος.

Στην άγνοια του Συνταγματάρχη Πλαστήρα περί των αμυνομένων στο Καλετζίκ θα πρέπει να προσθέσουμε ότι αγνοούσε ότι στο Καλετζίκ βρισκόταν ολόκληρο το ΙΙ/11 Τάγμα.

 

25. Σχολιασμός από τον πρόεδρο της Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. της καθυστερημένης διάθεσης του ΙΙΙ/42 Τάγματος Ευζώνων στο Καλετζίκ.

Ο Στρατηγός Κωνσταντίνος Μοσχόπουλος γράφει με μολύβι στο περιθώριο του δακτυλογραφημένου κειμένου της Έκθεσης Πλαστήρας τα εξής:

«Τούτο φαίνεται εις την έκθεσιν Δημαρά, η μη έγκαιρος δε αποστολή του ζητουμένου τάγματος αποτελεί αντίθεση προς τον ισχυρισμόν της μεγίστης ελλείψεως δυνάμεων  του μετώπου ένεκα του οποίου εθεωρείτο; απαραίτητος και η εσπευσμένη … ενισχύσεων δι’ άλλων μεραρχιών.»

Είναι πρόδηλο ότι ο Στρατηγός Μοσχόπουλος με το παραπάνω σχόλιο του επικρίνει ευθέως το διοικητή του Α΄ Σώματος Στρατού, Υποστράτηγο Τρικούπη, ο οποίος πίεζε το Β΄ Σώμα Στρατού και τη Στρατιά να του διαθέσουν την ΙΧ Μεραρχία, αλλά ταυτόχρονα κρατούσε άνευ λόγου και επί πολλές ώρες μακριά από το Σύνταγμά του το 3ο Τάγμα Ευζώνων, μολονότι ο διοικητής του Συνταγματάρχης Πλαστήρας ζητούσε επιμόνως να του στείλουν.

 

Διαπιστώσεις – συμπεράσματα επί της διεξαγωγής της μάχης στο Κ.Α. Καμελάρ κατά τη 13η Αυγούστου

 

Διαπιστώσεις – συμπεράσματα από τα κύρια χαρακτηριστικά της Τουρκικής επίθεσης και τα αντίστοιχα της Ελληνικής αντίδρασης.

Το κύριο χαρακτηριστικό της Τουρκικής επίθεσης που εκτοξεύτηκε το πρωί της 13ης Αυγούστου κατά του δεξιού σκέλους της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ ήταν η συγκέντρωση από τους Τούρκους συντριπτικά ανώτερης ισχύος -έναντι της αντίστοιχης Ελληνικής- σε ένα στενό μέτωπο πλάτους όχι μεγαλύτερου των 30 χιλιομέτρων σε ευθεία γραμμή. Για την ακρίβεια συγκεντρώθηκαν 80 Τουρκικά Τάγματα Πεζικού που υποστηρίζονταν από 137 πυροβόλα, έναντι 24 Ελληνικών Ταγμάτων που υποστηρίζονταν από 78 πυροβόλα εκ των οποίων ένα μεγάλο μέρος παρέμεινε αμέτοχο της μάχης. Η Τουρκική δύναμη που αναπτύχθηκε σε πρώτο κλιμάκιο ακολουθούνταν από ένα ακόμη Σώμα Στρατού (30 Τάγματα και 36 πυροβόλα) ενώ 3 Μεραρχίες Ιππικού πέρασαν στα νώτα των Ελληνικών δυνάμεων από τη διάβαση του Τσάι Χισάρ. Σχετικά βλέπε το σχεδιάγραμμα 4 στο Μέρος ΙΙα.

Η αναφερόμενη Τουρκική συγκέντρωση έγινε δυνατή λόγω του ότι η επιχείρηση για την μεταφορά του κύριου όγκου των Τουρκικών δυνάμεων από την ανατολικά της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ περιοχή στην περιοχή από τον ποταμό Ακάρ μέχρι και τη διάβαση του Τσάι Χισάρ, εξελίχθηκε σε ένα διάστημα 15 περίπου ημερών, βάσει ενός πολύ καλά μελετημένου σχεδίου και διεξήχθη κατά τη νύκτα και υπό συνθήκες μεγάλης μυστικότητας.

Παρά ταύτα η συγκέντρωση αυτή δεν διέλαθε της Ελληνικής επίγειας και εναέριας αναγνώρισης, αλλά έγινε γνωστή και από πληροφορίες που λήφθηκαν από αυτόμολους και κατασκόπους, που απεδείχθησαν στη συνέχεια αρκετά ακριβείς.

Η διοίκηση όμως του Α΄ Σώματος Στρατού, στην οποία ανήκε εν τοις πράγμασι η επιχειρησιακή διοίκηση της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ δεν εξετίμησε με ρεαλισμό τις συλλεγείσες πληροφορίες και δεν έλαβε έγκαιρα τα αναγκαία μέτρα για να αντιμετωπίσει τη διαφαινόμενη ως λίαν πιθανή Τουρκική επίθεση. Πλέον τούτου τα αντανακλαστικά των διοικήσεων όλων των επιπέδων αποδείχθηκαν βραχυκυκλωμένα από την αδράνεια ενός έτους. Κατόπιν τούτου δεν ώθησαν έγκαιρα εγγύς της γραμμής μάχης ούτε τις άμεσες εφεδρείες τους. Ο συναγερμός που αναφέρεται ότι διατάχθηκε την παραμονή της μάχης φαίνεται ότι δεν λήφθηκε σοβαρά υπόψη. Ήδη στα μέχρι τώρα κείμενά μας έχουμε παρουσιάσει αρκετά ζητήματα που αποδεικνύουν τη χαλαρότητα που επικρατούσε και την αδράνεια που επέδειξαν αξιωματικοί, διοικήσεις και Μονάδες, ενώ η Τουρκική επίθεση είχε αρχίσει και είχε σημειώσει σημαντικά αποτελέσματα. Π.χ.: Η Τουρκική επίθεση άρχισε την 5η πρωινή ώρα και ο διοικητής του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχης Τσιρώνης μέχρι την 8η ώρα βρισκόταν στο Αφιόν Καραχισάρ. Ασφαλώς δεν ήταν ο μόνος αφού κάποιοι αξιωματικοί είχαν τις συζύγους τους στο Αφιόν Καραχισάρ. Το Αφιόν Καραχισάρ δεν εκκενώθηκε από τα διάφορα εφόδια που αποθηκεύονταν επί ένα έτος σε αυτό, αλλά ούτε και από τις πολλές βοηθητικές Μονάδες και σχηματισμούς που συνωθούνταν στην πόλη. Το ΙΙ/11 Τάγμα διατάχθηκε την 6η ώρα να μεταβεί στο Καλετζίκ και έφθασε μετά από έξι ώρες. Η πρώτη δύναμη του Αποσπάσματος Πλαστήρα διατάχθηκε να ανέλθει στο Καλετζίκ την 8η ώρα, τρείς ώρες μετά την έναρξη της Τουρκικής επίθεσης, και έφθασε στο Κ.Α. Καμελάρ τη 1030 αλλά δεν ανέβηκε στο Καλετζίκ. To II/22 Τάγμα ενώ διατάχθηκε τη 0720 ώρα να ενισχύσει το εις το Κ.Α. Μπελέν τεπέ ΙΙΙ/4 Τάγμα που συγκρατούσε τη 23η Τουρκική Μεραρχία, εκκίνησε τη 0845 ώρα (μετά 1 ώρα και 30΄) και πρέπει να έφθασε στο χωριό Καγιαντιμπί περί τη 0945 ώρα. Το Α΄ Σώμα Στρατού διέταξε η VII Μεραρχία να ξεκινήσει από το χωριό Εϋρέτ με το πρώτο φως για να μεταβεί στο Μπαλ Μαχμούτ και αυτή ξεκίνησε την 8η πρωινή ώρα. Το ΙΙΙ/42 Τάγμα Ευζώνων που ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας το ζητούσε επιμόνως να του διατεθεί, μολονότι από το μεσημέρι είχε συγκεντρωθεί και ήταν έτοιμο για αναχώρηση, μόλις τα μεσάνυκτα έδωσε εντολή το Α΄ Σώμα Στρατού να αναχωρήσει. Το πεδινό και βαρύ πυροβολικό της IV Μεραρχίας αποτελούμενο από 12 πεδινά και 12 βαρέα πυροβόλα παρέμεινε αμέτοχος θεατής της διεξαγόμενης στο Κ.Α. Καμελάρ μάχης.

Αλλά και αφού άρχισε η μάχη και όλες οι πληροφορίες που έφθαναν στα στρατηγεία έδειχναν ότι η κύρια επίθεση του Τουρκικού Στρατού άρχισε και είχε σαν σκοπό τη διάρρηξη του Ελληνικού μετώπου στην περιοχή μεταξύ του Κ.Α. Τηλκί Κηρί Μπελ και του Πριονοειδούς Βράχου, το Α΄ Σώμα Στρατού, αλλά και η διοίκηση της Στρατιάς στη Σμύρνη δεν θέλησαν να το εννοήσουν (βλέπε σχεδιάγραμμα υπ’ αριθμό 4 στο Μέρος ΙΙα). Η αναφορά του διοικητή του 35ου Συντάγματος Αντισυνταγματάρχη Παπαπαναγιώτου ότι ο Υποτομέας του βομβαρδιζόταν από 70 πυροβόλα ήταν αρκετή για αντιληφθούν άπαντες ότι αυτή ήταν η κύρια Τουρκική επίθεση που ανέμεναν και δεν υπήρχε κάποια άλλη να περιμένουν.

Εν πάση περιπτώσει όλες οι ανώτατες διοικήσεις είναι βέβαιο ότι υπέστησαν πλήρη στρατηγικό αιφνιδιασμό από το μέγεθος της Τουρκικής ισχύος που συγκεντρώθηκε νότια του ποταμού Ακάρ. Είναι επίσης βέβαιο ότι πέρασαν αρκετές ώρες να αντιληφθούν το Α΄ Σώμα Στρατού και η Στρατιά το μέγεθος της Τουρκικής ισχύος που συγκεντρώθηκε νότια του ποταμού Ακάρ και ότι η κύρια Τουρκική προσπάθεια απέβλεπε στη διάρρηξη της αμυντικής τοποθεσίας μεταξύ του Τηλκί Κηρί Μπελ και του Πριονοειδούς Βράχου. Κατά την άποψή μου όλες οι ανώτατες διοικήσεις πέραν του στρατηγικού αιφνιδιασμού υπέστησαν και τακτικό αιφνιδιασμό, αφού και στο τακτικό επίπεδο αδράνησαν, ή αντέδρασαν με αχαρακτήριστη βραδύτητα και σπασμωδικά.

Θα πρέπει τέλος να σημειωθεί ότι ο Ελληνικός Στρατός στη Μικρά Ασία ήταν αν όχι μεγαλύτερος του Τουρκικού, τουλάχιστον αντιστοίχου δυνάμεως. Διέθετε περισσότερα πυροβόλα και τα αναφερόμενα περί της ποιοτικής υπεροχής του Τουρκικού Πυροβολικού δεν ανταποκρίνονται με την πραγματική κατάσταση. Αυτό που μετράει σε ένα πόλεμο είναι η επιχειρησιακή ικανότητα και πολύ λιγότερο οι αριθμοί. Ή η ικανότητα ενός εκάστου αντιπάλου να συγκεντρώσει αιφνιδιαστικά υπέρτερη ισχύ εκεί που επιθυμεί να επιτύχει αποφασιστικό αποτέλεσμα και να διεξάγει τις επιχειρήσεις με ευφυΐα και αποφασιστικότητα.

Διαπιστώσεις – συμπεράσματα από την επίθεση του 4ου Τουρκικού Σώματος Στρατού κατά του τομέα της IV Μεραρχίας.

Η κυρία επιθετική προσπάθεια του 4ου Τουρκικού Σώματος Στρατού εκδηλώθηκε κατά του Κ.Α. Καμελάρ κατά του οποίου επιτέθηκαν η 5η και η 11η Τουρκικές Μεραρχίες και εξελίχθηκε σε δύο φάσεις (βλέπε σχεδιάγραμμα 5 στο Μέρος ΙΙα).

Η πρώτη φάση της επίθεσης κατά του Κ.Α. Καμελάρ άρχισε με σφοδρό βομβαρδισμό από 42 πυροβόλα -εκ των οποίων τα 14 βαρέα- των υψωμάτων Ποϊραλικαγιά (ύψ. 1710), Κιουτσούκ τεπέ και Μαύρου Βράχου που στοίχιζαν την πρώτη γραμμή άμυνας του Κ.Α. Καμελάρ. Εκ του βομβαρδισμού αποδεκατίστηκε ο 1ος Λόχος του Ι/35 Τάγματος που αμυνόταν στα εν λόγω υψώματα. Μετά το πέρας της προπαρασκευής του πυροβολικού, που διήρκεσε από την 0500 – 0630 ώρα, ακολούθησε η επίθεση του Τουρκικού Πεζικού το οποίο περί την 7η ώρα κατέλαβε τα παραπάνω αναφερόμενα υψώματα. Οι αμυνόμενοι υποχώρησαν στη δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ, στα υψώματα 1687 (1310 κατά τους Τούρκους) και 1675. Την 8η περίπου ώρα τα εμπρός Τάγματα της 5ης Μεραρχίας καθηλώθηκαν επί των υψωμάτων που κατέλαβαν από τα πυρά των αμυνομένων Ελληνικών δυνάμεων (βλέπε σχεδιάγραμμα υπ’ αριθμό 5 στο Μέρος ΙΙα).

Την 9η περίπου ώρα άρχισε η δεύτερη φάση της Τουρκικής επίθεσης κατά την οποία η 11η Τουρκική Μεραρχία που είχε προωθηθεί δυτικά του υψώματος Τοκλού τεπέ επιτέθηκε δια ενός Συντάγματος Πεζικού κατά του υψώματος 1687 και με ένα ακόμη κατά των υψωμάτων 1535 και Καραμπιλεγκίμ. Η κυρία προσπάθεια της 11ης Μεραρχίας προσανατολίστηκε στην κατάληψη του υψώματος 1687 κατά του οποίου προσαρμόστηκαν και τα πυρά του πυροβολικού της Μεραρχίας αποτελούμενου εξ 20 πυροβόλων (βλέπε σχεδιάγραμμα υπ’ αριθμό 10 στο Μέρος ΙΙβi). Το 127ο Σύνταγμα της Μεραρχίας που επιχειρούσε κατά του υψώματος 1687 ενισχύθηκε μέχρι το βράδυ και δια δύο ακόμη Ταγμάτων και από τη 1430  μέχρι την 2030 ώρα εκτόξευσε κατά του υψώματος 1687 τρεις επιθέσεις που αποκρούστηκαν από τους αμυνόμενους. Στον ίδιο χρόνο η 5η Τουρκική Μεραρχία εκτόξευσε κατά της δεύτερης γραμμής άμυνας του Καλετζίκ μία επίθεση που και αυτή αποκρούστηκε.

Ο διοικητής του 4ου Τουρκικού Σώματος Στρατού δεν κατόρθωσε να συντονίσει τις επιθέσεις των δύο Μεραρχιών του κατά του Καλετζίκ και αυτός ήταν ο ένας εκ των λόγων που αυτές απέτυχαν. Ο άλλος λόγος ήταν η απέλπιδα άμυνα που αντέταξε στις Τουρκικές επιθέσεις το Ι/35 Τάγμα με τον υπό τη διοίκησή του 11/35 Λόχο το οποίο παρά την απώλεια των ηγητόρων του, τις μεγάλες απώλειές του σε αξιωματικούς και οπλίτες και παρά το ότι παρέμεινε μόνο και άνευ ενισχύσεως επί επτά (7) αγωνιώδεις ώρες κράτησε τις θέσεις του στη δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ υποστηριζόμενο από τα πυροβόλα της IVβ ΜΟΠ και του Ανεξάρτητου Ουλαμού του Υπολοχαγού Ραυτόπουλου.

Ο διοικητής του 4ου Τουρκικού Σώματος Στρατού αποφάσισε για την επομένη η 5η και 11η Μεραρχίες του να επιτεθούν συντονισμένα για την κατάληψη του Καλετζίκ κατόπιν προπαρασκευής του Πυροβολικού διάρκειας μίας ώρας και προς τούτο διέθεσε στη μεν 5η Μεραρχία το Τάγμα Εφόδου της 12ης Μεραρχίας και μία Πυροβολαρχία και στην 11η Μεραρχία το 34ο Σύνταγμα πεζικού της 12ης Μεραρχίας (βλέπε σχεδιάγραμμα 17 στο παρόν κείμενο).

 

Διαπιστώσεις – συμπεράσματα επί της διεξαγωγής του αμυντικού αγώνα στο Κ.Α. Καμελάρ από τις Ελληνικές δυνάμεις.

Το Κ.Α. Καμελάρ μετά την απώλεια του υψώματος Ποϊραλικαγιά (ύψ. 1710 – Θέση Μάτι) του αντερείσματος Κιουτσούκ τεπέ και του Μαύρου Βράχου, καθώς και την αποχώρηση του 3ου Λόχου του Ι/35 Τάγματος από δύο (μάλλον) φυλάκια που βρίσκονταν στα υψώματα 1535 και 1565 δυτικά του Καλετζίκ, είχε περιοριστεί ουσιαστικά στην οχυρωμένη γραμμή των υψωμάτων 1687 (1310 κατά τους Τούρκους) και 1675, καθώς και στο ύψωμα 1535 στο οποίο εγκαταστάθηκε μετά τη 1040 ώρα ο 6ος Λόχος του ΙΙ/42 Τάγματος Ευζώνων.

Την 8η περίπου πρωινή ώρα οι αμυνόμενοι στη δεύτερη γραμμή του Καλετζίκ καθήλωσαν με την υποστήριξη της IVβ ΜΟΠ τις δυνάμεις της 5ης Τουρκικής Μεραρχίας στα υψώματα που είχαν καταλάβει. Αυτό επιβεβαιώνεται και από την Τουρκική ΔΙΣ. Μετά την 9η ώρα επιβράδυναν σπουδαίως την προσπέλαση του ενισχυμένου 127ου Συντάγματος της 11 Τουρκικής Μεραρχίας προς το ύψωμα 1687.

Ο επί του Καλετζίκ αμυντικός αγώνας, από την έναρξη της Τουρκικής επίθεσης την 5η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου μέχρι και την 24η ώρα της ίδιας, διεξήχθη κυρίως από το Ι/35 Τάγμα και τον 11ο Λόχο του 35ου Συντάγματος Πεζικού. Μετά τον τραυματισμό και τη διακομιδή του διοικητή του Ι/35 Τάγματος, Ταγματάρχη Τζόκα, τη διοίκηση του Τάγματος ανέλαβαν διαδοχικά οι Λοχαγοί Ζήσης, Ανδρεάδης και Βογιώτης. Το Ι/35 Τάγμα παρά την απώλεια του μεγαλύτερου μέρους των αξιωματικών του και πλέον του ημίσεως της μάχιμης δύναμης των οπλιτών του επέδειξε θάρρος, αυταπάρνηση, μεγάλη ανθεκτικότητα και τίμησε τα Όπλα του.

Η αλήθεια είναι ότι διαθέτουμε ελάχιστες πληροφορίες για τη μάχη που διεξήχθη στη δεύτερη γραμμή άμυνας τους Καλετζίκ και αυτές προέρχονται κυρίως από την Έκθεση Πεπραγμένων του 35ου Συντάγματος Πεζικού για το διάστημα μέχρι την 0930 ώρα, το Λοχαγό Ανδρεάδη ο οποίος δια της αναφοράς του προς το 35ο Σύνταγμα μας δίνει μία περίπου εικόνα της διάταξης των Λόχων στη γραμμή μάχης και της κατάστασης στην οποία βρίσκονταν οι αμυνόμενοι, από το διοικητή της Πυροβολαρχίας Κ.Α. Υπολοχαγό Ραυτόπουλο, το διοικητή της IVβ ΜΟΠ Ταγματάρχη Παπαδημητρίου, το ημερολόγιο του Στρατιώτη  Νίκου Βασιλικού και από την Τουρκική ΔΙΣ. Από Αξιωματικούς, Υπαξιωματικούς και  Στρατιώτες του Ι/35 και του ΙΙ/11 Ταγμάτων, καθώς  και του 11/35 Λόχου δεν διαθέτουμε προς το παρόν καμία απολύτως πληροφορία.

Η πρώτη ενίσχυση που έφθασε στο Καλετζίκ ήταν το ΙΙ/11 Τάγμα Πεζικού, το οποίο εισήλθε στη μάχη περί τη 12η ώρα, ήτοι 7 ώρες μετά την έναρξη της Τουρκικής επίθεσης.

Το Ι/35 Τάγμα με τον 11/35 Λόχο και το ΙΙ/11 Τάγμα απέκρουσαν τρεις επιθέσεις του 127ου Συντάγματος της 11ης Μεραρχίας και μία επίθεση της 5ης Μεραρχίας που εκτοξεύτηκαν κατά της δεύτερης γραμμής του Καλετζίκ. Στην απόκρουση της τελευταίας επίθεσης του ενισχυμένου 127ου Συντάγματος την 2030 ώρα συμμετείχε και ο 3ος Λόχος Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο που είχε αναλάβει την 2000 ώρα και τη διοίκηση του Ι/35 Τάγματος.

Η δεύτερη ενίσχυση που έφθασε στο Καλετζίκ ήταν ο 3ος Λόχος Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο ο οποίος περί τη 1900-1930 ώρα αντικατέστησε τον 3/35 Λόχο του Ι/35 Τάγματος που ήταν εγκατεστημένος στη δυτική πλευρά του υψώματος 1687. Δηλαδή στο δεξιό της αμυντικής γραμμής. Ότι ο 3/35 Λόχος ήταν εγκατεστημένος στη δυτική πλευρά του υψώματος 1535 προκύπτει από την αναφορά του Λοχαγού Ανδρεάδη της 9ης και 20΄ ώρας προς το διοικητή του 35ου Συντάγματος (βλέπε Μέρος ΙΙα), αλλά και μία αναφορά στην Έκθεση Πλαστήρα. Άλλη ενίσχυση από το Απόσπασμα Πλαστήρα δεν ανήλθε στο Καλετζίκ.

Τα αναφερόμενα στην Έκθεση Πλαστήρα περί ανόδου στο Καλετζίκ ενός Λόχου Ευζώνων που αντικατέστησε περί τη 1230 ώρα τον 3/35 Λόχο του Ι/35 Τάγματος και τη 1330 ώρα του 3ου Λόχου Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο που εγκαταστάθηκε στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα διαψεύδονται αφ’ ενός μεν από την η υπ’ αριθμό 18 διαταγή του Συνταγματάρχη Πλαστήρα –που αποκρύπτεται από το χρησιμοποιούμενο αντίγραφο της Έκθεσης του και διαγράφεται από το πρωτότυπο χειρόγραφο- και αφ’ ετέρου από την κατάθεση στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. του διοικητή του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχη Τσιρώνη που δεν επιβεβαιώνει τα αναφερόμενα στην Έκθεση Πλαστήρα για τους Λόχους του Τάγματός του.

Το ΙΙ/42 και Ι/42 Τάγματα του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων και οι Πυροβολαρχίες της ΧΙΙΙα ΜΟΠ υπό τους Λοχαγούς Βλαχάβα και Τούντα εγκαταστάθηκαν κάτω και δυτικά του Καλετζίκ, από το ύψωμα 1535 μέχρι και τους Βράχους του Καγιαντιμπί και δεν ανήλθαν στο Καλετζίκ, τουλάχιστον το μείζον αυτών, όπως προέβλεπαν οι εντολές που ανατέθηκαν στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα από το Α΄ Σώμα Στρατού και την IV Μεραρχία. Ο αγώνας που διεξήγαν οι δυνάμεις του Αποσπάσματος Πλαστήρα στις θέσεις που εγκαταστάθηκαν ήταν απλός αγώνας τριβής με το 70ο Σύνταγμα της 11ης Τουρκικής Μεραρχίας, χωρίς επιθέσεις και αντεπιθέσεις, ήτοι αγώνας χαμηλής έντασης κατά τον οποίο ανταλλάσσονταν πυροβολισμοί και πολυβολισμοί μεταξύ των αντιπάλων. Η μάχη του 70ου Τουρκικού Συντάγματος ελάχιστα υποστηρίχθηκε από το Τουρκικό Πυροβολικό (βλέπε σχεδιάγραμμα 10 στο Μέρος ΙΙβi). Tα αναφερόμενα προκύπτουν από: α) Το βιβλίο του διοικητή του 6ου Λόχου Ευζώνων Υπολοχαγού Προυκάκη του οποίου ο Λόχος είχε εγκατασταθεί στο ύψωμα 1535 και ο οποίος μας δίνει μία αξιόπιστη περιγραφή της μάχης. β) Την κατάθεση του Ταγματάρχη Τούντα στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. και γ) Την Τουρκική ΔΙΣ.

Από τις παραπάνω αναφορές προκύπτει ότι τα αντανακλαστικά του Α΄ Σώματος Στρατού και της IV Μεραρχίας αποδείχθηκαν εξαιρετικά μειωμένα έως ανύπαρκτα. Μολονότι και οι δύο διοικήσεις είχαν εκτιμήσει ότι η Τουρκική επίθεση ήταν πολύ πιθανό να αρχίσει το πρωί της 13ης Αυγούστου, παρέμειναν αδρανείς και δεν ώθησαν τις άμεσες εφεδρείες τους εγγύς του Καλετζίκ, με αποτέλεσμα το Ι/35 Τάγμα να ενισχυθεί το πρώτον τη 12η ώρα από το ΙΙ/11 Τάγμα. Εάν το Ι/35 Τάγμα παρουσίαζε ανάλογη διαγωγή με το 1ο Τάγμα του 49ου Συντάγματος που εγκατέλειψε άνευ βολής τυφεκίου το ισχυρά οχυρωμένο Τηλκί Κηρί Μπελ με την έναρξη της Τουρκικής επίθεσης, είναι βέβαιο ότι η καταστροφή του Στρατού θα είχε επέλθει από τις πρώτες πρωινές ώρες της 13ης Αυγούστου.

 

Διαπιστώσεις – συμπεράσματα σχετικά με την εκτέλεση από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα της εντολής που του ανέθεσαν το Α΄ Σώμα Στρατού και η IV Μεραρχία να ανέλθει μετά Τάγματος, Πυροβολαρχίας και της διοικήσεως του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων στο Καλετζίκ.

Ο διοικητής του Μικτού Αποσπάσματος ΧΙΙΙ Μεραρχίας Συνταγματάρχης Ν. Πλαστήρας την 8η και 5΄ πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου έλαβε εντολή από το Α΄ Σώμα Στρατού να ανέλθει μετά Τάγματος, Πυροβολαρχίας και της διοικήσεως του Αποσπάσματός του στις θέσεις εφεδρείας του Υποτομέα Καλετζίκ, δηλαδή επί αυτού τούτου του Καλετζίκ και να τεθεί υπό τη διοίκηση της IV Μεραρχίας. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας έθεσε αμέσως σε κίνηση το ΙΙ/42 Τάγμα Ευζώνων και την Πυροβολαρχία Βλαχάβα για να ανέλθουν στο Κ.Α. Καμελάρ, ο ίδιος δε προπορεύτηκε των τμημάτων του προς αναγνώριση της τακτικής καταστάσεως, όπως αναφέρει στην Έκθεσή του. Φθάνοντας στο άκρο δεξιό του τομέα της IV Μεραρχίας περί την 9η ώρα, όπως συνάγεται από την Έκθεσή του, και όχι επί του Καλετζίκ όπως διατασσόταν, αποφάσισε να μην ανεβάσει το ΙΙ/42 Τάγμα Ευζώνων και την Πυροβολαρχία που τον ακολουθούσαν στο Καλετζίκ, αλλά τη δύναμη αυτή να την εγκαταστήσει κάτω από το Καλετζίκ, από το άκρο δεξιό της IV Μεραρχίας μέχρι και τους Βράχους του Καγιαντιμπί και για την ακρίβεια 2 χιλιόμετρα εκτός του τομέα της προϊσταμένης του Μεραρχίας, επειδή όπως αναφέρει στην Έκθεσή του παρατήρησε ότι μία Τουρκική δύναμη 500 ανδρών κατερχόταν από το ύψωμα Καραθανάση προς της χαράδρα Ακ Ντερέ και το Καγιαντιμπί «απειλώντας με πλευροκόπηση το δεξιό της IV Μεραρχίας».

Η αναφορά του Συνταγματάρχη Πλαστήρα στην Έκθεσή του ότι προπορεύτηκε της δύναμής του για να ανέλθει στο δεξιό της IV Μεραρχίας προς αναγνώριση της τακτικής καταστάσεως ανατρέπεται από την κατάθεση του διοικητή του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχη Τσιρώνη ο οποίος στην κατάθεσή του στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. αναφέρει ρητώς ότι επανερχόμενος από το Αφιόν Καραχισάρ στο χωρίο Έρικμαν -όπου βρισκόταν το Τάγμα του- συνάντησε καθ’ οδόν το διοικητή του Συνταγματάρχη Πλαστήρα που μετέβαινε στο Αφιόν Καραχισάρ, ο οποίος τον διέταξε να πάει να παραλάβει το Τάγμα του και τη 10η ώρα να ξεκινήσει και να ανέλθει στο δεξιό της IV Μεραρχίας, εκεί που εστάλη και ο Ταγματάρχης Παλάντζας με το Τάγμα του.

Η παραπάνω αναφορά του Ταγματάρχη Τσιρώνη οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας επηρεασθείς από τον ισχυρό κρότο του Τουρκικού Πυροβολικού που από την 5η πρωινή ώρα βομβάρδιζε το Καλετζίκ και ο αχός του έφθανε στο χωριό Έρικμαν όπου καταυλιζόταν το Σύνταγμά του, καθώς και από πληροφορίες που σίγουρα έλαβε από το Α΄ Σώμα Στρατού περί της απώλειας της πρώτης γραμμής άμυνας του Κ.Α. Καμελάρ, αποφάσισε να μην ανεβάσει το Απόσπασμά του στο Καλετζίκ όπως ρητώς εντελλόταν από το Α΄ Σώμα Στρατού και κατόπιν τούτου διέταξε το διοικητή του ΙΙ/42 Τάγματος Ευζώνων να ανέλθει στο Κ.Α. Καμελάρ και να εγκατασταθεί στο δεξιό της IV Μεραρχίας, ο ίδιος δε αναχώρησε για το Αφιόν Καραχισάρ για κάποιο άγνωστο λόγο. Τη μετάβαση του Συνταγματάρχη Πλαστήρα στο Αφιόν Καραχισάρ ο Ταγματάρχης Τσιρώνης την επαναβεβαιώνει και σε άλλο σημείο της κατάθεσής του.

Τη 10η ώρα ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας έλαβε διαταγή επιχειρήσεων από την IV Μεραρχία, υπό τις εντολές της οποίας είχε τεθεί, η οποία επαναλαμβάνοντας τη διαταγή του Α΄ Σώματος Στρατού του έδωσε εντολή με την οποία του προσδιόριζε με πολύ σαφέστερο τρόπο, από τη διαταγή του Α΄ Σώματος Στρατού, όπως μετά Τάγματος, Πυροβολαρχίας και της διοικήσεως του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων να ανέλθει στη θέση του Σταθμού Διοικήσεως του Κ.Α. Καμελάρ, δηλαδή επί αυτού τούτου του Καλετζίκ, να εγκαταστήσει τη διοίκησή του επί του Καλετζίκ, να αναλάβει τη διοίκηση όλων των δυτικά του Μαύρου Βράχου δυνάμεων και να ενεργήσει δραστήρια για την ανακατάληψη των από πρωίας απολεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ.

Οι προθέσεις του Α΄ Σώματος Στρατού και της IV Μεραρχίας με βάση τις εντολές που ανέθεσαν στον Συνταγματάρχη Πλαστήρα ήταν απολύτως προφανείς. Και οι δύο διοικήσεις, αποδίδοντας ιδιαίτερη σημασία στη διατήρηση του Καλετζίκ υπό την κατοχή των Ελληνικών όπλων, ως το σημαντικότερο έδαφος τακτικής σημασίας της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ, ανέθεσαν σε έναν εμπειροπόλεμο Συνταγματάρχη και στο Απόσπασμά του την ευθύνη της άμυνας του Καλετζίκ και έθεσαν υπό τις διαταγές του τις δυνάμεις που ήδη μάχονταν επί του υψώματος (Ι/35 Τάγμα + 11/35 Λόχος), καθώς και του 2ου Τάγματος του 11ου Συντάγματος που βρισκόταν καθ’ οδόν προς το Καλετζίκ.

Παρά ταύτα ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας εμμένει στην απόφασή του να μην εκτελέσει την εντολή που του ανατέθηκε και όταν το ΙΙ/42 Τάγμα Ευζώνων και η Πυροβολαρχία Βλαχάβα έφθασαν περί τη 1030 ώρα στην αρχή της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ δεν τους ανεβάζει στο Καλετζίκ, αλλά τους εγκαθιστά από το ύψωμα 1535 μέχρι τους Βράχους του Καγιαντιμπί· εγκαθιστώντας μάλιστα ένα Λόχο Ευζώνων και την Πυροβολαρχία δύο χιλιόμετρα δυτικά του δεξιού ορίου του τομέα της IV Μεραρχίας, περί την περιοχή των Βράχων του Καγιαντιμπί. Επί των αναφερομένων ενεργειών του φαίνεται ότι δεν ενημέρωσε την IV Μεραρχία.

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας εγκατέστησε επίσης και το Σταθμό Διοικήσεώς του κάτω από το Καλετζίκ, στην αρχή της χαράδρας Μοναστίρ Ντερέ, παραιτούμενος ούτω της διεύθυνσης της κύριας μάχης που διεξαγόταν στο Καλετζίκ.

Τη 12η ώρα έφθασε στην τοποθεσία και το Ι/42 Τάγμα Ευζώνων υπό τον Ταγματάρχη Τσιρώνη με την Πυροβολαρχία Τούντα, αλλά και αυτή τη δύναμη ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν την ανεβάζει στο Καλετζίκ, αλλά την τηρεί σε ετοιμότητα σύμφωνα με την κατάθεση του Ταγματάρχη Τσιρώνη προτιθέμενος να εκτελέσει αντεπίθεση δια του υπάρχοντος διακένου μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών. Την Πυροβολαρχία Τούντα αναφέρει στην Έκθεσή του ότι την έταξε στο ύψωμα 1535 για να πλαγιοβάλει το Καλετζίκ (βλέπε σχεδιάγραμμα 17).

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αναφέρει στην Έκθεσή του ότι κατόπιν διαταγών του τη 1230 ώρα ένας Λόχος Ευζώνων αντικατέστησε τον 3/35 Λόχο που αμυνόταν στη δυτική πλευρά του υψώματος 1687 και τη 1330 ώρα ο 3ος Λόχος Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο εγκαταστάθηκε στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα (ύψωμα 1687) λόγω της συγκέντρωσης Τουρκικών δυνάμεων προ του Καλετζίκ.

Οι παραπάνω αναφορές αφ’ ενός μεν δεν επιβεβαιώνονται από το διοικητή των αναφερομένων Λόχων Ταγματάρχη Τσιρώνη και αφ’ ετέρου δε διαψεύδονται από την υπ’ αριθμό 18 διαταγή του, που απουσιάζει από το χρησιμοποιούμενο δακτυλογραφημένο αντίγραφο της Έκθεσής του ενώ βρίσκεται στο πρωτότυπο χειρόγραφο κείμενο αλλά διαγραμμένη. Επίσης οι αναφορές αυτές διαψεύδονται και από την ίδια την Έκθεσή του. Στην περιγραφή της Τουρκικής επίθεσης της 14ης Αυγούστου αναφέρει ότι στο δεξιό (δυτικό) του υψώματος 1687 αμυνόταν ο 3ος Λόχος Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο, ενώ σύμφωνα με την Έκθεσή του είχε εγκατασταθεί ένας άλλος Λόχος Ευζώνων του Ταγματάρχη Τσιρώνη που είχε αντικαταστήσει τον 3/35 Λόχο.

Η υπ’ αριθμό 18 διαταγή του Συνταγματάρχη Πλαστήρα, περί της οποίας αναφερθήκαμε εκτενώς στα σχόλια 6-10, σε συνδυασμό με τα αναφερόμενα στην Έκθεση Πλαστήρα για τη μάχη στο Καλετζίκ το πρωί της 14ης Αυγούστου αποδεικνύουν ότι η μόνη δύναμη του Αποσπάσματος του που εγκαταστάθηκε στο Καλετζίκ ήταν ο 3ος Λόχος Ευζώνων υπό το Λοχαγό Γεωργουσόπουλο, ο οποίος περί τη 1900-1930 ώρα αντικατέστησε στη δυτική πλευρά του υψώματος 1687 τον 3/35 Λόχο υπό τον έφεδρο Υπολοχαγό Σπανδάγο, ο οποίος θα πρέπει να είχε κλονιστεί εξ αιτίας των μεγάλων απωλειών που είχε υποστεί.

Η εγκατάσταση του 3ου Λόχου Ευζώνων στο Καλετζίκ μετά τη 1830 ώρα αποδεικνύει ότι είναι ψευδής η αναφορά της Έκθεσης Πλαστήρα ότι ο Λοχαγός Γεωργουσόπουλος τη 1610 ώρα εκτέλεσε δια του Λόχου του αντεπίθεση για την ανακατάληψη χαρακωμάτων του Καλετζίκ, κατά την οποία συμπαρέσυρε και τα τμήματα του 35ου Συντάγματος που είχαν υποχωρήσει. Περί της εν λόγω αντεπιθέσεως ουδεμία αναφορά κάνει στην κατάθεσή του και ο διοικητής του Ι/42 Τάγματος Ταγματάρχης Τσιρώνης, μολονότι επρόκειτο για ένα σημαντικό ζήτημα που ήταν αδύνατον να είχε διαφύγει της προσοχής του. Ο Ταγματάρχης Τσιρώνης δεν φαίνεται να «θυμάται» τις ηρωικές αυτές ενέργειες του 3ου Λόχου του, ενώ θυμάται άλλα δευτερεύοντα ζητήματα.

Σύμφωνα με την Έκθεση του Συνταγματάρχη Πλαστήρα οι δυνάμεις του Αποσπάσματός του εγκαταστάθηκαν ως εξής:

α. Ο 5ος Λόχος Ευζώνων του ΙΙ/42 Τάγματος και η Πυροβολαρχία Βλαχάβα στην περιοχή των Βράχων του Καγιαντιμπί. Την εγκατάσταση αυτή την επαναβεβαιώνει αναφέροντας ότι το δεξιό του, ο 5ος Λόχος Ευζώνων δηλαδή, συνδέθηκε με Τάγμα του 23ου Συντάγματος –επρόκειτο για το Ι/23 Τάγμα υπό τον Ταγματάρχη Διάμεση- νοτίως του Καγιά Ντεπέ.

β. Ένας ακόμη Λόχος Ευζώνων με πολυβόλα εγκαταστάθηκε σε θέσεις που είχαν εγκαταληφθεί από το Ι/35 Τάγμα. Οι μόνες θέσεις του Ι/35 Τάγματος που υπήρχαν δυτικά του Καλετζίκ βρίσκονταν στο ύψωμα 1535 και μάλλον εκεί ήταν εγκατεστημένο ένα φυλάκιο επιτήρησης. Ο Λόχος που εγκαταστάθηκε στο ύψωμα 1535 ήταν ο 6ος Λόχος Ευζώνων υπό το Λοχαγό Χρ. Προυκάκη. Βλέπε σχόλιο υπ’ αριθμό 27 στο Μέρος ΙΙβii. O 6ος Λόχος ενισχύθηκε στη συνέχεια με Ουλαμό του 7ου Λόχου και επέκτεινε το δεξιό του προς το ύψωμα Καραμπιλεγκίμ (βλέπε σχεδιάγραμμα 17).

γ. Το Ι/42 Τάγμα στο κέντρο της παράταξής του. Δηλαδή μεταξύ του Καλετζίκ και του υψώματος 1535. Το αναφέρει ο ίδιος στην Έκθεσή του: «εκ του υψώματος Καραθανάση εξακολουθούν διαρρέοντα εχθρικά τμήματα προς την χαράδραν Ακ Ντερέ, τινά των οποίων εγκαθίσταντο προ του τομέως του 2ου Τάγματος (Παλάντζα δεξιά) και του 1ου Τάγματος Τσιρώνη (κέντρον) πιέζοντας ισχυρά τα Τάγματά μας και ιδία το δεξιόν». Σχετικά βλέπε σχόλια υπ’ αριθμό 11 και 12.

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας γνώριζε ότι το Καλετζίκ ήταν το σημαντικότερο έδαφος τακτικής σημασίας της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ. Ο ίδιος στην Έκθεσή του αποκαλεί το Καλετζίκ ως «το σπουδαιότερο σημείο της οχύρωσης του Αφιόν Καραχισάρ». Κατόπιν τούτου είναι βέβαιο ότι αντιλαμβανόταν το αδήριτο της ανάγκης να εκτελέσει την εντολή που του ανατέθηκε και αν μη τι άλλο ότι όφειλε να αποσύρει από τα χαρακώματα του Καλετζίκ τους Λόχους του 35ου Συντάγματος και να τους αντικαταστήσει με δυνάμεις του Αποσπάσματός του και τούτο διότι οι Λόχοι αυτοί βομβαρδίζονταν σφοδρώς από την 5η πρωινή ώρα από το Τουρκικό Πυροβολικό, είχαν χάσει τους ηγήτορές τους, είχαν υποστεί πολύ μεγάλες απώλειες σε αξιωματικούς και οπλίτες, το ηθικό τους ήταν λίαν καταπεπτωκός και ότι ο ίδιος ουδεμία εμπιστοσύνη διέθετε στο αξιόμαχό τους. Παρά ταύτα δεν ανεβάζει το Απόσπασμά του στο Καλετζίκ όπως ρητώς του το επέβαλαν οι εντολές που του ανατέθηκαν από το Α΄ Σώμα Στρατού και την IV Μεραρχία και εγκαθιστά το Απόσπασμά του δυτικά του Καλετζίκ με το πρόσχημα της κάλυψης του δεξιού της IV Μεραρχίας από την «επαπειλούμενη πλευροκόπηση του δεξιού της από μία Τουρκική δύναμη 500 ανδρών».

Τα παραπάνω που αναφέρονται ρητώς στην Έκθεση Πλαστήρα δεν αντέχουν σε καμία κριτική όσο καλοπροαίρετη και αν είναι αυτή. Και δεν αντέχουν επειδή κατά του Καλετζίκ επιτίθονταν από ανατολικά η 5η Τουρκική Μεραρχία και από τα δυτικά το μείζον της 11ης Μεραρχίας. Οι Μεραρχίες αυτές υποστηρίζονταν από το σύνολο του Πυροβολικού του 4ου Τουρκικού Σώματος Στρατού αποτελούμενο από 54 πυροβόλα, ενώ κατά του υψώματος 1535 που ενεργούσε το 70ο Σύνταγμα της 11ης Μεραρχίας η υποστήριξη του Τουρκικού Πυροβολικού ήταν ελάχιστη. Τις Τουρκικές αυτές δυνάμεις ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας απέφυγε επιμελώς να τις αναφέρει στην Έκθεσή του και ίσως να μη τις γνωρίζαμε αν δεν υπήρχαν τα κείμενα της Τουρκικής Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού. Στην Έκθεση Πλαστήρα η μόνη Τουρκική δύναμη που αναφέρεται είναι αυτή των 500 ανδρών που από το ύψωμα Καραθανάση διέρρεε στη χαράδρα Ακ Ντερέ και ότι η διαρροή αυτή συνεχιζόταν μέχρι το βράδυ.

Σύμφωνα με την Τουρκική ΔΙΣ κατά του Καλετζίκ εκτελούνται από τη 1430 ώρα και στη συνέχεια τέσσερις Τουρκικές επιθέσεις που αποκρούονται από τις Ελληνικές δυνάμεις, ενώ στην περιοχή που εγκαταστάθηκε το Απόσπασμα Πλαστήρα διεξάγεται μόνο αγώνας τριβής με την ανταλλαγή εκατέρωθεν πυροβολισμών και πολυβολισμών. Το δεύτερο το γνωρίζουμε από την κατάθεση του διοικητή Πυροβολαρχίας του Αποσπάσματος Πλαστήρα, ταγματάρχη Τούντα στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α., από το βιβλίο του διοικητή του 6ου Λόχου του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων Χρ. Προυκάκη και από την Τουρκική ΔΙΣ. Και οι τρεις αυτές πηγές αναφέρονται σε διεξαγωγή αγώνα τριβής.

Κατόπιν των ανωτέρω είναι προφανές ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν εκτέλεσε την εντολή που του ανατέθηκε από το Α΄ Σώμα Στρατού αρχικά και την IV Μεραρχία στη συνέχεια, δια της οποίας εντελλόταν όπως μετά Τάγματος, Πυροβολαρχίας και της διοικήσεως του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων να ανέλθει στο Καλετζίκ προκειμένου να θωρακίσει την άμυνα του σημαντικού αυτού εδάφους και να αναλάβει ο ίδιος δια της επί τόπου παρουσίας του την όλη διεύθυνση του αμυντικού αγώνα. Όλως αντιθέτως εγκαθιστώντας το Απόσπασμά του δυτικά από το σφαγείο του Καλετζίκ το προστάτεψε από τη φθορά των υπερβολικών απωλειών που θα υφίστατο. Είναι προφανές επίσης ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας, μη εκτελώντας τις εντολές που του ανατέθηκαν από τους προϊσταμένους διοικητές, επέδειξε ανυπακοή ενώπιον του εχθρού.

 

Διαπιστώσεις – συμπεράσματα σχετικά με την εκτέλεση από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα της εντολής που του ανέθεσε η IV Μεραρχία, να αναλάβει τη διοίκηση όλων του δυτικά του Μαύρου Βράχου δυνάμεων.

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αναφέρει στην Έκθεσή του ότι μετά τη 10η και 30΄ ώρα που αφίχθηκε το ΙΙ/42 Τάγμα και η Πυροβολαρχία Βλαχάβα στο Κ.Α. Καμελάρ μετέβη για να αναγνωρίσει επικρατούσα κατάσταση στα δυτικά τα Μαύρου Βράχου Σημεία Στηρίγματος και να επιθεωρήσει τα τμήματα του 35ου Συντάγματος που αμύνονταν σε αυτά. Στην πραγματικότητα ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ανήλθε στη δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ, δηλαδή στα υψώματα 1687 και 1675 όπου είχαν περιοριστεί οι δυνάμεις του 35ου Συντάγματος μετά την κατάληψη από τους Τούρκους της πρώτης γραμμής άμυνας του Κ.Α. Καμελάρ (βλέπε σχεδιάγραμμα 18). Από την αναγνώριση που εκτέλεσε ουδεμία σημαντική πληροφορία σημειώνεται στην Έκθεσή του πέραν του ότι οι θέσεις των αμυνομένων βάλλονταν σφοδρώς από του Τουρκικό πυροβολικό και το ηθικό των ανδρών ήταν λίαν καταπεπτωκός. Ειδικότερα ουδεμία πληροφορία σημειώνεται για τα αμέσως παρακάτω αναφερόμενα σημαντικά ζητήματα τα οποία δίνουν στο διοικητή τη δυνατότητα να διαμορφώσει μία κατά το δυνατόν πληρέστερη αντίληψη της τακτικής κατάστασης και λάβει ορθές αποφάσεις:

α. Τη γενική κατάσταση του Ι/35 Τάγματος και του υπό τη διοίκησή του 11/35 Λόχου, τη διάταξη τους στη δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ, τις απώλειές τους και την κατάσταση της διοικήσεως του Τάγματος. Από πουθενά δεν προκύπτει ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ήρθε σε επαφή, προσωπική ή τηλεφωνική, με τον τραυματία Λοχαγό Ανδρεάδη που είχε αναλάβει τη διοίκηση του Τάγματος, αλλά ούτε και με το Λοχαγό Βογιώτη που ανέλαβε τη διοίκηση μετά τη διακομιδή του Λοχαγού Ανδρεάδη. Τα ονόματα των Λοχαγών Ανδρεάδη και Βογιώτη δεν υπάρχουν στην Έκθεσή Πλαστήρα. Ούτε υπάρχει κάποια διαταγή του Συνταγματάρχη Πλαστήρα που να απευθύνεται στο Ι/35 Τάγμα το οποίο μέχρι και τη 12η ώρα είναι αυτό που τηρεί υπό την κατοχή του τη δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ.

β. Τις Τουρκικές δυνάμεις -της 5ης Μεραρχίας- που είχαν καταλάβει τα υψώματα Ποϊραλικαγιά, Κιουτσούκ τεπέ και το Μαύρο Βράχο και βρίσκονταν σε στενή εμπλοκή με τους Λόχους του Ι/35 Τάγματος που μαχόταν στη δεύτερη γραμμή αντιστάσεως του Καλετζίκ (βλέπε σχεδιάγραμμα 17). Οι Τουρκικές δυνάμεις ήταν ορατές από τη δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ, όπως φαίνεται από τις φωτογραφίες που συνοδεύουν τα κείμενά μας. Ομοίως ουδεμία πληροφορία σημειώνεται για τις Τουρκικές δυνάμεις -της 11ης Μεραρχίας- που από το ύψωμα Καραθανάση προήλαυναν σε πυκνούς σχηματισμούς προς το ύψωμα 1687 (1310 κατά την Τουρκική ΔΙΣ). Σχετικά βλέπε σχεδιάγραμμα 16.

γ. Την κατεύθυνση και τον αντικειμενικό σκοπό της κύριας επιθετικής προσπάθειας των επιτιθέμενων Τουρκικών δυνάμεων.

δ. Τις αποφάσεις που έλαβε και τις ενέργειες στις οποίες προέβη προκειμένου να ενισχύσει τα τμήματα που αμύνονταν στο Καλετζίκ τα οποία λόγω της απώλειας των ηγητόρων τους, των μεγάλων απωλειών τους σε αξιωματικούς και οπλίτες από το σφοδρό βομβαρδισμού του Τουρκικού Πυροβολικού, που συνεχιζόταν δραστήρια, βρίσκονταν σε εξαιρετικά δυσχερή θέση με αποτέλεσμα η άμυνα του Καλετζίκ να κινδυνεύει να καταρρεύσει ανά πάσα στιγμή.

