Εξοπλιστικά Μυστήρια I

Η Ανάγκη Ενίσχυσης των Ενόπλων Δυνάμεων

Για να μην επαναλάβουμε τα τετριμμένα, οι Ένοπλες Δυνάμεις δεν έχουν ενισχυθεί εξοπλιστικά κατά τα τελευταία δεκαπέντε έτη, ενώ τα τελευταία δέκα έπεσαν θύμα περικοπών σε ακόμη πιο θεμελιώδη στοιχεία όπως το προσωπικό, τα λειτουργικά έξοδα και τα ανταλλακτικά. Τα προηγούμενα είχαν, σωρευτικά, σοβαρότατες επιπτώσεις στη συνολική στρατιωτική ισχύ της Χώρας. Οι δύο διαδοχικές τουρκικές επιθέσεις χαμηλής εντάσεως κατά το έτος 2020 έφεραν το γεγονός στο προσκήνιο και δημιούργησαν πίεση για άμεση ενίσχυση της ελληνικής στρατιωτικής ισχύος.
Η αναγνώριση της αναγκαιότητας για αυξημένη στρατιωτική ισχύ οδήγησε στη δρομολόγηση ενός συνολικού προγράμματος ενίσχυσης της στρατιωτικής ισχύος, το οποίο σχηματικά συνοψίστηκε στις εξαγγελίες του Πρωθυπουργού στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης τον Σεπτέμβριο του 2020, και το οποίο περιλάμβανε, περίπου κατά λέξη, τα ακόλουθα έξι σημεία:

  1. Η Πολεμική Αεροπορία αποκτά αμέσως μια μοίρα 18 μαχητικών αεροσκαφών Rafale με ταυτόχρονη αντικατάσταση των παλαιότερων Mirage 2000 BG/EG.
  2. Το Πολεμικό Ναυτικό εκκινεί τις διαδικασίες για την ένταξη στον στόλο του τεσσάρων νέων φρεγατών πολλαπλού ρόλου. Παράλληλα, εκσυγχρονίζει και αναβαθμίζει 4 φρεγάτες Meko, που ήδη διαθέτει. Τα νέα σκάφη θα πλαισιωθούν, επίσης, από 4 ναυτικά ελικόπτερα MH-60R.
  3. Εμπλουτίζεται συνολικά το οπλοστάσιο και των τριών Κλάδων, και αμέσως αποκτώνται: νέα αντιαρματικά όπλα για τον Στρατό Ξηράς, νέες τορπίλες βαρέος τύπου για το Πολεμικό Ναυτικό και νέοι κατευθυνόμενοι πύραυλοι για την Πολεμική Αεροπορία.
  4. Το δυναμικό των Ενόπλων Δυνάμεων ανανεώνεται με την πρόσληψη 15.000 ανδρών και γυναικών σε ορίζοντα 5ετίας. Ταυτόχρονα, επαναξιολογείται όλο το πλαίσιο της στρατιωτικής θητείας και της εκπαίδευσης, ώστε οι στρατεύσιμοι να αποκτούν δωρεάν πιστοποιημένες δεξιότητες, δηλαδή επαγγελματικά εφόδια για την πολιτική τους ζωή.
  5. Ενεργοποιείται η Αμυντική Βιομηχανία. Ήδη, στα Ναυπηγεία της Ελευσίνας, αμερικανικά κεφάλαια επενδύουν στον εκσυγχρονισμό τους. Στα ναυπηγεία Σκαραμαγκά σύντομα εισέρχεται στρατηγικός επενδυτής, διατηρώντας τις θέσεις εργασίας. Ολοκληρώθηκε η διαγωνιστική διαδικασία, το αμέσως επόμενο διάστημα επίκειται η ολοκλήρωση της ιδιωτικοποίησης της ΕΛΒΟ και αναδιοργανώνεται η ΕΑΒ, ώστε να μετατραπεί σε κέντρο συντήρησης αεροσκαφών για την ευρύτερη περιοχή.
  6. Οι Ένοπλες Δυνάμεις ενισχύουν την ψηφιακή τους λειτουργία αλλά και τη θωράκισή τους από κυβερνοεπιθέσεις υβριδικού τύπου. Σε κάθε επιχειρησιακό τους επίπεδο εγκαθίστανται σύγχρονα συστήματα που εξασφαλίζουν ασφαλή ροή στην πληροφορία και συνεπώς έγκαιρη κινητοποίηση.