Προκύπτοντα συμπεράσματα:

α. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν ανέλαβε την ουσιαστική διοίκηση των τμημάτων του 35ου Συντάγματος που αμύνονταν στο Καλετζίκ, ή εν πάσει περιπτώσει η διοίκησή του επί των εν λόγω δυνάμεων ήταν πολύ χαλαρή και όχι ουσιαστική. Η εγκατάσταση μάλιστα του ΙΙ/42 Τάγματος Ευζώνων και της Πυροβολαρχίας Βλαχάβα από το ύψωμα 1535 μέχρι τους Βράχους του Καγιαντιμπί, καθώς και του Σταθμού Διοικήσεώς του στην αρχή της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ και όχι επί του Καλετζίκ όπως προέβλεπε η εντολή  που του ανατέθηκε, ήταν μία σαφέστατη ενέργεια που δείχνει ότι διαχώρισε τον εαυτό του και το Απόσπασμά του από την κύρια μάχη που διεξαγόταν στο Καλετζίκ.

β. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν αναφέρει καμία απολύτως πληροφορία στην Έκθεσή του για τις Τουρκικές δυνάμεις -των 5ης και 11ης Μεραρχιών- που επιτίθενται κατά της δεύτερης γραμμής άμυνας του Καλετζίκ, υποστηριζόμενες από τα πυρά 54 πυροβόλων, για ένα και μόνο λόγο· επιδιώκει να αποκρύψει ότι η κυρία επιθετική προσπάθεια των Τούρκων αποβλέπει στην κατάληψη του Καλετζίκ και κατόπιν τούτου να μείνει ως μόνη απειλή η Τουρκική δύναμη των 500 ανδρών που απειλεί με πλευροκόπηση το δεξιό της IV Μεραρχίας. Όπως ήδη έχει αναλυθεί η «απειλή» αυτή αποτέλεσε το επιχείρημά του να εγκαταστήσει το ΙΙ/42 Τάγμα Ευζώνων και την Πυροβολαρχία Βλαχάβα όχι επί του Καλετζίκ, όπως προέβλεπε η εντολή του, αλλά από το ύψωμα 1535 μέχρι τους Βράχους του Καγιαντιμπί.

γ. Μολονότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας διαπίστωσε από την άνοδό του στο Καλετζίκ ότι ήταν αδήριτη ανάγκη να ενισχύσει τους αμυνόμενους, πράγμα βεβαίως που του επεβάλετο ρητώς από την εντολή που δόθηκε, αποφεύγει να το κάνει επειδή είχε αποφασίσει να κρατήσει τις δυνάμεις του Αποσπάσματός του μακριά από το σφαγείο του Καλετζίκ.

δ. Συνταγματάρχης Πλαστήρας ανήλθε και απήλθε του Καλετζίκ ως απλός επισκέπτης παρατηρητής και όχι ως ο υπεύθυνος Συνταγματάρχης διοικητής του Κ.Α. Καμελάρ.

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας πέραν μίας αρχικής αναφοράς που κάνει σχετικά με την αποστολή κατόπιν αιτήματος του (πράγμα μη αληθές) «μίας Διλοχίας του 11ου Συντάγματος υπό το Λοχαγό Κόκκινο» και ότι επ’ αυτής στήριζε τις  ελπίδες του για την άμυνα του Καλετζίκ, στη συνέχεια ουδεμία πληροφορία σημειώνει στην Έκθεσή του για αυτή τη δύναμη που δεν είναι μία κάποια «Διλοχία» αλλά ολόκληρο το 2ο Τάγμα του 11ου Συντάγματος (ΙΙ/11 Τάγμα). Ειδικότερα δεν αναφέρει πότε η κατ’ αυτόν «Διλοχία του 11ου Συντάγματος» έφθασε στο Καλετζίκ, ποίου τμήματος της γραμμής μάχης της ανέθεσε την ευθύνη της άμυνας και πότε αυτή η «Διλοχία» εισήλθε στη μάχη. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας θα ξεχάσει την ύπαρξη της «Διλοχίας» και το τι ακριβώς κάνει μέχρι τη 1830 ώρα.

Τη 1830 ώρα ο Συνταγματάρχης πλαστήρας θα διατάξει τον Ταγματάρχη Κόκκινο να εκτελέσει με τη «Διλοχία» του νυκτερινή αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ. Η μετά δυόμιση  ώρες αναφορά του Ταγματάρχη Κόκκινου στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα ότι δεν μπορεί να εκτελέσει την αντεπίθεση επειδή έχει εμπλέξει τον ένα Λόχο του σε μάχη και σε περίπτωση που χρησιμοποιήσει τον άλλο Λόχο του για την αντεπίθεση δεν θα διαθέτει εφεδρεία για να αντιμετωπίσει μία δυσμενή κατάσταση αποδεικνύει πέραν κάθε αμφισβήτησης ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν διέθετε πλήρη επίγνωση της κατάστασης της «Διλοχίας» και σε ποιο βαθμό αυτή ήταν εμπεπλεγμένη στη μάχη, πράγμα που σημαίνει ότι δεν είχε αποκαταστήσει πλήρη σύνδεσμο και έλεγχο με την εν λόγω μονάδα. Το συμπέρασμα αυτό ενισχύεται και από το ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ένα έτος μετά την καταστροφή, όταν συντάσσει την Έκθεσή του, συνεχίζει να αγνοεί ότι επί του Καλετζίκ βρισκόταν το ΙΙ/11 Τάγμα και όχι μία κάποια «Διλοχία του 11ου Συντάγματος».

Η διαταγή στου Συνταγματάρχη Πλαστήρα την 20η ώρα προς το διοικητή του 3ου Λόχου Ευζώνων Λοχαγό Γεωργουσόπουλο να αναλάβει τη διοίκηση του Ι/35 Τάγματος επειδή αυτό δεν διέθετε Ταγματάρχη αποδεικνύει ότι η άγνοιά του για την κατάσταση διοικήσεως του Ι/35 Τάγματος συνεχιζόταν μέχρι και την 20η ώρα της 13ης Αυγούστου.

Τα ανωτέρω συνηγορούν στην άποψη ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν έθεσε υπό τις διαταγές του τις δυνάμεις του 35ου και του 11ου Συντάγματος που αμύνονταν επί του Καλετζίκ, δεν κατένειμε την ευθύνη της άμυνας του Καλετζίκ στα Ι/35 και ΙΙ/11 Τάγματα και γενικά σε συνδυασμό με τη γεωγραφική απομόνωσή του από τα διαδραματιζόμενα στο Καλετζίκ, δεν απέκτησε επίγνωση της εκάστοτε επικρατούσας τακτικής κατάστασης στο πεδίο της μάχης του Καλετζίκ.

 

Διαπιστώσεις – συμπεράσματα σχετικά με την εκτέλεση από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα της εντολής που του ανέθεσε η IV Μεραρχία να ενεργήσει δραστήρια για την ανακατάληψη των απολεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας από την άνοδό του στο δεξιό της IV Μεραρχίας και την άφιξή του στην περιοχή του υψώματος 1535 περί την 9η ώρα –σύμφωνα πάντα με όσα αναφέρει στην Έκθεσή του- σκέφτεται να χρησιμοποιήσει το Ι/42 Τάγμα Ευζώνων όταν αυτό θα φθάσει στην τοποθεσία για να εκτελέσει μία αντεπίθεση δια του υπάρχοντος κενού μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών. Ο σκοπός αυτής της αντεπίθεσης δεν αναφέρεται στην Έκθεση του, όπως δεν αναφέρονται και οι Τουρκικές δυνάμεις που επιχειρούσαν στην περιοχή του διακένου και τις οποίες θα αντιμετώπιζαν οι δυνάμεις του κατά την εκτέλεση της εν λόγω αντεπίθεσης. Ακόμη και αν είναι αληθές ότι προηγήθηκε του Αποσπάσματός του για να αναγνωρίσει την τακτική κατάσταση, είναι αδύνατο να μην αντιλαμβανόταν ότι 4,5 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά του υψώματος 1535 επετίθετο προς την κατεύθυνση του Καγιαντιμπί μία δύναμη τουλάχιστον Μεραρχίας που υποστηριζόταν από μεγάλο αριθμό πυροβόλων. Επρόκειτο για την 23η Τουρκική Μεραρχία που με την υποστήριξη επτά Πυροβολαρχιών (28 πυροβόλα) επετίθετο κατά του Μπελέν τεπέ. Επίσης από το ύψωμα 1535 ήταν αδύνατο να μην παρατηρούσε και την άλλη μεγάλη δύναμη –της 11ης Μεραρχίας- που εξορμούσε από την περιοχή των υψωμάτων Καραθανάση – Τοκλού τεπέ και με ένα τμήμα της που υποστηριζόταν από πυροβολικό προήλαυνε προς το Καλετζίκ και ένα δεύτερο τμήμα της κατερχόταν προς τη χαράδρα Ακ Ντερέ. Οι αναφερόμενες δυνάμεις ήταν ορατές από το ύψωμα 1535, πλην όμως ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ουδεμία αναφορά κάνει περί αυτών στην Έκθεσή του. Και τούτο επειδή ήταν αδύνατη η αντεπίθεση του Αποσπάσματός του εναντίον των δυνάμεων δύο Τουρκικών Μεραρχιών που υποστηρίζονταν από τα πυρά ισχυρού πυροβολικού (βλέπε σχεδιάγραμμα 8 στο Μέρος ΙΙβi).

Τα όσα αναφέρονται παραπάνω αποδεικνύουν ότι η αντεπίθεση δια του διακένου που είχε την πρόθεση να «εκτελέσει» ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αποτελεί ένα εφεύρημα των συντακτών της Έκθεσης Πλαστήρα, όπως και η δύναμη των 500 ανδρών που απειλεί να πλευροκοπήσει το δεξιό της IV Μεραρχίας, για να δικαιολογήσουν τη μη άνοδο του Αποσπάσματος Πλαστήρα στο Καλετζίκ, που ρητώς καθοριζόταν στην εντολή που έλαβε από το Α΄ Σώμα Στρατού. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας στη συνέχεια της Έκθεσής του δεν επανέρχεται στην αντεπίθεση δια του διακένου, αλλά ο Ταγματάρχης Τσιρώνης, που φθάνει στην τοποθεσία τη 1200 ώρα, αναφέρει λεπτομέρειες για αυτή την αντεπίθεση και τους προβληματισμούς μας για τα αναφερόμενα από τον Τσιρώνη και όχι από τον Πλαστήρα τους έχουμε ήδη αναφέρει.

Εν πάση περιπτώσει ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας τη 10η ώρα έλαβε διαταγή της IV Μεραρχίας υπό τις διαταγές της οποίας είχε τεθεί, δια της οποίας εντελλόταν να ενεργήσει δραστήρια για την ανακατάληψη των από πρωίας απωλεσθεισών θέσεων. Δηλαδή των θέσεων του Σ.Σ. Μπέλμα, ήτοι των υψωμάτων Ποϊραλικαγιά (ύψ. 1710), του Κιουτσούκ τεπέ και του Μαύρου Βράχου. Το σημαντικότερο όλων ήταν να καταληφθεί το ύψωμα Ποϊραλικαγιά, πράγμα που θα εξανάγκαζε τους Τούρκους να αποχωρήσουν από το ύψωμα Κιουτσούκ τεπέ (βλέπε φωτογραφία 24 στο Μέρος ΙΙβii).

Αυτή ήταν η αντεπίθεση που είχε υποχρέωση να εκτελέσει ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας, από την επιτυχία της οποίας εξαρτιόταν και η διατήρηση του ορεινού όγκου του Καλετζίκ υπό την κατοχή των Ελληνικών όπλων. Υπό τις συνθήκες που επικρατούσαν στο Κ.Α. Καμελάρ μετά τη 1030 ώρα, με το 127ο Σύνταγμα της 11ης Μεραρχίας να προελαύνει προς το ύψωμα 1687 (βλέπε φωτογραφία 19 στο Μέρος ΙΙβi), η αντεπίθεση για την ανακατάληψη του Ποϊραλικαγιά μόνο από τη δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ μπορούσε να εκτοξευτεί. Όμως ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας είχε αποφασίσει να μην ανεβάσει το Απόσπασμά του στη δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ και την απόφασή του θα την τηρήσει μέχρι κεραίας. Όταν περί τη 1200-1230 έφθασαν στο Κ.Α. Καμελάρ το Ι/42 Τάγμα Ευζώνων και το ΙΙ/11 Τάγμα Πεζικού ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας διέθετε μία μοναδική ευκαιρία να αντεπιτεθεί δια δύο Ταγμάτων και να ανακαταλάβει το ύψωμα Ποϊραλικαγιά πράγμα που θα επέτρεπε τη συνέχιση του αμυντικού αγώνα υπό ευνοϊκότερες συνθήκες. Όμως ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν εκμεταλλεύεται αυτή την ευκαιρία. Αποφεύγει να αναφέρει στην Έκθεσή του ακόμη και το πότε έφθασε στο Καλετζίκ το ΙΙ/11 Τάγμα.

Παρά ταύτα όταν μετά τη 13η ώρα αποκαθίστανται οι τηλεφωνικές επικοινωνίες, ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ανέφερε στην IV Μεραρχία ότι επιφυλασσόταν να εκτελέσει την αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ αργότερα. Και μάλιστα δια καταδιώξεως. Παρερχομένου όμως του χρόνου σε ουδεμία ενέργεια προβαίνει για την προετοιμασία αυτής της αντεπίθεσης. Όλως αντιθέτως και σύμφωνα με την κατάθεση του Ταγματάρχη Τσιρώνη στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. σχεδίαζε να αντεπιτεθεί με τα δύο Τάγματα Ευζώνων ταυτόχρονα με μία δύναμη που συγκεντρωνόταν σε ένα δάσος στο διάκενο μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών, την οποία όμως δύναμη δεν έβλεπε ο Τσιρώνης. Προφανώς ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας αναφερόταν στο ΙΙΙ/4 και ΙΙ/22 Τάγματα της Ι Μεραρχίας που αντιμετώπιζαν στην 23η Τουρκική Μεραρχία στην περιοχή του Καγιαντιμπί και επί των οποίων καμία διοικητική ή τακτική σχέση δεν είχε. Ο τραυματίας Ταγματάρχης Τσιρώνης θα ενημερωθεί από τον Συνταγματάρχη Πλαστήρα λίγο πριν τη διακομιδή του τη 18η ώρα, ότι η αντεπίθεση δια του διακένου αναβλήθηκε και η αιτία της αναβολής ήταν «κάποιοι κύριοι», προφανώς της IV Μεραρχίας, που «δεν ήξερε και αυτός τι κάνουν». Το μόνο βέβαιο σε αυτό το ζήτημα  είναι ότι ούτε ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας σημειώνει στην Έκθεσή του ότι ενημέρωσε την IV Μεραρχία περί της πρόθεσής του να εκτελέσει αντεπίθεση δια του διακένου, ούτε η Μεραρχία σημειώνει στην Έκθεσή της ότι ενημερώθηκε περί της εν λόγω πρόθεσης του Συνταγματάρχη Πλαστήρα. Αλλά και ο Ταγματάρχης Τσιρώνης που φοιτούσε στη Σχολή Πολέμου το 1925 δεν μπορεί να φαντάστηκε τα όσα αναφέρει στην κατάθεσή του. Τα πιθανά σενάρια σε αυτό το ζήτημα είναι δύο: α) Είτε είναι αληθές ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας είχε την πρόθεση να αντεπιτεθεί με τα δύο Ευζωνικά Τάγματά του και τα δύο Τάγματα της Ι Μεραρχίας που αμύνονταν στο Καγιαντιμπί κατά των 20 Ταγμάτων της 11ης και της 23ης Τουρκικών Μεραρχιών που υποστηρίζονταν από 48 πυροβόλα, πράγμα που σημαίνει ότι η αντεπίθεση αυτή δεν ήταν μόνο αδύνατη, αλλά και ανόητη ως σύλληψη. β) Είτε ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας και ο Ταγματάρχης Τσιρώνης αλλά είχαν συμφωνήσει να δηλώσουν το 1923 και στη συνέχεια αλλά δήλωσαν.

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας τη 1830 ώρα θυμήθηκε ότι υπάρχει και η «Διλοχία του 11ου Συντάγματος» και δια της υπ’ αριθμό 17 διαταγής του διέταξε το διοικητή της Ταγματάρχη Κόκκινο να εκτελέσει νυκτερινή αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απολεσθεισών θέσεων του Μπελ Μπαγκ (προφανώς αναφερόταν στο Σ.Σ. Μπέλμα). Τις οδηγίες για την εκτέλεση αυτής της σοβαρότατης αντεπίθεσης δεν θα τις έδινε ο ίδιος στον Ταγματάρχη Κόκκινο, αλλά ο Ανθυπολοχαγός Ζαχαριάδης. Ο Πλαστήρας δεν θα έφευγε από την προστασία του Σταθμού Διοικήσεώς του που βρισκόταν σε απυρόβλητο σημείο και δεν θα ανερχόταν στο σφαγείο του Καλετζίκ για να δώσει ο ίδιος οδηγίες και κατευθύνσεις στον Ταγματάρχη Κόκκινο και να διευθύνει την αντεπίθεση όταν αυτή θα εκτοξευόταν. Η αντεπίθεση θα εκτελούταν από δύο Λόχους (300 άνδρες) κατά των τριών Ταγμάτων (1600 άνδρες) της 5ης Μεραρχίας που είχαν πλέον σταθεροποιηθεί επί των υψωμάτων Ποϊραλικαγιά και Κιουτσούκ τεπέ και υποστηρίζονταν από 34 πυροβόλα εκ των οποίων τα 14 βαρέα, καθώς και των άλλων Ταγμάτων της Μεραρχίας που βρίσκονταν σε εγγύτατη απόσταση από αυτά της πρώτης γραμμής. Τα Τάγματα Ευζώνων δεν θα συμμετείχαν στην αντεπίθεση αλλά θα εκτελούσαν κατά τη νύκτα μία επιδεικτική επίθεση για να συνδράμουν την επίθεση της Διλοχίας!!! Αλλά ούτε και η Πυροβολαρχία του Λοχαγού Τούντα που ήταν ταγμένη στο ύψωμα 1535 θα υποστήριζε την αντεπίθεση της Διλοχίας.

Το όλο επαναφέρει στο νου τη μάχη του Ακτσάλ Νταγ τον Ιούλιο του 1921 που ο Πλαστήρας αρνήθηκε να επιτεθεί για να μην κάψει τους Ευζώνους του, ενώ παραδίπλα λαμπάδιαζε η V Μεραρχία η οποία σε ένα 24ώρο είχε 300 νεκρούς και 1200 τραυματίες. Όπως συνέβαινε και στο Καλετζίκ όπου το Ι/35 Τάγμα είχε χάσει το μείζον των αξιωματικών του και πλέον του 50% της δύναμής του, με το Συνταγματάρχη Πλαστήρα να έχει τοποθετήσει τους Ευζώνους του στο απυρόβλητο..

Τελικά η αντεπίθεση της «Διλοχίας» δεν εκτελέστηκε επειδή σύμφωνα με τα όσα αναφέρει ο Πλαστήρας στην Έκθεσή του ο μεν διοικητής της «Διλοχίας» Ταγματάρχης Κόκκινος του ανέφερε ότι είχε εμπλέξει τον ένα Λόχο του στη μάχη και δεν είχε άλλη δύναμη να αντιτάξει στον εχθρό σε περίπτωση αποτυχίας της αντεπίθεσης, ο δε διοικητής της IVβ ΜΟΠ του ανέφερε ότι δεν μπορούσε να υποστηρίξει την αντεπίθεση με το Πυροβολικό του από τη θέση που βρισκόταν. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας που είχε ενημερώσει την IV Μεραρχία ότι θα εκτελούσε νυκτερινή αντεπίθεση, την ενημέρωσε ότι ανέβαλε την εκτέλεσή της για το λυκαυγές της επομένης επειδή έκρινε ότι η εκτέλεση νυκτερινής αντεπίθεσης ήταν «παρακεκινδυνευομένη». Μόνο που σε ουδεμία προετοιμασία προέβη κατά τη διάρκεια της νύκτας ώστε να είναι δυνατή η εκτόξευση της αντεπίθεσης με το λυκαυγές της 14ης Αυγούστου.

Τα όσα σημειώνει ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας στην Έκθεσή αναφορικά με την πρόθεση του να εκτελέσει νυκτερινή αντεπίθεση και οι λόγοι που αυτή δεν εκτελέστηκε μόνο ως μία κακοστημένη θεατρική παράσταση μπορούν να εκθλιφθούν.

Οι αναφορές των Ταγματαρχών Κόκκινου και Παπαδημητρίου είναι βέβαιο ότι ουδέποτε υποβλήθηκαν διότι ήταν αδύνατο να υποβληθούν. Ο Ταγματάρχης Κόκκινος διέθετε 3 Λόχους Πεζικού και ένα Λόχο πολυβόλων και η Πυροβολαρχία Ποντίκα της IVβ ΜΟΠ εκ των θέσεων που ήταν ταγμένη και φαίνεται σε όλα τα σχεδιαγράμματά μας, καθώς και ο Ουλαμός Λεκανίδη μπορούσαν να υποστηρίξουν δια των πυροβόλων τους την αντεπίθεση. Αλλά ακόμη και σε περίπτωση αδυναμίας μπορούσαν να μεταφέρουν τα πυροβόλα τους πολύ γρήγορα σε άλλες κατάλληλες θέσεις.

Ο Διοικητής της IVβ ΜΟΠ, Ταγματάρχης Παπαδημητρίου, όταν αργότερα πληροφορήθηκε τα αναφερόμενα για το πρόσωπό του στην Έκθεσή Πλαστήρα, τα διέψευσε με επιστολή του στον τύπο. Αλλά ποιος ήταν ο απότακτος (λόγω συμμετοχής του στο κίνημα Γαργαλίδη) Ταγματάρχης Παπαδημητρίου που θα μπορούσε να διαψεύσει το «Θεό»;

Τα αναφερόμενα στην Έκθεση Πλαστήρα δεν μπορεί να θεωρηθούν σοβαρά. Αποτελούν ανόητα προσχήματα για να καλυφθεί η ανυπακοή του Συνταγματάρχη Πλαστήρα. Για αυτό το λόγο και ο πρόεδρος της Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. Στρατηγός Κ. Μοσχόπουλος σημειώνει στο περιθώριο του αντιγράφου της Έκθεσης Πλαστήρα:

«Ως εμφαίνεται εκ των διαταγών του Διοικητού και των υπ’ αυτόν τμημάτων η συνεννόησις είναι πλήρης προκειμένου να μη εκτελεσθή η διαταχθείσα αντεπίθεσις προς ανακατάληψιν των απωλεσθέντων θέσεων».

Μόνο που οι διοικητές των υπό το Συνταγματάρχη Πλαστήρα Μονάδων ήταν αδύνατο να συμμετείχαν για τους λόγους που αναφέραμε. Ο Ταγματάρχης Παπαδημητρίου το διαψεύδει κατηγορηματικά.

 

Επίλογος

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας καθ’ όλη της διάρκεια της μάχης της 13ης Αυγούστου 1922, που διεξαγόταν στο Κ.Α. Καμελάρ, απέφυγε επιμελώς να εμπλέξει τα Ευζωνικά του Τάγματα και τις Πυροβολαρχίες της ΧΙΙΙα ΜΟΠ στο σφαγείο του Καλετζίκ, που αποτελούσε κατά τον ίδιο το σπουδαιότερο σημείο της οχύρωσης του Αφιόν Καραχισάρ. Οι λόγοι που ενήργησε κατά τον περιγραφόμενο τρόπο, θα πρέπει να αναζητηθούν, κατά το γράφοντα, στα αισθήματα «πατρικής στοργής» που έτρεφε ο Πλαστήρας προς τους Ευζώνους του, όπως μαρτυρούν όλες οι πηγές, πράγμα που όμως αλλοίωνε την οπτική του ως προς την υποχρέωσή του να εκτελέσει τις εντολές του και να υπηρετήσει το γενικότερο στρατιωτικό συμφέρον.

Ο γράφων έχει ήδη αναφέρει ότι ο Πλαστήρας είχε διαβάσει τη μάχη που διεξαγόταν στο Κ.Α. Καμελάρ από την 5η πρωινή ώρα, όταν ο βρυχηθμός των 100 τουρκικών πυροβόλων που βομβάρδιζαν ανηλεώς το Καλετζίκ, τον Πριονοειδή Βράχο και το Μπελέν Τεπέ, ανακατεμένος με την απάντηση του Ελληνικού πυροβολικού, έφθανε καθαρά στο χωριό Έρικμαν. Τέτοια συγκέντρωση Πυροβολικού προσαρμοσμένη σε τόσο στενό μέτωπο δεν είχε υπάρξει ούτε και κατά τις μεγάλες επιχειρήσεις του θέρους του 1921. Η κατάληψη από τους Τούρκους την 7η πρωινή ώρα της πρώτης γραμμής άμυνας του Κ.Α. Καμελάρ, την οποία σίγουρα πληροφορήθηκε ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας είναι βέβαιο ότι τον έθεσε σε συναγερμό. Ήρθε πολύ γρήγορα μετά το πέρας του βομβαρδισμού. Η εκτέλεση της διαταγής του Α΄ Σώματος Στρατού να ανέλθει μετά Τάγματος και Πυροβολαρχίας στο Καλετζίκ πιθανόν να εύρισκε τις δυνάμεις του στην άνοδο τους προς το Καλετζίκ την ώρα που οι αμυνόμενοι θα το εγκατέλειπαν. Επομένως έπρεπε να ενεργήσει διαφορετικά και να προστατέψει το Σύνταγμά του.

Ασφαλώς τα αναφερόμενα στην παραπάνω παράγραφο αποτελούν την εκτίμηση του γράφοντος. Το πως εξελίχθηκαν όμως τα γεγονότα είναι γνωστό. Είτε ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας προηγήθηκε του Αποσπάσματός του για να αναγνωρίσει την τακτική κατάσταση που επικρατούσε στο Κ.Α. Καμελάρ, είτε μετά τη λήψη της διαταγής του Α΄ Σώματος Στρατού μετέβει στο Αφιόν Καραχισάρ όπως αναφέρει ο Ταγματάρχης Τσιρώνης, οι αποφάσεις του και τα αποτελέσματά τους είναι γνωστά και μας τα αναφέρει ο ίδιος στην Έκθεσή του. Το ΙΙ/42 Τάγμα Ευζώνων και η Πυροβολαρχία Βλαχάβα δεν ανήλθαν στο Καλετζίκ όπως διέταζε το Σώμα, αλλά εγκαταστάθηκαν μέχρι τέσσερα χιλιόμετρα δυτικά του Καλετζίκ. Το Ι/42 Τάγμα Ευζώνων εγκαταστάθηκε στο κέντρο της παράταξής του. Το Σταθμό Διοικήσεώς του δεν τον εγκατέστησε επί του Καλετζίκ και δεν ανέλαβε ο ίδιος προσωπικά τη διεύθυνση της αμυντικής μάχης που διεξαγόταν στο Καλετζίκ. Τη διαταχθείσα αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ δεν την εκτέλεσε.

Οι άνδρες του 35ου Συντάγματος που αμύνονταν απεγνωσμένα στη δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ δεν έλαβαν ποτέ το «φιλί της ζωής» από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα. Παρά το ότι αμύνθηκαν άνευ ηγητόρων με ηρωισμό και αυταπάρνηση οι αγιογράφοι του Συνταγματάρχη Πλαστήρα τους χαρακτήρισαν φυγάδες και ριψάσπιδες.

 

Ο τρόπος που στήνονται οι μυθοπλασίες και φτιασιδώνονται οι αγιογραφίες ανύπαρκτων ηρώων

Κρίνεται σκόπιμο να γίνει κάπως αντιληπτό το πώς πλάστηκε ο μύθος του Συνταγματάρχη Ν. Πλαστήρα διαβάζοντας τις αναφορές που ακολουθούν:

«Ένωσις Σμυρναίων»

Κατ’ αρχάς κρίνεται σκόπιμο να αντιληφθούμε το πώς πλάθεται ο μύθος γύρω από ένα πρόσωπο, διαβάζοντας το παρακάτω κείμενο από το σύνδεσμο:

http://www.enosismyrneon.gr/ekdoseis-tes-enoses/arthra-arkheiou/nikolaos-plasteras.html

«Ο Στρατηγός Νικόλαος Πλαστήρας γεννήθηκε στην Καρδίτσα στις 4 Νοεμβρίου 1881. Οι γονείς του, Χρήστος (ελληνοράφτης) και Στεργιάνω (Στυλιανή) (υφάντρα), κατάγονταν από το Μορφοβούνι (Βουνέσι) Καρδίτσας και προέρχονταν από οικογένειες κλεφτών της υπόδουλης Ελλάδας. Ήταν ο πρωτότοκος γιος της οικογένειας και είχε και άλλα τρία αδέλφια, τον Γιώργο, τον Βασίλη και την Αγγελική. Τα παιδικά του χρόνια τα έζησε, όπως σχεδόν και τα υπόλοιπα χρόνια της πολυκύμαντης ζωής του, σε πολεμικό περιβάλλον. Σε ηλικία μόλις 14 ετών αναγκάστηκαν οι γονείς του να τον φυγαδεύσουν κρυφά από την Καρδίτσα στην Αθήνα, γιατί είχε ξυλοκοπήσει τον γιο ενός Τούρκου Πασά, που κακομεταχειριζόταν τα ελληνόπουλα και η τουρκική διοίκηση της περιοχής τον αναζητούσε. Στην Αθήνα, κάτω από αντίξοες οικογενειακές, οικονομικές, κοινωνικές και εθνικές συνθήκες, φοίτησε στη Βαρβάκειο Σχολή, και όταν τα πνεύματα ηρέμησαν, επέστρεψε στην Καρδίτσα, όπου αποπεράτωσε τις εγκύκλιες σπουδές του σε ηλικία 19 ετών. Στις 8 Δεκεμβρίου του 1903 κατατάχτηκε στο 5o Σύνταγμα Πεζικού Τρικάλων με το βαθμό του Δεκανέα. Η απόφασή του να καταταγεί στον Ελληνικό Στρατό ήταν επιλογή που απηχούσε στο χαρακτήρα του, στο δυναμισμό και στο εθνικό του φρόνημα. Το Μάιο του 1904 , μετά από εξετάσεις, προάγεται σε Λοχία και το 1906 (1η Σεπτεμβρίου) σε Επιλοχία.»

Ο ανυποψίαστος (και ενδεχομένως ανιστόρητος) που θα διαβάσει το παραπάνω απόσπασμα της βιογραφίας του Πλαστήρα, θα εκστασιαστεί διαβάζοντας για τον «Μικρό Ήρωα» που έδειρε το γιο του Τούρκου πασά της περιοχής και για να αποφύγει το κρέμασμα έφυγε πρόσφυγας στην Αθήνα. Μόνο που το 1881 κατόπιν της συνθήκης του Βερολίνου η Θεσσαλία περιήλθε στην Ελλάδα με τους Τούρκους να πωλούν τα τσιφλίκια τους και  να αποχωρούν από την περιοχή. Κατόπιν τούτου το 1895 που ο Πλαστήρας φαίνεται να καταφεύγει πρόσφυγας στην Αθήνα, στην Θεσσαλία δεν υπάρχουν πασάδες, μπέηδες και Οθωμανικές αρχές. Επίσης το 1903 ο Πλαστήρας ήταν 22 ετών και λογικά δεν αποφάσισε ο ίδιος να καταταγεί, αλλά βρισκόταν σε ηλικία στράτευσης και κλήθηκε να υπηρετήσει τη θητεία του. Επομένως όταν ένα κείμενο αρχίζει με τόσο χονδροκομμένα ψέματα, σταματάς και δεν συνεχίζεις παρακάτω.

 

«ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΠΛΑΣΤΗΡΑΣ, ο Μαύρος Καβαλάρης» του Ιωάννη Αν. Πεπονή

Ο Ιωάννης Αν. Πεπονής τον Αύγουστο του 1922 ανήκε στη δύναμη του επιτελείου του Α΄ Σώματος Στρατού, όπως ο ίδιος δηλώνει στη σελίδα 131 του βιβλίου του και πολύ πιθανόν να ανήκε στο δικαστικό τμήμα του Σώματος, επειδή ήταν δικηγόρος. Μετά την καταστροφή διετέλεσε γραμματέας του έκτακτου στρατοδικείου που δίκασε τους «Έξι». Το βιβλίο του για τον Πλαστήρα, μολονότι αποτελεί το επιστέγασμα της μυθοπλασίας, αποτέλεσε τη βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκαν οι υπόλοιποι μυθοπλάστες, όπως ο Γιάννης Καψής και ο Σέφης Αναστασάκος, για να εξακοντίσουν τον Πλαστήρα στο πάνθεο των Ολυμπίων θεών, προσθέτοντας βεβαίως ο καθένας τις δικές του πινελιές στα αναφερόμενα από τον Ι. Πεπονή.

Ο οποιοσδήποτε θελήσει να διαβάσει το αναφερόμενο βιβλίο, και διαθέτει ασφαλώς μία στοιχειώδη γνώση των στρατιωτικών ζητημάτων, δεν μπορεί παρά να αντιληφθεί την αναλήθεια και την υπερβολή των αναφερομένων από τον Ι. Πεπονή.  Ειδικότερα και σύμφωνα με όλες τις διαθέσιμες πηγές, ο Πλαστήρας κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους έφερε το βαθμό του Ανθυπολοχαγού –προήχθη σε αυτόν λίγο πριν αρχίσει ο πόλεμος- και υπηρετούσε στο 5ο Σύνταγμα Πεζικού των Τρικάλων εκτελώντας τα καθήκοντα του υπασπιστή του Συντάγματος και στη συνέχεια του Διμοιρίτη, πιθανόν του Ι/5 Τάγματος υπό τον Ταγματάρχη Αν. Κατσιμίδη. Παρά το περιορισμένο βεληνεκές του βαθμού του, ο Ι. Πεπονής αναγάγει τον Πλαστήρα σίγουρα στη τάξη του Συνταγματάρχη, αν όχι και του Μεράρχου της Ι Μεραρχίας Υποστράτηγου Μανουσογιαννάκη, αφού λαμβάνει αποφάσεις και προβαίνει σε ενέργειες που ανήκουν στη δικαιοδοσία του Ταγματάρχη, του Συνταγματάρχη και του Μεράρχου. Δίνει διαταγές σε Λόχους, στο Πυροβολικό και στα Τάγματα. Γράφει λ.χ. για τη συμμετοχή του Ανθυπολοχαγού Πλαστήρα στη μάχη του Λαχανά:

«Ο Πλαστήρας καβάλα όπως πάντα στο άλογό του γύριζε από Λόχο σε Λόχο του Τάγματός του στην πρώτη γραμμή. Κινούσε τα τμήματα, έδινε οδηγίες, επέβλεπε ο ίδιος την κάθε κίνηση, έδινε διαταγές από δική του πρωτοβουλία κι’ ανέφερε εκ των υστέρων να εγκριθούν. Εγκρίνονταν όλες δίχως τον παραμικρό δισταγμό. Το ίδιο σαν να του εμπιστεύονταν να διευθύνει αυτός τη μάχη σ’ ολόκληρο τον τομέα του Συντάγματος. Του δόθηκε τόση πρωτοβουλία, που συνεννοούνταν αμέσως με τον Μανουσσογιαννάκη. … Γυρίζει και παίρνει άλλο άλογο … Καβαλάει και ξαναγυρίζει στην πρώτη γραμμή. Απαντάει τον Ταγματάρχη Κατσιμίδη, που με δίκαιη αγωνία ρωτάει: Πες μου τι γίνεται; Πως πάμε; Πρέπει να νικήσουμε απαντάει ο Πλαστήρας. … Το Ελληνικό Πυροβολικό σταμάτησε σ’ αυτόν τον τομέα τη βολή. ΟΙ πεζοί λιποψύχησαν. Ο Πλαστήρας που αντιλήφθηκε αμέσως τον κίνδυνο … έτρεξε στο Πυροβολικό. Βρήκε μπροστά του το Βερέτα. Βολή του φωνάζει. Άρχισε γρήγορα βολή. … Βάλε ψηλά στον αέρα. … Ο Βερέτας υπάκουσε κι’ ετοίμασε τα κανόνια του. … Ο Μανουσσογιαννάκης δεν είχε διατάξει τίποτε, ούτε και ήξερε τίποτε γι’ αυτή την ενέργεια του Πλαστήρα. Τρέχει καλπάζοντας στο Μανουσσογιαννάκη. Του ανέφερε τη διαταγή που έδωκε στο Βερέτα και του ζητάει ενίσχυση Πεζικού. Ο Μανουσσογιαννάκης ενέκρινε τη διαταγή και τον πληροφόρησε πως το Τάγμα που είχε σταλεί προς ενίσχυση στο Κιλκίς διατάχθηκε να γυρίσει πίσω κι’ έφτανε κιόλα κείνη τη στιγμή. Να το του λέει. Έφθασε. … Είναι στη διάθεσή σου. Καλπάζει ο Πλαστήρας στο Τάγμα, που διοικητής του ήταν ο Ταγματάρχης Σταματόπουλος, του δίνει κατεύθυνση και του ορίζει σκοπό, με εντολή να τρέξει το γρηγορότερο κι’ αυτός καλπάζει ξανά στην πρώτη γραμμή, που ύστερα απ’ την πρώτη υποχώρηση, είχε αρχίσει να κλονίζεται πάλι.»

Το τι γράφει ο Ι. Πεπονής για τη συμμετοχή του Ν. Πλαστήρα στις επιχειρήσεις του Αυγούστου του 1922 μπορούμε να το διαβάσουμε στο βιβλίο του Σέφη Αναστασάκου.

 

«Ο Πλαστήρας και η Εποχή του» του Σέφη Αναστασάκου

«Σελ. 52. Το Απόσπασμα (Πλαστήρα) … θα έπρεπε να καλύψει τα κενά που το τουρκικό πυροβολικό είχε δημιουργήσει ανασκάπτοντας ολόκληρη τη γραμμή άμυνας [5] … Στο μεταξύ μονάδες ολόκληρες διαλύονταν και ο Πλαστήρας προσπαθούσε να συστήσει νέες, από άλλες που εγκατέλειπαν τις θέσεις τους.[6]

»Σελ. 53. Μόλις πήρε τη διαταγή ο Πλαστήρας, διάταξε αμέσως να συγκεντρωθεί το Απόσπασμά του, να κινηθεί δίχως χρονοτριβή και να τον συναντήσει στον υποτομέα, που του είχε οριστεί. Αυτός παίρνοντας τους συνδέσμους μαζί του έτρεξε να φτάσει μπροστά, στη γραμμή της μάχης, να πάρει προσωπική αντίληψη της τακτικής κατάστασης, να ετοιμάσει πρωτύτερα την ενέργειά του, για να επέμβει αμέσως δίχως βραδύτητα.[7] Στη βιασύνη του, οι σύνδεσμοί δεν τον πρόκαναν … προχωρούσε ολομόναχος. Βρήκε τα ορύγματα ολότελα αδειανά. Δεν μπορούσε να καταλάβει τι γινόταν. … Τα Κεμαλικά στρατεύματα προήλαυναν με προφύλαξη. Η απόσταση που τους χώριζε απ’ τον Πλαστήρα ήταν ως εφτακόσια μέτρα, ή μπορεί και λιγότερο. Άρχισαν ραγδαία πυρά εναντίον του. Μία σφαίρα τρύπησε το αμπέχονό του στο πλευρό. Μια άλλη τρύπησε τα’ αριστερό μανίκι του.[8] Τα τμήματα του δεξιού είχαν εγκαταλείψει τη θέση τους. Κείνα που μάχονταν ακόμα πιέζονταν δυνατά και κλονίζονταν. Ενθαρρύνει τους αξιωματικούς τους.

»Σελ. 54. Κρατάτε λεβέντες μου, τους λέει. Έφτασαν οι τσολιάδες μου να τους πελεκήσουν. Σε λίγο θα τους πάρουμε στο κυνήγι. Το φτάσιμό του τη στιγμή εκείνη ήταν ακριβώς ό,τι χρειάζονταν. Αναθάρρησαν οι φαντάροι. Ανακόπηκε η ορμητική προέλαση των Κεμαλικών τμημάτων κι’ έδωκε τον καιρό να φτάσει και τα’ Απόσπασμά του. Όταν έφτασε πια κι’ αυτό –που έφτασε χωρίς χασομέρια- ο Πλαστήρας ήταν έτοιμος κιόλα. … Πήρε τους ταγματάρχες του και τους λοχαγούς του και τους εξήγησε την ενέργεια που είχε αποφασίσει, απ’ το κενό που έμενε στην επέκταση του Συντάγματος, που μάχονταν. … Τους καθόρισε αντικειμενικούς σκοπούς, καθόρισε τον τομέα του καθενός και διάταξε άμεση αντεπίθεση.[9] Οι τσολιάδες του … ώρμησαν με ορμή ακράτητη, αλλά πειθαρχημένοι, μεθοδικά, με τάξη.[10] Οι Τούρκοι αναγκάστηκαν αρχικά να κόψουν την ορμή τους. Ύστερα άρχισαν να λυγίζουν κιόλα. Ρίχτηκαν και άλλες εχθρικές δυνάμεις στη μάχη και μαζί με τις αρχικές έκαμαν αντεπίθεση. Επιτίθενται με μανία τα Κεμαλικά τμήματα. Τα υποδέχονταν ασάλευτα με φανατικό πείσμα οι τσολιάδες. Αρχίζει λυσσαλέος αγώνας. … Ο Πλαστήρας όμως μάχεται με το Σύνταγμά του αλύγιστος.[11] Πρωί ακόμα, η ώρα εννιά, ή εννιά και μισή, οι φυγάδες από διάφορα τμήματα της τετάρτης Μεραρχίας πληθύνονταν. Άλλοι προσχηματίζονταν, πως ήταν τάχα τραυματισμένοι. Άλλοι, ολότελα απροσχημάτιστα τράβαγαν κατά κάτου, αποφασισμένοι να μην πολεμήσουν.

»Σελ. 59. Στο μεταξύ μετά από σκληρές μάχες έπεσαν τα υψώματα «Μαύρος Βράχος» και «Πριονοειδής Βράχος», που δέσποζαν του Αφιόν Καραχισάρ και η αμυντική περιοχή του Τηλκί Κηρί Μπελ, ευθύνης της Ι Μεραρχίας κατελήφθη, … Με αντεπιθέσεις όμως του Μικτού Αποσπάσματος Πλαστήρα, ανακαταλαμβάνονται εν μέρει τα υψώματα που προάσπιζαν το Αφιόν Καραχισάρ.[12]

»σελ. 60. Οι επιχειρήσεις όμως αυτές για τον επανέλεγχο των υψωμάτων, είχαν βαριές απώλειες. Η επιχείρηση για το Μαύρο Βράχο από το 3ο τάγμα του 5/42 του Πλαστήρα, με επικεφαλής τον ταγματάρχη Τερτίκα, κόστισε το 80% της δύναμής του.[13] Τελικά το ύψωμα 1310 του Χασάν Μπελ, συνέχιζε να βρίσκεται στα χέρια του 5/42 και οι Τούρκοι παρά τις επιθέσεις τους, δεν κατόρθωσαν να το καταλάβουν.[14] Αιματηρή ήταν και η αντεπίθεση που ενήργησε ο Πλαστήρας με Τάγμα του 5/42 Συντάγματος, προς ανακατάληψη του Καλετζίκ, που το κατέλαβαν οι Τούρκοι το ίδιο πρωί.[15] Η επίθεση ήταν σφοδρή, εξίσου όμως σφοδρή και η αντίσταση των οχυρωμένων. Αλλά η σημαία του Τάγματος αυτού προχωρούσε κατατρυπημένη, ώσπου δεν έμειναν άλλοι για να προχωρήσουν. … Τα ίδια και στο κέντρο αντίστασης Κατσίμπαλη,[16] στο άκρο δεξιό όπως αναπτύσσονταν το Απόσπασμα Πλαστήρα. Ο εκεί 3/42 λόχος του ευζωνικού Συντάγματος, με θυελλώδη προέλαση ανατρέπει τους Τούρκους, αλλά αναγκάζεται να υποχωρήσει μετά την κάμψη του 34ου Συντάγματος που βρισκόταν αριστερά του.[17] Ο Κεμάλ που παρακολουθούσε την εξέλιξη της επιχείρησης με γυμνό μάτι και από απόσταση μόλις 6 χιλιομέτρων δίνει εντολή στην 57η Μεραρχία του και στο διοικητή της Ρεσάτ Μπέη, να καταλάβει το Χασάν Μπελ, μια απόκρημνη κορυφή που την κατείχαν, όπως είπαμε, τσολιάδες του 5/42 και οι οποίοι απέκρουσαν με επιτυχία την επίθεση.[28] Η Τουρκική αυτή δύναμη ανασυντάχθηκε και επανέλαβε την επίθεση, ενισχυόμενη με εφεδρείες.

»Σελ. 61. Αλλά και πάλι απέτυχε οδηγώντας τον Ρεσάτ Μπέη σε αυτοκτονία.

»Σελ. 61. Ο συγγραφέας το βιβλίου τεκμηριώνει την προηγούμενη αναφορά του στο βιβλίο του Γιάννη Καψή «Χαμένες Πατρίδες», επανέκδοση – Λιβάνης, Αθήνα 1989, σελ. 142, περί της οποίας έχουμε αναφερθεί στο άρθρο ΙΙβii. Στο εν λόγω βιβλίο του ο Γιάννης Καψής διακτινίζει τον Πλαστήρα στο φανταστικό ύψωμα «΄Ερικμεν – Κορυφή 1310 του Χασάν Μπελ». Υπενθυμίζουμε ότι το σημαντικότερο ύψωμα του Κ.Α. Καμελάρ ήταν το Καλετζίκ, το οποίο στο υπ’ αριθμόν 20 σχεδιάγραμμα της Τουρκικής ΔΙΣ ονοματίζεται Erkmen 1310. Το ύψωμα Χασάν Μπελ βρίσκεται 20 χιλιόμετρα δυτικά του (κατά τους Τούρκους) υψώματος Erkmen 1310, ανήκε στον τομέα ευθύνης της Ι Μεραρχίας και η τιμή της διατήρησης του Χασάν Μπελ υπό την κατοχή των Ελληνικών όπλων ανήκει σε δύο Τάγματα του 5ου Συντάγματος Πεζικού, υπό τη διοίκηση αρχικά του Ταγματάρχη Χαράλαμπου Κατσιμήτρου και μετά τον τραυματισμό του υπό τη διοίκηση του Λοχαγού Γαλή. Η αναφορά στο βιβλίο του Γιάννη Καψή αυτού του ψευδολογήματος, που δυστυχώς έχει αναπαραχθεί απ’ όλους σχεδόν τους αγιογράφους και λιβανιστές του Πλαστήρα, αποτελεί μεγίστη αθλιότητα και προσβάλει βάναυσα τη μνήμη αυτών που έχυσαν το αίμα τους στο Χασάν Μπελ.»[19]

 

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Μολονότι η Τουρκική επίθεση είχε αρχίσει από την 5η πρωινή ώρα δια ισχυρού βομβαρδισμού της γραμμής άμυνας από το Τηλκί Κηρί Μπελ μέχρι τον Πριονοειδή Βράχο, δια 110 πυροβόλων περίπου, η βροντή των οποίων συνοδευόμενη από τις εκρήξεις των βλημάτων θα μεταφερόταν σε μεγάλη απόσταση, δεν αποτέλεσε σοβαρό κίνητρο ώστε όλοι να τεθούν σε γενικό συναγερμό. Διοικήσεις αλλά και μεμονωμένοι αξιωματικοί συνέχισαν να μην αντιλαμβάνονται το τι ακριβώς διακυβευόταν.

[2]  Αυτή η αναφορά είναι σαφέστατα προβληματική και άδικη, επειδή ο διευθυντής του 3ου Επιτελικού Γραφείου της Ι Μεραρχίας, Λοχαγός τότε Κλεάνθης Μπουλαλάς, είτε δεν γνώριζε, είτε γνώριζε αλλά εσκεμμένα αποφεύγει να αναφέρει ότι η 23η Τουρκική Μεραρχία που επετίθετο προς το Καγιαντιμπί διέθετε συντριπτική ισχύ έναντι  των δύο Ελληνικών Ταγμάτων που μάχονταν να τη συγκρατήσουν (σε Πεζικό 5:1 και σε Πυροβολικό 7:1). Η εν λόγω αναφορά του Κλ. Μπουλαλά μάλλον αποβλέπει στην απόκρυψη των ευθυνών της διοίκησης της Μεραρχίας του για την εξαιρετικά δυσμενή κατάσταση που δημιουργήθηκε στον Υποτομέα Σαβράν από τις πρώτες ώρες της Τουρκικής επιθέσεως λόγω των εσφαλμένων αποφάσεων και ενεργειών της Ι Μεραρχίας και πριν και κατά τη διάρκεια της Τουρκικής επίθεσης.

[3]  Σχηματίζεται μεταξύ των Βράχων του Καγιαντιμπί που ανήκε στον Τομέα της Ι Μεραρχίας και του υψώματος 1535 που ανήκε στον Τομέα της IV Μεραρχίας

[4] Πρόκειται περί του Ταγματάρχη Παπαδημητρίου διοικητή της IVβ ΜΟΠ, της οποίας η μία Πυροβολαρχία (Λοχαγού Λεκανίδη) με τον Ανεξάρτητο Ουλαμό του Υπολοχαγού Ραυτόπουλου ήταν ταγμένη πίσω από τη γραμμή των υψωμάτων 1687 – 1675 και υποστήριζε το Κ.Α. Καμελάρ και η ετέρα (Λοχαγού Ποντίκα) ήταν ταγμένη ανατολικά του υψώματος 1675 και μπορούσε να δώσει πυρά είτε στην περιοχή μεταξύ του υψώματος Ποϊραλικαγιά και του Μαύρου Βράχου, είτε στον Πριονοειδή Βράχο.

[5]  Ο συγγραφέας αναφέρεται αόριστα στο τι θα έπρεπε να κάνει ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας, αποφεύγοντας όμως να αναφέρει το τι ακριβώς προέβλεπαν οι εντολές που του ανατέθηκαν από το Α΄ Σώμα Στρατού και την IV Μεραρχία, οι οποίες υπάρχουν στην Έκθεση Πλαστήρα. Σε κάθε περίπτωση η εντολή που ανατέθηκε στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα από το Α΄ Σώμα Στρατού και την IV Μεραρχία δεν προέβλεπε να  καλύψει τα κενά, αλλά μετά Τάγματος, Πυροβολαρχίας και της διοικήσεώς του Αποσπάσματός του να ανέλθει στο Καλετζίκ, να αναλάβει τη διοίκηση όλων των δυτικά του Μαύρου Βράχου δυνάμεων και να αντεπιτεθεί για την ανακατάληψη των από πρωίας απολεσθεισών θέσεων του Κέντρου Αντιστάσεως Καμελάρ, ήτοι των υψωμάτων Ποϊραλικαγιά (ύψ. 1710), Κιουτσούκ τεπέ και το Μαύρο Βράχο (βλέπε σχεδιάγραμμα 8 στο ΙΙβi). Στον Πλαστήρα με την παραπάνω διαταγή ανατέθηκε η πλήρης ευθύνη της άμυνας του Κέντρου Αντιστάσεως Καμελάρ, του οποίου το σπουδαιότερο έδαφος τακτικής σημασίας ήταν το όρος Καλετζίκ. Επομένως ο Πλαστήρας όφειλε να πράξει τα δέοντα προκειμένου να διατηρήσει υπό την κατοχή του το Καλετζίκ. Δυστυχώς το Καλετζίκ χάθηκε και η ευθύνη της απώλειας ανήκει στον Πλαστήρα επειδή δεν ενήργησε με αίσθημα ευθύνης και όπως του επέβαλαν οι εντολές που του ανατέθηκαν.

[6] Πρόκειται ασφαλώς περί μίας ανόητης αναφοράς. «Να γράψουμε ότι μας κατέβει για να γεμίσουμε τη σελίδα. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας σε κανένα σημείο της Έκθεσής του δεν αναφέρει ότι προσπαθούσε να συστήσει νέες μονάδες. Για να οργανωθούν νέες Μονάδες χρειάζονται προσωπικό και μέσα. Άλλωστε η συγκρότηση νέων μονάδων ανήκε στη δικαιοδοσία του Αρχιστράτηγου. Η φράση «εγκατέλειψαν τις θέσεις του» δεν μπορεί να λέγεται αβασάνιστα. Ο 1ος Λόχος του Ι/35 Τάγματος που τηρούσε την πρώτη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ στα υψώματα Ποϊραλικαγιά, Κιουτσούκ τεπέ και Μαύρο Βράχο αποδεκατίστηκε από τον Τουρκικό βομβαρδισμό των θέσεων του από 34 Τουρκικά πυροβόλα εκ των οποίων τα 14 βαρέα. Ο διοικητής του Λόχου Λοχαγός Παπαχαραλάμπους τραυματίστηκε και οι αξιωματικοί του Λόχου τέθηκαν εκτός μάχης. Οι διασωθέντες από το Τουρκικό βομβαρδισμό άνδρες του 1ου Λόχου  αποσύρθηκαν από τις θέσεις τους επειδή αυτές κατακλύστηκαν από τους άνδρες τριών Τουρκικών Ταγμάτων. Το Ι/35 Τάγμα συγκράτησε τους Τούρκους στη δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ αγωνιζόμενο μόνο και άνευ ενισχύσεως μέχρι τη 12η ώρα, όταν εισήλθε στη μάχη του Καλετζίκ και το ΙΙ/11 Τάγμα Πεζικού.

[7] Ο διοικητής του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχης Τσιρώνης με την κατάθεσή του στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. ανατρέπει την επικρατούσα αντίληψη ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας προπορεύτηκε του Αποσπάσματός του για να αναγνωρίσει την τακτική κατάσταση που επικρατούσε στο Κ.Α. Καμελάρ. Όλως αντιθέτως αναφέρει ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας μετά τη λήψη της διαταγής του Α΄ Σώματος Στρατού αναχώρησε για να μεταβεί στο Αφιόν Καραχισάρ.

[8] Ο Πλαστήρας στην Έκθεσή του καμία αναφορά δεν κάνει περί αυτών που αναφέρει ο συγγραφέας. Τα αναφερόμενα βρίσκονται στη σφαίρα της μυθοπλασίας. Όπως αυτά που έχουν αναφερθεί για τις 20 ουλές από σφαίρες και τα 10 κοψίματα από σπάθες που μετρήθηκαν στη σορό του.

[9] Ο συγγραφέας αναφέρεται μάλλον στην αντεπίθεση δια του υπάρχοντος διακένου μεταξύ των Ι και IV Μεραρχιών που ο Πλαστήρας «σχεδίαζε» να εκτελέσει, αλλά στη συνέχεια της Έκθεσής του δεν αναφέρθηκε ξανά σε αυτή την αντεπίθεση. Αναφέρεται όμως ο διοικητής του Ι/42 Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχης Τσιρώνης. Σημασία έχει ότι αυτή η αντεπίθεση δεν εκτελέστηκε. Και ευτυχώς. Εάν εκτελούνταν θα αποτύγχανε λόγω της συντριπτικής ισχύος που διέθεταν οι Τούρκοι στην περιοχή του διακένου έναντι των δύο Ταγμάτων Ευζώνων του Συνταγματάρχη Πλαστήρα. Ο γράφων έχει ήδη τοποθετηθεί για αυτή τη δήθεν σχεδιαζόμενη αντεπίθεση. «Έφευρέθηκε» εκ των υστέρων για να δικαιολογηθεί η μη εκτέλεση από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα των εντολών που του ανατέθηκαν.

[10] Αποκυήματα της φαντασίας του συγγραφέα. Η αντεπίθεση δια του διακένου ουδέποτε εκτελέστηκε επειδή ήταν αδύνατη η εκτέλεσή της λόγω της συντριπτικής υπεροχής των Τούρκων έναντι των δύο Ταγμάτων του Πλαστήρα στην περιοχή του αποκαλούμενου διακένου. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ουδεμία αντεπίθεση εκτέλεσε τη 13η Αυγούστου. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας είχε λάβει διαταγή να εκτελέσει αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων της πρώτης γραμμής άμυνας του Καλετζίκ, την οποία ουδέποτε εκτέλεσε.

[11] Και πάλι αποκυήματα της φαντασίας του συγγραφέα. Σύμφωνα πάντα με την Έκθεση Πλαστήρα, το ΙΙ/42 Τάγμα Ευζώνων έφθασε στο δεξιό της IV Μεραρχίας τη 1030 ώρα. Μέχρι εκείνη την ώρα το Καλετζίκ, που αποτελούσε κατά τον Πλαστήρα το σπουδαιότερο σημείο της οχύρωσης του Αφιόν Καραχισάρ, παρέμενε στα Ελληνικά χέρια χάρη στην αυτοθυσία των ανδρών  του Ι/35 Τάγματος. Ήτοι 5,5 ώρες μετά την έναρξη της Τουρκικής επίθεσης, ο αμυντικός αγώνας στο Καλετζίκ διεξαγόταν μόνο από το Ι/35 Τάγμα. Το ΙΙ/42 Τάγμα Ευζώνων ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν το ανέβασε στο Καλετζίκ όπως είχε διαταχθεί, αλλά το εγκατέστησε κάτω και δυτικά από το Καλετζίκ, από το ύψωμα 1535 μέχρι και τους Βράχους του Καγιαντιμπί. Επομένως πολύ μακριά από τη μάχη που διεξαγόταν στο Καλετζίκ. Για τη μορφή και την ένταση της μάχης που διεξήχθη στο ύψωμα 1535  —όπου εγκαταστάθηκε ο 6ος Λόχος Ευζώνων του ΙΙ/42 Τάγματος και όπου επετίθετο το 70ο Τουρκικό Σύνταγμα Πεζικού— διαθέτουμε πληροφορίες από το διοικητή του 6ου Λόχου Υπολοχαγό Προυκάκη, το διοικητή της Πυροβολαρχίας που είχε ταχθεί στο ύψωμα 1535 Λοχαγό Τούντα και την Τουρκική ΔΙΣ. Όλες οι πληροφορίες συμφωνούν ότι ο αγώνας ήταν τριβής, ήτοι χαμηλής έντασης και κατ’ αυτόν ανταλλάσσονταν μόνο πυροβολισμοί μεταξύ των αντιπάλων χωρίς επιθέσεις και αντεπιθέσεις. Όπως είναι προφανές διαθέτουμε πληροφορίες από αξιωματικούς του Αποσπάσματος Πλαστήρα. Δηλαδή από «πρώτο χέρι». Ο Κάθε Πεπονής και ο κάθε Αναστασάκος νομίζουν όμως ότι έχουν το δικαίωμα να γράφουν ότι θέλουν αβασάνιστα και χωρίς τεκμηρίωση και αυτό να το ονομάζουν ιστορία.

[12] Για τα αναφερόμενα από το συγγραφέα υπάρχει μία πολύ γνωστή Ελληνική έκφραση, την οποία όμως αδυνατούμε να αναφέρουμε. Το ύψωμα Μαύρος Βράχος είχε καταληφθεί από την 7η πρωινή ώρα. Ο Πλαστήρας ουδεμία αντεπίθεση εκτέλεσε για την ανακατάληψη του Μαύρου Βράχου, το οποίο δεν είχε και καμία ιδιαίτερη σημασία για την άμυνα του Καλετζίκ. Ούτε ο ίδιος ο Πλαστήρας δεν αναφέρει στην Έκθεσή του αυτά που γράφει ο συγγραφέας του βιβλίου.

[13] Ο διοικητής του ΙΙΙ/42 Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχης Τερτικάς έφθασε στην αρχή της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ, όπου ήταν εγκατεστημένος ο Σταθμός Διοικήσεως του Πλαστήρα, το πρωί της 14ης Αυγούστου και δεν αντεπιτέθηκε για να ανακαταλάβει το Μαύρο Βράχο που βρισκόταν νοτιοανατολικά του Καλετζίκ. Δηλαδή μεταξύ αυτού και του Μαύρου Βράχου παρεμβαλλόταν ο όγκος του Καλετζίκ.

[14] Η εν λόγω αναφορά που κυριαρχεί σε όλες τις βιογραφίες του Πλαστήρα και αναπαράγεται αβασάνιστα από τον κάθε άσχετο, αποτελεί μία άθλια έως τερατώδη μυθοπλασία. Το ύψωμα Χασάν Μπελ, όπου και το ομώνυμο Κέντρο Αντιστάσεως, βρίσκεται 20 χιλιόμετρα δυτικά του υψώματος 1535, όπου το δεξιό όριο της IV Μεραρχίας, ανήκε στον αμυντικό τομέα της Ι Μεραρχίας και επ’ αυτού αμύνθηκαν επιτυχώς δύο Τάγματα του 5ου Συντάγματος Πεζικού υπό τη διοίκηση του Ταγματάρχη Χ. Κατσιμήτρου και μετά τον τραυματισμό του υπό τη διοίκηση του Λοχαγού Γαλή. Για μία ακόμη φορά επαναλαμβάνουμε ότι το «ύψωμα 1310 του Χασάν Μπελ» είναι ένα φανταστικό ύψωμα, ένα ύψωμα που δεν υπάρχει, αλλά εφευρέθηκε από τους αγιογράφους και τους λιβανιστές του Πλαστήρα. Σχετικές πληροφορίες για τις θέσεις του Καλετζίκ και του Χασάν Μπελ στο χάρτη μπορεί να βρει ο κάθε ενδιαφερόμενος στο σχεδιάγραμμα 4 του άρθρου ΙΙα.

[15] Είναι προφανές ότι ο συγγραφέας κάνει συρραφή διαφόρων άλλων αναφορών που βρήκε σε άλλες βιογραφίες του Πλαστήρα. Το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο: «Λίθοι και πλίνθοι και ξύλα και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα». Το ύψωμα Ποϊραλικαγιά (ύψ. 1710) που αποτελούσε την υψηλότερη κορυφή του Καλετζίκ καταλήφθηκε από τους Τούρκους το πρωί της 13ης Αυγούστου και ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν αντεπιτέθηκε όπως είχε διαταχθεί από την IV Μεραρχία για να το ανακαταλάβει, μολονότι τη 12η περίπου ώρα είχε στη διάθεσή δύο ανέπαφα Τάγματα· Το ΙΙ/11 Τάγμα Πεζικού και το Ι/42 Τάγμα Ευζώνων.

[16] Δεν υπήρχε Κ.Α. Κατσίμπαλη, αλλά Σ.Σ. Κατσίμπαλη.

[17] Εδώ ο συγγραφέας υπερβαίνει τα εσκαμμένα. Το 34ο Σύνταγμα Πεζικού ανήκε στη ΙΙ Μεραρχία και βρισκόταν 70 χιλιόμετρα δυτικά του δεξιού της IV Μεραρχίας. Δυτικότερα και από την Ι Μεραρχία.

[18] Το Χασάν Μπελ είναι ένα χαμηλό οροπέδιο και μόνο τσολιάδες δεν υπήρχαν επί του υψώματος, αλλά αυτό δεν ενδιαφέρει τους αγιογράφους του Συνταγματάρχη Πλαστήρα. Ο Σέφης Αναστασάκος δεν αποφεύγει να διακτινίσει και αυτός τον Πλαστήρα στο Χασάν Μπελ όπως και ο Γιάννης Καψής.

[19] Οι αναφορές σε γεγονότα στρατιωτικής ιστορίας χωρίς την τεκμηρίωση τους σε πρωτογενείς πηγές, χωρίς τη χρήση χαρτών και σχεδιαγραμμάτων και τέλος χωρίς τον προσδιορισμό τους στο χρόνο, είναι  άστοχη και άνευ αξίας. Όταν μάλιστα οι εν λόγω αναφορές σκοπεύουν να θεοποιήσουν στρατιωτικούς που αποδεδειγμένα δεν εκτέλεσαν τις εντολές τους, τα αποτελέσματα είναι τραγικά. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας είχε λάβει σαφέστατες εντολές από το Α΄ Σώμα και την IV Μεραρχία τις οποίες, όπως ο ίδιος αναφέρει στην Έκθεσή, δεν τις εκτέλεσε. Η μη εκτέλεση εντολών ενώπιον του εχθρού αποτελεί έγκλημα και τιμωρείται στον πόλεμο με ισόβια κάθειρξη, ή θάνατο.

111 Responses to Ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας και η Προβληματική Δράση του κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος ΙΙβiii

  1. Από μια ουσιαστικά έρευνα στρατιωτικής ιστορίας τώρα βλέπουμε και στοιχεία αστυνομικής ιστορίας. Οι συνειρμοί της μη εύρεσης των εντολών 1 με 16 από το μπλοκάκι του Πλαστήρα (μπορείτε να πείτε κάποια πράγματα παραπάνω για αυτά τα μπλοκάκια, που φυλάσσονται και σύγκριση με άλλες μονάδες?) οδηγεί σε πιθανόν σοβαρότατο έγκλημα πέρα του στρατιωτικού. Και αυτός ο άνθρωπος ήθελε να γίνει και πρωθυπουργός (και έγινε). Τουλάχιστον ο Πάγκαλος είχε μια κάποια ικανότητα.

    Όπως πάντα έχει γίνει σοβαρή δουλειά και πολλά από τα γραφόμενα δείχνουν ανάγκη ολοκληρωτικής αλλαγής της ιστορίας του τι συνέβη στις 13 και 14 Αυγούστου και στις δύο πλευρές (καθότι και οι Τούρκοι βλέπουν Πλαστήρα παντού. Βεβαίως άμα πάρουμε υπόψη τις ελληνικές πηγές τους δεν μου κάνει εντύπωση).

  2. ilias stampoulidis says:

    Φοβερη δουλεια…
    δεν προλαβα να το διαβασω πληρως…..
    ως εγγονος σμυρνιας να αναφερω οτι οι σμυρνιοι λατρεψαν τον πλαστηρα γιατι οταν εφθασαν στην χιο και συναντησαν απο αδιαφορια μεχρι μισος αυτος ανοιξε τις αποθηκες και τους μοιρασε τροφιμα….
    η ιστορια με τον ανθυπολοχαγο που θα εδινε οδηγιες σε ταγματαρχη επαναληφθηκε λιγες μερες μετα με τον στρατηγο τρικουπη που του στειλε ο πλαστηρας εναν ανθυπολοχαγο για να τον κατευθυνει στην υποχωρηση….
    περιμενω αναλογη αναλυση και για το τουμλου μπουναρ στην υποχωρηση….

  3. Γεράκι says:

    Έτσι όπως πρέπει να γίνεται μια έρευνα. Γράφετε ιστορία.

  4. Ανώνυμος says:

    Συγχαρητήρια για την έρευνά σας, η οποία είναι πραγματικά ΜΝΗΜΕΙΩΔΗΣ! Και θα έπρεπε σύντομα όσα γράφετε και για τον Πλαστήρα αλλά και για άλλα θέματα να εκδοθούν και σε έντυπη μορφή. Μόνο έτσι θα γίνουν προσβάσιμα στο ευρύ κοινό και θα εκτοπίσουν από την κοινή συνείδηση τις διαστρεβλώσεις, παρασιωπήσεις κλπ. που επιβιώνουν ως τις μέρες μας.

    Ερώτημα: Έχω κατά καιρούς ακούσει και διαβάσει – αποσπασματικά – κριτική και ευθύνες για τη στάση του Πλαστήρα τις μέρες εκείνες, που είχαν διατυπώσει από τη δεκαετία του ’20 και αντιβενιζελικοί κύκλοι. Θα ήταν καλό να μάς θυμίσετε τι ακριβώς τού καταλόγιζαν, αν θεωρείτε σοβαρή την κριτική αυτή, και, κυρίως, να επισημάνετε αν όσα εσείς γράφετε την επαληθεύουν και σε ποια σημεία.

  5. ΑΛΑΣΤΩΡ says:

    »Πριν κάποιες δεκαετίες, όταν ήμουν υπίλαρχος, διεξαγόταν μία μεγάλη Τακτική Άσκηση Άνευ Στρατευμάτων (ΤΑΑΣ) σε αμμοδόχο σε κάποιο στρατόπεδο του Έβρου. Είχε δοθεί ως σενάριο η δημιουργία Τουρκικού προγεφυρώματος (δυτικά του Έβρου) και το ασκούμενο Σύνταγμα θα έπρεπε να αντεπιτεθεί με δύο Τακτικά Συγκροτήματα Μ/Κ Τάγματος και Επιλαρχίας για να εξαλείψει το προγεφύρωμα. Ο Συνταγματάρχης έδωσε τις κατευθύνσεις του, οι επιτελείς του προέβησαν στη μελέτη του προβλήματος, έκαναν τις προβλεπόμενες εκτιμήσεις και υπέβαλαν τις προτάσεις τους, ο Συνταγματάρχης αποφάσισε για τον τρόπο ενεργείας και συντάχθηκε η διαταγή πεδίου μάχης για την εκτέλεση της αντεπίθεσης, που δόθηκε στους διοικητές των δύο Τακτικών Συγκροτημάτων. Και ενώ όλα ήταν έτοιμα για να εκδώσουν και οι διοικητές των Τακτικών Συγκροτημάτων τις διαταγές τους, ο Μέραρχος ρώτησε το Συνταγματάρχη για το που θα βρισκόταν όταν θα εκτοξευόταν η αντεπίθεση. Μα στο παρατηρητήριό μου Στρατηγέ, απάντησε εντελώς φυσιολογικά ο Συνταγματάρχης. Το μάτι του Στρατηγού γύρισε ανάποδα. «Στο παρατηρητήριό σου;;; Είμαστε καλά;;; Εδώ κινδυνεύει η πατρίδα και εσύ θα είσαι στο θωρακισμένο παρατηρητήριο σου;;; Εδώ μπροστά θα είσαι. Στη γραμμής εξορμήσεως. Εσύ, ο υποδιοικητής σου και οι επιτελείς σου θα είστε εδώ μπροστά. Θα περιμένετε τα άρματα και τα ΤΟΜΠ και θα τα κατευθύνετε προς τις θέσεις εξορμήσεως». Μοναδικός στρατηγός… Ο καλύτερος και ικανότερος που συνάντησα κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας μου. Μάχιμος από την κορυφή μέχρι τα νύχια. Και δεν ήταν του Πεζικού ή των Τεθωρακισμένων. Ήταν πυροβολητής, και έξοχος στρατηγός, με το προσωνύμιο «ο Γάτος».»

    Το όνομα του Στρατηγού; Ή έστω χρονιά/μεραρχία; Θα ήταν καλό νομίζω να μάθουμε και εμείς οι υπόλοιποι τέτοιου είδους λεπτομέρειες και παρόμοιες ιστορίες. Ευχαριστώ.

  6. Γιώργος Γ. says:

    Μνημιώδης εργασία! Δεν αποκαλύπτετε μόνο την κρυμμενη ιστορία, δεν τοποθετείτε στις σωστές διαστάσεις του τον Πλαστήρα και τους συν αυτώ, αλλά θέτετε και τα ερωτήματα που αυτονοήτως ακολουθούν:
    Γιατί η ηρωοποίηση του έναν αιώνα μετά;
    Πως μπορούμε να προχωρήσουμε με ψεύτικα είδωλα;
    Ελπίζουμε σε συνέχεια.

  7. Αρματιστής says:

    @ ΑΛΑΣΤΩΡ

    Ο Υποστράτηγος τότε Δημήτριος Ιωαννίδης (όχι ο δικτάτορας) διοικητής της XVI Μεραρχίας την περίοδο 1978-1979. Κατηγόρηθηκε από το ΚΚΕ ως χουντικός και ο Αβέρωφ απάντησε ότι δεν πρόκειται να απολύσει τοκ καλύτερο Μέραρχο του Στρατού. Τον ενδιέφερε έντονα η επιχειρησιακή εκπαίδευση και η ετοιμότητα των μονάδων και προς το σκοπό αυτό κατέβαλε άοκνες προσπάθειες. Δεν δεχόταν με κανένα τρόπο ότι κύριο οπλικό σύστημα μπορούσε να ακινητεί. Στις διάφορες ασκήσεις βρισκόταν συχνά στη θέση του γεμιστή του άρματος του διοικητή της ασκούμενης Ίλης και έδινε επεισόδια εκτός του προγράμματος της άσκησης. Ούτε Μέραρχοι προερχόμενοι από τα ΤΘ δεν έκαναν το ίδιο. Επί των ημερών του το καλοκαίρι του 1978 διεξήχθη για πρώτη και τελευταία (μάλλον) φορά άσκηση διπλής ενεργείας στο Στρατό με αντίπαλες δυνάμεις από την πλευρά του εχθρού Μ/Κ Τάγμα και Ίλη Μέσων Αρμάτων και από την πλευρά των μπλε Μ/Κ Τάγμα, Ίλη Μέσων Αρμάτων και Ίλη Αναγνωρίσεως. Η επάνδρωση των ασκουμένων δυνάμεων ήταν η οργανική και πλήρης. Συμμετείχα στην άσκηση με την Ίλη μου, τη 2η Ίλη Μέσων Αρμάτων της τότε 11ης ΕΜΑ. Από την πλευρά των μπλε συμμετείχαν οι φίλοι μου και αγαπητοί συμμαθητές μου Δημήτρης Φείδας και Θανάσης Κωστόπουλος, ο πρώτος ως διοικητής της Ίλης αναγνωρίσεως και ο δεύτερος ως διοικητής της Ίλης των μπλε. Δυστυχώς ο Δημήτρης Φείδας έφυγε πριν λίγες ημέρες. Θα μπορούσα να αναφέρω πολλά ακόμη για τον Μέραρχο Δ. Ιωαννίδη, αλλά παρέλκει.

  8. ΑΛΑΣΤΩΡ says:

    @ Αρματιστής

    Ευχαριστώ για την άμεση και λεπτομερή-αναλυτική απάντηση. Ευελπιστώ πως ΔΕΝ θα είναι η τελευταία φορά που όλοι εμείς οι υπόλοιποι μαθαίνουμε από τέτοιες εξιστορήσεις.

  9. Πάντως πάρα την διαφορά στο σύστημα διοίκησης, σε συζητήσεις με τον Ονουρ δεν εντοπίσαμε κάποιον άλλο διοικητή μεραρχίας πέρα από της 4ης (Αντισυνταγματάρχης Μεχμέτ Ναζιμ Μπέη) που να φονεύθηκε σε μάχη. Από την άλλη παρατήρησα στην ερευνά για τους διοικητές μεγάλων μονάδων και από τις δυο πλευρές, ότι πρέπει υπάρχουν αρκετοί Τούρκοι μέραρχοι που ήταν ενεργοί 1920-1921, με πλούσια πολεμική εμπειρία, που μετα το Σαγγάριο στάλθηκαν σε πιο ήρεμες θέσεις (π.χ Βεϊσελ Ουζγκουρ της 7ης Μεραχιας). Δηλαδή έχω μια αίσθηση ότι υπήρξε τρομακτική τριβή στους Τούρκους μεράρχους που έκαψε την ανώτατη ηγεσία το 1921, και οδήγησε σε μαζική? αντικατάσταση μεράρχων στην στρατηγική παύση.

  10. Κ/Δ ΚΒ says:

    «Κοροϊδεύει την κοινωνία». Αυτή η φράση μου έρχεται ασυναίσθητα στο μυαλό, διαβάζοντας την ανάλυση του Ταξιάρχου Λουμιώτη, που με στοιχεία αποδεικνύει ότι όχι μόνο ο εν λόγω συνταγματάρχης δεν εκτέλεσε διαταγές, αλλά και προέβη σε μια προσβλητική ενέργεια προς όλη την Ελλάδα και κυρίως τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, συντάσσοντας μια εντελώς ψευδή και φανταστική Έκθεση «Δράσης».
    Σε γενικές γραμμές καταλαβαίνω από τα παρατιθέμενα και διασταυρούμενα στοιχεία του Αρματιστή, ότι:
    1) Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν ανήλθε επί του Καλετζίκ ώστε να αντιληφθεί την κατάσταση
    2) Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν ήλθε σε απευθείας επαφή με τις μαχόμενες επί του Καλετζίκ δυνάμεις της IV ΜΠ.
    3) O Συνταγματάρχης Πλαστήρας προφύλαξε καθ’ όλη την διάρκεια της ημέρας την μονάδα του από το πυρ της πρώτης γραμμής.
    4) Η έκθεση που συνέταξε/αν και φέρει την υπογραφή του, εκφράζεται μειωτικά για τις μονάδες της IV ΜΠ που αμύνονταν.
    5) Η έκθεση που συνέταξε/αν και φέρει την υπογραφή του, παρουσιάζει φανταστικές κινήσεις/ πρωτοβουλίες και συνεπώς «δράσεις» των τμημάτων της μονάδας του, τα οποία είχε φροντίσει να προφυλάξει.
    Σε σχέση με το τελευταίο σημείο, καταλαβαίνω ότι ο ουλαμός και ο λόχος των ευζώνων που κάποια στιγμή εγκαταστάθηκαν στο Καλεντζίκ, δεν συμμετείχαν ενεργά στην απόκρουση κάποιας επίθεσης. Είναι χαρακτηριστικό ότι προς το τέλος της ημέρας (και προφανώς επικειμένης της παύσης των εχθροπραξιών για τις 13 Αυγούστου) ο Πλαστήρας διατάσσει την προώθηση 1 (μόλις) λόχου. Αυτά τα περί πρωτοβουλίας για αντεπίθεση του λοχαγού που παρέσυρε και τους υποχωρούντες πεζούς του 35ου ΣΠ και εν τέλει αποκατέστησε την αμυντική θέση, είναι όλα φαντασίες.

    Βάσει των διαταγών υπ’ αριθ. 17 και 18 που εκδόθηκαν στις 18.30, ο Ανθυπολοχαγός Ζαχαράκης πρέπει να «πήρε σβάρνα» το Καλεντζίκ, διατασσόμενος να ενημερώσει τον Λοχαγό Γεωργουσόπουλο για να αντικαταστήσει με τον λόχο του στα χαρακώματα τους άνδρες του 35ου ΣΠ (δυτικό Καλεντζίκ) και εν συνεχεία να συναντήσει τον Ταγματάρχη Κόκκινο, για να του μεταφέρει διαταγή αντεπίθεσης (ανατολικό Καλεντζίκ). Ο Ταγματάρχης Κόκκινος διατάσσεται με την σειρά του να επικοινωνήσει προς συντονισμό με τον Ταγματάρχη Παπαδημητρίου, ο οποίος είχε (προφανώς προηγουμένως) ενημερωθεί τηλεφωνικά από τον Συνταγματάρχη Πλαστήρα.
    Εν κατακλείδι έχουμε ότι η διαταγή αντεπίθεσης για τον Ταγματάρχη Κόκκινο εκδίδεται στις 18.30. Ο Ταγματάρχης Παπαδημητρίου ενημερώνεται τηλεφωνικά, όμως ο Υπολοχαγός Ραυτόπουλος διατάσσεται να υποστηρίξει περί τις 20.00. Από την άλλη έχουμε, ότι ο Ταγματάρχης Τσιρώνης λέει πως διακομίστηκε στις 18.00 και ΠΡΙΝ διακομισθεί ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας του είπε ότι η σχεδιασθείσα αντεπίθεση αναβλήθηκε (εκτός αν εννοεί την φανταστική αντεπίθεση από το κενό στα δεξιά με την Ι ΜΠ). Ο Ταγματάρχης Κόκκινος ενημερώνει στις 21.00 ότι δεν είναι σε θέση να εκτελέσει την αντεπίθεση (δεν διευκρινίζεται αλλά προφανώς η ενημέρωση έγινε μέσω αγγελιοφόρου). Ο Ταγματάρχης Παπαδημητρίου απλά αναφέρει δίχως να σημειώνει ώρα, ότι μετέβη και συνάντησε τον Ταγματάρχη Κόκκινο για συνεννόηση, αλλά «εν τω μεταξύ ήλθε η διαταγή για αναβολή αντεπίθεσης». Αξιοσημείωτο είναι ότι δεν αναφέρει ότι ο Ταγματάρχης Κόκκινος τον ενημέρωσε πως εν τω μεταξύ είχε στείλει μήνυμα στον Πλαστήρα ότι δεν μπορεί να εκτελέσει. Όμως εφ’ όσον ο Πλαστήρας έλαβε την ενημέρωση του Ταγματάρχη Κoκκίνου στις 21.00, οι Ταγματάρχες Παπαδημητρίου και Κόκκινος ενημερώθηκαν για την αναβολή ΜΕΤΑ τις 21.00. Εν πάση περιπτώσει πότε θα εκτοξευόταν η αντεπίθεση μάλλον είχε αφεθεί στην διακριτική ευχέρεια του Ταγματάρχη Κοκκίνου.
    Σε γενικές γραμμές πάντως, ο Πλαστήρας έχει ενημερώσει την IV ΜΠ ότι θα εκτελέσει νυκτερινή αντεπίθεση, την οποία όμως εν συνεχεία αναβάλλει επικαλούμενος το επικίνδυνο της νυκτερινής δράσης.

    Θα ήθελα να ρωτήσω τα εξής:
    α) Στις 18.30 ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας διατάσσει αφ’ ενός μεν μία μονάδα να προωθηθεί και να αντικαταστήσει άλλη στα χαρακώματα επί του Καλεντζίκ, αφ’ ετέρου μία άλλη υφισταμένη επί του Καλεντζίκ να εκτελέσει αντεπίθεση. Το «σπάσιμο» αυτό των αποστολών που ανατίθενται επί των τμημάτων που ήταν επί του Καλεντζίκ πως κρίνεται από επιχειρησιακής άποψης;
    β) Ο Πλαστήρας ενημερώνεται από τον Λοχαγό Γεωργουσόπουλο ότι το Ι/35 ΤΠ δεν έχει ταγματάρχη και διοικείται από τον Λοχαγό Βογιώτη. Είναι ορθό ο νέος λοχαγός της νέας μονάδας που μόλις έρχεται, να αναλάβει την διοίκηση του «ξένου» τάγματος, ενώ ο επί τόπου λοχαγός έχει την πείρα της ολοήμερης μάχης; Τέθηκε θέμα αρχαιότητας;

  11. Ενημερώνονται οι αναγνώστες ότι για τη διευκόλυνσή τους και διευκρίνιση του κειμένου, προστέθηκαν τρία ακόμη σχεδιαγράμματα, τα υπ’ αριθμόν 14, 15 και 16.

  12. Αρματιστής says:

    ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΙΙβiii

    1. Προστέθηκαν περισσότερες πληροφορίες για την προετοιμασία του 4ου Τουρκικού Σώματος Στρατού και των Μεραρχιών του για τη συνέχιση της επίθεσης για την κατάληψη του Καλετζίκ το πρωί της 14ης Αυγούστου. Οι εν λόγω πληροφορίες είναι χρήσιμες για την κατανόηση των όσων θα αναφερθούν για την Τουρκική επίθεση της 14ης Αυγούστου κατά την οποία καταλήφθηκε το Καλετζίκ. Στοιχεία σχετικά με την προετοιμασία των Τουρκικών δυνάμεων απεικονίζονται στο σχεδιάγραμμα 14.

    2. Επαναδιατυπώθηκαν σχόλια που αφορούν την αντεπίθεση που εξ ιδίας πρωτοβουλίας εκτέλεσε ο Λοχαγός Γεωργουσόπουλος.

    α. Προστέθηκε το σχεδιάγραμμα 15 που περιέχει απόσπασμα του σχεδιαγράμματος υπ’ αριθμό 12 του 7ου τόμου της ΔΙΣ με τίτλο «Υποχωρητικοί Αγώνες των Α΄ και Β΄ Σ.Σ.» και απόσπασμα του σχεδιαγράμματος το αμυντικού τομέα της IV Μεραρχίας που βρίσκεται στην Έκθεση Πεπραγμένων της IV Μεραρχίας που συντάχθηκε από τον επιτελάρχη της Ταγματάρχη Γ. Τσολάκογλου. και στα δύο αποσπάσματα παρουσιάζεται το Κ.Α. Καμελάρ.

    β. Προστέθηκε το σχεδιάγραμμα 16 στο οποίο απεικονίζεται η αντεπίθεση του Λοχαγού Γεωργουσόπουλου, καθώς και η μη αξιοποιηθείσα δυνατότητα του Αποσπάσματος Πλαστήρα να επιτεθεί κατά του αριστερού πλευρού και των νώτων της Τουρκικής δύναμης που επετίθετο προς τη δυτική πλευρά του Καλετζίκ.

    3. Επαναδιατυπώθηκαν τα περισσότερα σχόλια που αφορούν την υπ’ αριθμό 18 διαταγή του Σχη Πλαστήρα δια της οποίας διατασσόταν ο Λοχαγός Γεωργουσόπουλος να αντικαταστήσει Λόχο του Ι/35 Τάγματος.

    Οπωσδήποτε το κείμενο είναι μεγάλο και απαιτεί την προσοχή κάποιου που θα αποφασίσει να το διαβάσει. Παρά ταύτα για κάποιον που επιθυμεί αλλά δεν μπορεί να διαθέσει τον απαιτούμενο χρόνο, θα πρότεινα να διαβάσει τα συμπεράσματα και την αναφορά στο τέλος του κειμένου που έχει τίτλο «Μία σταγόνα μυθοπλασίας».

    Ευχαριστώ θερμά όσους πήραν το θάρρος να διαβάσουν το κείμενο μου.

    ΥΓ. Το επόμενο κείμενο αφορά την κατάληψη του Καλετζίκ και την υποχώρηση των δυνάμεων της IV Μεραρχίας (και του Αποσπάσματος Πλαστήρα) στο Κιοπρουλού.

  13. Αρματιστής says:

    Αγαπητοί φίλοι αναγνώστες του ιστολογίου. Θα ήθελα να μου επιτρέψετε να αναφέρω λίγα λόγια για το φίλο μου σχολιαστή Κ/Δ ΚΒ. Το θεωρώ χρέος μου.

    Ο φίλος μου Κ/Δ ΚΒ είναι ένας καλός Έλληνας με υψηλή αίσθηση του χρέους προς το έθνος και την πατρίδα. Ο ίδιος, όπως και τα αδέλφια του, υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία στους αλεξιπτωτιστές και αυτό λέει πολλά. Εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα. Τον ενδιαφέρει οτιδήποτε αφορά την άμυνα και την πολεμική ισχύ της χώρας και βεβαίως τον ενδιαφέρει σπουδαίως η πολεμική μας ιστορία. Είναι ένας ακούραστος ερευνητής του υπάρχοντος σε διάφορους χώρους ιστορικού αρχειακού υλικού της στρατιωτικής μας ιστορίας. Η συνεισφορά του στη συγγραφή των μέχρι σήμερα κειμένων μου είναι ανεκτίμητη και για αυτό τον ευχαριστώ θερμά.

    Αγαπητέ φίλε μου Κ/Δ ΚΒ

    Επί του πρώτου ερωτήματος. Κατά τη διεξαγωγή μίας μάχης αυτά που αναφέρεις είναι πράγματα που συμβαίνουν. Τα παράλογα βρίσκονται αλλού και νομίζω ότι τα έχω αναδείξει:

    • Το πρώτο παράλογο είναι ότι ο Πλαστήρας αποφασίζει να βάλει ένα Λόχο του στα χαρακώματα του Καλετζίκ προς αντικατάσταση ενός Λόχου του Ι/35 Τάγματος ύστερα από την παρέλευση 8 ωρών από την άφιξη του πρώτου τμήματος του Αποσπάσματός (2ο Τάγμα Παλάντζα) στο δεξιό του Κ.Α. Καμελάρ. Και τούτο παρά τις σαφέστατες εντολές που είχε λάβει από το Α΄ Σώμα Στρατού (την 8η ώρα) και την IV Μεραρχία (τη 10η ώρα) να ανέλθει ο ίδιος μετά Τάγματος και Πυροβολαρχίας στο Καλετζίκ. Όλα τα άλλα που αναφέρει στην Έκθεσή του, ήτοι τα περί αντικατάστασης του 3/35 Λόχου με Λόχο Ευζώνων (ο Τσιρώνης αναφέρει Ουλαμό) και την εγκατάσταση του Λόχου Γεωργουσόπουλου στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα, είναι υπό αίρεση, λόγω των αντιφάσεων και διαφορών που υπάρχουν μεταξύ της Έκθεσής του και της κατάθεσης του διοικητή του 1ου Τάγματος Ευζώνων ταγματάρχη Τσιρώνη. Ακόμη και αν τα παραπάνω είναι αληθή, υπάρχει πρόβλημα. Ο 3/35 Λόχος -που «αντικαθιστά» ο Τσιρώνης με Ουλαμό του- βρίσκεται κατά τον Τσιρώνη σε ανενόχλητες (από τον εχθρό) θέσεις. Ο Λόχος Γεωργουσόπουλου εγκαθίσταται στο βορειοδυτικά του Καλετζίκ αντέρεισμα, εκεί που βρίσκεται και η Πυροβολαρχία Ραυτόπουλου. Δηλαδή ακόμη πιο πίσω από τις ανενόχλητες θέσεις του 3/35 Λόχου.

    • Το δεύτερο παράλογο είναι ότι ο Πλαστήρας μολονότι διαθέτει περί τη 12η ώρα δύο άθικτα ακόμη Τάγματα, το 1ο Ευζώνων και το ΙΙ/11 Τάγμα, δεν αποφασίζει να εκτελέσει αντεπίθεση δια αυτών των Ταγμάτων. Όλως αντιθέτως αφού αναβάλει επί μακρόν την εκτέλεση της αντεπίθεσης, αποφασίζει τη 1830 ώρα να εκτελέσει νυκτερινή αντεπίθεση, όχι με κάποια εφεδρεία που έχει δημιουργήσει, αλλά με το ΙΙ/11 Τάγμα που είναι εμπεπλεγμένο στον αγώνα. Σύμφωνα μάλιστα με τη δικαιολόγηση που κάνει στην Έκθεσή του για τη μη εκτέλεση της νυκτερινής αντεπίθεσης εκθέτει ο ίδιος τον εαυτό του όταν αναφέρει ότι ανέβαλε την εκτέλεση της αντεπίθεσης επειδή ο Ταγματάρχης Κόκκινος του ανέφερε ότι ήταν εμπεπλεγμένος. Στην πραγματικότητα αναφέρει ότι δεν ήξερε τι έκανε ο Κόκκινος. Όποιος μπορεί να διαβάσει και να καταλάβει ότι ο ίδιος ο Πλαστήρας εκθέτει τον εαυτό του στην Έκθεσή του με αυτά που γράφει, δεν μπορεί να μην αισθανθεί ενοχές που αυτός έγινε ηγέτης της Ελλάδας και του έχουν στήσει αγάλματα και προτομές.

    • Τρίτο παράλογο. Ο Πλαστήρας αναφέρει στη Μεραρχία ότι θα εκτελέσει αντεπίθεση με το λυκαυγές της επομένης. Δηλαδή μία ώρα περίπου πριν την ανατολή του ηλίου. Αυτό προϋποθέτει έκδοση διαταγών, μετακίνηση δυνάμεων και άλλες προετοιμασίες. Όμως ο Πλαστήρας δεν κάνει απολύτως τίποτε από όλα αυτά. Είναι ενδιαφέρον κάποιος να αντιστοιχίσει την αδράνεια του Πλαστήρα με τις ενέργειες της Τουρκικής διοίκησης για να επιτεθούν με το λυκαυγές της επομένης. Όποιος ενδιαφέρεται ας διαβάσει στο κείμενο την προετοιμασία του IV Τουρκικού Σώματος Στρατού και των Μεραρχιών του για την επίθεση που θα εκτόξευαν την επομένη.

    Επί του 2ου ερωτήματος. Έχω τη γνώμη ότι η διοίκηση του Ι/35 Τάγματος ανατέθηκε στο Γεωργουσόπουλο λόγω αρχαιότητας. Δεν το ξέρω, αλλά μάλλον περί αυτού πρόκειται.

  14. Κοιτώντας στους καταλόγους της Μεγάλης Στρατιωτικής και Ναυτικής Εγκυκλοπαίδειας
    ο Ιωάννης Γεωργοσόπουλος αναφέρετε γεννηθείς το 1890 και μετέχων 12-13 και 17-23, Βογίωτης δεν υπάρχει στους καταλόγους. Αναρωτιέμαι αν υπάρχει λόγος για αυτό που εξηγεί και την απόφαση Πλαστήρα.

    Κάτι άλλο που έμαθα. Ο ερευνητής Σερνταρ Αϊντιν έμαθε από συνεργάτη του στο Αφυον, που πήγε και μίλησε με του γηραιούς στο Ερκμαν, ότι είχαν θετική οπτική για τον Πλαστήρα, υποστηρίζοντας ότι φέρθηκε άψογα στους χωρικούς, και ότι απέτρεπε έκτροπα κτλ. Δηλαδή 100 χρόνια μετά, σε τοπικό επίπεδο η μνήμη του είναι θετική στο κέντρο της Τουρκιάς. Μου φαίνεται και τα περί «σαϊταν ασκερ» μύθος πρέπει να είναι.

    Αρχίζω να έχω μία αίσθηση ότι ο Πλαστήρας γενικά προτιμούσε να αποφύγει, αυτό που θεωρούσε αυτός σαν μη αναγκαία αιματοχυσία. Η προτίμηση του να μην «κάψει» τους Ευζώνους του, ο ρόλος του στην δική των έξι, η συμπεριφορά προς τους χωρικούς, για εμένα τουλάχιστον δείχνουν κάτι τέτοιο. Δεν είναι μεμπτό σε γενικές γραμμές, αλλά όταν οδηγεί στο να θυσιάζεις άλλους, και ειδικά συνάδελφους στρατιώτες, τότε μιλάμε για σοβαρό θέμα ηγετικών ικανοτήτων.

  15. Κρίτων says:

    Να θέσω ένα γενικότερο ερώτημα:
    Έτσι όπως ήταν διαμορφωμένη η κατάσταση το πρωί της 13ης Αυγούστου, αν δεν γινόντουσαν στη συνέχεια σοβαρά λάθη, θα μπορούσε να κρατηθεί το μέτωπο του Αφιόν;
    Μετά από 18-19 χρόνια πως καταφέραμε και αποκρούσαμε την ιταλική εαρινή επίθεση παρά τον σφοδρό, από ξηράς και αέρος, βομβαρδισμό;

  16. MyDawgIsDead says:

    Κάποιες ερωτήσεις, άσχετες με την παρούσα ανάρτηση αλλά παρακαλώ επιτρέψτε μου:
    1. Υπήρχαν όρια προώθησης του ΕΣ στη ΜΑ το 1920? Κάπου είχα διαβάσει ότι η γραμμή Μαίανδρος-Ουσακ-Πανορμος ήταν το όριο που είχαν βάλει οι Σύμμαχοι. Ισχύει αυτό? Αν ναι, τότε πως ο Παρασκευόπουλος πήρε και την Προύσα? Μήπως γι’αυτό τον κατσαδιασε ο Βενιζέλος? Ή απλά δεν την ήθελε ο ίδιος λόγω του μεγάλου ποσοστού μουσουλμανικού πληθυσμού? Τείνω προς το πρώτο, διότι ακόμα και για την Αν Θράκη έπρεπε να πάρουμε εντολή από τους Συμμάχους. Αυτήν την ερώτηση την κάνω γιατί αιωρείται η άποψη ότι ο Βενιζέλος θα μπορούσε να έχει προχωρήσει πολύ περισσότερο στη ΜΑ το 1920, οπότε θα ήθελα να ξεκαθαριστεί αυτό για αρχή.
    2. Ποιο ήταν το σχέδιο του Βενιζέλου για προσάρτηση των Στενων? Με ένα «ειρηνικό» πραξικόπημα ή με ένα δημοψήφισμα τύπου Δυτ Θράκης να φανταστώ? Οι Σύμμαχοι, εφόσον τα συμφέροντά μας ταυτίζονταν και είχαμε αποδείξει ότι είμαστε έμπιστοι (ΑΠΠ, Ουκρανία, Σμύρνη, Άγκυρα), (θέλω να) πιστεύω ότι θα «επέτρεπαν» κάτι τέτοιο. Ο Σουλτάνος θα ήταν απλά irrelevant.
    Αυτά για αρχή. Ακολουθούν κι άλλες ερωτήσεις, αλλά προϋποθέτουν απαντήσεις στα παραπάνω. Ευχαριστώ!

  17. «Μετά από 18-19 χρόνια πως καταφέραμε και αποκρούσαμε την ιταλική εαρινή επίθεση παρά τον σφοδρό, από ξηράς και αέρος, βομβαρδισμό;»

    Γιατί ηττηθήκαμε το 1922 και μάθαμε από το πάθημα. Χαρακτηριστικά, Σχολή Πολέμου ιδρύσαμε μετά το 1922, όπως και πήραμε στα σοβαρά το ρόλο του πυροβολικού και την ανάγκη αντεπιθετικου πνεύματος.

  18. Κρίτων says:

    @Κωνσταντίνος Τραυλός
    Ευχαριστώ για την απάντηση.

  19. Τώρα για το γενικότερο Κριτών. Δεν είμαι ειδικός, αλλά φρονώ ότι αν κράταγε η γραμμή λίγο παραπάνω δεν θα σώζονταν η εξέχουσα, αλλά θα μπορούσε να εκτελεστεί μια πιο συνταγμένη υποχώρηση στην οχυρή θέση Τομλουμπουναρ. Αλλά ήταν δύσκολο, για εμένα να κρατηθεί η εξέχουσα και γενικά η όλη ελληνική διάταξη, διότι ήταν αντιοικονομική. Σε βασικό επίπεδο η γεωγραφία δεν βοηθούσε.

    Τα οροί Τουρκεμέν, Σιαπχανε, Εμιρ, χώριζαν την επιχειρησιακή ζώνη του Γ Σ.Σ από αυτή των Α και Β. Αυτό σήμαινε ότι οι Τούρκοι είχαν το πλεονέκτημα να διαλέξουν που να συγκεντρώσουν τις δυνάμεις τους, είτε κατά Γ Σ.Σ είτε κατά Α και Β Σ.Σ, χωρίς των φόβο ότι οι Ελληνικές δυνάμεις θα μπορούσαν να συγκεντρωθούν εξίσου γρηγορά διότι θα έπρεπε να διεκπερωθουν μόνο μέσω δυο διάδρομων που να μπορούν να υποστηρίξουν επιχειρήσεις μεγάλων μονάδων (η στενωπός Σαπουνζου που πέρνα ο σιδηρόδρομος, και ο ορεινός δρόμος μέσω Κιρκα) .
    Κάτι περισσότερο, τα οροί προστάτευαν τα πλευρά της Τουρκικής προσπάθειας από αντεπίθεση του Γ Σ.Σ. προς τα πλευρά του. Εδώ είναι και η στρατιωτική ιδιοφυΐα της ανώτατης τούρκικης ηγεσίας (Κεμαλ-Ινονου-Τσακμακ-Ιναντς). Οπότε την εξέχουσα δεν μπορούσαμε κατά την γνώμη μου να την σώσουμε (κάτι που ήξερε και η στρατιωτική ηγεσία, και έξου και η οχύρωση του Τομλουμπουναρ). Αν το Γ Σ.Σ. είχε άμεσα κινηθεί προς Κιουτάχεια, τότε τουλάχιστον θα είχαμε μια συγκέντρωσή δυνάμεων, που θα επέτρεπε να κλειδώσουμε την γραμμή Τουμλουμπουναρ-Γκεντιζ. Αλλά αυτό απαιτεί θέληση να εγκαταλείψουμε το Εκσι-Σεχιρ και τον δρόμο για την Πόλη ή την Άγκυρα. Ίσως το 1920-1921 είχε λογική να «παρκάρουμε» δυνάμεις εκεί, για να έχουμε την εύνοια των Άγγλων. Το 1922 δεν βλέπω δικαιολογία.
    Υπόψη, ο Ινονού το 1921 το καταλάβαινε αυτά, για αυτό και θυσίαζε πάντα το Αφυών, και έριχνε βάρος είτε στο Εσκι-Σεχιρ (Μαρτιος 1921) ή Κιουτάχεια (πράγματι θέση κλειδί, Ιούλιος 1921) .

  20. Προς των Ο Σκύλος μου είναι νεκρός. Παραθέτω εδώ, σε αγγλική μετάφραση, από έργο μου, το τι υποστηρίζετε ότι είπε ο Βενιζέλος για τους στόχους του σε βάθος χρόνου. Το ελληνικό αρχικό είναι στην Βίβλο Ελευθέριου Βενιζέλου τόμος 4, και αναφέρεται και στο βιβλίο για την Μικρασιατική Εκστρατεία του Τσιριγώτη.