Οι εξαγγελίες αυτές φαίνεται ότι αποτελούν τη βασική περιγραφή ενός σχεδιαζόμενου, και εν μέρει υλοποιούμενου, προγράμματος δέκα (ή ένδεκα) δις ευρώ, χρονικού ορίζοντα πέντε (ή επτά) ετών για την ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων.

Το πρόγραμμα αυτό μπορεί να διακριθεί σε πέντε επί μέρους στοιχεία:

(α) Μέτρα για την άμβλυνση του οξύτατου προβλήματος επάνδρωσης των Ενόπλων Δυνάμεων (σημείο (3) των εξαγγελιών).

(β) Μέτρα για την αντιμετώπιση οξύτατων ελλείψεων σε όπλα, όπως τορπίλες, αντιαρματικά, και αερομεταφερόμενοι πύραυλοι (σημείο (3) των εξαγγελιών) καθώς και σε ανταλλακτικά -στοιχείο που δεν αναφέρθηκε αλλά ήταν το οξύτερο πρόβλημα των τελευταίων ετών.

(γ) Μέτρα για την αμυντική βιομηχανία (σημείο (5) των εξαγγελιών).

(δ) Μέτρα για την κυβερνοασφάλεια (;) των Ενόπλων Δυνάμεων (σημείο (6) των εξαγγελιών).

(ε) Μέτρα για την ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων σε μείζονα οπλικά συστήματα και συγκεκριμένα σε μαχητικά αεροσκάφη και κύριες μονάδες στόλου (σημεία (1) και (2)).

Στο παρόν και το επόμενο κείμενο θα σχολιαστούν μόνον τα σχετιζόμενα με το (ε), δηλαδή με τα δύο μείζονα εξοπλιστικά προγράμματα ή με ό,τι αφορά τον βασικό «αναπτυξιακό» σχεδιασμό των Ενόπλων Δυνάμεων.

Τρεις βασικές Αρχές Στρατιωτικού Σχεδιασμού – και μία πολιτική αρχή

Πριν εξεταστούν τα ειδικά θέματα που τίθενται από τις εξοπλιστικές εξελίξεις, υπενθυμίζονται τρεις θεμελιώδεις αρχές αμυντικού σχεδιασμού, άνευ των οποίων η σχετική συζήτηση οδηγείται αναπόφευκτα σε άσχετες και παραπειστικές ατραπούς.

(α) Οι εξοπλισμοί είναι πρόβλημα βελτιστοποίησης υπό περιορισμούς· δεν έχει σημασία ποιο είναι το αντικειμενικά «απολύτως καλύτερο» σύστημα, αλλά ποιο είναι το καλύτερο που είναι δυνατόν να αποκτηθεί με τους πόρους που διαθέτει το κράτος, με δεδομένο ότι από τους διαθέσιμους πόρους θα πρέπει να καλυφθούν πολλές, εξ ίσου σημαντικές ανάγκες. Δεν έχει σημασία ποιο είναι το «καλύτερο μαχητικό» ή «η καλύτερη φρεγάτα»· σημασία έχει ποια είναι το καλύτερο μαχητικό που μπορείς να αγοράσεις και η καλύτερη φρεγάτα που μπορείς να προμηθευτείς, με δεδομένο ότι από τον διαθέσιμο κουμπαρά (των δέκα ή ένδεκα δις στην περίπτωσή μας) υπάρχει εξαιρετικά πιεστική ανάγκη για έναν τεράστιο αριθμό από πολλά, πανάκριβα πράγματα.

(β) Ο στρατιωτικός σχεδιασμός δεν γίνεται εν κενώ αλλά πάντα σε συνάρτηση με τον αντίπαλο και με τις πολιτικές και επιχειρησιακές απαιτήσεις που θέτει η πολιτική εθνικής αμύνης της Χώρας. Απλουστεύοντας σχηματικά, άλλες είναι οι εξοπλιστικές (και όχι μόνον) απαιτήσεις αν ο αντίπαλος έχει την Α σύνθεση δυνάμεων και άλλη αν έχει τη Β σύνθεση δυνάμεων, όπως επίσης άλλες είναι οι εξοπλιστικές (και όχι μόνον)  απαιτήσεις αν θέλεις να είσαι σίγουρος ότι θα συντρίψεις έναν αντίπαλο σε συγκεκριμένο χώρο, άλλες αν θέλεις να μπορείς να κυριαρχείς, και άλλες αν θέλεις να είσαι βέβαιος ότι δεν μπορεί αυτός να κυριαρχήσει.

(γ) Ο στρατιωτικός σχεδιασμός εξελίσσεται στον χρόνο, όπως άλλωστε στον χρόνο εξελίσσεται και ο σχεδιασμός και η ισχύς του αντιπάλου στον χρόνο: μία εξοπλιστική (και όχι μόνον) κίνηση που μπορεί σήμερα να είναι ορθή, μετά από πέντε ή δέκα χρόνια μπορεί να είναι άκαιρη, άστοχη ή τραγικά καθυστερημένη· αντιστρόφως, μία εξοπλιστική (και όχι μόνον) ενέργεια μπορεί να είναι πρόωρη και άστοχη σήμερα, ενώ να είναι σκόπιμη μετά από πέντε ή δέκα χρόνια, γιατί έτσι διασφαλίζεται πλεονέκτημα έναντι του αντιπάλου, τόσο τεχνολογικό όσο και εσωτερικής συνοχής του ιδίου εξοπλιστικού σχεδιασμού.

Επιπλέον των τριών ανωτέρω βασικών αρχών, στον σχεδιασμό των εξοπλισμών φαίνεται να επικρατεί  παγίως στην Ελλάδα μία στρεβλή πολιτική αντίληψη, που αντιστρέφει την ιστορική και τρέχουσα πραγματικότητα:

Η ανάθεση εξοπλιστικών συμβάσεων, και δη από μικρές χώρες όπως η Ελλάς οι οποίες βρίσκονται σε εντονότατα φορτισμένες γεωπολιτικά περιοχές, δεν αποτελούν τρόπο διασφάλισης πολιτικής εύνοιας από κανένα ισχυρό ενδιαφερόμενο μέρος. Οι λόγοι για τους οποίους σημαντικές δυνάμεις διαμορφώνουν τη γεωστρατηγική τους σε περιοχές όπως η Ανατολική Μεσόγειος -περιοχή κομβικής σημασίας στο παγκόσμιο γεωπολιτικό σκηνικό- δεν σχετίζονται με δύο-τρεις συμβάσεις δύο ή τριών δις ευρώ. Είναι πραγματικά τερατώδης αφέλεια να πιστεύει κανείς ότι οι ΗΠΑ, η Γαλλία, η Γερμανία, το Ισραήλ ή η Ρωσία θα επηρεαστούν σοβαρά από συμβάσεις πολεμικού υλικού, και μάλιστα τόσο περιορισμένες όσο αυτές που μπορεί να αναθέσει η Ελλάς, ακόμη και τώρα που αποφάσισε να «ξοδέψει». Η στάση και η πολιτική των ισχυρών μερών σχετίζεται άρρηκτα με τη συνολική αντίληψή τους για την πολιτική ασφαλείας και διαμορφώνεται από πολύ κρισιμότερους παράγοντες όπως οι μεταξύ τους ανταγωνισμοί και η εμπλοκή των τοπικών και περιφερειακών παικτών σε αυτούς. Προφανώς, όλες οι εθνικές αμυντικές βιομηχανίες ενδιαφέρονται να εξασφαλίσουν για λογαριασμό τους τις σχετικές συμβάσεις, και στην προσπάθεια αυτή οι κατά τόπους πρεσβείες τις ενισχύουν σημαντικά από πλευράς «προώθησης πωλήσεων». Το να συγχέεται, όμως, αυτό με γεωπολιτική εύνοια, μαρτυρά απλώς εξωφρενική -και πάντως αδικαιολόγητη- πολιτική αφέλεια. Μάλιστα, η πώληση εξοπλισμών συνδέεται εξ ίσου ή και περισσότερο με την ακολουθούμενη στρατηγική τους παρά με εμπορική τους στρατηγική· πωλούν ή παραχωρούν όπλα σε όποιον θέλουν να προσδέσουν στο άρμα τους, ή εν πάση περιπτώσει να προσεταιριστούν -φυσικά με το αζημίωτο. Από την πρώτη δεκαετία του εικοστού αιώνα, όταν πιστεύαμε σοβαρά ότι η ανάθεση της προμήθειας 4-6 αντιτορπιλικών της εποχής, στη μία ή στην άλλη «Μεγάλη Δύναμη», θα εξασφάλιζε και την πολιτική τους εύνοια στις επικείμενες μεγάλες συγκρούσεις, μέχρι σήμερα, ελάχιστα φαίνεται να έχουν αλλάξει τα πράγματα.