    “We will suggest to the Turks to let us keep what we have occupied in return for an outlet to the Mediterranean via Smyrna. Nevertheless, all the interior region of Smyrna(Izmir) up to Aydinion (Aydin), in another name all the coasts that are inhabited by Christian Greeks, we want for ourselves. We will call on the Turks, and if they do not accept, we have a mandate to truly occupy Constantinople (Istanbul). Now that Russia cannot intervene, we can take it without opposition. Then we will establish one university in Constantinople and one in Smyrna. We will not annex them, but make them into a Greek protectorate with its own parliament. We will give full equality and full rights to the Turks, we will comfort them, which I have promised anyway. We will call all the Greeks leaving outside Greece to move to the protectorate and we will give them all the means and privileges, assuring thus that in four years this area will become very prosperous. Then, if I live and I am in power, I will take action first to attain the friendship of the Turks (he means the Anatolia Turkish state), I will utilize some of our Turkish compatriots for this (he probably means Turk-Cretans and uses the word patriot in the meaning of person from the same locality). There are anyway many anti-kemalist beys and they will help us attain this friendship. When this is attained, instead of annexing these areas to the Kingdom of Greece, we will annex the Kingdom of Greece to the State of Constantinople, with Constantinople as the capital city of the new unified state. And when this is done, we will ask of our neighbors to come to a consultation for a Balkan Federation, which will include Turkey.”

  21. Ανώνυμος says:

    Και πάλι είμαστε ευγνώμονες στον κ. Τραυλό! Πολύ ωραίο το παράθεμα από τη Βίβλο Βενιζέλου! Από αυτό αντιλαμβανόμαστε με ποιο σκεπτικό απέρριψε το σχέδιο Τόυνμπη-Νίκολσον για προσάρτηση της Πόλης αντί της Σμύρνης. Πάντως θα ήταν χρήσιμο να μάς πείτε και πότε ακριβώς λέει αυτά τα λόγια γιατί στο Υπόμνημα των Ελληνικών Διεκδικήσεων (τέλη 1918) μιλά για την προοπτική ντε φάκτο ανταλλαγής πληθυσμών ανάμεσα στη ζώνη που διεκδικούσε και στην εναπομένουσα Τουρκία, ενώ στο παράθεμα από τη «Βίβλο» φαίνεται πως πια την απέκλειε. Αν ισχύει αυτό, αντιλαμβανόμαστε και σε ποια προοπτική εννοούσε και τα περί «Βαλκανικής Ομοσπονδίας».

  22. MyDawgIsDead says:

    Μετά την απόβαση στη Σμύρνη το τουρκικό στοιχείο ήταν κάθετα αντίθετο με τις βλέψεις του Βενιζέλου. Το πρόβλημα έπρεπε να λυθεί δια των όπλων και αυτό φάνηκε εξαρχής. Το συνειδητοποίησε και ο ίδιος αργότερα γι’αυτό και πήγε σε εκλογές. Εκτός των άλλων που ήθελε να κάνει, έπρεπε να πάρει πολιτική νομιμοποίηση για να διατάξει επιστράτευση και να λυθεί το μικρασιατικό. Επομένως δεν έχει νόημα να συζητάμε για τα «οράματα» του Βενιζέλου το ’17 ή το ’18. Δικό μου το λάθος που δε διευκρίνισα σε ποια περίοδο αναφερομουν.

    1. Λοιπόν? Υπήρχαν όρια προώθησης στη ΜΑ πριν τη ΣτΣ?

    2. Με κύκλωση ενός τμήματος του κεμαλικού στρατού στο Εσκι-Κιουταχεια-Αφιον ο Κεμάλ θα έκανε άμυνα στο Σαγγάριο έτσι και αλλιως με τις υπόλοιπες δυναμεις του. Ούτως η άλλως μόνο σενάριο μερικής κύκλωσης έπαιζε. Ο κάθε Κεμάλ δεν είναι χαζος. Προφανώς θα είχε τραβήξει νωριτερα το στρατό του σε αν έβλεπε ότι δεν μπορεί να αμυνθεί. Το είχε πει και ο Ινονού. Οπότε καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η κατάληψη της Άγκυρας (δλδ μάχη στο Σαγγάριο) ήταν απαραίτητη. Εκεί με μια νίκη θα καταστρεφόταν ο κεμαλικος στρατός. Είτε λόγω απωλειών κατά τη μάχη, είτε λόγω λιποταξίας. Ύστερα χωρίς σιδηροδρομική γραμμή οι εναπομείναντες κεμαλικοι (εκτός του ότι θα είχαν και μεγάλες εσωτερικές κόντρες και μηδενική εξωτερικη στήριξη) δε θα μπορούσαν να οπισθοχωρήσουν συντεταγμένα και προφανώς θα συνθηκολογουσαν. Ακόμα και αν οι δεν ήταν πρόθυμοι να συνθηκολογησουν και επέμεναν σε άμυνα μέχρις εσχάτων θα καταδιώκονταν από το ιππικό κατά την οπισθοχώρηση. Αυτό το σενάριο προϋποθέτει:
    α) Νικη Βενιζέλου με ο,τι αυτό συνεπάγεται για τις σχέσεις με τη Συμμαχία και τη στρατιωτική διοίκηση.
    β) Ενίσχυση του ΠΒ, του Ιππικού, και της ΔΜ από τους Συμμάχους ως βοήθεια.
    Επειδή χωρίς το α δεν μπορεί αν υπάρξει το β, ερωτω (ουσιαστικά η ερώτηση θα μπορούσε να σταθεί μόνη της, αλλά ήθελα να αναλύσω λίγο το σκεπτικό μου):
    Τι μπορούσε να κάνει ο Βενιζέλος για να νικήσει τις εκλογές και να πραγματοποιηθει το παραπάνω σενάριο? Το οποίο btw δεν είναι επιστημονική φαντασία. Αλλά ακόμα και αν είναι, δεν πας σε εκστρατεία χωρίς να πιστεύεις σε αυτό (όπως έγινε με την κυβέρνηση Γούναρη). Ουσιαστικά μετά από τέτοια νίκη, απλά θα άνοιγε ο δρόμος για προσάρτηση του Marmara region και της ευρύτερης περιοχής της Σμύρνης με ταυτόχρονη ανταλλαγή πληθυσμών.

    3. Έτσι από περιέργεια, τι εννοούσε με τη βαλκανική συνομοσπονδία?

  23. Προς ανώνυμο. Το 1920, από ότι θυμάμαι μετά την συνθήκη Σεβρων. Το παρέθεσε μέλος της ελληνικής αποστολής στο Παρίσι.

  24. Παρεμπίπτοντος η ανταλλαγή ήταν πάντα στα σχεδία του. Απλά επειδή οι Έλληνες ανταλλάξιμοι θα υπολείπονταν των τούρκων (είχε στο νου την Ελληνο – Βουλγαρική ανταλλαγή που ήταν ένας προς ένα λίγο πολλή), θα παρέμεναν μεγάλοι Τουρκικοί πληθυσμοί στην Ελλάδα, εξ’ ου και το η Ελλάδα θα γίνει μουσουλμανική δύναμη (το εννοούσε με την έννοια της Γαλλίας)

  25. Για κάποια από τα ερωτήματα που ετέθησαν, οι αξιόλογοι συντάκτες του ιστολογικού έχουν δώσει απαντήσεις σε διάφορες προηγούμενες αναρτήσεις τους. Εκτός αυτού μην ξεχνάτε την ιστοσελίδα Μικρασιατική Εκστρατεία.
    Τέλος, για οποιαδήποτε συζήτηση επιώ επιχειρήσεων είναι τεράστιας σημασίας να έχετε σοβαρούς γεωγραφικούς χάρτες. Η εποχή των ασκήσεων επιώ σχεδιαγραμμάτων άνευ γεωγραφικών στοιχείων στην μελέτη της Μικρασιάτικης Εκστρατείας (και γενικά στην ελληνική στρατιωτική ιστορία) πρέπει να περάσει, και χάρις στους συντάκτες θα περάσει.
    Περι εξεχουσας
    http://mikrasiatikhekstrateia.gr/epixeiriseis/augoustos_septemvrios22/topothesia_tis_Afion
    http://mikrasiatikhekstrateia.gr/epixeiriseis/augoustos_septemvrios22/katarreusi
    Περί γενικών ερωτημάτων επιχειρήσεων
    http://mikrasiatikhekstrateia.gr/epixeiriseis/augoustos21/apofasi_epixeiriseon_pros_Agkura
    https://belisarius21.wordpress.com/2019/01/21/%ce%ba%cf%8d%cf%81%ce%b9%ce%b5%cf%82-%ce%b1%ce%b9%cf%84%ce%af%ce%b5%cf%82-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b1%cf%80%ce%bf%cf%84%cf%85%cf%87%ce%af%ce%b1%cf%82-%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%b5%cf%80%ce%b9%ce%b8%ce%b5-2/
    https://belisarius21.wordpress.com/2018/01/04/%ce%b1%ce%af%cf%84%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b1%cf%80%ce%bf%cf%84%cf%85%cf%87%ce%af%ce%b1%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%ae%cf%84%cf%84%ce%b1%cf%82-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%b5/
    Με την σειρά μου, έχω ανεβάσει και συγκέντρωση κάποιο υλικό εδώ
    https://salvationcatastrophe19191923.blogspot.com/p/library.html
    https://salvationcatastrophe19191923.blogspot.com/p/graphics-and-figures.html

  26. Στην ερώτηση για το πως έβλεπε μια συνομοσπονδία. Θεωρώ ότι εννοούσε κάτι σαν αρχαιά αμφικτιονία (ή ότι αποκαλούμε στην πολιτική επιστήμη ζώνη ειρήνης και διακρατικής συντονισμένης διαχείρισης διάφορων), με κύριο σκοπό να μειώσει την δυνατότητα εξωτερικών δυνάμεων να εκμεταλλευτούν δια-βαλκανικές διάφορες για να επέμβουν υποστηρίζοντας ρεβιζιονιστές στην Βουλγαρία και Τουρκιά. Κάτι σαν το σκανδιναβικό σύστημα (δηλαδή δεν πολεμάμε μεταξύ μας, αν και αυτό δεν σημαίνει ότι πολεμάμε ο ένας για τον άλλο).

  27. Ανώνυμος says:

    Κύριε Τραυλέ, ευχαριστώ πολύ για την άμεση απάντηση!
    Αναφορικά με την ανταλλαγή πληθυσμών, θεωρώ πως, αν όχι από την εποχή της απόβασης στη Σμύρνη, σίγουρα από την εποχή της Συνθήκης των Σεβρών, είχε πάψει να αποτελεί διακηρυγμένο στόχο του Βενιζέλου. Εξ όσων γνωρίζω – και διορθώστε με αν κάνω λάθος – δεν αναφέρει τον στόχο αυτό σε κανένα άλλο κείμενο πλην του αρχικού Υπομνήματος (Νοέμ./Δεκ. 1918). Οπωσδήποτε υπήρχε σχέδιο εποικισμού με Παλαιοελλαδίτες, ωστόσο πρέπει να είχε εγκαταλειφθεί ο σχεδιασμός μεταφοράς όλων των ελληνικών πληθυσμών Μικράς Ασίας-Πόντου στη ζώνη της Σμύρνης και, αντίστοιχα, αυτών της εν λόγω ζώνης στην εναπομένουσα Τουρκία. Άρα, η Ελλάδα θα έπρεπε να φερθεί σαν «μουσουλμανική δύναμη» (με την έννοια που ορθώς το θέτετε) τουλάχιστον μέχρι την ώρα του δημοψηφίσματος που προέβλεπε η Συνθήκη των Σεβρών – εξ ου και η επιλογή Στεργιάδη και η υπεράσπιση της πολιτικής του από τον ίδιο τον Βενιζέλου απέναντι και στους πιο στενούς συνεργάτες του ακόμη – όπως τους Ρέπουλη και Διομήδη. Πιθανόν να είχε κατά νου γενική ανταλλαγή πληθυσμών ΜΕΤΑ την διεξαγωγή του δημοψηφίσματος (και, συνεπώς, τη μετατροπή της ζώνης της Σμύρνης σε πληθυσμιακά αμιγώς ελληνική περιοχή) αλλά κι αυτό θα κρινόταν από το κλίμα της εποχής, τις σχέσεις με τους Συμμάχους κλπ. Σίγουρα, πάντως, δεν θεωρώ ότι το υποστήριζε ρητά έναντι των Συμμάχων μετά την απόβαση ή έστω το τέλος του ’19 (λόγω και του πορίσματος της Διασυμμαχικής).
    Για τη «Βαλκανική Συνομοσπονδία», που αναφέρει ο Βενιζέλος, ας μού επιτρέψει και ο ερωτήσας σχολιαστής και ο κ. Τραυλός να εισφέρω όσα έχω καταλάβει: νομίζω πως ήταν ένα σχέδιο που ανάγεται τουλάχιστον στην εποχή των Βαλκανικών και είναι βρετανικής εμπνεύσεως. Στους Βαλκανικούς, στόχο έχει τη μετεξέλιξη της Βαλκανικής Συμμαχίας σε μόνιμο πολιτικό σχήμα και, στο πλαίσιο αυτό, θα έπρεπε η Βουλγαρία να πάρει κάποια εδάφη, όπως και έξοδο στο Αιγαίο, για να δελεαστεί να απομακρυνθεί από τη μονομερή ρωσική επιρροή αλλά και από την αυξανόμενη, τότε, γερμανική επιρροή. Η αποτυχία της Βουλγαρίας να επιτύχει στον Α’ Βαλκανικό τους μαξιμαλιστικούς της στόχους και, συνακολούθως, η έκρηξη του Β’ Βαλκανικού ακύρωσε τότε το σχέδιο. Στη λογική του σχεδίου εντάσσεται και η πρόταση των Βρετανών το 1915 για απόδοση της Καβάλας στη Βουλγαρία έναντι υποσχέσεων για εδάφη στη Μικρά Ασία – πρόταση που αποτέλεσε, ως γνωστόν, τη θρυαλλίδα του Εθνικού μας Διχασμού. Γενικώς, το σχέδιο της «Βαλκανικής Ομοσπονδίας» προέρχεται από κύκλους των Βρετανών Φιλελευθέρων (στους οποίους ανήκει ο Λλόυδ Τζωρτζ), που, από τις αρχές του 20ου αι. θεωρούσαν πως οι θέσεις της Βουλγαρίας στο Μακεδονικό Ζήτημα έπρεπε να προσεγγιστούν θετικά από την Βρετανία ώστε η Σόφια να δελεαστεί να απομακρυνθεί από την επιρροή της Αγίας Πετρούπολης. Δεν ξέρω, βέβαια, πώς ετίθετο από τους Βρετανούς το σχήμα της «Βαλκανικής (Συν)ομοσπονδίας» μετά τη λήξη του Α’ Π. Π. και, άρα, με ποιο νόημα το ανέφερε ο Βενιζέλος στην ως άνω δήλωση).
    (Πάντως, νομίζω πως τα ζητήματα που αρχίζουμε να συζητάμε αποτελούν συνέχεια του πολύ ενδιαφέροντος διαλόγου που ξεκίνησε κάτω από το άρθρο «Μικρασιατική Εκστρατεία» της 1ης Σεπτεμβρίου 1919 – δεν ξέρω αν θα έπρεπε να «μεταφερθούμε» εκεί για τα περαιτέρω).

  28. Την ανταλλαγή πάντα την είχε στο νου. Απλά από το 1919 μεταφέρθηκε στο πέρας του πολέμου. (Δες ομιλία του στην Βουλή επί συνθήκης των Σεβρών).

    Σχέδια οργάνωσης ενός Βαλκανικού διακρατικού συστήματος πάντα υπήρχαν, αρκετά τοπικής εμπνεύσεως. Ο Βενιζέλος συζητά τέτοια από το 1909 τουλάχιστον. Μην μπερδευόμαστε από τις λέξεις. Αν διαβάσετε της πολλαπλές αναφορές του σαφώς μιλάει για κάτι μεταξύ Αμφικτιονία και Συνεννόησης. Το θεωρούσε απαραίτητο για να κλειδώσει οποιαδήποτε εδαφική κατανομή νομικά και πολιτικά.

  29. Μπορείτε να βρείτε έναν χρήσιμο τεράστιο χάρτη εδώ (τρίτος κατά σειρά)
    https://salvationcatastrophe19191923.blogspot.com/p/maps.html

  30. Κ/Δ ΚΒ says:

    Σε σχέση με το ερώτημα για το αν μπορούσε να κρατηθεί η γραμμή του Αφιόν, έχω την εντύπωση πως με δεδομένο ότι όπως αναλύεται στις σχετικές αναρτήσεις του Αρματιστή, η τουρκική επίθεση χαρακτηρίστηκε από την συγκέντρωση 9 μεραρχιών έναντι 2 ελληνικών, σε γενικές γραμμές, η επιτυχής άμυνα ήταν αδύνατη.
    Περισσότερη έρευνα αποδεικνύει ότι: α) η ελληνική πλευρά δεν είχε αντιληφθεί την τόσο μεγάλη συγκέντρωση (12 μεραρχίες Πεζικού και 3 Ιππικού νοτίως Ακάρ) και μόλις την παραμονή υπήρχε η εκτίμηση ότι είχαν συγκεντρωθεί 9 μεραρχίες Πεζικού εξακολουθώντας να αγνοεί την θέση των μονάδων Ιππικού, β) η συγκεντρωτική χρήση του Πυροβολικού, επί συγκεκριμένων στόχων, τακτική η οποία ήταν έως τότε άγνωστη στην ελληνική πλευρά, ενώ ταυτόχρονα το ελληνικό Πυροβολικό είχε ουσιαστικά αχρηστευθεί λόγω της κατανομής του στην ΖΕ του Α΄ ΣΣ, αλλά και της ανεπαρκούς οχύρωσης.
    Σε γενικές γραμμές η ελληνική στρατιωτική ηγεσία α) υποτίμησε τον αντίπαλο β) αιφνιδιάσθηκε από την συγκέντρωση και εκτόξευση μεγάλης ισχύος πυρός και μονάδων, γ) διέθετε ανεπαρκείς δυνάμεις για το μέτωπο των Ι και IV ΜΠ, δ) δεν διέθετε σοβαρές εφεδρείες, ε) δεν είχε προβεί σε σοβαρή αμυντική οργάνωση, στ) διέθετε προσωπικό με χαμηλό ηθικό, ζ) διέθετε μεγάλο ποσοστό ακαταλλήλου εμψύχου δυναμικού σε Στελέχη.
    Όλα τα παραπάνω δεν ίσχυαν την 28η Οκτωβρίου 1940 και η Μάχη Ελαίας-Καλαμά (Καλπάκι) δεν μπορεί να συγκριθεί με την 13η Αυγούστου 1922.

  31. Ανώνυμος says:

    Ευχαριστώ και πάλι για την άμεση απάντηση, κύριε Τραυλέ! Δεν νομίζω, πάντως, ότι λέμε κάτι διαφορετικό, κατ’ ουσίαν. Σαφώς και υπάρχουν διάφορες ιδέες περί Βαλκανικής Ομοσπονδίας, Συνεννοήσεως κλπ. – διπλωματικά η πρώτη πρέπει να ήταν η μυστική Συνθήκη του Φεσλάου (1867), ανάμεσα σε Ελλάδα και Σερβία. Όσον αφορά για την πρώτη εικοσαετία του 20ου αι., θεωρώ πως γενικά η συγκεκριμένη έννοια απηχούσε βρετανικά συμφέροντα, ενώ είναι φυσικό να παίρνει και διαφορετική μορφή ανάλογα με τις κατά καιρούς εξελίξεις και διεθνείς διακυμάνσεις. Προφανώς εν καιρώ πολέμου θα σήμαινε μία ενεργό συνεννόηση, με προσπάθεια προσέλκυσης ακόμη και της Βουλγαρίας, ενώ, μεταπολεμικά, όταν η Σόφια ήταν, πλέον, ανάμεσα στους ηττημένους, εύλογο ήταν να πρέπει να συγκρατηθεί μέσω μίας φόρμουλας υπεράσπισης του στάτους κβο, με τη μόνιμη μορφή Αμφικτυονίας/Συνεννόησης, ακριβώς για να «κλειδώσει» την μεταπολεμική εδαφική κατανομή, όπως προσφυώς λέτε.

    Ούτε στο θέμα της ανταλλαγής νομίζω πως λέμε κάτι διαφορετικό.

    Ευχαριστώ και πάλι και συγγνώμη αν ήταν κουραστική η επανάληψη!

  32. Γιάννης Γ. says:

    Σχετικά με το Κράτος της Κωνσταντινούπολης και τα συμφέροντα των «Συμμάχων». Από τη συζήτηση Πατριάρχη Μελέτιου και Λόυδ Τζωρτζ της 18ης Ιανουαρίου 1922, όπως την κατέγραψε ο πρωθιερέας Καλλίμαχος που κράτησε τα πρακτικά.
    (ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ: Εις τας δυσχερείς αυτάς στιγμάς της Ελλάδος, δεν θα ήτο άραγε και το συμφέρον της Αγγλίας και των Συμμάχων να ευρίσκετο τρόπος να ανετίθετο εις τον κ. Βενιζέλον υπό οιονδήποτε τύπον διοικήσεως η Κυβέρνησις της Κωνσταντινουπόλεως και των άλλων μερών της Μ. Ασίας? Θα καθίστατο ούτως ευκολωτέρα η αυτοκάθαρσις και η σωτηρία αυτής της Ελλάδος.
    Ο Άγγλος Πρωθυπουργός, ο οποίος επροξένησε την εντύπωσιν ότι ήθελε να ξεγλιστρήσει, έσπευσε να απαντήση.
    ΛΟΥΔ ΤΖΟΡΤΖ:Οχι. Η Ελλάς έχει αναγκην του Βενιζέλου αμέσως, και θα τον επανεύρη πολύ πολύ γρηγορώτερα παρ’ ότι φανταζόμεθα εγώ και σεις.
    ΠΑΤΡΙΑΡΧΗΣ: Θέλω να διασαφηνίσω τους λόγους μου, Εξοχώτατε. Όπως δηλαδή ο κ. Βενιζέλος μετέβη από την Θεσσαλονίκης άλλοτε εις τας Αθήνας, ούτω θα ηδύνατο και πάλι το ίδιον να συμβή από την Κωνσταντινούπολιν.
    ΛΟΥΔ ΤΖΟΡΤΖ: Τώρα μελετάται το σχέδιον να κυβερνάται η Μ. Ασία υπό τετραμελούς συμβουλίου εκλεγομένου υπό του λαού. Δυο θα είναι Ελληνες και δύο Τούρκοι. ΕΑΝ εκεί εκλέξουν τον κ. Βενιζέλον, θα κατορθώση γρήγορα να απορρίψη τους άλλους τρεις, και τότε θα υπάρχει ευκαιρία να γίνη ότι επιθυμείτε.)

  33. MyDawgIsDead says:

    – «Το θεωρούσε απαραίτητο για να κλειδώσει οποιαδήποτε εδαφική κατανομή νομικά και πολιτικά.»
    Διαφωνω. Η Βουλγαρια ηταν στους ηττημενους. Δεν την επαιρνε να μη συμφωνησει στις συνθηκες (Νειγυ πχ) για διαφορους λογους. Η ειρηνη ηταν δεδομενη και δεν ειχαμε κατι να χωρισουμε μετα τη ΣτΣ. Καμια αναγκη για «συνομοσπονδια» δεν υπηρχε λοιπον.
    – Μετα την αποστολη στρατευματων στη ΒΗ και στα Δωδεκανησα τον Αυγουστο του 1919, ωστε να μην μπορει η Ιταλια να αναθεωρησει μελλοντικα το συμφωνο Τιτονι-Βενιζελου και την επικυρωση της ΣτΣ, θα επρεπε να γινουν οι ανταλλαγες με τους τρεις βορειους γειτονες για να μην υπαρχουν εχθρικοι με τον ελληνισμο πληθυσμοι στα βορεια της χωρας που θα επηρεασουν το αποτελεσμα των εκλογων, αλλα και για τη συνοχη των κοινωνιας. Ανταλλαγη με Τουρκους δεν μπορουσε να γινει ωσοτου ξακαθαριζε η κατασταση (δλδ συμφωνια με τον Κεμαλ).
    α) Υπηρχαν ορια προελασης του ΕΣ στη ΜΑ πριν τη ΣτΣ?
    β) Ποσο πιθανο ειναι ο Κεμαλ να μην προχωρουσε σε συμφωνια με το Βενιζελο, μετα απο μερικη διαλυση του τουρκικου στρατου στο Σαγγαριο (μεγαλες απωλειες στη μαχη, λιποταξια) και καταληψη της Αγκυρας? Χωρις σιδηροδρομικη γραμμη και με το ελληνικο Ιππικο να τον καταδιωκει.
    Συγνωμη που γινομαι κουραστικος, απλα οι αποψεις που εχω βρει στα παραπανω ερωτηματα διιστανται.

  34. Ανώνυμος says:

    @MyDawgIsDead:

    Ενδεχομένως εσείς να έχετε δίκιο κι ο Βενιζέλος άδικο – πάντως, στο πνεύμα αυτό διατυπώθηκαν οι δηλώσεις του περί Βαλκανικής Ομοσπονδίας. Επίσης, εμείς σίγουρα δεν είχαμε κάτι να διεκδικήσουμε από τη Βουλγαρία (δεν ετέθη ποτέ θέμα Αν. Ρωμυλίας, παρά μόνο η διεκδίκηση του υδροκρίτη του Άρδα και το Κίρτζαλι). Η Βουλγαρία, όμως, ήθελε τη ρεβάνς και από εμάς και από τους Σέρβους. Έστελνε στο έδαφός μας κομιτατζήδες μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ΄20, ήγειρε μειονοτικά ζητήματα κλπ. Το να κάνει κι άλλη ανταλλαγή πληθυσμού ο Βενιζέλος, πέραν αυτής του Νεϊγύ (1919), μάλλον σημαίνει πως, τελικά, πιστεύετε πως κάτι «είχαμε να χωρίσουμε» με τη Βουλγαρία μετά τη Συνθήκη των Σεβρών. Επίσης, αντιλαμβάνομαι, ίσως, πως θεωρείτε ότι μια τέτοια ανταλλαγή θα ήταν κι ένας τρόπος να κερδίσει τις εκλογές του 1920.

    Επιπλέον, ο Βενιζέλος δεν επρόκειτο ποτέ να στείλει στρατεύματα σε Βόρειο Ήπειρο και Δωδεκάνησα γιατί εκεί απλά κατέχουσα δύναμη ήταν η Ιταλία (σίγουρα στα δεύτερα, στην πρώτη ήταν και η Γαλλία, τουλάχιστον στην Κορυτσά). Ποτέ ο Βενιζέλος δεν προέβη σε τετελεσμένα χωρίς τη συναίνεση των υπολοίπων Δυνάμεων – και στη Σμύρνη το Μάιο του 1919 προλάβαμε την Ιταλία με συναίνεση των υπολοίπων μελών της Αντάντ. Για τη Βόρειο Ήπειρο και τα Δωδεκάνησα προσπαθούσε να εκμαιεύσει την συναίνεση της Ιταλίας προσφέροντας ο ίδιος στήριξη σε ιταλικές διεκδικήσεις αλλού. Απλώς η συνθήκη Βενιζέλου-Τιττόνι προέβλεπε ότι η εφαρμογή της θα ξεκινούσε μετά την επικύρωση της (μη συναφθείσας ακόμη) Συνθήκης με την Τουρκία. Άρα, ο Βενιζέλος δεν θα μπορούσε να την εφαρμόσει μονομερώς, χωρίς τις «πλάτες» άλλων και δη απέναντι σε μία «Μεγάλη Δύναμη», όπως είχε αναγνωριστεί επίσημα τότε η Ιταλία.

    Για τα όρια προέλασης: αρχικά δεν μπορούσαμε να προελάσουμε πέραν της Γραμμής Μιλν (ταυτίζεται σχεδόν με τη ζώνη που μας κατακύρωσε η Συνθήκη των Σεβρών). Από κάποια στιγμή κι έπειτα, μας δόθηκε δικαίωμα καταδίωξης των τσετών μόνο για απόσταση 3 χλμ. πέραν των ορίων της, αλλά με υποχρέωση να επιστρέφουμε, κατόπιν, εντεύθεν της Γραμμής. Τον Ιούνιο του 1920, εν όψει των επιχειρήσεων προς Νικομήδεια και Προύσα (και, τελικά, και προς Ουσάκ και Φιλαδέλφεια), μας επετράπη, για πρώτη φορά, προέλαση πέραν των ορίων της.

    Για το τελευταίο σας ερώτημα, νομίζω πως ήδη έχει ξεκινήσει ένας ενδιαφέρων διάλογος στα σχόλια του παρακάτω άρθρου:
    https://belisarius21.wordpress.com/2019/09/01/%ce%bc%ce%b9%ce%ba%cf%81%ce%b1%cf%83%ce%b9%ce%b1%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%ce%b5%ce%ba%cf%83%cf%84%cf%81%ce%b1%cf%84%ce%b5%ce%af%ce%b1/

    Ελπίζω να σας βοήθησα, όσον αφορά τις δικές μου γνώσεις και δυνατότητες, τουλάχιστον.

  35. MyDawgIsDead says:

    – «Ο πολύπειρος βουλευτής Κ. Ζαβιτζιάνος είχε συμβουλεύσει τον Ελ. Βενιζέλο να δημιουργήσει μια ξεχωριστή περιφέρεια με την Αθήνα και τον Πειραιά, ώστε να αποφύγει τον κατακλυσμό από τη φιλοβασιλική πλειοψηφία στη μεγάλη περιφέρεια της Αττικοβοιωτίας. Ο πρωθυπουργός φαίνεται πως υπέκυψε στις πιέσεις τοπικών πολιτευτών της Βοιωτίας και δεν έσπασε την εκλογική περιφέρεια, με συνέπεια να μην εκλεγεί βουλευτής ούτε ο ίδιος.»

    – «Λάθος μου ήτο ότι όταν επήλθεν ο θάνατος του Αλεξάνδρου δεν ανέβαλα τας εκλογάς δια να διαπραγματευθώ μετά του Κωνσταντίνου και των Δυνάμεων την εις τον θρόνον ανάρρησιν του συνταγματικού διαδόχου Γεωργίου. Δεν αποκλείεται τοιαύτη λύσις να εγένετο δεκτή υπό του Κωνσταντίνου. Ούτε θα συνήντων ανυπέρβλητον αντίστασιν εκ μέρους των Δυνάμεων, αι οποίαι όταν επέβαλον την παραίτησιν του Κωνσταντίνου απέκλεισαν της διαδοχής τον Γεώργιον. Αλλ’ η γνώμη αύτη λεχθείσα εις εκείνους των συναδέλφων μου εις των οποίων την γνώμην είχαν μεγαλυτέραν εμπιστοσύνην, έγινε δεκτή ψυχρώς. Επληροφορήθην δε συγχρόνως ότι η λύσις αύτη θα εγέννα ισχυράν δυσφορίαν εις τον στρατόν και όλα ταύτα με έκαμαν, ενώ είχα ήδη γράψει επιστολήν προς τον Τάκε Ιωνέσκο ζητών την παρέμβασιν αυτού και της βασιλικής οικογενείας της Ρουμανίας όπως πεισθή ο Kωνσταντίνος να δεχθεί την λύσιν ταύτην, να σχίσω την επιστολήν. Αυτό είναι το μεγάλο και ασυγχώρητον, αν θέλετε, λάθος μου. Διότι η λύσις αυτή αν επετυγχάνετο θ’ αποκαθίστα την εθνικήν ενότητα και το αποτέλεσμα των εκλογών θα ήτο πιθανώτατα εντελώς διάφορον. Αλλά και αν ήτο όμοιον προς τον της 1ης Νοεμβρίου δεν θα εγεννάτο πλέον η οξεία αντίθεσις προς την Αντάντ εκ της εις τον Θρόνον επανόδου του βασιλέως Κωνσταντίνου. Ο λαός θα μου έδιδε πιθανώτατα εισιτήριον εις την Βουλήν. Αι σχέσεις μου προς τον αντίπαλον πολιτικόν κόσμον δεν θα ωξύνοντο εις σημείον είχον οξυνθή. Δεν θα ευρισκόμην εις την ανάγκην να εκπατρισθώ. Και μένων εις τας Αθήνας θα ευρισκόμην εις επαφήν προς τους νέους κυβερνήτας, ώστε να αποτρέψω αυτούς από θεμελιώδη σφάλματα.»

    Συμφωνείτε ότι αυτά τα δύο λάθη του Βενιζέλου οδήγησαν στην καταστροφή?

    Υ/Γ: «Τον Ιούνιο του 1920, εν όψει των επιχειρήσεων προς Νικομήδεια και Προύσα (και, τελικά, και προς Ουσάκ και Φιλαδέλφεια), μας επετράπη, για πρώτη φορά, προέλαση πέραν των ορίων της.»
    Οπότε πριν τις εκλογές ο ΕΣ δεν μπορούσε να πάει Εσκι-Αφιον, όχι επειδή δεν είχε τη δύναμη, αλλά επειδή δεν του επιτρεπόταν. Ή μήπως δεν κατάλαβα καλά?

    Τελευταίες απορίες. Ευχαριστώ και πάλι!!!

  36. Περί Συμφωνίας Κωνσταντίνου- Βενιζελου. Ούτε ο ένας ούτε ο άλλος είχαν την πολιτική αυτοτέλεια να μπορούν να κάνουν κατι τέτοιο. Ο Βενιζέλος ήταν έρμαιο των αμυνιτων και ο Κωνσταντίνος των Γούναρη-Μεταξά. Πολλαπλές φορές και οι δύο ομάδες έδειξαν την έλλειψη θέλησης για συμβιβασμό. Και στο κάτω κάτω ούτε ο Βενιζέλος ήταν για συμβιβασμό. Διαβάστε τους λόγους και επιστολές του 1919-1920.

    Τα όρια επέκτασης πριν το 1920 ήταν πάντα εν μέρει πολιτικά και εν μέρει είχαν να κάνουν με θέματα ανεφοδιασμού.

    Για εμένα προσωπικα όλα αυτά είναι ενδιαφέροντα αλλα παραγνωρίζουν την σκληρή αλήθεια. Μόνος τρόπος να πάρει η Ελλάδα ότι μπορούσε ήταν να αιχμαλωτίσει το μεγαλύτερο μέρος του Στρατού της Τουρκ7κης Εθνοσυνέλευσης. Αυτό μπορούσε ευκταια να γίνει μόνο στην περιοχή Αφυον-Εσκισεχιρ-Κιουταχεια όπου το δίκτυο μεταφορών και το έδαφος συνάδει σε μεγάλες κυκλωτικες κινήσεις. Την ευκαιρία την είχε ο ΕΣ τον Μάρτιο 1921 και τον Ιούλιο 1921. Απέτυχε.

  37. Τέλος. Το ελληνικό ιππικό ούτε τους αριθμούς ούτε το δόγμα είχε για να μπορέσει να καταδιώκει έναν εχθρό με περισσότερο και καλύτερο ιππικό. Οπότε ας ξεχάσουμε αυτά περί καταδίωξης σε περίπτωση κατάληψης Άγκυρας. Ούτε ο Ινονου ούτε ο Φεβζι ούτε ο Κεμάλ ήταν ηλίθιοι. Αν τα πράγματα πήγαιναν σκούρα θα απέσυραν τον στρατό και θα διεταζαν τον Φαρχεττιν να καλύψει την υποχώρηση. Χωρίς σοβαρές οδικές οδούς να οδηγούν στα όπισθεν της Τουρκικής παράταξης το ελληνικό πεζικό δεν θα μπορούσε να κάνει πολλά. 30 με 40000 θα μπορούσαν άνετα να διακπερεθπυν προς Σεβαστεια. Με της μονάδες του Καραμπεκιρ έχεις άνετα 60000 άνδρες για βάση.

    Πρέπει να πάψουμε να φετιχιζουμε τον Σαγγαριο

  38. MyDawgIsDead says:

    1. Δεν μπορούσε η Αντάντ να «παρέμβει» πριν τις εκλογές και να τοποθετήσει το Γεώργιο ή τον Παύλο στο θρόνο? Ο Γούναρης και ο Μεταξάς δε θα είχαν επιχειρήματα και ο ελληνικός λαός θα είχε το «Βασιλέα» του. Ακόμα και χωρίς την Αντάντ, η νομιμότητα της διαδοχής ήταν στον Παύλο, οπότε δε βλέπω το πρόβλημα.

    2. Σχετικά την αναφορά στις εκλογικές περιφέρειες έχετε να σχολιάσετε κάτι? Πέραν αυτού του τεχνάσματος, θα μπορούσε να κάνει κάτι άλλο ο Βενιζέλος για να πάρει το επιθυμητό αποτέλεσμα?

    3. Σε περίπτωση εκλογικής νίκης Βενιζέλου ο ΕΣ θα ενισχυόταν με υλικό (είτε δωρεάν, είτε με δανεισμό) από τους Συμμάχους ή από τους ηττημένους του ΑΠΠ, κυρίως στο Ιππικό, στο ΠΒ, και στη ΔΜ. Έτσι, η ΣΜΑ θα μπορούσε να εκτελέσει κυκλωτικες ενέργειες στο Εσκι-Αφιον (το δόγμα, θα ερχόταν από τις οδηγίες των Συμμάχων) και να αιχμαλωτίσει το μεγαλύτερο μέρος του τουρκικού στρατού. Ο Κεμάλ θα αναγκαζόταν να συνθηκολογησει. Αν δεν το εκανε δεν ξέρω με ποιο τροπο θα συνέχιζε τον πόλεμο. Με το ελληνικό Ιππικό να καταδιώκει τους ατακτους που θα του είχαν απομείνει στα δυτικά της ΜΑ? Με τη βοήθεια από τους μπολσεβίκους να έχει σταματήσει? Με το φόβο ότι ίσως ο ίδιος ανατραπεί και πολύ πιθανή μια απόβαση στον Πόντο?
    Δεν το νομίζω.

    Πραγματικά τελευταίες απορίες 🤐

  39. Ανώνυμος says:

    Ο Μεταξάς το 1920 ΔΕΝ ανήκει πλέον στον στενό κύκλο συνεργατών του Κωνσταντίνου ούτε έχει καμία συμμετοχή στις εκλογές, ούτε στον πολιτικό χώρο του αντιβενιζελισμού.Ήδη από τον Απρίλιο, σε συνάντηση με Βασιλιά-Γούναρη στη Σιέννα της Ιταλίας, όπου του λένε πως θα συνεχίσουν την Μικρασιατική Εκστρατεία, σε περίπτωση ήττας του Βενιζέλου στις εκλογές, τους απαντά πως επιμένει στην άποψη ότι δεν μπορεί να πετύχει. Έκτοτε απέχει από την πολιτική μέχρι την πτώση του μετώπου το ΄22. Μόνο τον Μάρτιο του ’21 του ζητά ο Γούναρης να επιστρέψει στο Επιτελείο για να φέρει εις πέρας την Εκστρατεία, αλλά ο Μεταξάς επιμένει στην άποψή του και το θέμα μένει εκεί (δεν επεκτείνομαι περαιτέρω, ο διάλογος υπάρχει και στο διαδίκτυο).

    Αν κάνω κάποιο λάθος, ας με διορθώσει ο κ. Τραυλός ή όποιος άλλος φίλος.

  40. Γιάννης Γ. says:

    @MyDawgIsDead

    «Πέραν αυτού του τεχνάσματος, θα μπορούσε να κάνει κάτι άλλο ο Βενιζέλος για να πάρει το επιθυμητό αποτέλεσμα?»

    Πως δεν έκανε? Γέμισαν τα εκλογικά κέντρα Μικρασιάτες πρόσφυγες που πολιτογραφήθηκαν Αθηναίοι και πήραν εκλογικά βιβλιάρια ειδικά για την περίσταση αφού μέσα σε πέντε χρόνια θα έπρεπε να ξαναγίνουν Σμυρνιοί για να ψηφίσουν στο δημοψήφισμα που προέβλεπε η συνθήκη των Σεβρών. Ασκήθηκε εκτεταμένη τρομοκρατία αφού είναι δεδομένο πως οι αντιβενιζελικοί προσέρχονταν στα εκλογικά τμήματα με την άγκυρα, το σήμα του βενιζελισμού, στο πέτο, και χρηματισμός. Χωρίς τέτοιες ενέργειες η διαφορά υπέρ του αντιβενιζελισμού θα ήταν πολύ μεγαλύτερη. Αυτό το φανερώνει και η προσέλευση στη δημοψήφισμα για την επάνοδο του βασιλιά 20 μόλις μέρες μετά που ήταν τεράστια (οι Φιλελεύθεροι απείχαν).

    Προειδοποιημένος έγκαιρα από έγκυρα στελέχη του ότι θα χάσει τις εκλογές, ο Βενιζέλος, αν πράγματι πίστευε πως θα έπαιρνε mandate για την Πόλη 6 μήνες μετά τη Συνθήκη, πολύ απλά δεν θα τις έκανε. Αλλά ήταν πολύ αμφίβολο αν θα ξανάβρισκε την ευκαιρία να κάνει εκλογές υπό τέτοιες ευνοϊκές συνθήκες που είχε δημιουργήσει η υπογραφή της συνθήκης και ήταν μεγάλο ρίσκο για τον ίδιο να την χάσει.

  41. Επιγραμματικά
    1) Η Ανταντ ήταν κατά του Παύλου και του Γεωργίου το 1920. Και μια επέμβαση στο καπάκι της επέμβασης του 1917? Ακόμα και ο Βενιζέλος δεν νομίζω να δέχονταν δις τόσο σοβαρή παραβίαση της κυριαρχίας του κράτους.

    2) Ο εκλογικός νομός ήταν αυτός που διάλεξε ο Βενιζέλος. Σαν πρωθυπουργός διάλεξε τον εκλογικό νομό που θεωρούσε ότι του εγγυόταν την νίκη. Θα ξαναπώ ότι ο Βενιζέλος έχασε εκλογές που έλεγχε. Έχασε γιατί τον μαύρισε ένα μελανό μέρος της Παλαιάς Ελλάδος. Για να μην της χάσει θα έπρεπε ή να τα βάλει με τους Αμυνίτες, για να επαναφέρει αποστράτους κ.τ.λ. ή να μην ήταν πρωθυπουργός την περίοδο 1917-1920.

    3) Ο φετιχισμός του Βενιζέλου είναι και αυτός ένα θέμα. Αν πραγματικά πιστεύετε ότι ο Βενιζέλος ήταν το κλειδί για μια τεράστια κλιμάκωση της Βρετανικής εμπλοκής, ενώ κάτι τέτοιο δεν αναφέρεται στα απομνημονεύματα των κατεξοχήν αρμοδίων βρετανικών αρχών (Κώρζον και Ουίλσον) ούτε στα προστασία βρετανικά αρχεία (περιλήψεις υπουργικών συμβουλίων) τότε θα ήθελα να δω τα τεκμήρια που υποστηρίζουν την άποψη σας. Δηλαδή ότι υπήρχε πλειοψηφικό ρεύμα μέσα στο Βρετανικό υπουργικό συμβούλιο για κλιμάκωση της Βρετανικής εμπλοκής πέρα από τον πρωθυπουργό. Εγώ στην ενασχόληση μου πέρα από τα όσα υποστήριζε ότι έχει ο Βενιζέλος δεν έχω δει σοβαρή Βρετανική σκέψη για κλιμάκωση εμπλοκής. Τα περί κοινών σχεδιασμών για εμένα αναφέρονται στην αντικατάσταση της 9ης Μεραρχίας και αποδέσμευσης της για δράση νοτίως της Νικομήδειας.
    Το πρόβλημα της ΣΜΑ δεν ήταν τα εργαλεία. Ήταν το δόγμα, και η χρήση τους. Δεν ξέρω ακριβώς τι έχεις στο μυαλό σου ότι θα παίρναμε από τους συμμάχους και τους ηττημένους που δεν πήραμε και που μαγικά θα μάθαινε στον ελληνικό στρατό να χρησιμοποιεί το πυροβολικό επιθετικά και με σύγχρονες μεθόδους, ή στο ελληνικό ιππικό να διεξάγει βαθιές επιδρομές και σωστή καταδίωξη.

    Να βλέπουμε λίγο τους χάρτες? Στην Ανατολική Μικρά Ασία υπήρχε ανθρώπινο δυναμικό για επιστράτευση, έτοιμες μονάδες (15ο Σώμα Στρατού από το 1919), αποθήκες υλικού και κέντρα ανεφοδιασμού (Ερζερουμ, Καρς) , πολλαπλά γεωγραφικά σημεία που ένας υποδεέστερος στρατός μπορεί να κρατήσει έναν μεγαλύτερο και ανώτερο, και έδαφος που μπορεί να ανταλλαχτεί για χρόνο. Ακριβώς γιατί να παραδοθεί ο Κεμαλ ? Απόβαση στον Πόντο? Η οποία θα κάνει τι? Τα Ποντιακά οροί τρέχουν δυτικά – ανατολικά, όχι βορειά – νοτιά. Είναι φυσικά εμπόδια για οποιαδήποτε κίνηση από την παράλια προς την ενδοχώρα.

    Σε ποια τεκμήρια εδράζετε την ιδέα ότι οι μπολσεβίκοι θα έπαυαν τη βοήθεια στον Καλά, ειδικά αν ελληνικός στρατός αποβιβαζόταν στον Πόντο, ακριβώς υπό της συνθήκες που θα τους είχε ακόμα μεγαλύτερη ανάγκη, και έτσι θα είχαν μεγαλύτερο έρεισμα? Θα ήθελα παραπομπές. Τα λεγόμενα του Κορδάτου θα τα πιστέψω όταν κάποιος πάει και κάνει έρευνα στα αρχεία της ΕΣΣΔ για να δούμε αν πραγματικά υπήρξε ποτέ αυτή η θρυλούμενη αποστολή στην Αθήνα.

    Για να κάνω έναν παραλληλισμό, μήπως βοηθήσει λίγο με της αποστάσεις. Αυτό που λέτε είναι ότι το ελληνικό ιππικό θα αλώνιζε χωρίς θέμα σε μια απόσταση ίση με την απόσταση Ελληνικών συνόρων – Βοϊβοντινας (Άγκυρα – Ερζερουμ) και συνάμα θα κάναμε και απόβαση στην Τριετή στην Αδριατική.

    Η μονή περίπτωση να παραδοθεί ο Καλά είναι αν οι μπολσεβίκοι έριχναν τέτοια πίεση προς αυτόν που να οδηγούσαν τον Καραμπεκιρ να απειλεί με ανταρσία (ποτέ δεν ένιωθε άνετος με τους Μπολσεβίκους), με την έννοια καλυτέρα Συνθήκη των Σεβρών πάρα Κόκκινη Τουρκία. Βέβαια σε τέτοιές συνθήκες ήταν πιο πιθανόν να πίεζαν οι Σύμμαχοι και την Ελλάδα για υποχωρήσεις, για να μην πέσει η Ανατολή στην ΕΣΣΔ.
    Περί Μεταξά, ήταν εκτός κυβέρνησης, αλλά παρέμενε φίλος του Κωνσταντίνου. Αλλά έχετε δίκιο, νομίζω ότι μπέρδεψα τον ρόλο του το 1922, με αυτό του Γούναρη το 1920.

  42. Ζήτω συγγνώμη για την άθλια ορθογραφία μου. Πραγματικά άθλια. Ούτε διδακτορικό την έφτιαξε, ούτε το ξύλο που έτρωγα σαν μαθητής στο δημόσιο. Καμιά δικαιολογία.

  43. MyDawgIsDead says:

    1. «Ο πολύπειρος βουλευτής Κ. Ζαβιτζιάνος είχε συμβουλεύσει τον Ελ. Βενιζέλο να δημιουργήσει μια ξεχωριστή περιφέρεια με την Αθήνα και τον Πειραιά, ώστε να αποφύγει τον κατακλυσμό από τη φιλοβασιλική πλειοψηφία στη μεγάλη περιφέρεια της Αττικοβοιωτίας. Ο πρωθυπουργός φαίνεται πως υπέκυψε στις πιέσεις τοπικών πολιτευτών της Βοιωτίας και δεν έσπασε την εκλογική περιφέρεια, με συνέπεια να μην εκλεγεί βουλευτής ούτε ο ίδιος.»
    Σε αυτό αναφερομουν κυρίως. Γιατί λοιπόν δεν έσπασε την περιφέρεια? Σε ποιες πιέσεις υπέκυψε ακριβώς?

    2. Μα αν είναι έτσι όπως τα λέτε τότε για ποιο λόγο η Αντάντ τοποθέτησε τον Αλέξανδρο στο θρόνο? Γιατί δεν κατέλυσε τελείως τη βασιλεία? Νομίζω ότι υπήρχε μίσος μόνο στο πρόσωπο του Κωνσταντίνου άντε και του Γεωργίου. Το θέμα είναι ότι και συνταγματικά ο (συνεργάσιμος) Παύλος έπρεπε να είναι ο διάδοχος. Γιατι δεν προχώρησε αυτό? Δε νομίζω ότι ο ελληνικός λαός ήθελε ντε και καλά τον Κωτσο.

    3. Μετά την κύκλωση στο Εσκι-Αφιον ο Κεμάλ με δε θα είχε τις απαραίτητες δυνάμεις ώστε να κάνει σοβαρή άμυνα στο Σαγγάριο και η Άγκυρα θα έπεφτε σχετικά εύκολα. Εκεί σταματά η σιδηροδρομική γραμμή, οπότε απλά οχύρωση στη γύρω περιοχή και ύστερα θα πηγαίναμε εμείς σε συμφωνία με τον Κεμάλ του στυλ «Σου δίνω ο,τι κατέκτησα και μου επικυρώνεις τη ζώνη Σμύρνης και αναγνωρίζεις τα Στενά, αλλιώς δε φεύγω και άντε μετά να κάνεις επίθεση στη ΣΜΑ που έχει οχυρωθεί μέχρι τα μπούνια στον Άλυ ποταμό.» Αν δεν έκανε συμφωνία, τότε το συμμαχικό Ναυτικο απλα θα παρειχε υποστήριξη για απόβαση στον Πόντο όπως έγινε και στη Σμύρνη. Εκεί λόγω Ποντίων και Αρμενίων εθελοντών η δύναμη θα γινόταν τεράστια και θα απειλούσε και τη Σεβάστεια.
    Σχετικά με το δόγμα, εννοούσα οτι Βρετανοί
    και Γάλλοι Στρατηγοί θα εδιναν τα φώτα τους στο ελληνικό επιτελείο. Αυτό είναι αρκετό. Δεν είπα ότι θα αναμιγνύονταν μονάδες των Συμμάχων στην εκστρατεία μας. Επίσης μίλησα για υλική υποστήριξη που μόνο ο Βενιζέλος θα μπορουσε να εξασφαλίσει. Κάποια επιπλέον βαριά πυροβόλα, αυτοκίνητα και άλογα θα ήταν τρομερή ενίσχυση για τη ΣΜΑ και μόνο έτσι θα μπορούσε να εκτελέσει κυκλωτικες κινήσεις στο Εσκι-Αφιον. Επίσης οι Γάλλοι θα συνέχιζαν την πίεση από τα Νότια και οι μπολσεβίκοι θα το σκέφτονταν πρώτου βοηθήσουν τον ηττημένο Κεμάλ, καθώς όλοι θέλουν να είναι με το νικητή.