Έχοντας και τα προηγούμενα υπ’ όψιν, θα εξεταστούν οι βασικές εξοπλιστικές προθέσεις της ΠΑ και του ΠΝ, ξεκινώντας από την ΠΑ.

Εξοπλιστικό Μυστήριο I: H ακατανόητη εμμονή στο F-35


Από αεροπορικής πλευράς, θα πρέπει κατ’ αρχάς να τονιστεί με τον πλέον εμφατικό τρόπο ότι στον αεροπορικό πόλεμο δεν αντιπαρατίθενται απλώς μαχητικά αλλά τακτικές αεροπορίες, αντιπαρατίθενται δηλαδή δύο πλήρη συστήματα ένα βασικό -αλλά όχι το μόνο σημαντικό- στοιχείο των οποίων είναι τα μαχητικά αεροσκάφη. Τα συστήματα αυτά έχουν ως άλλα, επίσης κρίσιμα στοιχεία, το Σύστημα Αεροπορικού Ελέγχου, τον Ηλεκτρονικό Πόλεμο, το Σύστημα Διοικήσεως, Ελέγχου και Πληροφοριών, το σύστημα των χερσαίων εγκαταστάσεων και μέσων που δίνει την -όποια- δυνατότητα διατήρησης ρυθμού επιχειρήσεων, τα αντιαεροπορικά μέσα, την -κρισιμότατη- ασφάλεια των αεροπορικών εγκαταστάσεων και άλλα, λιγότερο φανταχτερά αλλά κρίσιμα στοιχεία. Όλα αυτά τα στοιχεία χρηματοδοτούνται από το ίδιο πορτοφόλι, δηλαδή από τον προϋπολογισμό της Πολεμικής Αεροπορίας, ο οποίος ακόμη κι όταν ενισχύεται, παραμένει πεπερασμένος: ό,τι ξοδεύεται καθ’ υπερβολήν σε έναν τομέα, ξοδεύεται εις βάρος των άλλων τομέων.

Τα Μαχητικά της ΠΑ

Στον τομέα των μαχητικών αεροσκαφών, η Πολεμική Αεροπορία διαθέτει ένα σύνολο από 230 μαχητικά αεροσκάφη. Δεδομένου ότι έχουν δρομολογηθεί και εκτελούνται ήδη εκσυγχρονισμοί, εν συνεχεία αποτυπώνεται η κατάσταση του αμέσως προσεχούς μέλλοντος. Έτσι, λοιπόν, η ΠΑ διαθέτει:

  • 84 αεροσκάφη F-16V, προερχόμενα από τον εκσυγχρονισμό 54 αεροσκαφών Blk52+ και 30 αεροσκαφών Blk52+Adv. Τα 84 αεροσκάφη που θα προκύψουν θα φέρουν ραντάρ AESA AN/APG-83 και νέο υπολογιστή αποστολής καθώς και Link-16.
  • 38 αεροσκάφη F-16 Blk50+Adv, που θα προέλθουν από τον εκσυγχρονισμό των αεροσκαφών F-16Blk50 με υποσυστήματα αφαιρούμενα από τα εκσυγχρονιζόμενα Blk52+. Τα αεροσκάφη αυτά θα έχουν ραντάρ AN/APG-68(V)9 και Link-16.
  • 32 αεροσκάφη F-16Blk30, με παλαιότερο ραντάρ και, κυρίως, χωρίς Link-16 και με κρίσιμους περιορισμούς στη μάχη χωρίς οπτική επαφή.
  • 24 Mirage 2000-5Mk2 με ραντάρ RDY-2 αλλά χωρίς Link-16.
  • 18 Mirage 2000 BGM/EGM που αντικαθίστανται άμεσα από ισάριθμα Rafale F.
  • 34 F-4E PI2000, τα οποία θα αποσυρθούν.

Για να συνοψιστεί η ανωτέρω κατάσταση, η ΠΑ έχει δρομολογημένη τη διαμόρφωση της δυνάμεώς της για το άμεσο μέλλον ως εξής:

-84 ελαφρά μαχητικά με ραντάρ AESA και Link-16

-62 ελαφρά μαχητικά με τα κορυφαία ραντάρ των αεροσκαφών τρίτης γενιάς, εκ των οποίων όμως τα 24 (M2000-5Mk2) δεν φέρουν Link-16

-18 κορυφαία δικινητήρια μαχητικά Rafale F3R, μίας γενιάς μπροστά από όλα τα υπόλοιπα στην περιοχή ως προς την τεχνολογία που ενσωματώνουν καθώς και (ασχέτως και επιπλέον του προηγουμένου) διαφορετικής κατηγορίας, αφού το αεροσκάφος είναι αφ’ ενός βομβαρδιστικό, αφ’ ετέρου διαθέτει την κρίσιμη για την αεροπορική δυνατότητα και φέρει επόμενης γενιάς όπλα αέρος-αέρος.

-32 ελαφρά μαχητικά μάλλον ξεπερασμένης τεχνολογίας -αλλά πάντως όχι «αρχαία»., με κρίσιμους περιορισμούς στη μάχη εκτός οπτικής επαφής -άρα στην αεροπορικής μάχη συνολικά- και με δυσανάλογα ακριβή απαίτηση εκσυγχρονισμού.

Τα Μαχητικά της Τουρκικής Αεροπορίας

Η αντίστοιχη κατάσταση για την Τουρκική Αεροπορία (ΤΑ), δηλαδή η κατάσταση σε ό,τι αφορά τα μαχητικά της αεροσκάφη και μόνον, είναι η εξής:

Στην παρούσα φάση η δύναμη των μαχητικών της ΤΑ απαρτίζεται από ένα σύνολο περίπου 250 αεροσκαφών (253 κατ’ ακρίβειαν), κατά βάσιν F-16 (233), που συμπληρώνονται από περίπου 20 αεροσκάφη F-4E/2020.

Ο πυρήνας των αεροσκαφών -198 αεροσκάφη F-16- είναι σχετικά ομογενοποιημένος, με πυρήνα τον υπολογιστή αποστολής MMC7000, ραντάρ AN/AGP-68(V)9 και ζεύξη Link-16. Τα αεροσκάφη αυτά βρίσκονται, πρακτικά, στο επίπεδο των ελληνικών F+Adv. Τα παλαιότερα αεροσκάφη της έκδοσης Block 30 και διαθέτουν σημαντικούς, πλέον, επιχειρησιακούς περιορισμούς. Η μία εναπομένουσα μοίρα F-4E/2020, με βασικό προσανατολισμό στον ρόλο αέρος-εδάφους, είναι εξαιρετικά περιορισμένων δυνατοτήτων και τα αεροσκάφη βαίνουν προς απόσυρση.