  44. Τον Δεκέμβριο του 1920 το Αρμενικό κράτος έχει καταστραφεί από τον Καραμπεκιρ. Ενα Αρμενικό κράτος που ουδέποτε μπόρεσε να παρατάξει πάνω από 12.000 συντεταγμένους άνδρες. Δεν υπήρχε αρμενικός πληθυσμός στην Ανατολική Μικρά Ασία μετά την γενοκτονία.

    Και η κατάσταση των Ποντίων δεν ήταν καλύτερη. Οι απελάσεις είχαν αρχίσει νωρίτερα και μέχρι Μαρτίου 1921 είχαν σε μεγάλο βαθμό ξεφορτωθεί τον άρρενα πληθυσμό. Και για ακόμη μια φορά και οι Τουρκικές και Ποντιακές αιτιάσεις για μεγάλο αντάρτικο δεν ανταποκρίνονται στην αλήθεια. Αν διαβάσεις τα δημοσιευμένα τηλεγραφήματα του Τουρκικού επιτελείου συν το κεφάλαιο στο βιβλίο της Τουρκικής ΔΙΣ για το εσωτερικό μέτωπο, γρήγορα βλέπεις ότι παρά τις φιλότιμες προσπάθειες τους να παρουσιάσουν τους Πόντιους σαν απειλή, οι πλείστες αναφορές είναι για συνωμοσίες παρά για μάχες. Το Ποντιακό αντάρτικο ουδέποτε έπιασε πάνω από 5.000 άνδρες την ίδια ώρα, και ουδέποτε μπόρεσαν να συντονιστούν. Η παρουσία ελληνικού στρατού το 1921 θα έσωζε ζωές, αλλά δεν θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί τους Πόντιους.

    Για τους Σοβιετικούς δεν έχεις λοιπόν κάποιο τεκμήριο πάρα μια αόριστη αρχή? Ωραία στην αόριστη αρχή σου θα απαντήσω με μια εξίσου αόριστη αρχή. Τα κράτη πάνε με τα συμφέροντα τους. Το 1921 οι Σοβιετικοί έβλεπαν σαν συμφέρον τους την μη ύπαρξη στρατευμάτων ελεγχόμενων από την Αντάντ ή συμμάχους της Αντάντ στα σύνορα τους , και κατά δεύτερον η απορρόφηση των Καυκασίων δημοκρατιών. Ένας ελληνικός στρατός που θα αναπτέρωνε ελπίδες σε Αρμένιους αντάρτες και θα πήγαινε στον Πόντο με συμμαχική εντολή παραβιάζει κατάφωρα τα συμφέροντα αυτά. Ο Κεμάλ, ή πιο σωστα το αντι-αντατικο κινημα, ήταν χρήσιμο και για αυτό δεν θα το άφηναν ποτέ να ατονήσει.

    Ελληνικός στρατός στον Πόντο σημαίνει ότι και ελληνικός στρατός στην Ουκρανία. Άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση Κόκκινου Στρατού με ΕΣ.

    Με βάση το αρχειακό υλικό, δεν υπάρχει περίπτωση το βρετανικό υπουργικό συμβούλιο να συναινέσει σε αποστολή στρατού που θα έφερνε τον Κόκκινο στρατό ενεργά στην Ανατολία.

    Όσο για τους Γάλλους. Οι Γάλλοι τα παράτησαν όταν οι ίδιοι κέρδιζαν. Ο Ντε Πλασσευ λίγο πολύ είχε επιβληθεί στην περιοχή Αδάνων και είχε διαλύσει τις λιγοστές συντεταγμένες δυνάμεις των εθνικιστών. Δεν μπορούσε να περάσει τα βουνά, αλλά δεν υπήρχε λόγος. Αυτό δεν εμπόδισε την απόφαση να τα φτιάξουν, διότι προτιμούσαν τον Κεμάλ από ότι μια ισχυρή Ελλάδα σε πελατειακή σχέση με Μεγ. Βρετανία.

    Οπότε πως ακριβώς ένας νικημένος Κεμάλ, ασφαλής στο φυσικό οχυρό της Ανατολικής Μικράς Ασίας καθίσταται άχρηστος για σημαντικές δυνάμεις?

  45. MyDawgIsDead says:

    Ευχαριστώ πολύ για τις διευκρινίσεις!
    1. Οπότε ουσιαστικά λέτε ότι ακόμα και με οχύρωση καταμηκος του ποταμού Άλυ ο Κεμάλ δε θα έκανε ποτέ συμφωνία? Το μόνο που θέλαμε έτσι και αλλιώς ήταν αναγνώριση της ζώνης Σμύρνης, της ζώνης των Στενών και ανταλλαγή πληθυσμών. Έχοντας χάσει σε δύο μάχες μεγάλο μέρος του στρατού του, σίγουρα θα ακουγόταν πολύ δελεαστικο το να πάρει πίσω όλη την περιοχή που είχε χάσει (μέχρι τη γραμμή Μαιανδρος-Ουσακ-Προυσα-Νικομηδεια), χωρίς να χρειαστεί να ρίξει ούτε σφαίρα. Το να έκανε αναδιοργάνωση στη Σεβάστεια συγκεντρώνοντας 2 ΣΣ για να κάνει αντεπίθεση σε μια άριστα οχυρωμένη περιοχή, ενώ θα ήταν αντιμέτωπος με λιποταξίες και εξεγέρσεις δε μου ακούγεται πολύ λογικό.
    2. Κάποιο σχόλιο για το τις εκλογικές περιφέρειες και το βασιλιά?

  46. MyDawgIsDead says:

    Ξέχασα να αναφέρω ότι ο Κεμάλ θα ρίσκαρε εκ νέου κύκλωση αν έκανε μια σοβαρή αντεπίθεση με προϋποθέσεις νίκης στον Άλυ.
    Επίσης, με ποια λογική η Αγγλία θα άφηνε τη Γαλλία να υποστηρίξει τον Κεμάλ ενώ έβλεπε ότι ο ΕΣ είναι νικηφόρος? Δύο μέτρα και δύο σταθμά? Μ’αλλα λόγια, αν η Γαλλία έκανε συμφωνία με τον ηττημένο Κεμάλ, η Αγγλία θα έκανε συμφωνία με εμάς.

    Επίσης, εκτός του εξοπλισμού και των δανείων που μόνο ο Βενιζέλος θα μπορούσε να εξασφαλίσει (ώστε να πετύχει η εκστρατεία), θα μπορούσαμε να στραφούμε και προς τις ΗΠΑ για περαιτέρω βοήθεια.

  47. Η Αλμυρά Λίμνη χωρίζει στα δυο τον τομέα, και στις δυο περιπτώσεις κινήσεις προς Ανατολίας γίνονται μέσα από δύσκολο έδαφος, ενώ προς τη δύση το έδαφος γίνεται πεδινό. Οποιεσδήποτε ελληνικές δυνάμεις θέλουν να κινηθούν προς νότο ή βορρά θα πρέπει να περάσουν την Αλμυρά Έρημο. Δημιουργείς συνθήκες για Ταννενμπεργκ του Ελληνικού στρατού (για αυτό ο Δουσμάνης και ο Στρατηγός, αλλά και Γουβελης, τράβαγαν τη γραμμή κατοχής πίσω στην γραμμή του Προύσακ).

    Η Γαλλία και η Αγγλία είχαν αντιτιθέμενα συμφέροντα στην περιοχή, και η Αγγλία δεν ήταν ποτέ πρόθυμη να τραβήξει το σχοινί διότι χρειάζονταν την Γαλλία σε άλλα πολιτικά θέατρα. Οπότε με την ίδια λογική που την άφησε να κάνει το δικό της το 1919-1920. Το υπουργικό συμβούλιο νοιαζόταν μόνο για δυο πράγματα: έλεγχο τον Στενών, και να ασφαλίσει τους τερματικούς σταθμούς τον σιδηροδρόμων στην Μεσοποταμία. Το αν και τι ρόλο θα παίξει η Ελλάδα σε όλο αυτό ήταν αντικείμενο σφοδρών συγκρούσεων. Οπότε δεν έχουν κανέναν λόγο να τα σπάσουν με την Γαλλία για χάρη της Ελλάδος.

    Ό,τι ήταν να πω για περιφέρειες και βασιλιά το είπα.

    Περί Αμερικής: Αγαπητέ Ο Σκύλος μου Πέθανε, δεν πρέπει να μπερδεύετε το ιδεατό και το τι θέλουμε, με το τι ήταν δυνατόν. Πώς ο Βενιζέλος του 1920 θα μπορούσε να πετύχει αυτό που δεν πέτυχε ο Βενιζέλος του 1919, ο οποίος είχε καλές σχέσεις με δυο πρωθυπουργός και έναν πρόεδρο? Οι Αμερικανοί δεν είχαν όρεξη για εμπλοκή, τα τοπικά τους συμφέρονταν εναντιώνονταν στην Ελληνική εξάπλωση, και ο Υψηλός Απεσταλμένος Ναύαρχος Μπρίστολ ήταν σφοδρά ανθέλληνας. Ο Βενιζέλος δεν είναι μαγικό κουμπί που αλλάζει βαθιές πεποιθήσεις.

    Νομίζω ότι γενικά υπάρχει μια παρανόηση στην όλη συζήτηση. Ο Μικρασιάτικος Πόλεμος δεν ήταν ποτέ θέμα στρατιωτικής νίκης. Ο Ελληνικός Στράτος είχε πάντα την ικανότητα και τη δυνατότητα να κατανικήσει συνταγμένο Τουρκικό στρατό (και το τανάπαλι). Σε αυτό συμφωνώ απόλυτα με τους συντάκτες του Ιστολογίου, και με τον Βενιζέλο, και τον Σαρρήγιανη κτλ. Μπορούσε ο ΕΣ να κερδίσει στρατιωτικές νίκες και να καταστρέψει συνταραγμένες δυνάμεις , και το πέτυχε σχεδόν τον Ιούλιο 1921, με αρχιστράτηγο έναν άνθρωπο που η ανώτερη προηγούμενη διοίκηση του ήταν μια ομάδα μεραρχιών στην Β. Ήπειρο. Δεν τίθεται θέμα ότι στο γενικό επίπεδο μπορούσαμε στρατιωτικώς να νικήσουμε.

    Αλλά η απλή αλήθεια είναι ότι αυτό δεν ήταν το θέμα. Ούτε ο Μεταξάς είπε ποτέ ότι ο Ελληνικός στρατός δεν μπορούσε να κερδίσει μάχες. Έλεγε ότι δεν μπορούσε να κερδίσει τον πόλεμο. Το θέμα ήταν θέμα κατοχής. Αυτό που αναιρούσε τις στρατιωτικές νίκες ήταν ότι είχες να κάνεις με μια αχανή χωρά, σε μέγεθος σχεδόν ίση με τα Βαλκάνια, με πλειοψηφικό πληθυσμό εχθρικά διακείμενο (μεγέθους Ελλάδα + Βουλγαρία 1914), όπου το πιο δυναμικό και μαζικό πολιτικό ρεύμα ήταν βαθιά αντι-αντατικο.

    Το αντι-αντατικο ανταρτικό προϋπήρχε του Κεμαλ, και της άφιξης του Ελληνικού Στρατού. Η άφιξη στην Σμύρνη απλά οδήγησε σε εξάπλωση του ανταρτικού στη δυτική Μικρά Ασία και στο ξύπνημα των κομιτατζήδων στην Πόλη, ότι αν δεν κινηθούν θα τους αφήσει η ιστορία πίσω. Ο Κεμαλ δεν δημιούργησε το αντι-αντατικο κίνημα, ιδιοποιήθηκε υπάρχοντα δίκτυα. Τους έδωσε κεντρική διεύθυνση και πίεσε στη μετάβαση από ανταρτικό προς τακτικό πόλεμο. Αλλά ουδέποτε εξαφάνισε το ανταρτικό. Στην Ανατολική Μικρά Ασία, στην Νοτιά Μικρά Ασία, ανταρτικό πολεμούσε. Στην Γιάλοβα οι τοπικές δυνάμεις ήταν εκτός του ελέγχου της Αγκύρας κατά τον Μεσούτ Ουγιαρ. Γιατί να παραδοθούν όλοι αυτοί επειδή έφαγε τα μούτρα του ο υπερφίαλος Κεμαλ? Γιατί να παραδοθεί ο δις-νικηφόρος Καραμπεκιρ? Ο Νουρεντιν Σακαλλι? Μέχρι το 1927 ο Κεμάλ έπαιζε με εσωτερική αντιπολίτευση (Τραπεζούντα) η οποία είχε τους ιδίους στόχους, απλά διαφωνούσε στα μέσα. Μια ήττα του Κεμάλ το πιο πιθανό θα οδηγούσε σε αλλαγή του συστήματος εξουσίας στο αντι-αντατικο στρατόπεδο, προς ένα σύστημα-κονκλάβιο αντί κεντρικής ιεραρχίας, παρά σε κατέρρευση και παράδοση. Αναμφίβολα θα δυσκόλευε ο αντι-αντατικος αγώνας, διότι οι άλλοι πλην Κεμαλ δεν είχαν δείξει ικανότητα να ισορροπούν μεταξύ Μπολσεβίκων και Ανταντ . Αλλά η ήττα του τακτικού στρατού δεν παίζει κανένα ρόλο για την θέληση τον τοπικών οργανώσεων να πολεμήσουν. Οι λιποτάκτες σου απλά από στρατιώτες θα γίνονταν αντάρτες όπως στο παρελθόν. Αυτό εννοώ ότι πρέπει κυριολεκτικά να πιάσεις αιχμάλωτους 80.000-100.000 Τούρκους στις μάχες που θα κερδίσεις. Και πάλι το ανθρώπινο δυναμικό για ανταρτικό είναι μεγάλο. Οπότε ήττα του στρατού απλά σημαίνει επιστροφή στο ανταρτικό, αν δεν λύσεις το βασικό πρόβλημα του Μικρασιατικού Πολέμου, που όπως είπα είναι το θέμα κατοχής. Ποιος θα ασκήσει ενεργό κατοχή σε μια περιοχή στο μέγεθος της μισής Γιουγκοσλαβίας? Ο Βενιζέλος (πήγε από οι άλλες Μεγάλες Δυνάμεις, σε οι Αρμένιοι, σε οι Σουλτανικοί χωροφυλακή, και δεν ξέρω τι άλλο) ουδέποτε έδωσε απάντηση σε αυτό, και τολμώ να πω ουδείς μπορεί να το κάνει.
    Όσο για τις εσωτερικές εξεγέρσεις: Πέρα από αυτές που προέρχονταν μέσα από το αντι-αντατικο κίνημα (Δεμερτζή Εφέ, Κιρκασίος Ετέμ) οι περισσότερες χαρακτηρίζονταν από πενιχρούς αριθμούς ρακένδυτων κακομοίρηδων που διαλύονταν από την εμφάνιση 200-300 συνταγμένων ιππέων ή πεζών με 3-4 πολυβόλα και 1-2 πυροβόλα (δες εδώ https://www.tsk.tr/Content/pdf/yayinlar/Turk_Istiklal_Harbi_Serisi/4_turk_istiklal_harbi_ic_ayaklanmalar.pdf ). Καθόλη τη διάρκεια του πολέμου, ο Κεμάλ είχε στη διάθεση αρκετές δυνάμεις για να καταστείλει εξεγερμένους. Ακόμα και στον Σαγγάριο, δυο μεραρχίες έμειναν με τον Καραμπεκίρ, όπως και αρκετές τοπικές δυνάμεις, όλες κλάσεις ανώτερες από πιθανούς εσωτερικούς αντίπαλους. Πιθανόν ο Σουλτάνος και οι Άγγλοι να κάνανε μια νέα προσπάθεια με Ντάμα Φεριτ Πασα, αλλά η απλή αλήθεια είναι ότι όσο ο Βενιζέλος ήταν προσηλωμένος στο να διώξει τον Σουλτάνο από την Πόλη, δεν υπάρχει περίπτωση να βοηθούσε στην δημιουργία αξιόμαχου Σουλτανικού στρατού.

    Οπότε γιατί να παραδοθούν? Ο Ελληνικός στρατός δεν μπορεί να χτυπήσει το πυρήνα της Ανατολικής Μικράς Ασίας. Δεν μπορεί να ασκήσει αποτελεσματική κατοχή στο σύνολο της επικράτειας. Οι Ιταλοί και Σοβιετικοί δεν έχουν λόγο να δουν γιγάντωση της Ελλάδος, οπότε θα έχει ακόμα εξωτερικούς υποστηρικτές. Το ανταρτικό θα συνεχίσει. Ο χρόνος είναι με το μέρος του όσο ο Βενιζέλος είναι προσηλωμένος στην έξωση του Σουλτάνου. Το 1922-23 είναι αναπόφευκτη μια κυβερνητική κρίση στην Βρετανία λόγω του Ιρλανδικού. Ο Λουδ Τζωρτζ ηγείται κυβέρνησης συνασπισμού, και είναι ο μειοψηφικός εταίρος. Οι συντηρητικοί είναι φιλότουρκοι. Ο στρατός του Καραμπεκιρ αρκεί για να καταπνίξει οποιασδήποτε εξεγέρσεις. Η Ελλάδα θα αρχίσει να καταπονείται, εκτός και αν προχωρήσει σε φορολόγηση και εικονική εκμετάλλευση της Ζώνης Στρατιωτικής κατοχής, που φυσικά θα φουντώσει το ανταρτικό. Οπότε γιατί να παραδοθούν?

    Υπόψη, το παραπάνω σενάριο παραμένει ελπιδοφόρο για τα ελληνικά θέματα. Απλά εξηγώ γιατί, κατά την γνώμη μου, μια στρατιωτική νίκη κατά του Κεμαλ, η οποιουδήποτε Κεμαλ, δεν σημαίνει πολεμική νίκη. Εκτός και αν μαγικά βρεθούν οι 23 μεραρχίες του Φως για αποτελεσματική κατοχή. Έχεις υπόψη σου πηγή για άλλες δώδεκα μεραρχίες? Αν όχι, τότε δεν λύνεις το βασικό θέμα, οπότε δεν κερδίζεις τον πόλεμο.

    Έξοδος από αυτό το τέλμα υπηρέτει μόνο αν 1) Οι Σοβιετικοί αποφασίσουν να δημιουργήσουν την Λαϊκή Δημοκρατία της Ανατολίας, κάτι που 100% θα οδηγούσε σε ρήξη με τον Καραμπεκίρ και πιθανή απόφαση συνθηκολόγησης για να αποφευχθεί Σοβιετική κατάληψη ή 2) Μια διαφορετική Συνθήκη που θα έδινε στον Σουλτάνο «δόντια» για να βγάλει αυτός το φίδι από την τρυπά.

    Επαναλαμβάνω. Το θέμα ουδέποτε ήταν η στρατιωτική νίκη. Το θέμα ήταν , θέμα αποτελεσματικής κατοχής.

    Τέλος το όλο αυτό σενάριο βασίζεται σε μια συντριπτική εκλογική νίκη του Βενιζέλου. Αλλά η εναλλακτική ιστορία είναι χρήσιμη μόνο όταν προσεκτικά αλλάζει μόνο λίγα δεδομένα, και σε μικρό βαθμό. Σε ρεαλιστικό πλαίσιο, μια νίκη του Βενιζέλου θα ήταν σχετικά ισχνή. Ο Γούναρης θα μίλαγε για βία και νοθεία. Αρκεί μια τέτοια νίκη για να του δώσει την δύναμη να τα βάλει με τους αμυνίτες? Να ρισκάρει ολική επιστράτευση, και κινήματα αλά 1918?

    Αμείλικτα ερωτήματα.

  48. Κρίτων says:

    Λίγο πριν την εκτόξευση της μεγάλης επίθεσης (13/8/22) δεν φαίνεται να ήταν χαμηλό το ηθικό των στρατευσίμων, αν πιστέψουμε τον Νίκο Βασιλικό (και δεν νομίζω πως έχουμε λόγο περί του αντιθέτου):
    «Οι φαντάροι γελούν με διάφορα καλαμπούρια των ευθυμωτέρων. Όλοι είμεθα αισιόδοξοι και αναμένομεν ψυχραίμως και με αυτοπεποίθησιν την εχθρικήν επίθεσιν, πιστεύοντες ακραδάντως ότι θα την αποκρούσωμεν νικηφόρως δίδοντες ένα γερό μάθημα στον Κεμάλ.»

  49. MyDawgIsDead says:

    – Δεν είναι θέμα κατοχής. Εδώ είναι το λάθος που κάνουν πολλοι. Αρκεί να γινόταν αποκλεισμός στον Πόντο, ώστε να κοβόταν ο εφοδιασμός του Κεμάλ. Έτσι έπεσε και η Γερμανία άλλωστε. Οι Σύμμαχοι δεν ήταν αντίθετοι σε κάτι τέτοιο. Αυτό δε θα άρεσε στους μπολσεβίκους ομως. Εδώ λοιπόν θα έπρεπε να γίνει μια μυστική συμφωνία μαζί τους, του στυλ «Φροντιστε να πείσετε τον Κεμάλ να συνθηκολογήσει μαζί μας και θα έχετε πρόσβαση στη Μεσόγειο με ελληνικές σημαίες ευκαιρίας». Ο αποκλεισμός σε συνδυασμό με την κατοχή μέχρι τον Άλυ και την πίεση των μπολσεβίκων, θα ανάγκαζε τον Κεμάλ να δεχθεί τους (ιδιαίτερα ευνοϊκούς γι’αυτόν) όρους μας.

    – Θα μπορούσε να γίνει συμφωνία με τους Γάλλους. Ο Βενιζέλος έπρεπε να υποσχεθεί πρώτος αυτό που υποσχέθηκε ο Κεμάλ. Ότι οι γερμανικές επιχειρήσεις στην Τουρκία θα περνούσαν σε γαλλικό έλεγχο, όπως και συνεργασία στο σιδηροδρομικό δίκτυο.

    Κάποιες μικρές ερωτήσεις:
    1. Ο ελληνικός λαός έβλεπε τον Κωνσταντίνο ως «Παλαιολόγο» ή ως ένα Δανό «Ντουβάρ Πασά»?

    2. Τι εννοείτε με τον αν ο Βενιζέλος θα μπορούσε να ελέγξει τους Αμυνιτες και να καλέσει γενική επιστράτευση? Δε νομίζω ότι είχαν συγκρουόμενα συμφέροντα.

    3. Τι συμφέροντα είχαν οι ΗΠΑ στην περιοχή και γιατί είχαν ανθελληνική στάση? Business θα κάναμε (δανεισμό) και ίσως μια μικρή πολιτική στήριξη, δε βλέπω κάποιο πρόβλημα.

  50. Από το 1920 και μετά ο εφοδιασμός του Κεμαλ μπορούσε να γίνεται και μέσω του σιδηροδρόμου Καρς – Τιφλίδας. Οπότε ο Πόντος δεν έκλεινε κάτι. Στο κάτω-κάτω, το Ινεμπολού/Ινέπολις ήταν πιο σημαντικό από τα λιμάνια του Πόντου, αλλά μόνο όσο ήταν σημαντική η Άγκυρα. Χωρίς την Άγκυρα, τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας γίνονται χαμηλότερης σημασίας.
    Οι Σύμμαχοι δεν ήταν αντίθετοι σε κάτι τέτοιο. Οι Ιταλο-γάλλοι ήταν ενάντια σε αποκλεισμό. Για αυτό ουδέποτε μπόρεσε το Ελληνικό ναυτικό να διεξαγάγει αποτελεσματικό αποκλεισμό στη Μαύρη Θάλασσα ή στην Μεσόγειο.
    Ο αποκλεισμός σε συνδυασμό με την κατοχή μέχρι τον Άλυ και την πίεση των μπολσεβίκων, θα ανάγκαζε τον Κεμάλ να δεχθεί τους (ιδιαίτερα ευνοϊκούς γι’αυτόν) όρους μας. Ο Κεμάλ και όλο το αντι-αντατικό κίνημα εδράζονταν στην πλήρη απόρριψη εδαφικών απωλειών υπέρ Ελλάδος και Αρμένιας. Τα εδάφη που θα δίναμε, θα τα έσπερνε και ο Σουλτάνος. Συνθήκη Ειρήνης που δίνει ότι θα έσπερνε ο Σουλτάνος με την Συνθήκη των Σεβρών δεν ήταν αποδεκτή στους εθνικιστές.

    Μυστική συμφωνία μαζί τους, του στυλ «Φροντίστε να πείσετε τον Κεμάλ να συνθηκολογήσει μαζί μας και θα έχετε πρόσβαση στη Μεσόγειο με ελληνικές σημαίες ευκαιρίας». – Τέτοιες συμφωνίες δεν παραμένουν μυστικές, και οι Γάλλοι και Βρετανοί θα άφριζαν. Δεν είναι απίθανο η Γαλλία να άρχιζε επιτάξεις ελληνικών πλοίων στη λογική ότι κουβαλώντας μπολσεβίκικα φορτία, γίνονταν δοκιμή στόχοι για της Γαλλικές οικονομικές απαιτήσεις έναντι ΡΣΦΡ. Νομίζω ότι δεν γίνεται κατανοητό ποσό αντικομουνιστές ήταν οι Γάλλοι το 1919-1923.

    Θα μπορούσε να γίνει συμφωνία με τους Γάλλους. Ο Βενιζέλος έπρεπε να υποσχεθεί πρώτος αυτό που υποσχέθηκε ο Κεμάλ. Ότι οι γερμανικές επιχειρήσεις στην Τουρκία θα περνούσαν σε γαλλικό έλεγχο, όπως και συνεργασία στο σιδηροδρομικό δίκτυο.-Δεν ήταν αυτή η συμφωνία. Οι Γάλλοι θέλανε τις διομολογήσεις. Αυτό τους έδωσε ο Κεμάλ το 1921 και αυτό αρνούνταν να δώσει ο Βενιζέλος. Διαβάστε το The Allied Opponent: France versus Greece in Asia Minor, της Σολομωνιδου, για τους λόγους της Γαλλικής αντιπαλότητας.

    1. Ναι, ένα μεγάλο μερίδιο του λάου έβλεπε τον ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ σαν μεσαία. Διαβάστε το 1915 του Μαυρογορδάτου.

    2.Οχι δεν είχαν ταυτόσημα συμφέροντα. Οι αμυνίτες νοιάζονταν και για την επετηρίδα. Οπότε υπήρχαν όροι στο τι θα δέχονταν για εθνική συμφιλίωση. Τα αναφέρει εμμέσως ο Βενιζέλος στους λόγους του στη Βουλή του 1920.

    3. Διαβάστε τα διάφορα άρθρα και βιβλία επί του θέματος. Μια καλη αρχή ειναι το America’s Black Sea Fleet: The US Navy amidst war and revolution, 1919–1923, του Evan Mawdsley και το Cleveland H. Dodge, Woodrow Wilson, and the Near East του Joseph L. Grabill

    Μπορώ να ρωτήσω τις πήγες πάνω στις οποίες εδράζετε τις υποθέσεις σας?

    Κριτών, μια πηγή δεν αρκεί. Δεν λέω ότι λέει ψέματα. Αλλά είναι μια μόνο πηγή. Υπάρχει ένα ενδιαφέρον άρθρο στα γαλλικά, που αναρωτιέμαι αν έχει υλικό επ’ αυτού του θέματος. Panagiotis Grigoriou, L’Expédition de l’Armée Grecque en Asie Mineure (1919-1922) vue À Travers les Lettres des Soldats: Une «Culture de Guerre» Héritée de la Grande Guerre (1914-1918)?1

  51. MyDawgIsDead says:

    1. Σχετικα με τους Γαλλους:
    α) «Νομίζω ότι δεν γίνεται κατανοητό ποσό αντικομουνιστές ήταν οι Γάλλοι το 1919-1923.»
    Τοτε γιατι δεν το χρησιμοποιησαμε υπερ μας αυτο? Πχ «Οι κομμουνιστες κανουν συμφωνιες με τον Κεμαλ, πρεπει να μας βοηθησετε, σας εχει προδωσει και θελει να κανει την Τουρκια κοκκινη». Ολη η Δυση ηταν αντι-κομμουνιστικη, οχι μονο η Γαλλια, οποτε θα ηταν ενα πολυ καλο επιχειρημα.
    β) Ποιες διομολογησεις? Οι Γαλλοι ειχαν μονο οικονομικα συμφεροντα στη ΜΑ. Γιατι λοιπον δεν καναμε εμεις συμφωνια μαζι τους πριν τον Κεμαλ? Και τελος παντων, σε τι τους οφελουσε η «συνοχη» της Τουρκιας και ηταν τοσο εχθρικοι στον ελληνικο ελεγχο της ευρυτερης περιοχης της Σμυρνης (αλλωστε εκει και στην Πολη βρισκονταν τα περισσοτερα κεφαλαια των Γαλλων)? Δεν μπορουσαν να καταλαβουν οτι ο Κεμαλ τους χρησιμοποιει προκειμενου να κερδισει τον πολεμο? Μετα τους πεταξε σα στυμμενη λεμονοκουπα και το καταλαβαν βεβαια.

    2. Σχετικα με τις ΗΠΑ:
    Ηθελαν να δημιουργησουν κρατη οπως η Αρμενια, αλλα ηταν αντιθετοι με τη δημιουργια ενος ελληνικου κρατους στη ΜΑ? Για ποιο λογο? Καταλαβαινω οτι ειχαν τα δικα τους συμφεροντα (mining, oil etc), αλλα οπως και με τους Γαλλους, τι ακριβως τους εμποδιζε και δεν ηθελαν με τιποτα ελληνικη παρουσια στη ΜΑ?

    Υ/Γ: «Μπορώ να ρωτήσω τις πήγες πάνω στις οποίες εδράζετε τις υποθέσεις σας?»
    Κοινη λογικη και ημιμαθεια 🙂

  52. Καλημέρα «Ο Σκύλος μου Πέθανε».

    Τον αντικομμουνισμό τον χρησιμοποίησε και ο Βενιζέλος και ο Γούναρης κατά Κεμάλ. Απέτυχαν και οι δυο διότι ο Κεμάλ ήταν ικανός να παίζει σε διπλό ταμπλό. Και δεν ήταν το ίδιο αντικομμουνιστές όλοι. Στην Ουγγαρία π.χ. οι Βρετανοί ήταν πιο διαλλακτικοί προς τον Μπελά Κουν σε σχέση με τους Γάλλους. Στον Καύκασο οι Γάλλοι ήταν αντίθετοι προς οποιαδήποτε βοήθεια προς τους Μενσεβίκους της Γεωργίας σε σχέση με τους Βρετανούς. Ο Λόυντ Τζωρτζ δέχονταν συνέχεις επιθέσεις από τους Συντηρητικούς μέσα στην κυβέρνηση του για την ανοχή του προς τους Μπολσεβίκους.

    Επειδή λοιπόν ο συνδυασμός κοινή λογική και ημιμαθία οδηγεί σε απλοποιήσεις σε έναν κόσμο περιορισμένου ορθολογισμού, άμα διαβάσεις την βιβλιογραφία θα δεις ότι ναι, οι διομολογήσεις ήταν αυτό ακριβώς που έκαιγε πάνω από όλα τους Γάλλους και θεωρούσαν και του Έλληνες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και το Ελληνικό κράτος, θανάσιμους οικονομικούς εχθρούς. Τα οικονομικά τους συμφέροντα θεωρούσαν ότι μπορούσαν να επιβιώσουν μόνο σε ένα πλαίσιο διομολογήσεων. Θεωρούσαν τον Κεμάλ το πιο αδύνατο κρίκο την περίοδο 1920-1922 και για αυτό έκαναν συμφωνίες με αυτόν και όχι με τον πιο δυνατό κρίκο, που θα επέβαλλε νομική ισότητα και όχι προνομία. Το ότι δεν τους βγήκε το 1923-1924 δεν έχει καμία σημασία. Όταν κάνανε τις συμφωνίες είχαν κάθε λόγο να πιστεύουν ότι οπουδήποτε τελική νίκη θα ήταν αποτέλεσμα διαπραγματεύσεων μεταξύ λίγο πολύ ισοδυνάμων εχθρών, πάρα αποφασιστική του ενός ή του άλλου. Μπορεί εσύ με το πλεονέκτημα της γνώσης της μετέπειτα ιστορίας να λες, έπρεπε να το ξέρουν, αλλά το 1920-1921 με αυτά που όλοι γνώριζαν (ο Κεμάλ δεν μπορεί να κερδίσει επιθετικές επιχειρήσεις, το ανταρτικό δεν μπορεί να νικηθεί) η συμφωνία της Αγκύρας ήταν απόλυτα συμβατή υπό συνθήκες περιορισμένου ορθολογισμού (bounded rationality).

    Στο θέμα τον ΗΠΑ. Ο Ουίλσον ήθελε Αρμενικό κράτος. Ο Ουίλσον μετά το 1920 είναι άνευ σημασίας, και οι Ρεπουμπλικάνοι ήταν αντίθετοι σε κάθε εμπλοκή. Εκτός αυτού υπήρχε σοβαρή αντι- Βρετανική σκέψη ανάμεσα στους Στρατιωτικούς και το Υπουργείο Εξωτερικών που έβλεπε την επέκταση της Ελλάδος σαν επέκταση της Αγγλίας.

    Εδώ εγώ θα πρέπει να αποχωρήσω της συζήτησης διότι είναι χρονοβόρα, και νομίζω ότι πρόσφερα ότι θα μπορούσα να προσφέρω.

  53. Κ/Δ ΚΒ says:

    @Κρίτων
    To βιβλίο του Βασιλικού δεν το ‘χω μελετήσει αλλά του ‘χω ρίξει μια ματιά. Είναι ξεκάθαρο ότι ο υιός του που εξέδωσε το βιβλίο, έχει παρέμβει και έχει εμβόλιμα εισάγει ύλη δικής του επινόησης και οπτικής, οπότε στο βιβλίο δεν έχουμε την πιστή παρουσίαση του ημερολογίου. Δεν γνωρίζω αν η συγκεκριμένη περικοπή για το τι σκέπτονται και τι λένε οι στρατιώτες του Ι/35 ΤΠ, είναι πιστή μεταφορά ή παρέμβαση του επιμελητή. Ο Λοχαγός Μπουλαλάς της γειτονικής Ι ΜΠ που επισκέφθηκε τα 4ο και 49ο ΣΠ τις παραμονές της επίθεσης, αναφέρει ξεκάθαρα ότι η νοοτροπία του 4ου ΣΠ ήταν ότι θα κατέβαλλαν προσπάθεια για άμυνα, όμως στο 49ο ΣΠ η νοοτροπία ήταν «πάμε να φύγουμε τι κάνουμε εδώ». Πάντως είναι γεγονός αναμφισβήτητο ότι το ηθικό δεν ήταν σε καλό επίπεδο και άλλωστε αυτό περιγράφεται σε όλες τις εκθέσεις, αναφορές και εκτιμήσεις των μεράρχων και σωματαρχών αλλά και του Χατζηανέστη, το καλοκαίρι του 1922.

  54. Ανώνυμος says:

    Έχει αναφερθεί στο ιστολόγιο ο λόγος που οι Σύμμαχοι δεν μας άφησαν την Ανατολική Θράκη ( ή κομμάτι της ) ή έστω την Ίμβρο και την Τένεδο ; Θα με ενδιέφεραν οι απόψεις των συντελεστών και των σχολιαστών ( Βελισαρίου , Αρματιστή, Κλεάνθη , Κ/Δ ΚΒ , Κωνσταντίνου Τραυλού , Γιάννη Γ. κ.λπ. )

  55. MyDawgIsDead says:

    1. Γιατί λοιπόν ο Βενιζέλος δεν έκανε υποχωρήσεις στο θέμα των διομολογησεων? Από τη μια η Ελλάδα δεν μπορεί να κάνει ο,τι θέλει και από την άλλη εχει ελεύθερη βούληση σε τόσο κρίσιμα ζητήματα? Έστω και έτσι όμως, εφόσον ειμασταν με σχέδιο των Συμμάχων στη Σμύρνη, δεν έπρεπε απλά να πάμε με τα νερά τους? Έτσι και αλλιώς στην κοινωνία της Σμύρνης η άρχουσα τάξη ήταν οι Ευρωπαίοι τραπεζίτες. Μετά έρχονταν οι Έλληνες, οπότε η τοπική κοινωνία δε θα είχε πρόβλημα. Αυτή η άρνηση του Βενιζέλου λογικά πηγάζει από το οτι ήθελε να δημιουργήσει ισοπολιτεια. Πώς είναι δυνατόν να υποστηρίζει μια τέτοια θέση, ενώ ουσιαστικά κυβερνούσε με ένα ημιδικτατορικο καθεστώς? Μέγα λάθος! Ίσως το σημαντικότερο. Πέτα στα σκουπίδια την εύνοια των Γάλλων και τα δάνεια τους που τόσο πολύ χρειαζόταν η ελληνική οικονομία.

    2. Ναι, οι Αμυνιτες νοιάζονταν για την επετηρίδα. Άλλη μια υποχώρηση που έπρεπε να κάνει ο Βενιζέλος. Αλλά ας υποθέσουμε ότι την κάνει. Το θέμα είναι ο Κωνσταντίνος. Τον έχει ανάγκη. Η ερώτηση μου εδώ λοιπόν είναι η εξής: Θα μπορούσε να γίνει πιο ενωτικός και να επαναφέρει στο θρόνο τον Κωνσταντίνο (χωρίς τους παρατρεχαμενους του φυσικά)? Νομίζω πως δεν ήταν τόσο δύσκολο όσο ακούγεται. Οι Αμυνιτες εφόσον θα διατηρούσαν τα αξιώματα τους, δε θα είχαν αντίρρηση. Ο σκοπός ήταν να πάρουν ψήφους οι φιλελεύθεροι. Όσο για τους Συμμάχους, θα υπήρχε μια δυσαρέσκεια, αλλά τίποτα ιδιαίτερο, καθώς θα είχαν τις διαβεβαιώσεις του Βενιζέλου ότι πρόκειται περί «γλάστρας».

    3. Σχετικά με τις εκλογικές περιφέρειες. Γιατί δεν έσπασε την Αττικοβοιωτία ενώ είχε κάνει παρόμοια κόλπα στη Βόρεια Ελλάδα?

    Ευχαριστώ πολύ για όλες τις διευκρινήσεις και συγνώμη που είμαι κουραστικός. Απλά είστε εγκυκλοπαίδεια και δεν ξέρω σε ποιο thread του blog έχουν αναλυθεί αυτά που ρωτάω. Αν βρείτε καθόλου χρόνο θα ήθελα πολύ μια απάντηση, αλλιώς παραπεμψετε με σε προηγούμενες συζητήσεις.

  56. Σε ότι με αφορά, επιτρέψτε μου να έχω διαφωνίες με κάποιες βασικές θέσεις του κ. Τραυλού, αλλά το να εκτεθούν τώρα, εδώ, δεν έχει νόημα, αφού απλώς θα δηλωθούν οι θέσεις και δεν μπορούν να τεκμηριωθούν. Αυτό απαιτεί ανάλυση και εκτενή τεκμηρίωση. Σταδιακά θα έρθει η ώρα τους στο παρόν ιστολόγιο.

    Όμως υπάρχει ένα θέμα το οποίο έχει αναλυθεί, τόσο στο πλαίσιο του παρόντος ιστολογίου, όσο και με ένα μικρό βιβλίο που εκδόθηκε από τους συντελεστές του ιστολογίου για το θέμα αυτό – ευρύτερο και αναλυτικότερο του διαδικτυακού περιεχομένου, και αφορά την εμπλοκή της ΕΣΣΔ στη Μικρασιατική. Από την ανάλυση αυτή προκύπτει (και σε σχέση με την παρούσα συζήτηση):
    Η ΕΣΣΔ είχε συστηματικούς λόγους να είναι υπέρ του Κεμάλ και εναντίον της Ελλάδας – όσο θεωρούσε ότι ο Κεμάλ θα επικρατήσει.

    Μόλις η ΕΣΣΔ θεώρησε ότι θα επικρατήσει η Ελλάς στη σύγκρουση, με τις αρχικές ειδήσεις για την κατάληξη της μάχης της Κιουτάχειας, τον Ιούλιο του 1921, ξεκίνησε αμέσως τη διαδικασία για να έρθει σε διαπραγματεύσεις με το Ελληνικό Κράτος – σύμφωνα με τα σοβιετικά αρχεία. Μετά από τρεις ημέρες, μόλις κατέστη σαφές ότι η ελληνική νίκη δεν ήταν τόσο συντριπτική όσο φάνηκε στην αρχή και ότι ο Κεμάλ διατηρούσε τη δυνατότητα να αντισταθεί, οι Σοβιετικοί ανέκρουσαν πρύμναν και ανακάλεσαν την οδηγία στον Μπερζίν, πριν προλάβει να εκτελεστεί. Συνεπώς, οι Σοβιετικοί δεν ήταν υποχρεωτικά με τον Κεμάλ.

    Γενικώς, την ιδέα ότι η στρατιωτική επικράτηση δεν θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποφασιστικά πολιτικά αποτελέσματα, τη βρίσκω παράδοξη. Θεωρείται ως δεδομένο ότι το επιδιωκόμενο πολιτικό αποτέλεσμα είναι η πλήρης και μόνιμη κατοχή της Μικράς Ασίας, κάτι που ήταν αδιάφορο στρατηγικά. Αλλά αυτά, εν καιρώ.

  57. Κρίτων says:

    @Κ/Δ ΚΒ
    Αν διαβάσει κανείς το ημερολόγιο θα διαπιστώσει ότι ο Ν. Βασιλικός δεν αναφέρεται πουθενά σε προσωπικά ηρωικά κατορθώματα. Το τελευταίο μάλιστα διάστημα αυτό που τον απασχολεί συνεχώς είναι πως θα «ξεγλυστρίσει προς το εσωτερικό μετά από τριετή σχεδόν παραμονή στο μέτωπο». Για ποιο λόγο λοιπόν να μη δεχτούμε ως ειλικρινή τα γραφόμενά του;
    Και από που προκύπτει ότι ο Β.Β. αλλοίωσε το αρχικό κείμενο;
    Το ηθικό άρχισε να κάμπτεται όταν εκδηλώθηκε η σφοδρή επίθεση, μέχρι τότε φαίνεται να υπήρχε ο εφησυχασμός του «ακλόνητου μετώπου».

  58. ilias stampoulidis says:

    Αυτα τα περι ανταρτικου των τουρκων στην Μικρα Ασια δεν με βρισκουν συμφωνο βασει των γεγονοτων στη Βαλκανικη οπου οι οθωμανοι δεν αντισταθηκαν ως ανταρτικο πουθενα……καποιοι λενε οτι οι τσετες ηταν κουρδοι σαν αυτους που πολεμανε στα βουνα σημερα και οχι τουρκοι…προσωπικα πιστευω πως μια οργανωμενη δολοφονια του κεμαλ ηταν αρκετη να μας παγιωσει για καλα στην μικρα ασια…..ο αριθμος των δυναμεων μας δεν ηταν επαρκης αλλα νομιζω με συγχρονο οπλισμο εστω και ατομικο θα ειμασταν ακομα εκει και εξηγουμαι…το 1921 οι αμερικανοι ειχαν ηδη το 30αρι πολυβολο, οπλοπολυβολο ΒΑR, υποπολυβολο Τhomson, Enfield τυφεκια, 45αρι πιστολι απλα επρεπε και μεις να δωσουμε απο τα τοσα μερη που ελεγχαμε….

  59. Κ/Δ ΚΒ says:

    @Κρίτων
    Το ηθικό δεν υπολογίζεται ανά στιγμή και δευτερόλεπτο. Από την πρώτη ημέρα άρχισαν να εκδηλώνονται φαινόμενα φυγής και από την δεύτερη ημέρα η φυγή δεν είχε σταματημό, παρά τις προσπάθειες της Διοίκησης. Αυτό είναι δείγμα του χαμηλού ηθικού γενικώς. Αν το ηθικό ήταν καλό, μετά το πρώτο κτύπημα κάπου θα στέκονταν να πολεμήσουν. Αντίθετα, κάθε ημέρα που περνούσε το κύμα φυγής γιγαντωνόταν.

  60. ilias stampoulidis says:

    περι ηθικου και φυγης θελω να πω οτι οι απλοι στρατιωτες πρεπει να καταλαβαν απο διαφορες ενεργειες, καταστασεις, προσωπα και πραγματα οτι το κεφαλαιο Μ. Ασια δεν θα πηγαινε μακρια και πηραν ετσι «πρωτοβουλιες’ γιατι ηταν πολυ εκτεθιμενοι και απομακρυσμενοι…..

  61. npo says:

    @ Ανώνυμος, 21 Ιανουαρίου 2020,12:18
    Υποθέτω καλύτερα να έχεις έναν να ελέγχει τα στενά και με τον οποίο θα συνδιαλέγεσαι/πιέζεις παρά δύο..
    Δλδ για τον ίδιο λόγο που σήμερα φαντάζομαι μας προέτρεψαν να μην επεκτείνουμε τα χωρικά μας ύδατα στα 12 ν.μ.

  62. MyDawgIsDead says:

    Κυριε Τραυλε μηπως βρηκατε καθολου χρονο?

  63. Γιάννης Γ. says:

    @Αρματιστής

    Συγχαρητήρια για τη συνέχεια της πολύτιμης εργασίας σας που αποκαθιστά και τον Πλαστήρα, σιγά σιγά, στις πραγματικές του διαστάσεις αλλά και, το σπουδαιότερο, την τιμή του 35ου Συντάγματος.

    Χωρίς να αμφισβητώ σε καμία περίπτωση πως ο Πλαστήρας έκανε του κεφαλιού του, θέλω να θέσω ένα ερώτημα. Εάν το διάκενο μεταξύ των I και IV μεραρχιών είχε καλυφθεί επαρκώς από τα 2 τάγματα που είχε διαθέσει η Ι μεραρχία συν το 2ο Πλαστήρα, σύνολο 3 τάγματα, τότε γιατί ο Κανελλόπουλος ισχυρίζεται πως η VII μεραρχία θα είχε αξιοποιηθεί καλύτερα αν είχε χρησιμοποιηθεί ολόκληρη, (τριπλάσια δηλαδή τάγματα), για να δράσει σ’ αυτό το διάκενο αντιμετωπίζοντας τις δυνάμεις που κατευθύνονταν προς τα εκεί και επιτιθέμενη? Υπάρχει περίπτωση να γράφει υπό την επίδραση εσφαλμένων εντυπώσεων και πληροφοριών? Πώς το εξηγείτε? Θα μπορούσε, τέλος, πιστεύετε, η επίθεση μιας μεραρχίας μέσω του διάκενου να μεταβάλλει την κατάσταση και να σώσει το Καλετζίκ?

    Εγώ υποψιάζομαι και αναρωτιέμαι μήπως σκοπίμως διαδόθηκε από τον κύκλο Πλαστήρα η εντύπωση ότι η τουρκική επίθεση στο Καλετζίκ είχε σκοπό τη διείσδυση από το διάκενο προκειμένου να δικαιολογηθούν οι ενέργειές του και οι παραλείψεις του και σ’ αυτή τη σκέψη, πρέπει να πω, με ώθησε η εργασία σας αλλά δεν μπορώ βέβαια να το ισχυριστώ χωρίς τεκμηρίωση και χωρίς να έχουν απαντηθεί ερωτήματα όπως το παραπάνω.

    Ευχαριστώ.

  64. Αρματιστής says:

    Γιάννη

    Μετά την αναγνώριση που έλαβε χώρα (ύστερα από πρόταση της Ι Μεραρχίας) προκειμένου να εξεταστεί η ευθυγράμμιση του τομέα της IV Μεραρχίας με αυτόν της Ι Μεραρχίας, αποφασίστηκε από το Α’ Σ.Σ. να χρησιμοποιηθεί η VII Μεραρχία, σε περίπτωση Τουρκικής επιθέσεως, στο διάκενο του Καγιαντιμπί.

    Το πώς θα έπρεπε να χρησιμοποιηθεί η VII Μεραρχία, ανεξάρτητα του τι είχε σχεδιαστεί (τα σχέδια ισχύον μέχρι την έναρξη της μάχης), μας το λέει η εξέλιξη των επιχειρήσεων για τη διάρρηξη της τοποθεσίας της εξέχουσας. Η διάρρηξη επετεύχθη και η τοποθεσία κατέρρευσε, με την Ι Μεραρχία μάλιστα σχεδόν να διαλύεται, όταν έπεσαν το Καλετζίκ πρώτα και το Τηλκί Κηρί Μπελ στη συνέχεια. Η ενέργεια της 23 Τουρκικής Μεραρχίας στο διάκενο του Καγιαντιμπί ουδέν ουσιαστικό αποτέλεσμα είχε ενόσω το Τηλκί Κηρί Μπελ και το Καλετζίκ συνέχιζαν να βρίσκονται υπό Ελληνική κατοχή.

    Η ζωτική σημασία που είχαν για την άμυνα της εξέχουσας το Καλετζίκ και το Τηλκί Κηρί Μπελ ήταν δεδομένη και γνωστή σε όλους. Οι φωτογραφίες που παρουσιάσαμε στα μέχρι τώρα κείμενα που δείχνουν τον έλεγχο που ασκούσε το Καλετζίκ σε όλη την περιοχή μέχρι και τους Βράχους του Καγιαντιμπί το αποδεικνύει. Το πώς τώρα η Ι Μεραρχία ανέθεσε την ευθύνη του Τηλκί Κηρί Μπελ στο Σαραντόπουλο και το Ι/49 Τάγμα, μπορεί να το απαντήσει μόνο ψυχίατρος.

    Η VII Μεραρχία (23ο και 37ο Συντάγματα) έφθασε στον τομέα της Ι Μεραρχίας τις μεταμεσημβρινές ώρες της 13ης Αυγούστου. Δυστυχώς ο Τρικούπης, ένας καριερίστας στρατηγός και τίποτε περισσότερο, που ενεργούσε με ασυγχώρητη βραδύτητα, αντί να χρησιμοποιήσει την VII υπό τις διαταγές του, την διέθεσε στην Ι Μεραρχία με την εντολή να την χρησιμοποιήσει συγκεντρωτικά … και ο διοικητής της Ι Υποστράτηγος Φράγκος απλά την διέλυσε σε Τάγματα που τα εξαπέστειλε στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, αχρηστεύοντας έτσι τη μοναδική δύναμη δια της οποίας μπορούσε να ανατρέψει τη δυσμενή πορεία της μάχης που διεξαγόταν στον τομέα του. (Από ένα έστειλε στο Αϊβαλί, στο Ντουζ Αγάτς, στο Σινάν Πασά, στον αυχένα Γλεϊσλάρ, πίσω από το Τηλκί, και πίσω Κηλίτς).

    Θεωρώ ότι η προτιμότερη χρησιμοποίηση της VII Μεραρχίας θα ήταν να της ανατεθεί η ευθύνη της άμυνας των Κ.Α. Τηλκί Κηρί Μπελ και Κηλίτς Αρσλάν Μπελ, η ολοκλήρωση των αντεπιθέσεων για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων των εν λόγω Κ.Α. και η σταθερή εγκατάσταση της Μεραρχίας επί των εν λόγω Κ.Α.. Πιστεύω ότι η Μεραρχία δια των δύο ανέπαφων Συνταγμάτων της θα μπορούσε να φέρει σε πέρας αυτή την αποστολή. Αυτό θα επέτρεπε στην Ι Μεραρχία να αποσύρει από τα αναφερόμενα Κ.Α. τις δυνάμεις του 4ου, 22ου, και 49ου Συνταγμάτων, να μεταφέρει το 22ο Σύνταγμα στο κενό του Καγιαντιμπί (όπου ενεργούσε ήδη ένα Τάγμα του), το δε 4ο Σύνταγμα ολόκληρο να το χρησιμοποιήσει στην περιοχή του Σινάν Πασά. Το 49 Σύνταγμα με κάθε τρόπο θα έπρεπε να απομακρυνθεί μακριά από τη γραμμή της μάχης διότι και μόνο η παρουσία του δημιουργούσε προβλήματα.

    Αν αυτή την απλή λύση τη συγκρίνουμε με τη «χωριάτικη σαλάτα» που δημιούργησε η Ι Μεραρχία στον τομέα της θα μπορέσουμε να αντιληφθούμε τα πλεονεκτήματά της. Αρκεί να σκεφτούμε ότι η Ι Μεραρχία έθεσε υπό τις διαταγές του Αντισυνταγματάρχη Κλάδη του οικονομικού σώματος και διοικητή του 49 Συντάγματος Πεζικού τους διοικητές του 4ου και του 22ου Συνταγμάτων ΠΖ, 2 Τάγματα στο Κηλίτς Αρσλάν Μπέλ, 5 Τάγματα στο Τηλκί Κηρί Μπελ και 2 Τάγματα στο Καγιαντιμπί.

  65. Κ/Δ ΚΒ says:

    Σε σχέση με την ανάθεση της άμυνας του Τιλκί Κιρί Μπελ στο Ι/49 ΤΠ, η προϊστορία είναι η εξής: Στα τέλη Μαρτίου 1922 έπρεπε να αποσυρθεί η VII ΜΠ από τον τομέα και το 37ο ΣΠ της που ήταν ταγμένο στον τομέα Σαβράν αντικαταστάθηκε μεταξύ 30-31 Μαρτίου από το 49ο ΣΠ το οποίο ανήκε στην IV ΜΠ. Στην διάρκεια του 2ημέρου της αντικατάστασης έγινε τουρκική επίθεση στο Τιλκί Κιρί Μπελ που αντιμετωπίσθηκε επιτυχώς από το 49ο ΣΠ και τα άλλα τμήματα που παρέμειναν στον τομέα. Το 49ο ΣΠ είχε απώλειες 1 νεκρό και 3 τραυματίες. Στις 31 Μαρτίου το Νότιο Συγκρότημα ανέθεσε τον τομέα Σαβράν στην Ι ΜΠ, υπό την οποία υπήχθη το 49ο ΣΠ που παρέμεινε έκτοτε εκεί και η υπαγωγή αυτή άρχισε να ισχύει από τις 7 Απριλίου. Οπότε το διάστημα Απριλίου – Αυγούστου, την διοίκηση της Ι ΜΠ δεν φαίνεται να απασχόλησε ιδιαίτερα το θέμα και προσάρμοσε τα αμυντικά της σχέδια με πρωταγωνιστή το 49ο ΣΠ επί του Τιλκί Κιρί Μπελ.

  66. MyDawgIsDead says:

    Απ’ο,τι κατάλαβα νίκη ήταν αδύνατο να υπάρξει στο Εκσι-Αφιον. Ο Κεμάλ δεν ήταν ηλίθιος να περικυκλωθεί. Έχει αναφέρει ο ίδιος νομίζω ότι αν υπήρχε μεγαλύτερος κίνδυνος κύκλωσης στο Εσκι-Αφιον θα τραβούσε πιο γρήγορα το στρατό του προς Άγκυρα. Δεν είμαστε στο ΒΠΠ για να έχουμε Panzer Divisions και να εκτελούμε κυκλωτικες κινήσεις όπως πολλοί ονειρεύονται.
    Οπότε, μήπως έπρεπε «απλά» να αμυνθούμε μεχρις εσχάτων στη γραμμή Μαιανδρος-Ουσακειον-Προυσα-Αγριλιον? Μιλάω για οργανωμένη άμυνα με χαρακώματα. Συν του ότι πλέον ο ΕΣ θα αισθανόταν ότι υπεράσπιζε την Πόλη από μια νέα άλωση, οπότε δεν υπήρχε περίπτωση οπισθοχώρησης (που και να υπήρχε, θα είχαμε νέες γραμμές άμυνας ακριβώς από πίσω).
    Επίσης, οι Σύμμαχοι βλέποντας ότι το σκηνικό θα οδηγούσε σε επανάληψη του ΑΠΠ (δλδ καμία ουσιαστική μεταβολή στο μέτωπο) ισως καλούσαν τις δύο πλευρές για ανακωχή/συμφωνία (δλδ ανταλλαγες πληθυσμών και χάραξη νέων συνόρων στην παραπάνω γραμμή με τα στενά προφανώς υπό συμμαχικό έλεγχο) πριν καν αρχίσει η συντεταγμένη επίθεση της Τουρκίας.
    Εδώ μπαίνει το εξής ερώτημα: Τι θα γινόταν αν οι Σύμμαχοι στις διαπραγματεύσεις μετά το stalemate στο μέτωπο ήταν με το μέρος του Κεμάλ και επαναλαμβανόταν το σκηνικό της Αν Θράκης?
    Απάντηση: Οι Άγγλοι θα είχαν την κυριότητα των Στενων οπότε θα ήταν καλυμμένοι. Με τους Γάλλους θα έπρεπε να κάνουμε οικονομικές συμφωνίες (άλλωστε αυτός ήταν ο λόγος που στήριζαν τον Κεμάλ – οι Γάλλοι καπιταλιστές κατεύθυναν της εξωτερική πολιτική της Γαλλίας την περίοδο εκείνη). Με τους σοβιετικούς θα μπορούσαμε να κάνουμε μια συμφωνία για τους Έλληνες της Ουκρανίας ενόψει της ανταλλαγής πληθυσμών. Με τους Ιταλούς εμπορικές συμφωνίες (πχ Σμύρνη), λύση στο αλβανικό και Δωδεκάνησα.
    Γνώμες?

  67. Ανώνυμος says:

    Εμένα μου κάνει εντύπωση που η Ομάδα Φράγκου δεν στάθηκε πουθενά να πολεμήσει. Ούτε στο Τουμλού Μπουνάρ , ούτε στο Ουσάκ, ούτε στο Σίπυλο , ούτε πουθενά. Σε τόσο μεγάλη διάλυση είχε φτάσει το ελληνικό στράτευμα ή τελικά είχε δίκιο ο Χατζανεστης που είπε πως «υπήρξα αρχηγός ενός στρατού φυγάδων» ;

  68. MyDawgIsDead says:

    Αν ο ΕΣ εφτανε Αγκυρα, Ικονιο και Ατταλεια το καλοκαιρι του 1921 (οπως λεγεται οτι σχεδιαζοταν πριν τις εκλογες απο ΕΒ-Παρασκευοπουλο-Παγκαλο), ποιες ηταν οι πιθανοτητες ο Κεμαλ να μη συνθηκολογησει, αλλα να συνεχισει τον αγωνα? Με το συνολο της σιδηροδρομικης του γραμμης σε ελληνικα χερια (ή κατεστραμμενη), με το ηθικο του στρατου του στα ταρταρα (και τις λιποταξιες να ειναι περισσοτερες απο ποτε) και με διαφορους εσωτερικους αντιπαλους να του κανουν «αντιπολιτευση» νομιζω οτι αν τον προσεγγιζαμε θα παιρναμε μια καλη συμφωνια. Θα του καναμε μια προταση που θα ηταν πολυ καλη για να την αρνηθει:
    α) Σε αναγνωριζω ως τη μονη νομιμη τουρκικη κυβερνηση. Αυτο θα εβγαζε απο το παιχνιδι το Σουλτανο και ανοιγε το δρομο για προσαρτησης της Πολης.
    β) Σου δινω πισω ολες τις περιοχες που εχω κατακτησει μεταξυ Αγκυρας-Ικονιου-Ατταλειας (ΑΙΑ) μεχρι τη γραμμη Μαιανδρος-Ουσακειον-Προυσα-Αγριλιον (ΜΟΠΑ) και σε ανταλλαγμα αναγνωριζεις ως ελληνικα τα εδαφη απο τη ΜΟΠΑ μεχρι και την Ανατολικη Θρακη. Αυτο θα ειχε ως αποτελεσμα ακομα και η Πολη (η οποια θα διατηρουσε το μουσουλμανικο της στοιχειο για τα ματια της διεθνους κοινοτητας) να γινει ελληνικη (προφανως με τα στενα υπο συμμαχικο ελεγχο για να μην εχουμε μπλεξιματα).
    γ) Ανταλλαγες πλυθησμων.
    Τι γινεται ομως στην περιπτωση που ο Κεμαλ ειναι αδιαλλακτος? Να φτασουμε Σεβαστεια ή Καππαδοκια για τον πεισουμε απλα δεν παιζει, διοτι θα ειχαμε ηδη ξεπερασει τα ορια μας. Οποτε τι? Αμυνα στην ΑΙΑ και αν δουμε οτι χειροτερευουν τα πραγματα (δλδ η αντισταση γινεται ολο και μεγαλυτερη και οι μοναδες μας κινδυνευουν με κυκλωση), υποχωρηση, οχυρωση και αμυνα μεχρις εσχατων στη ΜΟΠΑ. Εχω την εντυπωση ομως οτι μετα απο ολες αυτες τις νικες δε βλεπω τον Κεμαλ να ειναι αρνητικος στην παραπανω συμφωνια. Ενα ακομη οπλο που θα μπορουσαμε να χρησιμοποιησουμε θα ηταν η πιεση των συμμαχων. Με τους Γάλλους θα κάναμε οικονομικές συμφωνίες (άλλωστε αυτός ήταν ο λόγος που στήριζαν τον Κεμάλ – οι Γάλλοι καπιταλιστές κατεύθυναν της εξωτερική πολιτική της Γαλλίας την περίοδο εκείνη). Με τους σοβιετικούς θα κάναμε συμφωνία για τους Έλληνες της Ουκρανίας ενόψει της ανταλλαγής πληθυσμών. Με τους Ιταλούς εμπορικές συμφωνίες (πχ Σμύρνη) και λύση στο αλβανικό/δωδεκανησιακο. Οι Αγγλοι θα διατηρουσαν την κυριοτητα των Στενων. Ετσι θα ειχαμε και τους συμμαχους να πιεζουν τον Κεμαλ για συνθηκολογησει.
    Το θεμα ειναι το πως φτανεις στην ΑΙΑ ή εστω μονο στην Αγκυρα? Με τους βασιλικους το ειδαμε το εργο. Με τους βενιζελικους θεωρω οτι ηταν εφικτο! Εξηγουμαι. Αν ο ΕΒ κερδιζε τις εκλογες, νομιζω ειχε εξασφαλισει δανεια που θα χρηματοδοτουσαν την εκστρατεια, καθως και τζαμπα υλικο απο τους συμμαχους και τους ηττημενους του ΑΠΠ που υπηρχε σε αφθνονια. Καπου ειχε πει ομως ο +.- οτι τπτ απο αυτα δεν ειχε εξασφαλισει ο ΕΒ. Τελικα τι ισχυει ομως?
    !!! Ακομα και αν δεν υπηρχε το στρατιωτικο υλικο και τα δανεια για εκστρατεια, υπηρχε η ΜΟΠΑ που μπορουσε να οχυρωθει με χαρακωματα (αλα ΑΠΠ) και ο Κεμαλ να μην μπορει να κανει τπτ ακομα και αν εκαιγε 10 Μεραρχιες σε επιθεσεις. Οποτε θα ειχαμε μια κατασταση «ελα να τα παρεις», που δε θα οδηγουσε πουθενα για αυτον, οποτε αργα ή γρηγορα θα αναγκαζοταν να συνθηκολογησει μετα τις τρομερες απωλειες που θα ειχε (αλα ιταλικη εαρινη επιθεση).

  69. Γιάννης Γ. says:

    Στις 25 Αυγούστου του 22, δημοσιεύεται στην εφημερίδα Εμπρός μία πρώτη περιγραφή της μάχης με τίτλο «Η Ηρωική Αντίστασις των Ελλήνων Περί το Αφιον-Καραχισαρ. Εμπρηστικαί Οβιδες κατά του Πλαστήρα (Ιδιαιτέρα Ανταπόκρισις του» Εμπρός»)». Εκεί διαβάζουμε πως

    «Η χαράδρα – η τέως κενή – η χαράδρα του Κισλιτζικ αποτελεί τον αντικειμενικον σκοπόν του εχθρού. Αλλά υπερασπιζεται γενναίως……. Η ημέρα κλίνει προς την δύσιν της και η μάχη μαίνεται. Ο γενναίος Πλαστήρας σπεύδει με το ευζωνικον του προς βοήθειαν. Δεξιά της παρατάξεως μεταξύ της 1ης Μεραρχιας και του 35ου Συντάγματος. Εισέρχεται εις την χαραδραν. Και φαίνεται εις τον αυχένα μετ ολίγον. Ο εχθρός τον αντιλαμβάνεται. Και χωρίς να παύση τα πυρά φραγμού μετά των λοιπών τμημάτων μας τον βάλλει. Τον κτυπά ανηλεως. Με εμπρηστικας οβίδας. Και τα χορταρια αναπτουν. Και ο Πλαστήρας βλέπει ότι δεν δύναται να εκτελεση την κινησιν του. Κρατεί όμως το σημείον του. Και αι σφαίραι του δεν πηγαίνουν άδικα. Φθοραν μεγάλην επιφέρουν εις τον εχθρον».

    Εδώ προκύπτουν, μετά τη δημοσίευση και της εργασίας σας, κάποια εύλογα ερωτήματα. Εάν όσοι βρίσκονται γύρω και πάνω στο Καλετζικ, του Πλαστήρα συμπεριλαμβανομένου, μπορούν να αντιληφθούν πως η κύρια τουρκική προσπάθεια είναι η κατάληψη του Καλετζικ και η κίνηση προς τη χαράδρα έχει δευτερεύοντα ρόλο, από ποια άραγε πηγή πληροφορειται ο ανώνυμος δημοσιογράφος που περιγράφει τη μάχη ότι αντικειμενικος σκοπός του εχθρού είναι η χαράδρα, αν όχι από τον Σταθμό Διοίκησης του 5/42; Εάν ο Πλαστήρας είχε τόσο λίγη επίδραση και συμμετοχή στη μάχη του Καλετζικ κατά την πρώτη μέρα της διεξαγωγής της, τι ωθεί άραγε τον συντάκτη του κειμένου να τοποθετήσει σε τόσο περίοπτη θέση τον Πλαστήρα ώστε να φιγουράρει στον τίτλο του δημοσιεύματος;

    Και το, κατά τη γνώμη μου, σημαντικότερο ερώτημα. Επειδή βέβαια ο μύθος του Πλαστήρα δεν κατασκευαστηκε ούτε από τον Πεπονη, ούτε εκ των υστέρων, αλλά κατά τη διάρκεια της μικρασιατικης εκστρατείας και του καθεστώτος που ο ίδιος επέβαλλε. Μήπως ο Πλαστήρας απεφευγε να «κάψει τους ευζωνους» του, όχι από πατρική στοργή αλλά για να μην παραβλαψει τον μύθο του και τις σκοπιμότητες που ο μύθος αυτός προοριζόταν να υπηρετήσει;

  70. Αρματιστής says:

    @ Γιάννης Γ.

    Τα αναφερόμενα από το ΕΜΠΡΟΣ αποτελούν έναν ακόμη από τους πολλούς μύθους που πλάστηκαν για τον Πλαστήρα.
    Ποιος τότε μπορούσε να γνωρίζει ποια ήταν η χαράδρα Κισλιτζίκ (Κισλατζίκ);
    Τουλάχιστον το όνομα παραπέμπει σε κάποια χαράδρα που βρισκόταν κοντά στο ερειπωμένο τότε χωριό Κισλατζίκ.
    Το Κισλατζίκ βρισκόταν ανατολικά του Καλετζίκ και εκεί στάθμευε το ΙΙ/11 Τάγμα.
    Βεβαίως ο Πλαστήρας βρισκόταν στο Έρικμαν και το Απόσπασμά του έδρασε δυτικά του Καλετζίκ.

  71. Γιάννης Γ. says:

    @Αρματιστής

    Έχω την αίσθηση πως με το Κισλατζικ εννοείται το Καλετζίκ γιατί πουθενά το τελευταίο δεν αναφέρεται ως τέτοιο.

    Ο συντάκτης κάνει πολλά λάθη ως αναφορά τους τόπους και τους χρόνους. Μεταθέτει π.χ. την αντεπίθεση του 35ου Συντάγματος που αναφέρετε σε προηγούμενη ανάρτηση σας στις 14 Αυγούστου το μεσημέρι. «»Εκεί μάχεται το 35ον Σύνταγμα. Συμπράττει και το τάγμα του ταγματάρχη Κόκκινου, εμπλακέν ευθύς εις τον αγώνα. Και μόλις φθάνει ο Πλάστήρας τίθεται εις τας διαταγάς του……..14η Αυγούστου πρωία……Το 35ο κλονίζεται εις το δεξιόν…Συμπτύσσεται….Πράγματι την τρίτην απογευματινήν ώραν το 35ο αντεπιτίθεται. Και εκτοπίζει τον εχθρόν.»

    Ως φαίνεται ο βενιζελικός μηχανισμός προπαγάνδας δεν είχε λόγους να σκεφθεί να συκοφαντήσει το 35ο προκαταβολικά προς χάριν του Πλαστήρα. Άλλωστε ακόμα τα δημοσιεύματα μιλούν για επιτυχή σύμπτυξη του στρατεύματος και για μέτωπο που κρατάει. Με το ρυθμό που φθάνουν οι ειδήσεις στην Αθήνα, η καταστροφή, το πραξικόπημα Πλαστήρα και η αναζήτηση ευθυνών είναι ακόμα μακριά.

    Ωστόσο από τις 23 Αυγούστου, στην ίδια εφημερίδα, σε μια γενικότερη περιγραφή των πρώτων συγκρούσεων, διαβάζουμε να εξαίρεται ιδιαιτέρως η δράση του 5/42 το οποίο, παρότι εφεδρικό, κράτησε την άμυνα στο Αφιόν Καραχισάρ.από το πρωί της 13ης Αυγούστου μέχρι την σύμπτυξη της επομένης.

    Από που προέρχονται τέτοιες ειδήσεις, π.χ. ότι η μάχη μαίνεται στη χαράδρα, αν όχι από αυτούς που έχουν συμφέρον να παρουσιάζονται έτσι τα γεγονότα?

    Ο βενιζελισμός είχε δύο σχέδια για να επαναφέρει τον Βενιζέλο και την υποστήριξη, υποτίθεται, των «συμμάχων». Το ένα ήταν το κράτος της Κωνσταντινούπολης και είναι ο λόγος που λιποτάκτησαν οι ανώτεροι βενιζελικοί αξιωματικοί και εγκαταστάθηκαν στην Πόλη. Το δεύτερο ήταν το πραξικόπημα, για τις ανάγκες του οποίου όφειλε να κατασκευάσει έναν ήρωα τέτοιων διαστάσεων ώστε οι όποιες ενέργειές του να γίνουν εύκολα αποδεκτές από τον ελληνικό λαό ως σωτήριες.Αυτός είναι ο λόγος που κατασκευάστηκε ο μύθος Πλαστήρα. Κατόπιν υπήρξε απλώς αναπαραγωγή του. Όσοι θεωρούν πως το κίνημα Πλαστήρα ήταν καλώς καμωμένο και πως ίσως άργησε κιόλας δεν νομίζω να δυσκολεύονται, κατ’ αρχήν τουλάχιστον, με αυτό που γράφω. Στις επαναστάσεις, ως γνωστόν, ο σκοπός αγιάζει τα μέσα και η κατασκευή μύθων είναι ένα από αυτά. Ας θυμηθούμε το χιλιάρμενο και τη ρωσική βοήθεια κατά την ελληνική επανάσταση.

    Το θέμα, για μένα, είναι, αν η κατασκευή του μύθου Πλαστήρα και ο απώτερος σκοπός του, έβλαψε ή όχι και πόσο την προσπάθεια του ελληνικού στρατού να επιβληθεί του Κεμάλ.

    Πώς και γιατί να πολεμήσει και γιατί να δώσει τη ζωή του ένας άνθρωπος που ο μύθος του προηγείται της δράσης του? Και μάλιστα όταν προορίζεται για κάτι σημαντικότερο από μια απλή και ανώφελη θυσία στο πεδίο της μάχης?

  72. Ανώνυμος says:

    Με την ευκαιρία των σχολίων του Γιάννη Γ., απευθύνω και σ’ αυτόν και στο συντάκτη του άρθρου και σε όποιον άλλον μπορεί να απαντήσει το ερώτημα που είχα θέσει στις 7 Ιανουαρίου 2020 09:51 και το οποίο τότε δεν απαντήθηκε:

    «Έχω κατά καιρούς ακούσει και διαβάσει – αποσπασματικά – κριτική και ευθύνες για τη στάση του Πλαστήρα τις μέρες εκείνες, που είχαν διατυπώσει από τη δεκαετία του ’20 και αντιβενιζελικοί κύκλοι. Θα ήταν καλό να μάς θυμίσετε τι ακριβώς τού καταλόγιζαν, αν θεωρείτε σοβαρή την κριτική αυτή, και, κυρίως, να επισημάνετε αν όσα εσείς γράφετε την επαληθεύουν και σε ποια σημεία» – δλδ. αν το παρόν άρθρο του Αρματιστή δικαιώνει και σε ποιο βαθμό εκείνη την κριτική.

  73. Αρματιστής says:

    Αγαπητέ Γιάννη

    Και εγώ έχω ανατρέξει πολλές φορές (και συνεχίζω να ανατρέχω) στις εφημερίδες της εποχής για να πάρω πληροφορίες για τα γεγονότα της καταστροφής. Πληροφορίες όμως προερχόμενες από αποκλειστικά από Στρατιωτικούς που ήταν παρόντες στα γεγονότα και καταθέτουν αυτά που γνωρίζουν επώνυμα. Από τους στρατιωτικούς με ενδιαφέρει κυρίως η γνώμη και η γνώση αυτών που από το λόγο τους αντιλαμβάνομαι (ενδεχομένως διαισθητικά) ότι έχουν σοβαρή άποψη για αυτά που αναφέρουν. Διάβαζα π.χ. την εξιστόρηση των γεγονότων από κάποιο ανώνυμο αξιωματικό, που αποκλειστικό σκοπό έχει να πλήξει τον Πλαστήρα, και εύκολα αντιλήφθηκα ότι αυτά που ανέφερε -και μάλλον υιοθετούσε η εφημερίδα ΣΚΡΙΠ- ήταν πολύ απλά μλκ..

    Ειλικρινά δεν έχω άποψη και δεν μπορώ να έχω για αυτά που αναφέρει ο δημοσιογράφος τους ΕΜΠΡΟΣ, όταν και και εσύ ο ίδιος εμμέσως πλην σαφώς τα κρίνεις ότι είναι πλήρη λαθών. Βεβαίως επειδή ακόμη είναι πολύ ενωρίς (25 Αυγούστου) και ο Πλαστήρας δεν έχει αναλάβει την εξουσία, ο δημοσιογράφος αναφέρει τα της εισόδου στη μάχη του Τάγματος του Ταγματάρχη Κόκκινου και όχι της Διλοχίας Κόκκινου -που αναφέρει ο Πλαστήρας- και ότι η μάχη διεξάγεται από το 35 Σύνταγμα που αμύνεται ηρωικά. Δίνει μάλιστα και την πληροφορία ότι ο Λοχαγός Ζήσης -που τραυματίστηκε- ήταν ο διοικητής του Λόχου πολυβόλων του εκεί αμυνόμενου Τάγματος. Αναφέρει ακόμη ότι υπήρχαν τα πυροβόλα του Λεκανίδη που υποστήριζαν το «Μάτι». Αυτές τις πληροφορίες θα τις πήρε μάλλον από τραυματίες αξιωματικούς, ενδεχομένως και από το Λοχαγό Ζήση.

    Τέλος πάντων για μένα τα όσα αναφέρει ο δημοσιογράφος του ΕΜΠΡΟΣ για τη μάχη στην περιοχή που έδρασε το 35 Σύνταγμα και το Απόσπασμα Πλαστήρα δεν έχουν καμία απολύτως αξία.

    Θα σου πω όμως τι έχει αξία από όσα διάβασα σήμερα στις σελίδες του ΕΜΠΡΟΣ:
    Στις 19 Αυγούστου, όταν πλέον η Ομάδα Τρικούπη είχε καταστραφεί στο Αλή Βεράν στις 17 Αυγούστου και η Ομάδα Φράγκου είχε φθάσει διαλυμένη από τις διαρρόες στο Ουσάκ, οι εφημερίδες και η κυβέρνηση των Αθηνών δεν γνώριζαν τίποτε ακόμη για την καταστροφή του Στρατού. Και παρ’ όλο που μετά τη 19η Αυγούστου αρχίζουν να ξυπνάνε από το λήθαργο κυβέρνηση και δημοσιογράφοι (λόγω των κεμαλικών ανακοινωθέντων περί τουρκικής νίκης, που αναμεταδίδουν τα ξένα πρακτορεία) δεν εννοούν να αντιληφθούν την τραγικότητα των στιγμών. Ο αιχμάλωτος Τρικούπης διορίζεται αρχιστράτηγος και το ΕΜΠΡΟΣ δηλώνει ότι θα παραστεί στη Σμύρνη στη σύσκεψη για την ενημέρωση του κυβερνητικού κλιμακίου που είχε φθάσει στη Σμύρνη.

    Δυστυχώς και σήμερα ενημερωνόμαστε από δημοσιογράφους και κυβερνώντες ότι το «μέτωπο είναι ακλόνητο». Και δυστυχώς τους πιστεύουμε. Είμαστε τόσο μλκ που αδυνατούμε να αντιληφθούμε ότι ύστερα από μία δεκαπενταετή περίοδο εθελούσιου αφοπλισμού των Ενόπλων μας Δυνάμεων (συνεχιζόμενη και από την «πατριωτική» κυβέρνηση του Κυριάκου) και τη μείωση των αμυντικών δυνατοτήτων του Στρατού (εξ αιτίας της λειψανδρίας που μαστίζει τις τάξεις του) δεν είμαστε πλέον σε θέση να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά την Τουρκική απειλή.

    Χρειάζονται να ληφθούν (από της προχθές μάλιστα) γενναία μέτρα για την αποκατάσταση σε πρώτο χρόνο των δυνατοτήτων του Στρατού και των διατιθέμενων οπλικών συστημάτων των Ε.Δ.. Και αυτά τα μέτρα έχουν ονοματεπώνυμο. Αύξηση της θητείας και διάθεση σοβαρών πιστώσεων για την άμυνα. Πλην όμως οι κυβερνώντες, τα λοιπά πολιτικά κόμματα και οι διάφοροι δημοσιολογούντες διαμορφωτές της κοινής γνώμης αρνούνται κατηγορηματικά να τα δεχθούν. Τα θεωρούν όλοι τους στρατιωτικοποίηση της κρίσης. Πιστεύουν ότι θα μας σώσει η διπλωματία, ο ΟΗΕ, η Ε.Ε. το διεθνές δίκαιο, το Ισραήλ, ο Χαφτάρ και οι λεγόμενες συμμαχίες με τις Αραβικές χώρες.

  74. Κ/Δ ΚΒ says:

    Επιτρέψτε μου να σημειώσω μερικές λεπτομέρειες από κάποια πράγματα που έχω μελετήσει.
    Σε σχέση με τα γραφόμενα στον αθηναϊκό Τύπο τον Αύγουστου του 1922 και ειδικά τις περιγραφές μαχών, παρατηρείται ότι οι πληροφορίες που λαμβάνουν οι εφημερίδες προέρχονται από τους τραυματίες που διακομίζονται από το μέτωπο. Όμως, τις ημέρες εκείνες, σημειώνεται από τον βενιζελικό Τύπο και μια προσπάθεια προβολής του Συνταγματάρχη Πλαστήρα, μέσω μικρών δημοσιεύσεων για τον αγώνα που διεξάγει την προηγούμενη ημέρα, δημοσιεύσεων που φυσικά δεδομένου ότι περιγράφουν την εξέλιξη της δράσης του τις ημέρες εκείνες, δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Και δεν βασίζονται στην πραγματικότητα, γιατί δεν είναι δυνατόν να υπάρχει π.χ. ανταπόκριση απεσταλμένου από την υποχώρηση του Αποσπάσματος Πλαστήρα από το Σαλιχλή. Ο βενιζελικός Τύπος παραθέτει ηρωικές -σύντομες και γενικόλογες- περιγραφές ότι π.χ. ο Πλαστήρας τραυματισμένος(!) πάνω στον ίππο του κρατάει τα χαλινάρια με τα δόντια! Αυτά τα δημοσιεύματα διαβάζει και η Πηνελόπη Δέλτα και τα αναπαράγει στο ημερολόγιό της, δίχως να μπαίνει στον κόπο να σκεφθεί (ως γυναίκα και άσχετη με την πραγματικότητα του μετώπου) ότι δεν είναι δυνατόν να υπάρχει ζωντανή ανταπόκριση από το μέτωπο μέσα σε εκείνο το χάος που επικρατούσε (ελπίζω να μην έχει προβεί κάποιος σύγχρονος ιστορικός να κάνει χρήση των παραπάνω ημερολογιακών σημειώσεων της Δέλτα προκειμένου να περιγράψει τον ηρωϊσμό του Πλαστήρα κατά την υποχώρηση της ΣΜΑ -ευτυχώς κάτι τέτοιο δεν έχει υποπέσει έως σήμερα στην προσωπική μου αντίληψη αν και δεν μπορώ να πω ότι έχω μελετήσει συστηματικά τα έργα αγιοποίησης του Πλαστήρα). Δεν έχω προσωπικά καμμία αμφιβολία, βάσει της λογικής και των εξόφθαλμα υπερβολικών περιγραφών, ότι τα δημοσιεύματα αυτά σκοπό έχουν αφ’ ενός μεν να προβάλλουν το πρότυπο του δεδηλωμένου βενιζελικού αξιωματικού, ο οποίος εν μέσω της ήττας, ανδραγαθεί, σε αντίθεση προφανώς με τους βασιλικούς αξιωματικούς. Η ηθική υπεροχή του βενιζελικού αξιωματικού, έναντι των βασιλικών. Ωστόσο, σίγουρα θα ήταν γνωστό στον βενιζελικό Τύπο, ότι ο Πλαστήρας πρωτοστατούσε σε συνεννοήσεις, υπογραφές πρωτοκόλλων κ.λπ. για την εκδήλωση κινήματος στο μέτωπο και γι’ αυτό τον υπερπροβάλλουν, προσδοκώντας και προσευχόμενοι ίσως μια επέμβασή του. Σε καμμία περίπτωση όμως, δεν μπορούμε πραγματικά να πιστεύουμε ότι ο Πλαστήρας ήταν εν γνώσει και σε συντονισμό με αυτή την προσπάθεια στην Αθήνα. Απλά ο βενιζελικός Τύπος προλείανε το έδαφος για ένα πλαστηρικό κίνημα σε γενικό πλαίσιο, προδιαθέτοντας θετικά την κοινή γνώμη για το πρόσωπο του ηγέτη, δίχως όμως κι αυτός να έχει απτά δείγματα ότι ετοιμάζεται κάτι άμεσα.
    Σε σχέση με την άγνοια που επικρατούσε στην Αθήνα, αυτή εν πολλοίς οφείλετο στο γεγονός, ότι ούτε η ΣΜΑ είχε γνώση του τι γίνεται στο μέτωπο από τις 16 Αυγούστου, οπότε χάνεται οριστικά η επαφή ασυρμάτου με τα Α΄ και Β΄ ΣΣ. Συνεπώς, όταν στις 17 Αυγούστου μεταβαίνουν οι Στράτος και Θεοτόκης στην Σμύρνη, μεταβαίνουν ακριβώς για να καταλάβουν τι συμβαίνει και για να ενημερώσουν εν συνεχεία την κυβέρνηση. Η κυβέρνηση λαμβάνει γνώση, μόνο το πρωΐ της 19ης Αυγούστου, οπότε συνεδριάζει το Υπουργικό Συμβούλιο που ακούει τους υπουργούς που έχουν επιστρέψει. Η κυβέρνηση -όπως και η ΣΜΑ- αγνοούν την μάχη του Αλή Βεράν στις 17 και επίσης την αιχμαλωσία του Τρικούπη στις 19 Αυγούστου. Μόνο στις 25 Αυγούστου το μαθαίνουν, όταν ενημερώνει σχετικά η Ερυθρά Ημισέληνος. Χαρακτηριστικό για τον διορισμό του Τρικούπη, είναι ότι ο αθηναϊκός Τύπος κάνει λόγο για έκδοση Ημερησίας Διαταγής εκ μέρους του προς το Στράτευμα, ή ότι ο ίδιος ζήτησε την μετάβαση του Πολυμενάκου στο μέτωπο (ο υποστράτηγος που έχει αναλάβει Αρχιστράτηγος, καλεί τον αντιστράτηγο για να αναλάβει την διοίκηση κάποιου σώματος στρατού). Αυτά τα παλαβά, γράφει τότε ανεξέλεγκτα ο αθηναϊκός και κυρίως βενιζελικός Τύπος, τα οποία εμείς σήμερα βλέπουμε και ελπίζω να μην λαμβάνουμε σοβαρά υπ’ όψιν.
    Σε σχέση με το ερώτημα του φίλου για τις κατηγορίες της βασιλικής παράταξης για τον Πλαστήρα κατά την δεκαετίας του ’20, αυτές άρχισαν να εκφράζονται το 1924, αμέσως μετά την άρση της λογοκρισίας στον Τύπο και την διαρροή της έκθεσης του Υποστρατήγου Κωνσταντίνου Μαζαράκη-Αινιάν για τους ενόχους της καταστροφής. Τότε από τις περιγραφές όλοι αντελήφθησαν ότι ο Πλαστήρας ήταν ένοχος για την μη εγκατάσταση του αποσπάσματός του, στα υψώματα νοτίως Κιοπρουλού την νύκτα της 14ης Αυγούστου, οπότε την επομένη 15 Αυγούστου διαλύθηκε η IV ΜΠ από την αιφνιδιαστική εμφάνιση και κρούση τουρκικών δυνάμεων που εμφανίστηκαν από τον Νότο, στον οποίο υποτίθεται ήταν εγκατεστημένο το Απόσπασμα Πλαστήρα. Τότε, ο βασιλικός Τύπος προσέδωσε στον απόστρατο πλέον Πλαστήρα, τον τίτλο του «μαραθωνοδρόμου» κατηγορώντας τον και για την φυγή του στις 15 Αυγούστου προς Τουμλού Μπουνάρ, την ώρα που οι δυνάμεις των Ι και VII ΜΠ μάχονταν ανατολικότερα. Για την μη εκτόξευση επίθεσης από την VII ΜΠ στις 16 Αυγούστου προς συνένωση με το Β΄ ΣΣ κατηγορήθηκε ο μετέπειτα επαναστάτης διοικητής της Συνταγματάρχης Κουρουσόπουλος, ενώ δεν ξέφυγε από την κριτική και ο Συνταγματάρχης Γονατάς, ο οποίος κατακρίθηκε για την άνευ μάχης υποχώρηση της ΙΙ ΜΠ. Στον Τύπο την δεκαετία του ’20 έγιναν και αναφορές στην αδράνεια του Πλαστήρα κατά την μάχη του Ακτσάλ Νταγ το 1921. Σε γενικές γραμμές εκφράστηκε ξεκάθαρα βάσει των ανωτέρω από τον βασιλικό Τύπο, η κατηγορία ότι οι μετέπειτα επαναστάτες, ηθελημένα πρωτοστάτησαν στην υποχώρηση, έχοντας στο νου τους την ενέργεια κινήματος. Αργότερα στην έκθεση Μοσχοπούλου 1925-1926 καταγράφηκε η ευθύνη του Πλαστήρα για την μη εκδήλωση της αντεπίθεσης που αποκατάσταση των θέσεων στο Καλεντζίκ, δίχως όμως ιδιαίτερη εμβάθυνση. Πάντως τις ευθύνες του Πλαστήρα για την μάχη στο Καλεντζίκ μόνο ο Ταξίαρχος Λουμιώτης έχει μπει στον κόπο να διερευνήσει εμπεριστατωμένα, καθώς κανείς δεν είχε μελετήσει σε βάθος την ίδια την έκθεση Πλαστήρα και την σκοπιμότητα που υποκρύπτει.

  75. Ανώνυμος says:

    Αγαπητέ Κ/Δ ΚΒ, ευχαριστώ πάρα πολύ για την απάντηση! Θα διαβάσω πολλές φορές το σχόλιό σας και, μετά, ακόμη περισσότερες θα ξαναμελετήσω τα εξαιρετικά άρθρα του Ταξιάρχου Λουμιώτη. Μπαίνω, επίσης, στον πειρασμό να μελετήσω όχι μόνο την βενιζελική αρθρογραφία της εποχής (όση βρω στο Ίντερνετ δηλαδή) αλλά και τα λογοτεχνήματα για τον Πλαστήρα που βαφτίστηκαν …»ιστορικές μελέτες» (και φοβάμαι πως αυτό θα είναι το πιο εκνευριστικό απ’ όλα…) – έχουν γίνει συχνές αναφορές σε αυτά τα βιβλία σε αυτήν εδώ τη σειρά των άρθρων. Αν, βέβαια, κάποιος άλλος φίλος έχει να προσθέσει κάτι στο θέμα του αντιβενιζελικού «κατηγορητηρίου» κατά του Πλαστήρα, ευπρόσδεκτος!

  76. Γιάννης Γ. says:

    @Αρματιστής
    Ακριβώς αυτό λέω κι εγώ. Πως τα δημοσιεύματα δεν έχουν καμία αξία ως προς το πως έγιναν τα γεγονότα. Μας πληροφορούν όμως για το πως κατασκευάστηκε ο μύθος του Πλαστήρα. Η δε έκδηλη αναξιοπιστία τους, λόγω του πλήθους λαθών, συνηγορεί στην υπόνοια πως και κάποιο άλλο σκοπό εξυπηρετούσαν πέραν της «ενημέρωσης».
    @Κ/Δ ΚΒ
    Οι βενιζελικοί είχαν γίνει ειδήμονες στις επαναστάσεις κι ο αρχηγός τους εξακολουθούσε να δηλώνει με περηφάνια πρώτα επαναστάτης και ύστερα πολιτικός. 1909, (για να μην πιάσουμε νωρίτερα),1916, συσσωρευμένη επαναστατική πείρα που ενισχύθηκε μετά την 1η Νοεμβρίου και «αξιοποιήθηκε» το 22. Το πιθανότερο λοιπόν είναι, θεωρώ, πως τίποτα δεν είχε αφεθεί στην τύχη του και πως ο Πλαστήρας ήταν σε συνεννόηση με τους βενιζελικούς της Αθήνας τόσο όσο και με τους Αμυνίτες της Κωνσταντινούπολης.
    Είναι βέβαιο πως οι αντιβενιζελικοί ήξεραν ότι ο Πλαστήρας δεν εκτέλεσε διαταγές και στο Καλετζίκ και στο Κιοπρουλού. Αλλά τι μπορούσαν να κάνουν? Ο Χατζανέστης δε, σίγουρα μετάνιωσε που δεν τους τα είπε χύμα στη δίκη. Αν ήξερε πως ήταν προαποφασισμένη η δια της εκδίκασης δολοφονία του θα το είχε κάνει. Πίστευε πως θα υπήρχε χρόνος να αποκαλυφθεί η αλήθεια αργότερα και πιθανόν δεν θέλησε να οξύνει τα πράγματα εις βάρος του μεμφόμενος τον Πλαστήρα. Γνώριζε όμως πως στο εδώλιο του κατηγορουμένου έπρεπε πρώτα να βρίσκεται εκείνος που έβαλε να τον δικάσουν. Ο Γούναρης από την άλλη, που είχε καταλάβει εξ αρχής για που τον πήγαιναν, δεν μπόρεσε λόγω της ασθένειας του να απολογηθεί. Άλλωστε, ένας από τους λόγους που βιάστηκαν να τους εκτελέσουν ήταν ότι ήξεραν.

  77. MyDawgIsDead says:

    Μηπως εχει καποιος την καλοσυνη να απαντησει στο τελευταιο μου post?
    Συγνωμη που γινομαι κουραστικος και βγαινω εκτος του θεματος της αναρτησης, αλλα δεν εχω δει καπου να γινεται αναφορα στο «τι θα γινοταν μετα τη νικη», οποτε θεωρω οτι ειναι πολυ σημαντικο να δωθει μια απαντηση.

  78. @ MyDawgIsDead

    Θα πρέπει να καταλάβεις ότι αυτό είναι ένα ιστολόγιο όπου αναρτώνται μελέτες για τη Μικρασιατική Εκστρατεία. Δεν πρόκειται για φόρουμ περί Μικρασιατικής Εκστρατείας. Όταν γίνονται ερωτήσεις και ακολουθεί διάλογος, αυτός αφορά το θέμα της ανάρτησης. Καμιά φορά μπορεί -κακώς- η συζήτηση να παρασύρεται σε άλλα θέματα ή προεκτάσεις, αλλά μέχρι εκεί.

    Πώς να δώσει κανείς απάντηση για κάτι που δεν έχει μελετήσει ενδελεχώς; Δηλαδή, αν εσένα κάποιος σου πει οτιδήποτε για το ερώτημά σου, θα σε ικανοποιήσει ως απάντηση; Με τι τεκμηρίωση;

    Ελπίζω να είναι σαφές το πλαίσιο της λειτουργίας του ιστολογίου.

  79. npo says:

    @ Γιάννης Γ.

    Αυτά που γράφεις είναι εξωφρενικές φαντασιοπληξίες.
    Ουσιαστικά μας λες πως ο Πλαστήρας ήταν προδότης, είναι ο υπεύθυνος για την Μικρασιαική καταστροφή, όχι απο αμέλεια ή έλλειμμα αλλά -λες- εσκεμμένα, δλδ σχεδίασε πρακτικά την Μικρασιατική καταστροφή -πιθανόν λέω εγώ να ήταν συνεννοημένης με τους Τούρκους, η κυβέρνηση το ήξερε, αλλά τι να κάνει..

    Νομίζω πως καιρός είναι να ξεφορτωθούμε τους Βασιλικούς, τους αντιβασιλικούς τους έτσι και τους αλλιώς και το φαρμάκι όλων τους. Θλιβερό που δεν το κατανοείς και εκτοξεύεις αυτά που εκτοξεύεις ενθαρρυμένος από αποσπάσματα έρευνας ανθρώπων που δεν έχουν φυσικά τον σκοπό τον δικό σου.. Να καθαγιάσεις δλδ την αγαπημένη σου φράξια. Τα ίδια δλδ Βαγγελάκη μου τα ίδια Βαγγελή μου..

  80. Ο Χατζανέστης και ο Γούναρης είχε στη Δίκη να απαντήσει για πάρα πολλά, τα οποία δεν αφορούσαν ούτε τον Πλαστήρα, ούτε τα γεγονότα του Καλετζίκ, αλλά αποκλειστικά τη δική τους διεξαγωγή του πολέμου, στρατιωτικά και πολιτικά.

    Συνεπώς, δεν βλέπω στο τι θα τους διευκόλυνε η επίκληση των όσων είχε κάνει (ή δεν κάνει) ο Πλαστήρας.

  81. Αρματιστής says:

    Προς όλους τους αναγνώστες και σχολιαστές.

    Επιθυμώ να ξεκαθαρίζω τη θέση μου.

    Σε καμία περίπτωση δεν είμαι φιλοβασιλικός. Θεωρώ ότι το πολίτευμα της βασιλείας είναι αντίθετο προς την ιστορία μας και ξένο προς την ιδιοσυγκρασία του λαού μας. Οι αρχαίοι μας πρόγονοί απέρριψαν τη βασιλεία ήδη από το 800 περίπου π.χ. Διατηρήθηκε μόνο στη Μακεδονία και την Σπάρτη. Στη Σπάρτη οι βασιλείς διέθεταν περιορισμένο πολιτικό ρόλο και ορκίζονταν στους εφόρους ότι θα τηρούν την Λυκούργειο νομοθεσία. Κάποιοι ιστορικοί και πολιτειολόγοι βρίσκουν στην Λυκούργειο νομοθεσία το πρώτο σπέρμα της δημοκρατίας. Στο νεώτερο Ελληνικό κράτος η βασιλεία επιβλήθηκε από τις λεγόμενες προστάτιδες δυνάμεις. Ειδικά η δυναστεία του Γεωργίου του Α΄ ήταν ελεγχόμενη από τους Άγγλους. Ο Γεώργιος ο Α΄ -κατά την άποψή μου- ήταν ο τοποτηρητής -ο ύπατος αρμοστής- των Άγγλων στην Ελλάδα.

    Για κάποιο ανεξήγητο (;) λόγο πολλοί Έλληνες λαχταρούν την επαναφορά της βασιλείας. Δηλαδή την επαναφορά ενός πολιτεύματος που ταυτίστηκε με το καθεστώς της προστασίας που επιβλήθηκε στην Ελλάδα από τις μεγάλες δυνάμεις με το πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1830, αν θυμάμαι καλά. Άλλωστε είναι πολλοί οι Έλληνες που επιζητούν την επαναφορά του καθεστώτος προστασίας. Και οι περισσότεροι ανήκουν στις πολιτικές ακαδημαϊκές και δημοσιογραφικές ελίτ. Όταν αυτοί που ανήκουν στις αναφερόμενες ελίτ αναφέρονται και αναρωτιούνται το τι θα κάνουν οι ΗΠΑ, η Ε.Ε., το ΝΑΤΟ, ο ΟΗΕ κ.α. σε περίπτωση που η Τουρκία επιχειρήσει κατά της κυριαρχίας, ή των κυριαρχικών δικαιωμάτων της πατρίδας μας, και αν θα επέμβουν ή δεν θα επέμβουν για να σταματήσουν την Τουρκία, εμμέσως πλην σαφώς επιζητούν την επαναφορά του καθεστώτος προστασίας. Δεν θέλω να ταυτίσω τους φιλοβασιλικούς με τους επιζητούντες την προστασία των ξένων δυνάμεων, αλλά σε κάθε περίπτωση προστάτες και νταβατζήδες αναζητούν οι πουτάνες. Και δυστυχώς είναι πάρα πολλοί αυτοί που θέλουν να κάνουν την Ελλάδα πόρνη.

    Είμαι σαφέστατα Βενιζελικός. Είτε αρέσει σε κάποιους, είτε δεν αρέσει, θεωρώ ότι ο Βενιζέλος είναι μακρά ο μεγαλύτερος και σημαντικότερος Έλληνας πολιτικός που ανέδειξε το νεώτερο Ελληνικό κράτος. Σαν πολιτικός και σαν άνθρωπος ασφαλώς υπέπεσε σε σφάλματα. Ήταν όμως μεγάλος πατριώτης ταγμένος στην υπηρεσία της πατρίδας και μέγας οραματιστής του μεγαλείου της Ελλάδος. Είναι αυτός που διπλασίασε την Ελλάδα. Αλλά τα εμπόδια που θα έπρεπε να αντιμετωπίσει για να μεγαλώσει την Ελλάδα και να συμπεριλάβει στους κόλπους της όλα τα παιδιά της, ήταν οι πολλοί κακοί Έλληνες. Αυτοί που πίστευαν στην μικρή Ελλάδα.

    Το ότι είμαι Βενιζελικός δεν μου απαγορεύει να παρουσιάσω να σχολιάσω και να κρίνω τα τραγικά ολισθήματα του Πλαστήρα κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία.

  82. npo says:

    @ Γιάννης Γ.

    Ξαναδιάβασα αυτά που έγραψες, και βλέπω πως μάλλον δεν εννοούσες οτι ήταν συνεννοημένοι να μην επιχειρήσει ο Πλαστήρας στο πεδίο της μάχης ως θα έπρεπε ωστε ηττηθούμε αλλά μιλάς για τα μετέπειτα.
    Εικασία, αλλά όχι απίθανη. Αδιάφορο ωστόσο.

    Θα επιμείνω πως πρέπει να φύγουμε απο αυτό το πνεύμα παραταξιακής κοκορομαχίας. Παραέχει στοιχίσει, κι είναι κι αντιαισθητικό.