Συνεπώς, η ΤΑ διαθέτει έναν αριθμό από περίπου διακόσια (~200) σύγχρονα F-16 (εκατόν ενενήντα οκτώ (198) κατ’ ακρίβειαν), έναν αριθμό από περίπου τριάντα πέντε (35) παλαιά F-16 που εξυπηρετούν δευτερεύοντες ρόλους εκπαίδευσης, καθώς και μία μοίρα F-4E/2020 χαμηλής μαχητικής αξίας, τα οποία πρόκειται να αποσυρθούν στο προσεχές μέλλον.

Οι προοπτικές της δύναμης των μαχητικών της ΤΑ είναι νεφελώδεις στη φάση αυτή.

Το πρώτο και κύριο δεδομένο είναι ότι το βασικό σχέδιο για τον εκσυγχρονισμό της δύναμης μαχητικών, η προμήθεια ενός αριθμού 120 μαχητικών F-35 -με σημαντική βιομηχανική συμμετοχή στο πρόγραμμα- έχει ακυρωθεί. Για τους γνωστούς λόγους που συνδέονται με τις πολιτικές εξελίξεις στην Τουρκία από το 2016 και στο πλαίσιο των αμερικανικών κυρώσεων, η τουρκική συμμετοχή στο πρόγραμμα έχει ανασταλεί, ενώ η βιομηχανική συμμετοχή πρόκειται να τερματιστεί εντός του 2022, με την ολοκλήρωση όλων των εν εξελίξει συμβάσεων.

Σε σχέση με τις εξελίξεις στο πρόγραμμα F-35, θα πρέπει να παρατηρηθούν δύο σημεία που έχουν σημασία για το ζήτημα:

(α) οι αντιδράσεις της Τουρκίας και οι προσπάθειες επανεισόδου στο πρόγραμμα υπήρξαν μέχρι σήμερα χαρακτηριστικά υποτονικές, και αυτό από μία χώρα που συστηματικά υψώνει εξαιρετικά τους τόνους όταν έρχεται σε σύγκρουση με άλλες χώρες -όπως έχει κάνει κατά κόρον και με τις ΗΠΑ. Είναι δύσκολο να αποφύγει κανείς τη σκέψη ότι η Τουρκία δεν πιέζεται ιδιαίτερα από την αποβολή της από το πρόγραμμα. Εάν ισχύει αυτό, και στον βαθμό που ισχύει, πιθανότατα οφείλεται στους εξής λόγους:

(i) Στην παρούσα φάση η Τουρκία είναι σε δύσκολη δημοσιονομική και νομισματική θέση. Η έναρξη του προγράμματος θα σήμαινε την έναρξη πολύ σημαντικών πληρωμών της Τουρκίας προς τις ΗΠΑ, και μάλιστα σε δολάρια, στοιχείο που θα επιβάρυνε σημαντικά την δύσκολη οικονομική της κατάσταση. Επιπλέον, δεδομένου ότι η Τουρκία διαθέτει πλέον σημαντική πολεμική βιομηχανία και έχει σε εξέλιξη μεγάλα και σημαντικά εγχώρια προγράμματα τα οποία δρουν συμπληρωματικά ή και ανταγωνιστικά προς την αγορά του μαχητικού F-35, είναι πολύ πιθανόν να έγινε στρατηγική επιλογή επένδυσης των -πιο περιορισμένων- διαθεσίμων πιστώσεων σε εγχώρια προγράμματα, τα οποία έχουν δύο πολύ σημαντικά οικονομικά πλεονεκτήματα, ασχέτως κόστους: η επιβάρυνση σε συνάλλαγμα είναι εξαιρετικά πιο περιορισμένη, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης επανέρχεται στην εσωτερική αγορά.