  83. MyDawgIsDead says:

    Προφανώς και κατανοώ οτι το site ασχολείται κυρίως με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις της ΜΕ.
    ΑΛΛΑ.
    Το ερωτημα «τι θα γινόταν μετά την κατάληψη της Άγκυρας» (ένα επίσης πολύ καλό ερώτημα είναι το «τι θα γινόταν αν η Ελλάς είχε μπει το 15 στον ΑΠΠ», αλλά αυτό είναι άλλη κουβέντα) έχουν ΚΑΙ στρατιωτική σημασία, διότι οι επιτελείς σχεδιάζουν επιχειρήσεις που έχουν αντικειμενικούς σκοπούς.
    Δεν είχαν διαβάσει οι βασιλικοί τι γίνεται αν το παίζεις Ναπολέων και κανείς overextend για να καταλάβεις την πρωτεύουσα του εχθρού? Τι νόμιζαν ότι θα καταφέρουν με την κατάληψη της Άγκυρας το φθινόπωρο του 1921? Καλή η τακτική, αλλά δεν είναι κακό να ασχολούμαστε που και που με τη στρατηγική.
    Τέλος, όταν κάνουμε μια τακτική ανάλυση των μαχών δεν πρέπει να εστιάζουμε μόνο στη μία πλευρά. Λάθη έκανε και ο Κεμάλ. Οπότε όταν λέμε «αν δεν είχαμε κάνει αυτό θα νικούσαμε» είναι σα να κοροϊδεύουμε τον εαυτό μας, γιατί ερχεται ο άλλος και σου λέει «αν όμως ο Κεμάλ είχε κάνει αυτό δε θα νικούσες» και όλη η ανάλυση ουσιαστικά πάει χαμένη. Τι θέλω να πω με αυτό? Ότι ο Κεμάλ θα τραβούσε πιο γρήγορα τα στρατεύματα του αν έβλεπε ότι υπάρχει κίνδυνος περικύκλωσης στο Εσκι-Αφιον.

  84. MyDawgIsDead says:

    @ Αρματιστής

    Μην ξεχνατε τον Κυβερνήτη!
    Ο Καποδίστριας και ο Βενιζέλος είναι οι μεγαλύτερες μορφές της ελληνικής πολιτικής. Ο πρώτος δολοφονήθηκε από τους Άγγλους διότι δεν ήθελε τη βασιλεία. Ο δεύτερος τράκαρε το 1915 με το φιλοπρωσικο παρακράτος και αυτοκτόνησε το 1920 κηρύσσοντας εκλογές.

  85. Γιάννης Γ. says:

    @npo

    Πράγματι, έγραψα ότι οι αντιβενιζελικοί, όταν δικάζονταν, ήξεραν ότι ο Πλαστήρας δεν είχε εκτελέσει διαταγές. Δηλαδή, ότι, δεν το πληροφορήθηκαν πρώτη φορά από τα πορίσματα των ανακριτικών επιτροπών και τις καταθέσεις.

    Εμένα μου αρέσει η έρευνα στους τομείς που με ενδιαφέρουν. Δεν ξέρω γιατί εν έτει 2020 αυτό πρέπει να θεωρείται διχαστικό.

    Καταθέτω λοιπόν τις σκέψεις που μου γεννάει η εργασία του κυρίου Ταξίαρχου επειδή α) αυτό θεωρώ σωστό feedback και β) επειδή έτσι μου δίνεται κι εμένα η δυνατότητα να τεστάρω την εγκυρότητά τους θέτοντας τες υπό την κρίση ανθρώπων που έχουν γνώσεις, παρόμοιο ενδιαφέρον με το δικό μου για το θέμα, πολύ περισσότερο δε που οι συμπάθειες τους, ως προς την υπό συζήτηση εποχή, κλίνουν προς διαφορετική κατεύθυνση από τις δικές μου.

    @Βελισαριος

    Σε τίποτα δεν θα τους διευκόλυνε και γι αυτό δεν τα επικαλέστηκαν. Αν ήξεραν όμως πως ούτε η αποσιώπησή τους και η απολογία επί του κατηγορητηρίου μόνο θα τους διευκόλυνε σε τίποτα, επειδή η απόφαση της εκτέλεσης τους ήταν προειλημμένη και η δίκη απλώς μία σκηνοθεσία ώστε να βγουν από τη μέση νομιμοφανώς, πιστεύω πως θα τα αποκάλυπταν. Μπορεί και όχι όμως. Είτε για να μην προκαλέσουν διχασμό, είτε για να αποτρέψουν περαιτέρω διώξεις από τους βενιζελικούς αφού θα είχε εξαφθεί κι άλλο το μένος τους. Πάντως τα ήξεραν.

    @Αρματιστής

    Προσωπικά, αν επιτρέπετε τη γνώμη μου, ώστε να εξηγηθώ, συνοπτικά τουλάχιστον, θα έλεγα πως, αντιθέτως, για μένα, αυτό που περιγράφετε, η επανάπαυση στις συμμαχίες και τη διπλωματία, το «θα κάνουμε ότι μας πουν οι ισχυροί» και το «ευχαριστούμε την Αμερική», είναι η πεμπτουσία του βενιζελισμού, η πολιτική δηλαδή της υποτέλειας,. Αντιθέτως ο αντιβενιζελισμός ήταν μια γενναία απόπειρα ανεξαρτητοποίησης από όλα αυτά που αφού απέτυχε οικτρά, ο βενιζελισμός και η νοοτροπία του της υποτέλειας επικράτησαν έκτοτε οριστικά, με τα σημερινά, και καλά και κακά, αποτελέσματα τους.

  86. ilias stampoulidis says:

    @Αρματιστης
    πεφτω απο τα συννεφα σχετικα με την τοποθετηση οτι ο Βενιζελος διπλασιασε την Ελλαδα ιδιως απο ενα στρατιωτικο…ο Ελληνικος Στρατος διπλασιασε τη χωρα λοιπον και ο βενιζελος παρατησε Ποντο, Ανατολικη Θρακη, Ανατολικη Ρωμυλια, Βορειο Ηπειρο, Βορεια Μακεδονια…
    ο βενιζελος μας κληροδοτησε τη σημερινη πολιτικη αρχουσα ταξη με τα γνωστα τραγικα αποτελεσματα….Ελληνες σαν τον Ιωνα Δραγουμη μεγαλωσαν την Ελλαδα αλλα ειχαν αδικο και βρωμερο τελος….

    Εντυπωση μου κανει οτι μαζι με Πλαστηρα επαναστατης ηταν και ο Σχης Γονατας διοικητης της ΙΙ μεραρχιας….αληθεια ο Γονατας τι αμυνα κρατησε; η ΙΙ μεραρχια πρεπει ακεραιη να περασε Χιο τυχαιο?

  87. @ MyDawgIsDead

    Προφανώς δεν έγινε κατανοητή η απάντηση.

    Εδώ γίνονται αναρτήσεις, δηλαδή ανακοινώσεις, για θέματα που έχουν μελετηθεί εκτενώς και σε βάθος. Μία πρόχειρη, γρήγορη, ατεκμηρίωτη ή πρόχειρα τεκμηριωμένη απάντηση μπορείτε να λάβετε από οποιονδήποτε, ρωτώντας και στον δρόμο. Κάτι είχε πει ο Βρώμικος Χάρυ για τις απόψεις. Όταν το θέμα που θέτετε μελετηθεί, σε βάθος και με τη λογική σειρά του, θα γίνει σχετική ανάρτηση.

    Μέχρι τότε απλώς επαναλαμβάνω ότι το παρόν δεν αποτελεί φόρουμ.

    Δεν θα επανέλθουμε επ’ αυτού.

  88. @ ilias stampoulidis

    «πεφτω απο τα συννεφα σχετικα με την τοποθετηση οτι ο Βενιζελος διπλασιασε την Ελλαδα ιδιως απο ενα στρατιωτικο…ο Ελληνικος Στρατος διπλασιασε τη χωρα λοιπον και ο βενιζελος παρατησε [..]»

    Σα να λέμε ότι μέχρι τον Ινδό πήγε ο στρατός των Ελλήνων κι όχι ο Μεγαλέξανδρος.

    Εν πάση περιπτώσει, ο Αρματιστής διευκρίνισε κάτι που προφανώς πολλοί δυσκολεύονται να κατανοήσουν: η κριτική στον Πλαστήρα προέρχεται από τη μελέτη των πεπραγμένων του και όχι από κάποια γενικότερο βενιζελισμό – το αντίθετο. Όμως, «φίλος μεν Πλάτων, φιλτέρα δ’ απάντων η αλήθεια».

    Η πολιτική συζήτηση περί βενιζελισμού-αντιβενιζελισμού λήγει εδώ.

  89. MyDawgIsDead says:

    «Όταν το θέμα που θέτετε μελετηθεί, σε βάθος και με τη λογική σειρά του, θα γίνει σχετική ανάρτηση.»
    Μάλιστα, κατανοητό. Έτσι από περιέργεια, σκοπεύετε να κάνετε σύντομα τη σχετική ανάρτηση ή αργεί ακόμα?

  90. Είδα τις προάλλες την κριτική του Βελισάριου για τον αρχικατάσκοπο της βασίλισσας Ελισάβετ. Κι εμένα μου άρεσε το βιβλίο αν και διάβασα κυρίως τα κεφάλαια για το πως τύλιξαν σε μια κόλλα χαρτί τη Μαρία Στιούαρτ.

    Βλέπω τους Άγγλους λοιπόν και κάνουν την ιστορία τους φύλλο και φτερό. Αποκαλύπτουν συνωμοσίες του παρελθόντος, άλλοι τα βάζουν με τους καθολικούς άλλοι με τους προτεστάντες, άλλοι δικαιώνουν την Ελισάβετ, άλλοι τη Μαρία. Σίγουρα υπάρχουν και σήμερα φράξιες και η κάθε μία προωθεί τους δικούς της είτε στα πανεπιστήμια είτε μέσω βιβλιοκριτικών κλπ. αλλά δεν θα ξαναπέσουν και σε εμφύλιο επειδή κάποιος έγραψε αυτό ή εκείνο.

    Όντως, βλέπετε ο πολύς κόσμος γύρω σας να ενδιαφέρεται πραγματικά για το τι έγινε στην Ελλάδα πριν εκατό χρόνια ώστε να κινδυνεύει να θεωρηθεί διχαστικό αν θιχτεί το τάδε ή το δείνα τοτέμ της ελληνικής ιστορίας; Και δεν μιλάω φυσικά ούτε για ασυδοσία, ούτε για προγραμματισμένους αναθεωρητισμούς. Αλλά, αν ανακαλύψεις κάτι ή έχεις κάτι τεκμηριωμένο να πεις ή μια αλληλουχία από συλλογισμούς να κάνεις που οδηγούν σε κάποιο συμπέρασμα, γιατί να μην το εκφράσεις και να μην το μοιραστείς ώστε να προχωράει η γνώση και η αυτοσυνειδησία μας?

    Πραγματικά αναρωτιέμαι μήπως είναι κάπως υπερβολική η ειλικρινής ανησυχία που εκφράζεται περί επαναφοράς διχασμού ή προσκόλλησης στο παρελθόν. Συμφωνώ ότι το σημαντικότερο είναι να κοιτάμε μπροστά αλλά και η επεξεργασία του παρελθόντος έχει, πιστεύω, την αξία της.

    Και μπορεί η ιστορία να κρύβει συχνά καταστάσεις που όσο τις σκαλίζει κανείς, τόσο…μυρίζουν, όμως τι να κάνουμε. Εδώ κοτζάμ Ηρακλής, δεν έφερνε μόνο τα μήλα των Εσπερίδων αλλά πέρασε μια βόλτα πριν κι από τους στάβλους του Αυγεία. Η αποκάθαρση της Ιστορίας από τους κακώς εννοούμενους μύθους, δηλαδή, τα ψεύδη, είναι κι αυτό ένας άθλος και παρέχει την ανταμοιβή του. Απομακρύνεις π.χ. από το τοπίο της 13ης Αυγούστου το, κατά τα άλλα αξιόλογο, 5/42, που είχε φυτρώσει, ως φαίνεται, εκεί που δεν υπήρχε, και ιδού, λάμπει το 35. Έτσι είναι αυτά. Και διαλέγεις, αν θέλεις να νοικοκυρέψεις την Ιστορία σου, ώστε, σαν σπίτι, να την απολαύσεις, όποια κι αν είναι, μικρή ή μεγάλη, ή αν προτιμάς να την αφήσεις συγκεχυμένη, για να μη λερώσεις τα χέρια σου.

  91. npo says:

    Γιάννης Γ. 12 Φεβρουαρίου 2020 στο 17:22

    Γιάννη.. Φιλικά τελείως.

    Αντιγράφω μερικές απο τις γλαφυρές εικασίες σου ..

    «…Η δε έκδηλη αναξιοπιστία τους, λόγω του πλήθους λαθών, συνηγορεί στην υπόνοια πως και κάποιο άλλο σκοπό εξυπηρετούσαν πέραν της ενημέρωσης..»

    «…Το πιθανότερο λοιπόν είναι, θεωρώ, πως τίποτα δεν είχε αφεθεί στην τύχη του και πως ο Πλαστήρας ήταν σε συνεννόηση με τους βενιζελικούς της Αθήνας τόσο όσο και με τους Αμυνίτες της Κωνσταντινούπολης…»

    Δεν μου μοιάζουν σαν απλές αθώες (ουδέτερες) εικασίες.
    Προσωπικά είμαι και λίγο βλάξ και δεν πολυκαταλαβαίνω ποιός απο αυτούς ήταν Άγιος και ποιός Δαίμονας, και δεν με ενδιαφέρει και τόσο να πω την αλήθεια. Μυρίζομαι όμως αμέσως το φαρμάκι όταν χύνεται στο χαρτί.

    Κι έχεις χύσεί ΠΟΟΛΥ ΦΑΡΜΑΚΙ αδελφέ..
    Που μεταξύ μας είναι και κάπως περίεργο εν έτει 2020..

    Τέλος πάντων.. Όπως και να έχει, να σαι καλά. Δεν ξαναμιλάω σε αυτό το άρθρο κι ελπίζω αυτήν την φορά να το τηρήσω 🙂

  92. Αλεξανδρος Σφηκας says:

    Ανεβάστε την έκθεση του Πλαστήρα να την διαβάσουμε

  93. Αρματιστής says:

    @ Αλεξανδρος Σφηκας

    Πρόκειται περί αιτήματος; Ή μήπως διαταγής;

  94. semsiris says:

    Τον Πλαστηρα το γνωριζουμε κυριως ως διοικητη του5/42 πουείχε αρκετες επιτυχιες. Ήταν ο καταλληλοτερος για να ηγηθει της αμυνας του στρατου εκεινη τη περιοδο σ εκεινη την περιοχη? Ηταν προετοιμασμενος γι αυτό ή ο ρόλος αυτός του ανατεθηκε ξαφνικά? Εξάλλου τους βαθμους τους ειχε παρει επ ανδραγαθεια χωρις ιδιαιτερη θεωρητική καταρτιση. είχαν προηγηθει ασκήσεις για την προετοιμασία του ή? ξαφνκα τον εστειλαν να βγαλει το φιδι απ την τρυπα?

  95. Bob Batons says:

    ilias stampoulidis says:
    11 Φεβρουαρίου 2020 στο 22:31
    @Αρματιστης
    πεφτω απο τα συννεφα σχετικα με την τοποθετηση οτι ο Βενιζελος διπλασιασε την Ελλαδα ιδιως απο ενα στρατιωτικο…ο Ελληνικος Στρατος διπλασιασε τη χωρα λοιπον και ο βενιζελος παρατησε Ποντο, Ανατολικη Θρακη, Ανατολικη Ρωμυλια, Βορειο Ηπειρο, Βορεια Μακεδονια…
    ο βενιζελος μας κληροδοτησε τη σημερινη πολιτικη αρχουσα ταξη με τα γνωστα τραγικα αποτελεσματα….Ελληνες σαν τον Ιωνα Δραγουμη μεγαλωσαν την Ελλαδα αλλα ειχαν αδικο και βρωμερο τελος…
    Ιστορία από τα Lidl. Πρώτα απ’ όλα ο Βενιζέλος επέμενε στη συμμετοχή της Ελλάδας στους Βαλκανικούς Πολέμους. Οι αντίπαλοι του ήταν αντίθετοι γιατί φοβόντουσαν μην επαναληφθεί το ’97. Μάλιστα τον κατηγορούσαν ότι έβαζε τα συμφέροντα των Ελλήνων εκτός ελληνικού κράτους, των ελληνόφωνων όπως τους αποκαλούσαν -αμφισβητούσαν το κατά πόσον ήταν πραγματικοί Έλληνες και μαζί μ’ αυτούς και ο ήρωας σου ο Δραγούμης- εις βάρος των κατοίκων του ελληνικού κράτους. Του έλεγαν ότι το κάνεις αυτό επειδή είσαι από την Κρήτη, εφαρμόζεις «Κριτηκή Πολιτική» έλεγαν περιπαικτικά. Γενικά διάβασε και κανενα άλλο βιβλίο εκτός από Μπάρμπη ή κάνα άλλο πνευματικό τέκνο αυτού.

  96. semisiris, όπως αναφέρει και το εξαιρετικό http://mikrasiatikhekstrateia.gr/stratoi/ellines_aksiomatikoi o Πλαστήρας έβγαλε την ΣΣΥ, την οποία έβγαλαν δυο μέραρχοι του 1919-1922 (αν δεν κάνω λάθος) και πλήθος συνταγματαρχών του ΕΣ της εποχής. Αναμεσά τους και άλλοι διοικητές ανεξάρτητων ή μεικτών αποσπάσματων (π.Χ. Λούφας). Είχε δηλαδή τόση κατάρτιση όσο και άλλοι συνάδελφοι του και ομόβαθμοι, περιλαμβανόμενων μεράρχων. Στον ελληνικό στρατό της εποχής δεν υπήρχε Ανώτατη Σχολή Πολέμου (όπως ξέρετε) οπότε την επιτελική τέχνη (πλην ελάχιστων περιπτώσεων με σπουδές στο εξωτερικό) την μάθαιναν στο «πόδι». Όπως είπαν αλλού είτε ο Ταξίαρχος είτε ο Κλεάνθης, σε έναν τριγωνικό στρατό σαν τον ελληνικό, ο διοικητής συντάγματος ήταν αρκετά υψηλή θέση , καθότι αμέσως από επάνω του ήταν ο μέραρχος, και μετρά ο σωματάρχης (στον Οθωμανικό στρατό είχαν το Διοικητή Πεζικού με βαθμό ταξίαρχου που είχε ενεργό ρολό, και παίζει να ήταν σπουδαγμένος στην Ακαδημία Πολέμου).

    Οπότε ο διοικητής συντάγματος έπρεπε να είναι έτοιμος να αναλάβει ακράτητη δράση είτε μόνο με το σύνταγμα του, είτε σε μεικτό απόσπασμα. Ο ΕΣ το έκανε αυτό συχνά. Παίρνοντας υπόψη των χαρακτήρα του πολέμου στην Ουκρανία και την περίοδο 1919-1920, θεωρώ απίθανο ο Πλαστήρας να μην είχε μάθει να λειτουργεί αυτόνομα, ειδικά σε αντι-ανταρτικο αγώνα. Οπότε να διοίκηση ανεξάρτητο απόσπασμα δεν ήταν ακατόρθωτο. Είχε και ξεκάθαρες εντολές (να μην αφήσει το Καμελαρ να πέσει) που δεν είναι ιδιαίτερα δύσκολο, φρονώ σαν ερασιτέχνης, να εκτελεστούν από έναν έμπειρο αξιωματικό.

    Φταίει λοιπόν ο Πλαστήρας. Αλλά έχει ελαφρυντικά, υπηρετούσε σε έναν στρατό που τον είχε αφήσει να μάθει να δρα σαν μικρός πολέμαρχος, το βάρος της διοικητικής του εμπειρίας ήταν σε αντι-ανταρτικο αγώνα, που καλλιεργεί το ανεξάρτητο πνεύμα, αλλά και την διστακτικότητα σε απόφαση εμπλοκής σε μάχης υψηλής έντασης (φρονώ εγώ σαν ερασιτέχνης, οι πιο έμπειροι και σπουδαγμένοι να με διορθώσουν), και είχε να κάνει με μεράρχους και σωματάρχες που δεν είχαν μάθει ποτέ να διοικούν επιτόπου. Αλλά εδώ ξαναλέμε. Τι έκανε ο Πλαστήρας μέσα στα πλαίσια της καθαρής αποστολής του, και μέσα στα γεωγραφικά πλαίσια του αγώνος του. Φταίει ο μέραρχος που δεν έσπευσε να των αρπάξει από το αυτί? Ναι. Αλλά αυτό δεν δικαιολογεί κοτζάμ μπαρουτοκαπνισμένο αξιωματικό στο να διστάζει να εκτελεί μια αποστολή, σε καίριο σημείο.

  97. Semsiris says:

    Κωνστσνος Τραυλος
    Συμφωνώ μαζί σας γενικά. Η δική μου απορία είναι αν ο Πλαστήρας που είχε πάρει πολλούς βαθμούς επ ανδραγαθια στο πεδίο της μάχης ήταν έτοιμος τη στιγμή εκείνη να ανταποκριθεί επιτυχώς στο Καμελαρ.

  98. Αποδηχτεικε όχι, αλλά προφανώς τον θεωρούσε έτοιμο ο διοικητής του. Ειδάλλως δεν θα του έδιναν το απόσπασμα. Το ερώτημα είναι αν ο ίδιος ο Πλαστήρας δεν ένιωθε έτοιμος γιατί δεν αρνήθηκε. Αυτό θα ήταν μια δοκιμή αντίδραση και καθόλα τίμια. Αλλά προφανώς δεν το θεωρούσε κάτι υπεράνω του. Έκανε λάθος.

  99. ilias says:

    συγνωμη κυριε Τραυλε ειναι δυνατον να λετε οτι ο Πλαστηρας ειχε μονο αντιανταρτικη δραση και διαμορφωθηκε η στρατιωτικη του σκεψη απο αυτη? Που εκανε τετοιες επιχειρησεις? Στον Σαρανταπορο στον Λαχανα στον Α’ ΠΠ στην Μικρασιατικη Εκστρατεια ? Σε ποσες τετοιες επιχειρησεις πηρε μερος το 5/42 ΣΕ? Ο Πλαστηρας ηταν απο τους ποιο καλους αξιωματικους της εποχης. Δεν ηταν ο καλυτερος αλλα για τοτε Συνταγματαρχης ηταν μια χαρα. Τα Συνταγματα τοτε ειχαν πολυ διαφορετικο ρολο απο οτι την εποχη μετα τον Β ΠΠ ή και σημερα. Εκτελουσαν επιχειρησεις σε πολυ μικροτερη περιοχη, ο διοικητης βρισκοταν πολυ κοντα στον χωρο της κυριας προσπαθειας, για αυτο υπηρχαν και πολλες απωλειες συγκριτικα ακομα και με τον Β ΠΠ. Για τον λογο αυτο τα Συνταγματα ειχαν πολυ μικρο επιτελειο. Ενεργουσαν πιο κοντα στα προτυπα των σημερινων Ταγματων. Το προβλημα ηταν στα επιτελεια των μεραρχιων των Σωματων και της Στρατιας οπου η υπεροχη των τουρκων ήταν πολυ μεγαλη σε σχεση με τα αντιστοιχα επιτελεια ΣΜΑ. Αν δεν εκτελεσε τις διαταγες που ειχε ειδικα το καλοκαιρι του 21 επρεπε η Μεραρχια να επεμβει με τους τροπους που επεμβαινει ενας διοικητης. Το γεγονος οτι δεν επενεβει δειχνει καποια πραγματα τα οποια δεν πρεπει να τα αναζητησουμε στη σφαιρα του μεταφυσικου. Οσον αφορα την υποστηριξη πυροβολικου που λετε η ΔΙΣ αναφερει οτι πυροβολικο που ταχθηκε για να προσφερει υποστηριξη ειχε απωλειες καθοτι τα χθηκε σε ανοιχτο χωρο. Γεγονος ειναι οτι υπηρχε και οχι αδικα μια δυσπιστια εναντι των σχεδιων που εκπονουσαν τα επιτελεια των Σωματων Στρατου και της Στρατιας το οποιο εκδηλωνοταν με διαφορους τροπους. Το οτι η ανωτατη ηγεσια δεν επενεβαινε με καποιο τροπο εδειχνε την ανεπαρκεια της.

  100. Καλημέρα και Χριστός Ανέστη. Είθε η Ανάσταση να φέρει προσωπική, οικογενειακή και εθνική ανάταση σε όλους.

    Κύριε Ηλία. Με όλο τον σεβασμό το 1912-1913 είναι χρονικά 8 χρόνια πριν το 1921. Ο Πλαστήρας δεν ήταν διοικητής συντάγματος τότε. Την διοικητική τέχνη την έμαθε το 1918-1921. Και με βάση της σύντομες ιστορίες στο βιβλίο της ΔΙΣ για το 1918 το 5/42 δεν πρέπει να αποκόμισε ιδιαίτερη πολεμική εμπειρία το 1918.

    Ούτε κατα την γνώμη μου η εκστρατεία της Ουκρανίας χαρακτηρίζονταν από πόλεμο υψηλής έντασης.

    Και το 1919-1920 Ο μικρασιατικος πόλεμος ήταν αντι-ανταρτικος αγώνας.

    Οπότε πείτε μου εσείς που έμαθε ο Πλαστήρας να διοικεί σύνταγμα σε καταστάσεις εκστρατείας υψηλής έντασης?

  101. ilias says:

    Αληθως ο Κυριος. Αυτο με το οποιο καταληγεται ειναι αυτο το οποιο λεω και εχει εφαρμογη για το συνολο των αξιωματικων της εποχης. Περα απο αυτο ομως εσεις μπορειτε να βρειτε αλλους αξιωματικους οι οποιοι ειχαν διοικησει συνταγμα σε καταστασεις οπως αυτες που αναφερεται. Δεν νομιζω οτι θα βρειτε. Επισης ουτε οι μεραρχοι ειχαν διοικησει μεραρχιες ουτε η ΣΜΑ ειχε διεξαγει ξανα τετοιου ειδους επιχειρησεις. Το ιδιο συνεβει και το 1940. Οι διοικητες ταγματων και συνταγματων δεν ειχαν ξαναδιοικησει σε περιοδο επιχειρησεων. Αυτο ομως δεν εχει ιδιαιτερη σημασια. Σημασια εχει η καταρτιση που εχεις και η εμπειρια. Απο αυτη ο Πλαστηρας ειχε αρκετη, οπως και αλλοι αξιωματικοι βεβαια. Οπως σας εγραψα η χρηση του συνταγματος τοτε ήταν πολυ διαφορετικη απο οτι σημερα. Συνταγμα και ταγμα δεν ειχαν μεγαλες διαφορες όπως και σημερα το δεν εχει μεγαλες διαφορες η τακτικη του λοχου απο αυτην του Ταγματος. Οι μαχες στην Ουκρανια σαφως ηταν υψηλης έντασης οπως ήταν και οι μαχες στο τσεντιζ ή στο Τουμλου Μπουναρ. στις επιχειρησεις εναντιον ανταρτων δεν εχειδημασια ο αντιπαλος αλλα κλιμακιο των μοναδων που μετεχουν. Οταν στη μαχη συμμετεχει ολη η μαναδα που διοικεις τοτε εχεις εμπειρία διοικησης αναλογου επιπεδου. Ειναι σαν να μου λετε οτι ο ΕΣ στις μαχες του Γραμμου εκανε αντιαανταρτικες επιχειρησεις και οχι κανονικο αγωνα πεζικου επειδη οι αντιπαλοι του ήταν ανταρτες και οχι αναγνωρισμενος στρατος. Οι ελλειψεις ολου του σωματος των αξιωματικων ήταν δεδομενες την εποχη της Μικρας Ασιας και κυριως σε επιπεδο ανωτατων κλιμακιων οπου η συγκριση με την αντιστοιχη τουρκικη ηταν τραγικη και ίσως ηταν η εναρξη της βλακειας που ακουγαμε μεχρι προσφατα οτι ο καλυτερος συνδιασμος ειναι τουρκος αξιωματικος και ελληνας στρατιωτης ή φανταρος καλυτερα. Καταληγοντας θα ηθελα να πω οτι την τεχνη της διοικησης δεν την μαθαινει κανεις σε καθε κλιμακιο αλλα οι βασικες της αρχες ειναι ίδιες για όλα τα κλιμάκια. Ο Πλαστηρας έδειξε οτι ειχε υποχειριο του το συνταγμα αφου δεν υπαρχουν καταγεγραμμενες ή τουλαχιστον δεν εχω υποψη μου περιπτωσεις που η μοναδα του δεν εκτελεσε διαταγες. Μεγαλα αποδειξη η μαχη του τουμλου μπουναρ. Αρα εκ των πραγματων ηταν καλος διοικητης συνταγματος. Πιθανον μεραρχιας , αν και οπως σας ειπα οι μεραρχιες δεν ειχαν μεγαλη αυτονομια, δεν ηταν αλλα συνταγματος σιγουρα ήταν με οπως το γραφετε 9 χρονια σχεδον σε μοναδες και πολεμικα μετωπα. Δεν νομιζω οτι υπηρχαν πολλοι αλλοι καλυτεροι του ειδικα μετα τον Νοεμβριο του 1920. Εκτιμω οτι δεν πρεπει να τα ισοπεδωνουμε ολα επειδη εκτιμουμε οτι καποιος σε μια συγκεκριμενη στιγμη δεν ενηργησε οπως θα επρεπε ασχετα αν υπαρχουν βασιμες αιτιασεις οτι τα πραγματα εχουν και αλλες οπτικες γωνιες. Ευχαριστω να ειστε καλα.

  102. Καλημέρα σας. Νομιζω ότι, ότι μπορούσε χρήσιμα να ειπωθεί από εμενα ειπώθηκε. Το μόνο τελευταίο είναι ότι δεν ισχύει το 9 χρόνια συνεχώς πολέμου. Εφτα είναι ,1912, 1913, 1917, 1918, 1919, 1920, 1921. Μικρό πράγμα αλλα η ακρίβεια παντα θυσιάζεται σε αυτή την χώρα.

  103. ilias says:

    Κυριε Τραυλε αν ξαναδειτε ημουν αρκετα ακριβης αφου γραφω 9 χρονια σχεδον σε μοναδες και μετωπα. Οχι οτι εχει μεγαλη σημασια

  104. Βαΐου Λάμπρος says:

    Η Προηγούμενη Εκδοχή των γραπτών σας (εννοώ πριν την τρέχουσα, ολοκληρωτική από πλευράς σχεδιαγραμμάτων & ικανή από απόψεως κειμένου, ανασυγκρότηση), όπου το Ύψωμα 1710 ήταν «αυτό τούτο το Καλετζίκ» θα μπορούσε ΙΣΩΣ να στοιχειοθετήσει κάποια -επεική όμως- μομφή για τον Πλαστήρα. Όχι βέβαια όλον τον προηγούμενο και νυν οχετό.(Ομολογώ, ο τωρινός είναι κάπως μικρότερος). Τώρα όμως που το Υψ 1710 γίνεται η «Ποϊρολίκαγιά», που μάλιστα έχει ήδη καταληφθεί από την 8η πρωϊνή της 13ης Αυγούστου, ΟΛΟ το οικοδόμημά σας καταρρέει.
    Ο Σταθμ .Διοικήσ. Πλαστήρα απέχει μόλις 1 Km από τους λόφους (β’ γραμμή αμύνης ) του Ι/35 & ΙΙ/11 ταγμάτων, δηλ. είναι στο (απροσδιόριστο πλέον) Καλετζίκ/Καμελάρ. Επιπλέον το Τάγμα Τσιρώνη ( Ι/5-42) απέχει 400 μέτρα από την ΝΔ οφρύν του (άλλοτε 1685 και νυν 1687) Λόφου, δηλαδή δίπλα. Αλήθεια πού θα έπρεπε να στριμώξει ο Πλαστήρας τα δύο τάγματά του, στούς ήδη κατεχόμενους από το Ι/35 & ΙΙ/11 Λόφους 1687 & 1675, πού ζήτημα αν έχουν αμυντική ζώνη προς τον εχθρό εν όλω 1000 μέτρων και χωρίς προεσκαμμένα χαρακώματα??? Ακριβώς εκεί που (πλέον) συνωστίζονται (τώρα) και τα 6 πυροβόλα Λεκανίδη & Ραυτόπουλου , να βάλει και ακόμη 4 ??? Και πώς διατηρήθηκε το Καλετζίκ/ Καμελάρ, μέχρι τις 8- 9 πρωϊνή της επομένης ημέρας – μ’ έναν Πλαστήρα που κάπου έπινε καφέ ή αναμηρύκαζε (αποσυρμένος από τη μάχη) τους φόβους του «μή κάψει τους Ευζώνους του».???
    Βέβαια η Καταδίκη Πλαστήρα είχε Προαποφασισθεί από σάς. Δεν προέκυψε κατόπιν ενδελεχούς Μελέτης. (Εξ ού και τα – αντιφάσκοντα από πλευράς στοιχείων – διαρκή copy paste και τροποποιήσεις στα γραπτά σας.) Και αρκούσε το μανιπουλάρισμα των όποιων δεδομένων – μόνο που τώρα γυρίζουν εναντίον σας. Γιατί και η συκοφαντία, χρειάζεται συνέπεια και σωστό…σχεδιασμό για να γίνει πιστευτή.
    Και ούτε ένα σχόλιο για τον ανεκδιήγητο Διοικητή του 35ου Συντάγματος ….Δεν βρήκε το χρόνο να επισκεφθεί τα δοκιμαζόμενα τάγματά του στο Καμελάρ για να μην συναντήση τον Πλαστήρα !!! Και το Παρατηρητήριό του απήχε μόλις 1 Km από το Υψ. 1675. Αλλά σχολίαζε ανερυθρίαστα πως οι Αξιωματικοί του αδράνησαν για την οχύρωση του Καμελάρ. Αυτός πού ήταν επί ένα έτος να επιβάλλει στο Σύνταγμά του το «δέον γενέσθαι»??? Αχ! Ο Αντισυνταγματάρχης Παπαπαναγιώτου είναι υπεράνω κάθε κριτικής, ακόμα κι όταν ανερυθρίαστα αυτο-δοξάζεται μεταπολεμικά επικαλούμενος το αίμα του 35ου Συντάγματος. Τον ξανασυναντάμε στην Έκθεση Πλαστήρα κατά την υποχώρηση, που δεν υπακούει στην εντολή του να παραμείνει μαζί του, και το βάζει στα πόδια. Αχ! Ο Αντ/χης Παπαπαναγιώτου είναι υπεράνω πάσης κριτικής,…δια της αποσιώπησης! Τί πρέπει να υποθέσουμε???
    Οι λόγοι που το μέγιστο δυναμικό του Πυροβολικού της Μεραρχίας- που θα μπορούσε με 24 Πυροβόλα – δεν συνέδραμε το Καμελάρ?? Μα φυσικά δεν το ζήτησε ο «απών» Πλαστήρας …Ή μήπως ο αρχηγός του ήθελε να «κάψει» τον Πλαστήρα στο Καμελάρ που ήταν Βενιζελικός??? ΠΟΛΛΑ ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΤΕΘΗΣΑΝ.
    «Εξέτεινεν ο Πλαστήρας το δεξιόν της IV Μεραρχίας μέχρι τους Βράχους του Καγιάντιπί ως μή έδει». Αλλά θυμηθείτε την νυκτερινή διαταγή της Μεραρχίας της 13ης προς 14η Αυγ 1923. Να αποφευχθεί η υπερκέραση από αυτήν την περιοχή πάση θυσία, παρά την επελθούσα ενίσχυση !!!
    Όσο για την κατηγορία της ελλιπούς ΄Εκθεσης Πλαστήρα, διαβάστε λίγο ΔΑΦΝΗ για το ποιά ήταν τα Πραγματικά Προβλήματα μιάς κατά κράτος ήτ τημένης Χώρας το 1923 και τί έπρεπε να αντιμετωπίσει ο «Αρχηγός» της Επανάστασης Πλαστήρας. Φυσικά θα θέλατε μία Έκθεση ως Σενάριο Φώσκολου αλλά οι προτεραιότητες ήταν άλλες, ήταν δραματικά πολλές και πολλαπλά επείγουσες. Πλήν των άλλων, ανταλλαγή 10.000 αιχμαλώτων και 1.000.000 πεινασμένοι, άστεγοι, και ρακένδυτοι πρόσφυγες, και ο ίδιος με φυματίωση. Αυτά θα άξιζαν κάποιο ΣΕΒΑΣΜΟ, έναν ελάχιστο ΣΕΒΑΣΜΟ.
    Μια φωτογραφία του Συντ/χη Πλαστήρα, δείχνει στο αριστερό του μανίκι με δεκα (10) «σαρδέλες». Υποθέτω πως είναι ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ Πολεμικά Εξάμηνα. Από την Μελούνα ως το Αφιόν Καραχισάρ και πίσω στην Αθήνα, πάντα μαχόμενος. ΔΕΝ ήταν δειλός!!!! Ξανασκεφθείτε το !!

    PS
    1.Ανεξάρτητα των ανωτέρω, θαυμάζω τα γραφικά σας.
    2.Απορώ πώς εσείς – ένας «Βενιζελικός» καθ’ ομολογίαν – θα αισθάνεστε τώρα που τα γραφόμενά σας (στην προηγούμενη εκδοχή τουλάχιστον) «αξιοποιούνται» δεόντως από τους αντιβενιζελικούς αναθεωρητές της Ιστορίας….
    3. Συμβουλή μου – Συνεχίστε στο Θέμα της Μικρασιατικής μας Προσπάθειας στο οποίο έχετε εντρυφήσει, και βάλτε το θέμα «Πλαστήρας» σε ύπνο. Πείτε, «ήταν μιά κακή στιγμή μου». Συμβαίνουν αυτά και στους μέγιστους.
    4. Όπως θα διαπιστώσατε,έχω κρατήσει όλα τα προηγούμενα Κείμενα και Σχέδια.

    Σμηναγός ε.α. Βαΐου Λάμπρος

  105. Αρματιστής says:

    @ Βαΐου Λάμπρος

    Σε ό,τι αφορά την αναφορά σου σε «προηγούμενο και νυν οχετό»:

    Τα μέχρι σήμερα κείμενα μου αναλύουν τις αποφάσεις του Συνταγματάρχη Πλαστήρα και τη δράση του Μικτού Αποσπάσματος της ΧΙΙΙ Μεραρχίας –το οποίο διοικούσε- κατά τις μάχες της 13ης και 14ης Αυγούστου. Η ανάλυσή μου διεξάγεται κάτω από το πρίσμα των εντολών που ανατέθηκαν στον Συνταγματάρχη Πλαστήρα από το Α΄ Σώμα Στρατού και την IV Μεραρχία και βάσει όλων των μέχρι σήμερα διαθέσιμων πρωτογενών πηγών. Η σημαντικότερη πηγή παραμένει η Έκθεση Πεπραγμένων του Συνταγματάρχη Πλαστήρα. Η διαπίστωση στην οποία καταλήγει η ανάλυσή μου, και η οποία έχει παρουσιαστεί, είναι ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν εκτέλεσε τις εντολές που του ανατέθηκαν από το Α΄ Σώμα Στρατού και την IV Μεραρχία. Τα όσα αναφέρω είναι απολύτως τεκμηριωμένα. Οι τεκμηριώσεις δεν αναφέρονται επειδή τα κείμενά μου αποτελούν πρωτότυπη εργασία και δεν επιθυμώ να αποτελέσουν αντικείμενο κλοπής. Εν καιρώ θα παρουσιαστεί βεβαίως και η τεκμηρίωση, αφού προηγουμένως διασφαλιστεί η πατρότητα της εργασίας. Προς το παρόν αναφέρονται ως βιβλιογραφία οι πρωτογενείς πηγές και όπου απαιτείται παρουσιάζονται αυτολεξεί αποσπάσματα αυτών των πηγών. Οι εντολές που ανατέθηκαν στον Συνταγματάρχη Πλαστήρα βρίσκονται στην Έκθεση Πεπραγμένων του και ο όποιος τη μελετήσει και διαθέτει στοιχειώδη λογική, μπορεί να αντιληφθεί -χωρίς να ανατρέξει σε άλλη πηγή- ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν εκτέλεσε τις εντολές που του ανατέθηκαν.

    Τα κείμενά μου από τη στιγμή που δημοσιεύονται υπόκεινται σε κριτική. Κριτική όμως που να εδράζεται να στηρίζεται σε πρωτογενείς πηγές και σοβαρά επιχειρήματα. Μέχρι αυτή τη στιγμή δεν υπήρξε σοβαρός και τεκμηριωμένος αντίλογος.

    Εσύ όμως αποδίδεις στα κείμενά το χαρακτηρισμό «οχετό». Η λέξη οχετός είναι συνώνυμο του βρώμικου. Της ύβρεως. Είναι γνωστή η φράση «άνοιξε τον οχετό»• το αναφέρουμε για κάποιον που άνοιξε το στόμα του και «στολίζει» κάποιον άλλο με ακατανόμαστες βρισιές. Εγώ όμως ουδαμού ανέφερα κάποιο υβριστικό χαρακτηρισμό για τον Συνταγματάρχη Πλαστήρα.

    Αν δεν μπορέσεις να τεκμηριώσεις ότι τα κείμενά μου αποτελούν «οχετό» σε χαρακτηρίζω ως «πολύ λίγο» για να μη χρησιμοποιήσω άλλες λέξεις. Άλλωστε και το γραπτό σου δεν φανερώνει ιδιαίτερα συγκροτημένη σκέψη.

    Σε ό,τι αφορά την αναθεώρηση των κείμενων μου:

    Η αναθεώρηση των μέχρι σήμερα δημοσιευμένων κειμένων έχει αναφερθεί δύο φορές στο ιστολόγιο. Η δεύτερη αναθεώρηση των κειμένων μου και των σχεδιαγραμμάτων που τα συνοδεύουν επιβλήθηκε όταν διαπίστωσα από τη λεπτομερή ανάλυση των διατιθέμενων στοιχείων και άλλων πληροφοριών, ορισμένες εκ των οποίων προέρχονται από Τουρκικές πηγές, ότι το ύψωμα Ποϊραλικαγιά που καταλήφθηκε από τους Τούρκους το πρωί της 13ης Αυγούστου αντιστοιχεί στο ύψωμα 1710. Αυτό πιστοποιήθηκε πολλαπλώς πριν προβώ στην αναθεώρηση. Πιστοποιήθηκε π.χ. από το οδοιπορικό μίας ορειβατικής διαδρομής που αρχίζει από το χωριό Έρικμαν και καταλήγει στην κορυφή του υψώματος 1710, το οποίο ονοματίζεται ως Poyrali tepeden. Η περαιτέρω πιστοποίηση έγινε από το σχεδιάγραμμα της Τουρκικής ΔΙΣ που περιγράφει την Τουρκική επίθεση με βάση την κλίμακα του εν λόγω σχεδιαγράμματος. Σχετικά βλέπε σχεδιάγραμμα 9 στο Μέρος ΙΙβi.

    Τα σχέδια πυρός του Τουρκικού πυροβολικού δια των οποίων υποστηρίχθηκαν οι δύο φάσεις της Τουρκικής επίθεσης (σχεδιάγραμμα 6 στο Μέρος ΙΙα και σχεδιάγραμμα 10 στο Μέρος ΙΙβi) σε συνδυασμό με το σωζόμενο στη ΔΙΣ σχεδιάγραμμα του Κ.Α. Καμελάρ (βλέπε σχεδιάγραμμα 13 στο Μέρος ΙΙβi) με βοήθησαν να προσδιορίσω κατά τρόπο μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση ότι η πρώτη αμυντική γραμμή του Καλετζίκ στηριζόταν στα Υψώματα Ποϊραλικαγιά (ύψ. 1710) – Κιουτσούκ Τεπέ (ύψ. 1675 – Μαύρος Βράχος και η δεύτερη γραμμή στα υψώματα 1687 (1310 κατά τους Τούρκους) και 1675.

    Κατόπιν τούτων η (αρχική) εκτίμηση που είχα διαμορφώσει ότι το ύψωμα 1710 δεν είχε καταληφθεί από τους Τούρκους το πρωί της 13ης Αυγούστου ήταν λάθος και προφανώς επιβαλλόταν να αναθεωρηθούν τα κείμενα και τα σχεδιαγράμματα. Η αρχική εκτίμηση μου ήταν εύλογη, επειδή αφ’ ενός μεν θεωρούσα ότι το ύψωμα 1710 ως φύσει ισχυρό κρατήθηκε από το Ι/35 Τάγμα και αφ’ ετέρου επειδή νότια του βραχώδους συγκροτήματος που βρίσκεται επί του υψώματος 1710 (λίγο πάνω από αυτό το συγκρότημα βρίσκονται τα χαρακώματα που φαίνονται στη φωτογραφία 7 του Μέρους ΙΙα) υπάρχει και άλλη γραμμή χαρακωμάτων. Την εν λόγω γραμμή την είχα εκλάβει ως μέρος της πρώτης γραμμής άμυνας του Καλετζίκ.

    Νέα στοιχεία που επέβαλαν επίσης την αναθεώρηση των κειμένων είναι επίσης τα σχέδια πυρός του Τουρκικού Πυροβολικού (βλ. σχεδ. 6 στο ΙΙα και 10 στο ΙΙβi), καθώς και οι νέες φωτογραφίες της περιοχής του Κ.Α. Καμελάρ. Τα σχέδια πυρός του Τουρκικού ΠΒ απέδειξαν πέραν κάθε αμφισβήτησης ότι η Κυρία Προσπάθεια της 11ης Τουρκικής Μεραρχίας ήταν προσανατολισμένη στην κατάληψη του Καλετζίκ. Δυστυχώς για μας και εν αντιθέσει με μας, οι Τούρκοι -αξιωματικοί και πολίτες- μελετούν πολύ αναλυτικά τις μάχες της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

    Το βιβλίο του διοικητή του 6ου Λόχου Ευζώνων του ΙΙ/42 Τάγματος Παλάντζα, Υπολοχαγού Προυκάκη, αποτέλεσε μία ακόμη μαρτυρία πέραν των άλλων ότι στην περιοχή του υψώματος 1535 ο αγώνας που διεξήχθη ήταν μάχη τριβής με την ανταλλαγή μεταξύ των αντιπάλων πυροβολισμών και τίποτε περισσότερο. Είναι χαρακτηριστική η αναφορά του Προυκάκη ότι «βολές από το εχθρικό ΠΒ δεχθήκαμε ελάχιστες». Ο Υπολοχαγός Προυκάκης μας αναφέρει εμμέσως πλην σαφώς ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας εγκατέστησε το ΙΙ/42 Τάγμα σε μία περιοχή όπου δεν διεξαγόταν μάχη μεγάλης έντασης. Ο Προυκάκης είναι ιδιαίτερα διαφωτιστικός για τη μάχη της 14ης Αυγούστου στην περιοχή του υψώματος 1535 που ο μεν Πλαστήρας τη χαρακτηρίζει επανειλημμένα σφοδρή και με σοβαρές απώλειες ενώ ο Προυκάκης αναφέρεται και πάλι σε μάχη ανταλλαγής πυροβολισμών και με ελαφρές απώλειες. Για πληροφορίες βλέπε το σχόλιο 27 του Μέρους ΙΙβii.

    Τα κείμενά μου και τα σχεδιαγράμματα είναι βέβαιο ότι θα αναθεωρηθούν και πάλι εφόσον προκύψουν νέα στοιχεία προερχόμενα από πρωτογενείς πηγές.

    Η Έκθεση Πεπραγμένων του διοικητή του 23ου Συντάγματος της VII Μεραρχίας, Συνταγματάρχη Χ. Λούφα σε συνδυασμό με την κατάθεση του διοικητή του Ι/23 Τάγματος Ταγματάρχη Διάμεση στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. μου επιβάλλουν να τροποποιήσω και πάλι κείμενα και σχεδιαγράμματα αναφορικά με το που ακριβώς εγκαταστάθηκε το ΙΙ/42 Τάγμα Ευζώνων. Και τούτο επειδή τα αναφερόμενα στην Έκθεση Πλαστήρα περί εγκατάστασης Λόχου και Πυροβολαρχίας του εν λόγω Τάγματος 1000 μέτρα ανατολικά του Καγιαντιμπί αποδεικνύονται αναληθή.

    Σε ό,τι αφορά δικαιολογίες επί της «τακτικής αναγκαιότητας» των ενεργειών και παραλείψεων του Πλαστήρα:

    Γράφεις ότι:

    Η προηγούμενη εκδοχή ότι δηλαδή το ύψωμα 1710 ήταν αυτό τούτο το Καλετζίκ θα μπορούσε ίσως να στοιχειοθετήσει κάποια –επιεική- μομφή για τον Πλαστήρα.

    Μου είναι αδύνατο να αντιληφθώ το συλλογισμό σου. Αρχικά δεν υπάρχει καμία «μομφή» για τον Πλαστήρα. Υπάρχει μόνο η διαπίστωση ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν εκτέλεσε τις εντολές που του ανατέθηκαν από τους προϊσταμένους του διοικητές, πράγμα που συνιστά το έγκλημα της ανυπακοής ενώπιον του εχθρού. Αυτή δεν αλλάζει επειδή το ύψωμα 1710 ονομάζεται Ποϊραλικαγιά και ότι καταλήφθηκε από τους Τούρκους το πρωί της 13ης Αυγούστου.

    Προφανώς αδυνατείς να αντιληφθείς ότι η κατάληψη της πρώτης γραμμής του Καλετζίκ από τους Τούρκους, και ειδικά του δεσπόζοντος υψώματος Ποϊραλικαγιά (ύψ. 1710), κατέστησε ΠΛΕΟΝ ΕΠΙΤΑΚΤΙΚΗ την υποχρέωση του Συνταγματάρχη Πλαστήρα να εγκαταστήσει το μείζον της δύναμης του Αποσπάσματός του στη δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ, όπως βεβαίως ΡΗΤΩΣ του ΕΠΙΒΑΛΛΟΤΑΝ στις εντολές που το ανατέθηκαν από το Α΄ Σ.Σ. και την IV Μεραρχία. Να στο πω λίγο πιο αναλυτικά για να το αντιληφθείς. Η κατάληψη του υπερέχοντος του πεδίου της μάχης υψώματος Ποϊραλικαγιά (1710) νωρίς το πρωί της 13ης Αυγούστου προσέφερε σοβαρό εδαφικό πλεονέκτημα στους Τούρκους. Οι Τούρκοι βρίσκονταν εγγύς της δεύτερης γραμμής άμυνας του Καλετζίκ και σε υπερέχουν έδαφος. Η απώλεια του υψώματος 1710 κατέστησε αδήριτη την ανάγκη ενίσχυσης της δεύτερης γραμμής άμυνας του Καλετζίκ, πράγμα που ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας απέφυγε επιμελώς να κάνει. Σχετικά βλέπε φωτογραφία 14 στο Μέρος ΙΙα.

    Η εγκατάσταση ενός τουλάχιστον τάγματος του 5/42 Σ.Ε. στο Καλετζίκ επιβαλλόταν και από τη γενικότερη τακτική κατάσταση. Το Ι/35 Τάγμα λόγω της απώλειας του διοικητή του, των Λοχαγών του και μεγάλου αριθμού αξιωματικών και οπλιτών, καθώς και της έκθεσής του επί πολλές ώρες στον βομβαρδισμό του Τουρκικού πυροβολικού δεν βρισκόταν σε καλή κατάσταση από απόψεως ηθικού. Το αναφέρει και ο Πλαστήρας. Αν αδυνατείς να αντιληφθείς αυτά τα απλά ζητήματα, δεν μπορώ να κάνω κάτι περισσότερο. (Σημείωση: Λάβε υπόψη σου ότι κανένα τμήμα του Αποσπάσματος Πλαστήρα δεν βομβαρδίστηκε.).

    Εν πάση περιπτώσει, η φράση ότι το ύψωμα 1710 ήταν αυτό τούτο το Καλετζίκ τόνιζε ότι το εν λόγω ύψωμα ήταν το σημαντικότερο ύψωμα του ορεινού όγκου του Καλετζίκ. Αυτό φαίνεται και στο σχεδιάγραμμα 13 στο Μέρος ΙΙβi,παρ’ όλο που η ΔΙΣ δεν σημειώνει το υψόμετρο 1740 μπροστά από το ύψωμα που αναφέρεται ως 1310.

    Αποτελέσματα από την αναθεώρηση των κειμένων

    Επαναλαμβάνω ότι η αναθεώρηση των κειμένων ουδόλως διαφοροποίησε την εκ της ανάλυσης μου προκύπτουσα διαπίστωση ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας απέφυγε να εκτελέσει τις παρακάτω εντολές που του ανατέθηκαν από το Α΄ Σώμα Στρατού και την IV Μεραρχία:

    Εντολή από το Α΄ Σ.Σ.
    «IV Μεραρχίαν. Απόσπασμα ΧΙΙΙης. Τάγμα και Πυρ/χία Αποσπάσματος ΧΙΙΙ Μεραρχίας μετά Διοικήσεως αποσπάσματος να κινηθή προς θέσεις εφεδρείας υποτομέως Καλετζίκ όθεν ενεργήσωσιν υπό διαταγάς IV Μεραρχίας. Εν περιπτώσει απολύτου ανάγκης Διοικητής αποσπάσματος δύναται χρησιμοποιήσει και υπόλοιπον αποσπάσματός του. Ώρα 8η. Α΄ Σ. Στρατού. Τρικούπης».

    Εντολή από την IV Μεραρχία
    «Στρατηγείον 13 Αυγούστου 1922 ώρα 8η. Αρ. Ε.Π. 5414/1291/3 Διαταγή Επιχειρήσεων. Δια της υπ’ αριθ. 3267/3 διαταγής Α΄ Σ. Στρατού το Απόσπασμα Πλαστήρα τίθεται υπό τας διαταγάς μου. Τάγμα του 5/42 Συν/τος μετά της Διοικήσεως του Συν/τος και Πυρ/χίας δια Μοναστίρ Ντερέ θα ανέλθη επί του Καμελάρ Νταγ όπου η Διοίκησις του ομονύμου Κέντρου αντιστάσεως. Πάσαι αι δυνάμεις αι Δ. Μαύρου Βράχου (ναι) τεθήσονται υπό τας διαταγάς Συν/χου Πλαστήρα όστις θέλει ενεργήσει δραστηρίως προς ανακατάληψιν των απωλεσθεισών θέσεων. … Ο Στρατηγός Διοικητής της Μεραρχίας Δ. Δημαράς.»

    Και οι δύο εντολές έχουν ως κοινό σημείο ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας θα πρέπει να ανέλθει στο Καλετζίκ μετά Τάγματος, Πυροβολαρχίας και της Διοικήσεως του Αποσπάσματός του. Η IV Μεραρχία μάλιστα του προσδιορίζει κατά τρόπο απόλυτα δεσμευτικό ότι θα πρέπει να εγκαταστήσει τη διοίκησή του παρά τη θέση του Σταθμού Διοικήσεως του Κ.Α. Καμελάρ. Αυτό σημαίνει ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας θα πρέπει να εγκαταστήσει τον Σταθμό Διοικήσεώς του και τον Λόχο του Επιτελείου εξ 160 ανδρών εκεί που είναι ο Σταθμός Διοικήσεως του Κ.Α. Καμελάρ. Στο σχεδιάγραμμα 13 του Μέρους ΙΙβi (και στα δύο επί μέρους σχεδιαγράμματα) σημειώνεται η θέση του Σταθμού διοικήσεως του Ι/35 Τάγματος στο ύψωμα Αλικαγιά (ύψ 1685).

    Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας, παρά τη ρητή διαταγή της IV Μεραρχίας, εγκατέστησε το Σ.Δ. στην αρχή της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ, σε υψόμετρο 1460 μέτρα και σε απόσταση από το Αλικαγιά (ύψ 1670 μ.) 850 μέτρα. Χρησιμοποίησε την κλίμακα των χαρτών google και το Πυθαγόρειο θεώρημα για να τη μετρήσεις. Δηλαδή ο Πλαστήρας εγκατέστησε τον Σ.Δ. του σε θέση που δεν είχε οπτική επαφή με τα διαδραματιζόμενα επί της δεύτερης αμυντικής γραμμής του Καλετζίκ, δηλαδή επί του εδάφους που διατάχθηκε πάση θυσία να κρατήσει. Οι μάχιμοι διοικητές που θέλουν να διευθύνουν αποτελεσματικά τη μάχη και να διαθέτουν -κατά το δυνατό- πλήρη επίγνωση της εκάστοτε επικρατούσας τακτικής κατάστασης επιλέγουν ένα παρατηρητήριο που να τους παρέχει εικόνα του μεγαλύτερου τουλάχιστον μέρους του πεδίου της μάχης.

    Σε ό,τι αφορά την περιοχή εγκατάστασης του Σ.Δ. του 5/42 Σ.Ε. και του Τάγματος Τσιρώνη

    Τα αναφερόμενα στο σχόλιο σου περί του πόσο απείχαν ο Σ.Δ. του Πλαστήρα και το Τάγμα του Τσιρώνη από το ύψωμα 1687 είναι αστεία. Και τούτο επειδή ξεχνάς την υψομετρική διαφορά και το τι ακριβώς «παίζεται» στη δεύτερη γραμμή του Καλετζίκ.

    Η υψομετρική διαφορά των περίπου 200 μέτρων είναι τεράστια. Για να την κατανοήσεις δες της φωτογραφία 18 στο Μέρος ΙΙβi για να δεις την υψομετρική διαφορά μεταξύ των υψωμάτων 1687 και Ποϊραλικαγιά (ύψ. 1710) ώστε να καταλάβεις τι σημαίνει υψομετρική διαφορά 200 μέτρων. Την υψομετρική διαφορά μεταξύ της αρχής της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ, όπου ο Σ.Δ. του Πλαστήρα, και του υψώματος 1687 μας την περιγράφει παραστατικά ο διοικητής του ΙΙΙ/42 Τάγματος Ευζώνων Ταγματάρχης Τερτίκας, πράγμα που θα αναφερθεί στο κείμενο Μέρος ΙΙΙ:

    «Τότε άνευ διαταγής τινός μετά ενός και ημίσεως λόχου και του λόχου πολυβόλων σπεύδω προς την γραμμήν της μάχης, αναγκασθείς να ανέλθω απότομον και μεγάλην κλυτύν, από την οποίαν δεν ήτο δυνατόν να ανέλθουν ούτε μεταγωγικά• δια τούτο και τα πολυβόλα εφέροντο δια των χειρών.»

    Σημείωση: Η αναφορά του Ταγματάρχη Τερτίκα στα μεταγωγικά αφορά τα μεταγωγικά κτήνη. Δηλαδή στους ημιόνους που μετέφεραν τα πολυβόλα και τα πυρομαχικά του Λόχου πολυβόλων, οι οποίοι δεν μπορούσαν να ανέλθουν την αντηρίδα από την αρχή της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ μέχρι το ύψωμα Αλικαγιά.

    Αυτά για τις ανοησίες τα ανόητα περί «400 μέτρων».

    Η στρατιωτική αξία του Καλετζίκ

    Στο Καλετζίκ «παιζόταν» η τύχη της εξέχουσας και του Ελληνικού Στρατού. Εκεί που ήταν εγκατεστημένο το Τάγμα Τσιρώνη «παιζόταν το απολύτως τίποτα». Αν έπεφτε το Καλετζίκ κατέρρεε ο όλος αμυντικός αγώνας στην εξέχουσα του Αφιόν Καραχισάρ. Η κατάληψη του Καλετζίκ από τους Τούρκους το πρωί της 14ης Αυγούστου εξανάγκασε το Τάγμα Τσιρώνη να υποχωρήσει «ατάκτως πως» κατά 800 μέτρα όπως αναφέρει ο διοικητής της Πυροβολαρχίας της ΧΙΙΙα ΜΟΠ Ταγματάρχης Τούντας στην κατάθεσή του στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α., αλλά και ο Πλαστήρας• μόνο που ξεχνάει το «ατάκτως». Για τον Πλαστήρα «ατάκτως» υποχωρούν οι «άλλοι» αλλά όχι οι Εύζωνοι του 5/42. Ο Τούντας αναφέρεται και σε άλλη άτακτη υποχώρηση των Ευζώνων κατά την υποχώρηση από το Χασάν Ντετέ τεπέ. Περί αυτών στα επόμενα κείμενα.

    Η διαταγή που εξέδωσε το Α΄ Σώμα Στρατού τη 1030 ώρα της 14ης Αυγούστου για την απαγκίστρωση των Μεραρχιών του από την εξέχουσα του Αφιόν Καραχισάρ αρχίζει με τη φράση:

    «Κατόπιν διάσπασης δεξιού τομέως IV μεραρχίας το Α΄ Σ. στρατού θα συμπτυχθή εις την γραμμήν Τασλέρ … κ.λπ.»

    Το δεξιό της IV Μεραρχίας διασπάστηκε επειδή καταλήφθηκε το Καλετζίκ και όχι το ύψωμα 1535 όπου ο Πλαστήρας είχε εγκαταστήσει Λόχο και Ουλαμό του ΙΙ/42 Τάγματος Ευζώνων.

    Σε ό,τι αφορά τα «προεσκαμμένα χαρακώματα»:

    Ακόμη και σήμερα διακρίνεται το ίχνος των Ελληνικών χαρακωμάτων στη δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ πράγμα που σημαίνει ότι υπήρχαν «προεσκαμμένα χαρακώματα». Τη φωτογραφία 18 στο Μέρος ΙΙβi που δείχνει τα yunan siperleri στο ύψωμα 1687 δεν την είδες;

    Δηλώνεις ότι είσαι αξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας. Προφανώς αυτό εξηγεί την απόλυτη άγνοια σου σε ζητήματα τακτικής των χερσαίων δυνάμεων.

    Γράφεις:

    «Αλήθεια πού θα έπρεπε να στριμώξει ο Πλαστήρας τα δύο τάγματά του, στούς ήδη κατεχόμενους από το Ι/35 & ΙΙ/11 Λόφους 1687 & 1675»

    Ώστε αυτό είναι το επιχείρημά σου για να δικαιολογήσεις τη μη εκτέλεση από το Συνταγματάρχη Πλαστήρα της εντολής που του ανατέθηκε να ανεβάσει στο Καλετζίκ Τάγμα και Πυροβολαρχία του Αποσπάσματός του; Ότι δηλαδή δεν υπήρχε χώρος στη γραμμή άμυνας για να εγκαταστήσει ένα Τάγμα του και μία Πυροβολαρχία στο Καλετζίκ; Από τις ανοησίες που διατυπώνεις, αυτή είναι μάλλον η κορυφαία.

    Πέρα από το ότι η εντολή που ανατέθηκε στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα του επέβαλε ρητώς να ανεβάσει ένα Τάγμα και μία Πυροβολαρχία στο Καλετζίκ και δεν υπάρχει καμία απολύτως δικαιολογία που δεν συμμορφώθηκε σε αυτή, μήπως τυχαίνει να έχεις διαβάσει κάτι σχετικό περί των επιχειρήσεων αντικατάστασης; Αν όχι, ανάτρεξε στο Εγχειρίδιο Εκστρατείας ΕΕ 100-1 «Επιχειρήσεις Χερσαίων Δυνάμεων» Νοέμβριος 2008, Μέρος Τρίτο, Μεταβατικές Επιχειρήσεις, «Επιχειρήσεις Αντικαταστάσεως» σ. 249-254. Διάβασε στη σελίδα 250 ότι λόγος αντικατάστασης μίας Μονάδας είναι• «η σοβαρή μείωση της δυνάμεως από τις απώλειες της μάχης και τις κακουχίες ή την πτώση του ηθικού».

    Αν δεν το κατάλαβες, το ΕΕ 100-1 αναφέρεται στο Ι/35 Τάγμα που είχε μεγάλες απώλειες, που το ηθικό του ήταν «λίαν καταπεπτωκός» και επί του αξιόμαχου του οποίου ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας «ουδεμία εμπιστοσύνη διέθετε». Τη δύσκολη κατάσταση στην οποία βρισκόταν το Ι/35 Τάγμα την αναφέρει ο ίδιος ο Πλαστήρας. Υπό αυτές τις συνθήκες δεν επεβάλετο στον Συνταγματάρχη Πλαστήρα να αποσύρει αμέσως από τη γραμμή μάχης το Ι/35 Τάγμα, να το μεταφέρει πίσω σε καλυμμένες θέσεις να το ανασυγκροτήσει για να το χρησιμοποιήσει ως εφεδρεία; Όμως απέφυγε να το κάνει. Ο Πλαστήρας από τη μία διαπιστώνει ότι το Ι/35, η μονάδα που κρατάει την κρίσιμη τοποθεσία, έχει ηθικό «λίαν καταπεπτωκός», «ουδεμία εμπιστοσύνη διαθέτει» σ’ αυτό, γνωρίζει ότι έχει υποστεί βαρύτατες απώλειες και ισχυρότατη πίεση, αλλά από την άλλη, τις δυνάμεις του 5/42 που ανεβαίνουν στο Κ.Α. Καμελάρ, και για τις οποίες έχει ρητή διαταγή να τις τοποθετήσει στο Καλετζίκ, για να διατηρήσει την κρίσιμη τοποθεσία, τις τοποθετεί σε αδιάφορες, έκκεντρες, μη πιεζόμενες και ήσσονος τακτικής σημασίας θέσεις. Κι αυτό κατά την αντίληψή σου συμβαίνει επειδή ο Πλαστήρας φοβήθηκε μη… στριμωχτούν οι Εύζωνοί του; Η ιδέα του να αντικαταστήσει το εξουθενωμένο I/35 με τις φρέσκες και άθικτες μονάδες, ασφαλώς δεν πρέπει να πέρασε από το μυαλό του.

    Εν πάση περιπτώσει με βάση αυτά που αναφέρεις αντιλαμβάνομαι ότι είσαι της άποψης «όλοι θα πολεμήσετε, όλοι θα δοξαστούμε»

    Πως διατηρήθηκε το Καλετζίκ υπό την κατοχή των Ελληνικών όπλων;

    Διατηρήθηκε χάρη στον άφθαστο ηρωισμό και την αυτοθυσία των ανδρών (αξιωματικών και οπλιτών) του Ι/35 Τάγματος. Το Καλετζίκ έπεσε επειδή ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας απέφυγε να το ενισχύσει όπως του επέβαλε η εντολή που του ανατέθηκε, προκειμένου να μη θέσει σε κίνδυνο μονάδες του συντάγματός του.

    Σε ό,τι αφορά τον διοικητή του 35ου Συντάγματος Πεζικού:

    Ο χαρακτηρισμός σου «ανεκδιήγητος» για τον Παπαπαναγιώτου αποτελεί πραγματικό οχετό.

    Δυστυχώς και εγώ για πολύ καιρό είχα σχηματίσει λάθος γνώμη για την IV μεραρχία και τις Μονάδες της. Όμως η μελέτη των πραγματικών γεγονότων, που άλλωστε αποδεικνύονται από πλήθος μαρτυριών, μετέβαλε τις αντιλήψεις μου.

    Μέχρι τη 12η ώρα 13ης Αυγούστου το Καλετζίκ κρατήθηκε σε Ελληνικά χέρια χάρη στον ηρωικό αγώνα του Ι/35 Τάγματος και του 11/35 Λόχου. Τα υπολείμματα του 1/35 Λόχου που αποδεκατίστηκε στην πρώτη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ, ο 2/35 Λόχος και ο 11/35 Λόχος παρέμειναν στη γραμμή μάχης μέχρι την κατάληψη του Καλετζίκ από τους Τούρκους. Η άμυνά του Καλετζίκ από τη 10η ώρα της 13ης Αυγούστου μέχρι την κατάληψή του από τους Τούρκους διευθυνόταν από τον Συνταγματάρχη Πλαστήρα. Η απώλεια του Καλετζίκ βαρύνει τον Πλαστήρα και όχι τον Παπαπαναγιώτου.

    Ο Πριονοειδής Βράχος, που αποτελούσε το δεύτερο σε σημασία ζωτικό έδαφος του Τομέα της IV Μεραρχίας, τηρήθηκε υπό Ελληνική κατοχή από το ΙΙ/35 Τάγμα υπό τον Ταγματάρχη Αντωνάτο. Το Τάγμα κράτησε τις θέσεις του έναντι των Τουρκικών επιθέσεων μέχρι την 6η ώρα της 14ης Αυγούστου. Ο τραυματισμός και η διακομιδή του διοικητή του Τάγματος είχε σαν αποτέλεσμα την κατάληψη του υψώματος από τους Τούρκους. Το Τάγμα υποχώρησε στη δεύτερη γραμμή άμυνας και κράτησε τις θέσεις του μέχρι την ενίσχυσή του από το Ι/11 Τάγμα. Στη συνέχεια μαζί με το Ι/11 Τάγμα απέκρουσε 3 Τουρκικές επιθέσεις.

    Το ανεξάρτητο Σ.Σ. Καράση τηρήθηκε από τους 9ο και 10ο Λόχους του ΙΙΙ/35 Τάγματος. Οι Λόχοι αυτοί αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν μετά την κατάληψη του υψώματος 1675 από τους Τούρκους για να αποφύγουν την κύκλωση.

    Πιστεύω ότι τα τμήματα του 35ου Συντάγματος είναι αυτά που επέδειξαν ακατάβλητη αντοχή και υπέρτερο ηρωισμό από όλες οι υπόλοιπες Ελληνικές δυνάμεις που ενεπλάκησαν στις μάχες της 13ης και 14ης Αυγούστου. Τα Τάγματα του 35 Συντάγματος αντιμετώπισαν συντριπτικά υπέρτερες εχθρικές δυνάμεις, υποστηριζόμενες από ισχυρότατο Πυροβολικό και άντεξαν τιμώντας τα Ελληνικά όπλα. Σχετικά για σύγκριση των αντιπάλων δυνάμεων βλέπε σχεδιάγραμμα 4 στο Μέρος ΙΙα.

    Τα ζητήματα της υποχώρησης και το τι έκανε ο καθένας θα τα αναλύσουμε λεπτομερώς στη συνέχεια των κειμένων, και στο λέω εκ των προτέρων ότι θα δυσαρεστηθείς. Διαγωγή αντίστοιχη αυτής που επέδειξε ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας κατά την υποχώρηση δεν νομίζω ότι έχω συναντήσει από άλλον αξιωματικό του Ελληνικού Στρατού. Απλά και λίγα λόγια προκαταρκτικά. Ο Πλαστήρας, ενώ ήταν ο κύριος υπαίτιος της διάλυσης της IV Μεραρχίας, όταν κατά την υποχώρηση συναντάει τα διαλυμένα τμήματα της, τα χλευάζει (στην Έκθεσή του) και οικτίρει τους διοικητές των Συνταγμάτων της. Αυτό είναι από τα ανήκουστα. Μη διαβάζεις τα γεγονότα προκατειλημμένος και με παρωπίδες.

    Το τι έκανε μεταπολεμικά ο Παπαπαναγιώτου είναι αδιάφορο για την έρευνά μου.

    Σε ό,τι αφορά την Έκθεση Πουρνάρα:

    Ο κάθε διοικητής διευθύνει τα πυρά που του έχουν διατεθεί και αιτείται από τον προϊστάμενο του διοικητή επιπλέον πυρά όταν απαιτείται. Την Έκθεση Πουρνάρα ήμουν υποχρεωμένος να την αναφέρω και αναφέρω τα προβλήματά της. Δεν την έλαβα όμως υπόψη μου στις διαπιστώσεις-συμπεράσματα.

    Γράφεις:

    «Εξέτεινεν ο Πλαστήρας το δεξιόν της IV Μεραρχίας μέχρι τους Βράχους του Καγιάντιπί ως μή έδει». Αλλά θυμηθείτε την νυκτερινή διαταγή της Μεραρχίας της 13ης προς 14η Αυγ 1923. Να αποφευχθεί η υπερκέραση από αυτήν την περιοχή πάση θυσία, παρά την επελθούσα ενίσχυση !!!

    Αφ’ ενός μεν δεν καταλαβαίνω τι ακριβώς εννοείς, αφ’ ετέρου δε ποια είναι αυτή η διαταγή της IV Μεραρχίας; Που τη βρήκες; Θα ήταν πολύ ενδιαφέρον να ακούσω την απάντησή σου. Η ύπαρξη μίας τέτοιας διαταγής θα ήταν πολύ σημαντική για την έρευνα. Περιέργως, με όλη την αναζήτηση σε αρχεία, δεν έχω συναντήσει ποτέ τέτοια διαταγή, δεν την αναφέρει καμία έκθεση, ούτε του Πλαστήρα, ούτε της IV Μεραρχίας, ούτε άλλη, δεν την αναφέρει ούτε η ΔΙΣ στον οικείο τόμο, δεν την αναφέρει καμία πηγή πουθενά αλλού.

    Περιμένω εναγωνίως το στοιχείο που παραθέτεις. Απλώς, ελπίζω να μην προέρχεται από τον… Καψή.

    Περί των ελλείψεων της Έκθεσης Πλαστήρα

    Πράγματι η Έκθεση Πλαστήρα παρουσιάζει ελλείψεις. Η γνώση μας όμως συμπληρώνεται από τις Εκθέσεις και καταθέσεις στις Ανακριτικές επιτροπές των διοικητών του Ι/42 και ΙΙΙ/42 Ταγμάτων Ευζώνων, Ταγματαρχών Τσιρώνη και Τερτίκα, από την κατάθεση του διοικητή Πυροβολαρχίας της ΧΙΙΙα ΜΟΠ Ταγματάρχη Τούντα και από το βιβλίο του διοικητή του 6ου Λόχου Ευζώνων Υπολοχαγού Προυκάκη. Δυστυχώς «εξ οικείων τα βέλη».

    Εν πάση περιπτώσει, ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ευθέως και σαφώς αναφέρει στην Έκθεσή του ότι δεν εκτέλεσε τις εντολές που του ανατέθηκαν. Το πρόβλημα με την έκθεση Πλαστήρα δεν είναι οι «ασάφειές» της. Ο Πλαστήρας στην έκθεσή του, χωρίς να το λέει ρητά, περιγράφει αναλυτικά και με σαφήνεια το πώς ΔΕΝ εκτέλεσε τις διαταγές του. Οι δικαιολογίες που παρέχει, πέραν του ότι δεν ευσταθούν ούτε στοιχειωδώς, βασίζονται σε ασάφειες. Όταν κανείς αποκτά σαφή αντίληψη του εδάφους, καθώς και τις -συνεπείς μεταξύ τους- μαρτυρίες όλων των υπολοίπων συμμετεχόντων, οι «ασάφειες» αυτές διευκρινίζονται. Και διευκρινίζεται τι ακριβώς είναι: «ανακρίβειες» και προσχήματα.

    Επίλογος

    Περιμένω ακόμη να παρέμβει κάποιος στα μέχρι τώρα κείμενα με σοβαρά επιχειρήματα που να αποδεικνύουν τεκμηριωμένα ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας εκτέλεσε τις εντολές που του ανατέθηκαν.

    Όσον αφορά τα πολιτικά πεπραγμένα του Συνταγματάρχη Πλαστήρα στα οποία αναφέρεσαι και με παροτρύνεις να διαβάσω τον Δάφνη, θα σου θυμίσω ότι ο Πλαστήρας πριν γίνει πολιτικός -δια στρατιωτικού πραξικοπήματος- ήταν Συνταγματάρχης του Ελληνικού Στρατού και έτσι τον αντιμετωπίζω.

    Αν θέλεις να δούμε τον Πλαστήρα ως πολιτικό θα πρέπει πρώτα να αποφασίσουμε αν υπάρχουν καλά και κακά στρατιωτικά πραξικοπήματα. Γιατί ο Πλαστήρας είναι ο πρώτος στην ιστορία του Ελληνικού Κράτους που έκανε κανονικό στρατιωτικό πραξικόπημα κατά της νόμιμης κυβέρνησης, ανέλαβε την απόλυτη εξουσία και ενέπλεξε τον Στρατό βαθιά με την πολιτική. Και μετά δέκα χρόνια έκανε και πάλι στρατιωτικό πραξικόπημα, όντας πολίτης, προκειμένου να μην αναληφθεί η διακυβέρνηση της πολιτείας από την κομματική παράταξη που επέλεξε ο λαός δια της ψήφου του. Το πρώτο πραξικόπημα του Πλαστήρα το ακολούθησαν και άλλα από άλλους. Την περίοδο του μεσοπολέμου ο Στρατός έγινε ρυθμιστής των πολιτικών πραγμάτων. Τα εγκρίνουμε αυτά;

    Και κάτι ακόμη σημαντικό που αφορά τη στρατιωτική πειθαρχία. Ο Πλαστήρας όταν ανέλαβε την απόλυτη εξουσία δεν απέβαλε τη στολή ώστε να διοικεί του στρατηγούς ως πολιτικός. Ο στρατηγός Μαζαράκης όταν απευθύνεται στον Συνταγματάρχη Πλαστήρα προτάσει το «λαμβάνω την τιμή». Το ίδιο άκουσα ως τριτοετής εύελπις τον Απρίλιο του 1973. Ο Υποστράτηγος διοικητής της Σχολής Ευελπίδων ανέφερε στον αόρατο δικτάτορα Ταξίαρχο Ιωαννίδη προτάσσοντας «λαμβάνω την τιμή να αναφέρω κύριε Ταξίαρχε».

    Κάποιοι θέλγονται από κάτι τέτοια.

  106. Αρματιστής says:

    @ Βαΐου Λάμπρος

    Ήμουν βέβαιος ότι δεν υπήρχε περίπτωση να απαντήσεις στο ερώτημα μου αναφορικά με το που βρήκες τη διαταγή που ανέφερες στο σχόλιό σου. Επειδή απλούστατα τέτοια διαταγή δεν υπάρχει. Ούτε στην Έκθεση Πλαστήρα. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας στην Έκθεσή του αναφέρει όλες τις διαταγές που έλαβε• με τον αριθμό τους, την ημερομηνία και ώρα έκδοσης και το κείμενό τους. Στις εν λόγω διαταγές προσδιορίζονται κατά τρόπο ρητό οι εντολές που του ανατέθηκαν. Βεβαίως καμία εξ αυτών δεν εκτέλεσε. Όλοι βεβαίως οι βιογράφοι του -ενώ είναι βέβαιο ότι ανέτρεξαν στην Έκθεση του- δεν αναφέρουν τις εν λόγω διαταγές με τις εντολές που ανατέθηκαν στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα και τούτο επειδή θα βρίσκονταν στο δίλημμα να τοποθετηθούν στο αν τις εκτέλεσε.

    Ο σκοπός του σημερινού σχολίου μου σε καμία περίπτωση δεν έχει σκοπό να σε ψέξω που άφησες το ερώτημά μου αναπάντητο. Είναι άλλος και έχει δύο σκέλη όπως θα διαπιστωθεί παρακάτω.

    Χθες έλαβα ένα μήνυμα από το γνωστό ιστορικό ερευνητή και συγγραφέα κύριο Κωνσταντίνο Βλάση, αδελφό του δημοσιογράφου και εκδότη του περιοδικού «Δούρειος Ίππος» Σάββα Βλάση. Στο μήνυμα του επισυνάπτονταν αριθμός φύλλων μίας εβδομαδιαίας εφημερίδας του έτους 1934 στα οποία δημοσιεύονταν σε συνέχεια ένα άρθρο με τίτλο «ΠΩΣ ΕΝΙΚΗΘΗ Η ΜΕΓΑΛΗ ΣΤΡΑΤΙΑ». Το άρθρο υπογραφόταν από τον Αντισυνταγματάρχη ε.α. Παπαθανασόπουλο και αναφερόταν στη δράση του Συνταγματάρχη Πλαστήρα και του 5ου Ευζώνων κατά τις αμυντικές επιχειρήσεις του Αυγούστου του 1922. Ο αναφερόμενος ε.α. Αξιωματικός την περίοδο των επιχειρήσεων του Αυγούστου 1922 έφερε το βαθμό του Λοχαγού και ήταν υπασπιστής του Συνταγματάρχη Πλαστήρα. Για τον εν λόγω αξιωματικό γίνεται μία μικρή αναφορά στο προσεχές κείμενό μου που θα δημοσιευτεί πολύ σύντομα.

    Σημειώνω ότι δεν θα αναφέρω εδώ την εφημερίδα και το φύλλο της εφημερίδας. Είναι τεκμήριο και τα τεκμήρια μίας πρωτότυπης εργασίας δεν μπορούν να δημοσιευτούν στο διαδίκτυο.

    Το άρθρο που έλαβα μου επιβάλλει να αναθεωρήσω σε κάποια σημεία τα ήδη αναρτημένα κείμενα. Το αναφέρω για να σου δείξω ότι τα κείμενά μου για τον Πλαστήρα υπόκεινται σε αναθεώρηση με την λήψη διαρκώς νέων πληροφοριών από πρωτογενείς πάντα πηγές. Οι εν λόγω πηγές «καίνε» το Συνταγματάρχη Πλαστήρα και αποδεικνύουν ότι η Έκθεση Πεπραγμένων του είναι ένα διάτρητο κείμενο που έχει υποστεί εκτεταμένη επεξεργασία προκειμένου αφ’ ενός μεν να αποκρύψει ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν εκτέλεσε τις εντολές που του ανατέθηκαν και αφ’ ετέρου δε να αναδείξει ότι το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων διεξήγαγε ένα ηρωικό αγώνα κατά τον οποίο υπέστη τεράστιες απώλειες.

    Οι νέες πληροφορίες που έλαβα θα συμπεριληφθούν στο προσεχές άρθρο μου και θα επιβεβαιώσουν την εκτίμηση που έχω κάνει στο Μέρος ΙΙβiii αναφορικά με το ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ανέβασε στο Καλετζίκ ένα μόνο Λόχο Ευζώνων, τον 3ο του Λοχαγού Γεωργουσόπουλου και αυτόν μετά τη 19η ώρα της 13ης Αυγούστου. Η επιβεβαίωση έρχεται από τον Ανχη ε.α. Παπαθανασόπουλο που θεωρείται από κάποιους ότι ήταν και κύριος συντάκτης της Έκθεσης Πλαστήρα. Ο Παπαθανασόπουλος στο άρθρο του μεταξύ άλλων πολλών που εκθειάζουν το σκληρό και ηρωικό αγώνα του 5/42 ΣΕ γράφει τα εξής:

    «14η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ. Ο εχθρός κατά την διάρκεια της νυκτός είχε συγκεντρώσει έναντι του ευζωνικού συντάγματος ισχυρές δυνάμεις και ιδία έναντι του Καλετζίκ όπου εν τάγμα του 35ου συντάγματος και εις λόχος ευζώνων. Την πρωίαν της 14ης Αυγούστου ο εχθρός επιχειρεί νέαν επίθεσιν εφ’ ολοκλήρου του μετώπου του ευζωνικού συντάγματος και επιτυγχάνει να ανατρέψη το επί του Καλετζίκ τάγμα και τον λόχον ευζώνων.»

    Είναι σημαντικό για μένα ότι ο Υπασπιστής του Πλαστήρα επιβεβαιώνει την εκτίμησή μου ότι επί του Καλετζίκ ανέβηκε ένας μόνο Λόχος Ευζώνων.

    Θα υπενθυμίσω ότι η εντολή που έλαβε ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας από το Α΄ Σώμα Στρατού αρχικά και την IV Μεραρχία στη συνέχεια του επέβαλαν να ανέλθει στο Καλετζίκ, παρά το σταθμό διοικήσεως του Κ.Α. Καμελάρ με τάγμα, πυροβολαρχία και της διοικήσεως του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων.

    Επίσης θα υπενθυμίσω ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας το 2ο Τάγμα Ευζώνων που έφθασε πρώτο στο Κ.Α. Καμελάρ δεν το ανέβασε στο Καλετζίκ και ότι από το 1ο Τάγμα Ευζώνων που έφθασε στο Κ.Α. Καμελάρ περί τη 12η ώρα αναφέρει στην Έκθεσή του ότι ανέβασε στο Καλετζίκ ένα Λόχο για να αντικαταστήσει τον 3/35 Λόχο και τη 1330 ώρα ανέβασε και τον 3ο Λόχο του Γεωργουσόπουλου. Ο διοικητής του 1ου Τάγματος Τσιρώνης αναφέρει ότι ανέβασε στο Καλετζίκ έναν Ουλαμό.

    Όπως γίνεται αντιληπτό ο Παπαθανασόπουλος βάζει τα πράγματα στη θέση τους. Ο Πλαστήρας ανέβασε στο Καλετζίκ μόνο ένα Λόχο.

    Ο Παπαθανασόπουλος προφανώς και ανεξάρτητα αν ήταν ο συντάκτης της Έκθεσης Πλαστήρα έχει ξεχάσει το τι ακριβώς γράφει η Έκθεση Πλαστήρα.

    Ο Παπαθανασόπουλος αναφέρει ότι το υβριζόμενο στην Έκθεση Πλαστήρα Ι/35 Τάγμα -με το καταπεπτωκός ηθικό και επί του οποίου ο Πλαστήρας δεν έχει καμία εμπιστοσύνη- συνεχίζει να βρίσκεται και να μάχεται στο Καλετζίκ και τη 14η Αυγούστου. Θα υπενθυμίσω όμως ότι ο Πλαστήρας και ο Παπαθανασόπουλος δεν γνωρίζουν το τι ακριβώς υπάρχει στο Καλετζίκ. Στο Καλετζίκ αμύνεται μόνο ο 2ος Λόχος του Ι/35 Τάγματος. Ο 1ος Λόχος είχε αποδεκατιστεί στην πρώτη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ και ο 3ος Λόχος αντικαταστάθηκε από το Λόχο Ευζώνων του Γεωργουσόπουλου. Στο Καλετζίκ αμύνεται και ο 11/35 Λόχος. Δηλαδή 2 Λόχοι του 35ου Συντάγματος που έχουν απομείνει με λιγότερο από το μισό της δύναμής τους. Ο Παπαθανασόπουλος ξεχνάει επίσης ότι στο Καλετζίκ βρίσκεται και η «Διλοχία του 11ου Συντάγματος». Βεβαίως ο Πλαστήρας και ο Παπαθανασόπουλος δεν είχαν ενδιαφερθεί να μάθουν ότι επί του Καλετζίκ βρισκόταν ολόκληρο το ΙΙ/11 Τάγμα. Η αλαζονεία της άσκησης της απόλυτης εξουσίας σε κάνει να ξεχνάς ότι κάποια μέρα η αλήθεια θα λάμψει.

    Όπως είναι γνωστό τα έντονα γεγονότα ουδέποτε ξεχνιούνται. Τα ψέματα ξεχνιούνται πάντοτε. Και για αυτό το λόγο οι ανακριτές επανέρχονται στις ίδιες και ίδιες ερωτήσεις για να διαπιστώσουν πότε κάποιος λέει ψέματα. Ο ψεύτης είναι βέβαιο ότι θα πέσει σε αντιφάσεις.

    Όσο για τον αγώνα που διεξαγόταν στην περιοχή που ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας εγκατέστησε το 2ο Τάγμα του Παλάντζα ας διαβάσει όποιος ενδιαφέρεται το υπ’ αριθμό 27 σχόλιο στο Μέρος ΙΙβii. Ομιλεί ο διοικητής του 6ου Λόχου Ευζώνων Υπολοχαγός Προυκάκης. Περισσότερες πληροφορίες στο προσεχές κείμενο.

    Οφείλω πολλές ευχαριστίες στον κύριο Κωνσταντίνο Βλάση για τη βοήθεια που μου έχει προσφέρει στη συγγραφή των άρθρων μου. Και οι πληροφορίες για τον Υπολοχαγό Προυκάκη προέρχονται από τον κύριο Βλάση.

  107. Αγαπητέ Ταξιαρχε. Αδημονω για το επόμενο μέρος αυτού του πονήματος. Κάποιοι ξεχνούν ότι η πιο ευγενής υπηρεσία της Ιστορίας στην ανθρωπότητα είναι το να εγκαλεί τις ευθύνες ανθρώπων που λόγω τις ισχύς τους απέφυγαν τον έλεγχό και δεν λογοδοτήσαν ποτέ για τις πράξεις τους όσο ήταν εν ζωή.

  108. Γιάννης Γ. says:

    «…Ή μήπως ο αρχηγός του ήθελε να «κάψει» τον Πλαστήρα στο Καμελάρ που ήταν Βενιζελικός??? ΠΟΛΛΑ ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΤΕΘΗΣΑΝ»

    Μόνο που και ο Τρικούπης και ο Δημαράς ήταν βενιζελικοί.

  109. Αρματιστής says:

    Να συμπληρώσω ότι ο Ανχης ε.α. Παπαθανασόπουλος στο άρθρο του αποφεύγει και αυτός -όπως όλοι οι βιογράφοι του Συνταγματάρχη Πλαστήρα- να αναφέρει ποιες ήταν οι εντολές που ανατέθηκαν στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα από το Α΄ Σώμα Στρατού και την IV Μεραρχία. Κατά την άποψή μου αποφεύγει να το κάνει επειδή ακόμη και οι πλέον άσχετοι θα έθεταν το ερώτημα για ποιο λόγο εγκατέστησε ένα μόνο Λόχο Ευζώνων στο Καλετζίκ.

    Θα σημειώσω και πάλι ότι οι Αξιωματικοί και Στρατιώτες στην ειρήνη και στον πόλεμο ενεργούν με βάση τις διαταγές των προϊσταμένων τους και την αποστολή που τους ανατίθεται. Οι διαταγές και οι εντολές είναι πάντα εκτελεστές.

  110. Βαΐου Λάμπρος says:

    Κύριε Β. Λουμιώτη (Αρματιστή)
    Δεν αποφεύγω καμιά πρόκληση και συνήθως ΔΕΝ επικαλούμαι στοιχεία που απλώς «επινόησα» χάριν εντυπωσιασμού… Σε κάθε περίπτωση όμως, δεν είμαι «κρεμασμένος» πάνω στον υπολογιστή και στον συγκεκριμένο ιστότοπο. Μάλιστα, επιχείρησα το Σάββατο μιά (αρκετά μεγάλη) ανταπάντηση, τόσο που ο ιστότοπος ή ο φορέας του (wordpress) την απαγόρευσε – λόγω μεγέθους όπως έλεγε. Από δικό μου στιγμιαίο χειριστικό λάθος, η (παρ’ ολίγον) ανάρτηση χάθηκε και πρέπει να ξαναγραφεί.Ομολογώ, ήταν η κούραση και η ένταση που οδήγησε στο λάθος. Τώρα θα (ξανα)γράψω αρχικά σε open document, για πάν ενδεχόμενο…
    Αν αντιλαμβάνομαι καλά, μάλλον η «νέα» απόπειρα ανάρτησης θα πρέπει να γίνει σε πέντε ή έξι διαδοχικά «τμήματα». Ελπίζω αυτός ο «όρος» να γίνει δεκτός εκ μέρους σας. Σε αντίθετη περίπτωση, μου το γράφετε, ώστε να μην το επιχειρήσω.
    Ασφαλώς τήν συζήτησή μας, αν «λάβει χώρα», μπορεί να παρακολουθήσει μόνον κάποιος αναγνώστης ο οποίος:
    (α) Έχει τοποθετήσει πάνω στο Google Earth όλο το Πεδίο της Μάχης, τουλάχιστον από το Τιλκί Κιρί Μπέλ μέχρι και τον Διχαλωτό Βράχο και έχει ταυτόχρονα προσδιορίσει εκεί, ακριβώς το 1710, το Kalecik Tepe το οποίο ορθώνεται όπισθεν του 1710, την χαράδρα ΑΚ ΝΤΕΡΕ μέχρι τους Βράχους Καγιάντιπί, το Σταθμό Διοικήσεως Πλαστήρα, κλπ, κλπ
    (β) Είναι ενήμερος της πρώτης και δεύτερης εκδοχής των κειμένων σας – τα οποία, όμως,παραπλανητικά, φέρουν και στην δεύτερη εκδοχή την ημερομηνία της πρώτης εκδοχής. Επιπροσθέτως, τα Σχόλια των αναγνωστών (όπως και οι πλείστες των δικών σας παρεμβάσεων) γίνονται ουσιωδώς επί της πρώτης εκδοχής των κειμένων σας, και με βάση τις εντυπώσεις/δεδομένα αυτής. Υποθέτω, πως όλοι αυτοί, δεν θα επανέλθουν είτε να διαβάσουν την δική σας αναθεώρηση, είτε καί τον (ευκταίο) μεταξύ μας διάλογο.Αυτό βέβαια συνιστά μια απώλεια – και για τους ίδιους (θα μείνουν με λανθασμένα στοιχεία) και γιά τον (
    (γ) Πρέπει να συναισθάνεται το βάρος των λέξεων και των αποφάνσεων. Άλλο η διατύπωση « ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν εκτέλεσε τις εντολές που του ανατέθηκαν από το Α΄ Σώμα Στρατού και την IV Μεραρχία» και άλλο μιά διατύπωση -ως παράδειγμα- « ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας εκτέλεσε ΠΛΗΜΜΕΛΩΣ τις εντολές που του ανατέθηκαν ». Το «ΔΕΝ» υποδεικνύει απόλυτη αρνητικότητα και αυτή, όσο και άν «τραβηχτούν» ή παρερμηνευτούν τα δεδομένα, δ ε ν τεκμηριώνεται για τον Πλαστήρα στο ΚΑΜΕΛΑΡ/ΚΑΛΕΤΖΙΚ.
    Εν αναμονή…
    Βαΐου Λάμπρος
    Σμηναγός ε.α.

  111. Αρματιστής says:

    Κύριε Βαΐου

    Κατ’ αρχάς οφείλετε να μου προσδιορίσετε που βρήκατε τη διαταγή που αναφέρετε στο πρώτο σχόλιο σας ότι δόθηκε στον Πλαστήρα. Ασφαλώς και δεν περίμενα απάντηση, αλλά αφού επανέρχεστε οφείλατε να απαντήσετε. Όμως το προσπεράσατε παρ’ όλο που δηλώνετε ότι «δεν αποφεύγετε καμιά πρόκληση και συνήθως ΔΕΝ επικαλείστε στοιχεία που απλώς επινοήσατε». Αν ισχύει αυτό που δηλώνετε να μας πείτε που βρήκατε αυτή τη διαταγή.

    Είμαι βέβαιος ότι αν και αξιωματικός δεν έχετε αντιληφθεί ότι οι διαταγές και οι εντολές στις Ε.Δ. εκτελούνται πάντοτε και όχι μερικώς. Προβλέπεται άλλωστε στον στρατιωτικό όρκο. Αυτή η άγνοια, ή η ελαφρότητα με την οποία αντιμετωπίζετε τον εν λόγω ζήτημα δεν παρατηρείται μόνο στους πολίτες αλλά και πολλοί άλλοι στρατιωτικοί «νερώνουν το κρασί τους» στο ζήτημα της εκτέλεσης των στρατιωτικών εντολών. Πριν λίγες ημέρες αξιωματικός ε.α. άλλου Κλάδου μου έλεγε ότι αν κάποιος αντιλαμβάνεται ότι οι απώλειες θα είναι μεγάλες δικαιούται να μην εκτελέσει τη διαταγή που θα λάβει. Το όλο είναι ζήτημα βέβαια γενικότερης παιδείας.

    Για να εκτελεστεί μερικώς μία στρατιωτική εντολή θα πρέπει να υπάρχει λόγος προφανούς αδυναμίας οι οποία όμως πρέπει να αναφερθεί αρμοδίως δια επίσημης, έστω ολιγόλογης αναφοράς. Ειδικά στον πόλεμο οι εντολές εκτελούνται όσο δύσκολες και αν είναι. Η αδυναμία εκτέλεσης αναφέρεται εν ανάγκη προφορικά (δια τηλεφώνου ή ασυρμάτου) και επιβεβαιώνεται πάντα και στο δυνατό συντομότερο χρόνο δια εγγράφου αναφοράς.

    Είναι ενδιαφέρον ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ουδεμία έγγραφη αναφορά υπέβαλε στην IV Μεραρχία. Μόνο προφορικά και δια τηλεφώνου αναφερόταν στη Μεραρχία. Από την Έκθεση Πεπραγμένων της Μεραρχίας γνωρίζουμε την αβελτηρία του να εκτελέσει την διαταχθείσα αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων του Καλετζίκ. Επίσης η Μεραρχία δεν φαίνεται να είχε αντιληφθεί ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν ανέβασε στο Καλετζίκ έστω ένα από τα Τάγματά του όπως τουλάχιστο προέβλεπε η εντολή που του έδωσε.

    Όσοι μέχρι σήμερα έχουν αναφερθεί στη δράση του Πλαστήρα στις 13 και 14 Αυγούστου επικεντρώνουν την κριτική τους στο ότι δεν εκτέλεσε τη διαταχθείσα αντεπίθεση και ουδεμία αναφορά κάνουν στη σοβαρότερη παράλειψη του Πλαστήρα που αφορούσε την μη άνοδο του Αποσπάσματός του στο Καλετζίκ. Πρώτα σταθεροποιείς την αμυντική σου γραμμή και ύστερα αντεπιτίθεσαι. Τούτο συμβαίνει επειδή κανένας μέχρι σήμερα δεν το έψαξε. Όλοι πιστεύουν ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ανέβασε τις δυνάμεις του στο Καλετζίκ. Όμως τα πραγματικά στοιχεία και ειδικά η Έκθεση Πλαστήρα και οι διάφοροι αξιωματικοί που βρίσκονταν υπό τις διαταγές του Πλαστήρα το διαψεύδουν. Όπως ο Παπαθανασόπουλος.

    Παρ’ όλο που σου εξήγησα αναλυτικότατα ότι η αναθεώρηση των κειμένων επιβλήθηκε από την διαπίστωση ότι το ύψωμα Ποϊραλικαγιά είναι το ύψωμα 1710 και ότι αυτή η αναθεώρηση σε τίποτε δεν μετέβαλε την υποχρέωση του Συνταγματάρχη Πλαστήρα να εκτελέσει την εντολή που του ανατέθηκε, αλλά αντιθέτως έκανε επιτακτικότερη την εκτέλεση της εντολής του, εσύ συνεχίζεις να στηρίζεις την κριτική σου σε αυτό το σημείο. Ασφαλώς ως αξιωματικός της ΠΑ αδυνατείς να αντιληφθείς τα ζητήματα της τακτικής χρησιμοποίησης των χερσαίων δυνάμεων.

    Μετά την ανάρτηση για δεύτερη φορά της διαφωνίας σου αυτή έγινε αντιληπτή, καταγράφηκε και δεν νομίζω ότι μπορείς να επανέλθεις για να διαιωνίσουμε μία συζήτηση άνευ νοήματος.

    Όσο αφορά τα κείμενά μου όσες τροποποιήσεις και αν υποστούν λόγω της εισροής νέων πληροφοριών δεν πρόκειται να αλλάξουν όσον αφορά την επικεφαλίδα τους, τις διαπιστώσεις τους και τα συμπεράσματά τους. Όλως αντιθέτως οι νέες πληροφορίες, όπως το άρθρο του υπασπιστή του Πλαστήρα Παπαθανασόπουλου, ή το βιβλίο του Υπολοχαγού Προυκάκη, αποδεικνύουν έτι περισσότερο ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν εκτέλεσε τις εντολές που του ανατέθηκαν και ότι αντί με το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων να ισχυροποιήσει την άμυνα του Καλετζίκ, που ο ίδιος θεωρούσε ως το σπουδαιότερο σημείο της οχύρωσης του Αφιόν, προτίμησε να τοποθετήσει τα Τάγματά σου σε ελάσσονος σημασίας περιοχές.

    Η κάθε αναθεώρηση των κειμένων μου θα ανακοινώνετε πάντοτε και όποιος επιθυμεί μπορεί να τα μελετήσει και πάλι. Εφόσον είναι σκόπιμο θα προσδιορίζετε και ο λόγος της αναθεώρησης.

    Θέλω να γίνει σαφές ότι δεν έχω κατηγορήσει τον Πλαστήρα για δειλία ή έλλειψη θάρρους. Όλως αντιθέτως θεωρώ ότι ήταν θαρραλέος άνδρας σαν τις πολλές χιλιάδες άλλων θαρραλέων και ανδρείων αξιωματικών που διέθετε η Στρατιά Μικράς Ασίας. Η κριτική μου επικεντρώνεται στο ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας τις δύσκολες ημέρες από τις 13-15 Αυγούστου δεν εκτέλεσε τις εντολές που του ανατέθηκαν και επιπλέον έχει σοβαρότατες ευθύνες, μεταξύ και κάποιων άλλων ανώτερων και ανώτατων αξιωματικών, για την καταστροφή του Στρατού, όπως θα αποδείξουμε στη συνέχεια. Και τούτο γιατί στη συνέχεια τα πράγματα παίρνουν τραγική μορφή.

    Θέλω επίσης να σας πω ότι θα ήταν καλό αν θέλετε να επανέλθετε, να έχετε κάτι άλλο σημαντικότερο να πείτε που να στηρίζετε αν είναι πληροφορία σε κάποια πηγή, ή αν είναι άποψη σε σοβαρά επιχειρήματα· και όχι να συζητάμε τα ίδια και τα ίδια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s