(ii) Η αγορά του μαχητικού F-35 κατά τη στιγμή που η Τουρκία εμφανώς και αποφασιστικά επιδιώκει να απεξαρτηθεί από την αμερικανική επιρροή θα είναι σημαντική οπισθοδρόμηση. Αυτό δεν ισχύει μόνον επειδή θα εξαρτάται από τις ΗΠΑ για την υποστήριξη ενός μείζονος, βασικότατου οπλικού σύστημα της χώρας. Το F-35 ως σύστημα, και ειδικώς μέσω του υποσυστήματος ALIS, έχει ένα πρωτοφανή βαθμό άμεσου και συνεχούς ελέγχου από τις ΗΠΑ, αφού μετά από κάθε πτήση μεταφέρεται υποχρεωτικά ένας τεράστιος αριθμός δεδομένων, των επιχειρησιακών συμπεριλαμβανομένων στην κατασκευάστρια εταιρεία, στην Autonomic Logistics Operating Unit (ALOU). Επισήμως, ο βαθμός και η φύση του ελέγχου είναι, προφανώς, ανώδυνα -αλλά εναπόκειται στην κρίση του καθενός κατά πόσο μπορεί πραγματικά να ισχύει κάτι τέτοιο όταν ένα αεροσκάφος μεταδίδει συνεχώς ΟΛΑ τα δεδομένα του και δεν μπορεί να επιχειρήσει χωρίς να το κάνει[i]. Και αυτό, χωρίς κανείς να λάβει υπ’ όψιν ότι μέσω του ALIS η LM (δηλαδή οι ΗΠΑ), μεταφέρουν δεδομένα και εκτελέσιμο κώδικα στο αεροσκάφος, χωρίς καμία δυνατότητα παρέμβασης του χρήστη. Εξ ου και το Ισραήλ απαίτησε, κατ’ απόλυτη εξαίρεση, την πλήρη απεξάρτηση των δικών του αεροσκαφών από το ALIS -πράγμα πολιτικά και τεχνικά δύσκολο, και ακριβό (αλλά για το Ισραήλ… πληρώνουν οι ΗΠΑ).

(iii) Πολύ σύντομα μετά το πραξικόπημα του 2016 ενεργοποιήθηκε το πρόγραμμα Özgür της ΤΑ, για τον ευρύ εκσυγχρονισμό των F-16 που δεν είχαν ήδη εκσυγχρονιστεί (αναφορά στο πρόγραμμα αυτό και στη συνέχεια). Το πρόγραμμα αυτό φαίνεται να έχει ως επιπλέον στρατηγικό στόχο την ανάπτυξη τεχνογνωσίας σε κρίσιμα αεροπορικά υποσυστήματα προκειμένου να υποβοηθήσουν (ή και να αντικαταστήσουν, αναλόγως των εξελίξεων) την προσπάθεια για την ανάπτυξη αυτάρκους τεχνογνωσίας μέσω της ανάπτυξης του μαχητικού TF-X.

Η χρονική αλληλουχία των γεγονότων φαίνεται να υποδεικνύει ότι η -προσωρινή τουλάχιστον- απομάκρυνση από το μαχητικό F-35 ήταν προσχεδιασμένη από την Τουρκία και δεν ήρθε ως αναπάντεχη και πάντως ανεπιθύμητη εξέλιξη.

(β) Σε περίπτωση που η Τουρκία «τα βρει» με τις ΗΠΑ και επιτραπεί στο μέλλον η πώληση F-35 προς αυτήν, η διαδικασία δεν μπορεί παρά να είναι η ίδια με όλους τους άλλους αγοραστές: η Τουρκία θα εκδηλώσει ενδιαφέρον, και θα της δοθεί ο χρόνος κατασκευής και παράδοσης για τον οποίον υπάρχει διαθεσιμότητα στο χρονοδιάγραμμα παραγωγής του αεροσκάφους. Με άλλα λόγια, η Τουρκία έχει απωλέσει την προτεραιότητα που είχε στο πρόγραμμα και πλέον θα πρέπει να «ξαναμπεί στην ουρά». Αυτό συμβαίνει ούτως ή άλλως λόγω συγκεκριμένου και δεσμευτικού προγράμματος παραγωγής του αεροσκάφους και των παραγγελιών, πολύ περισσότερο όμως λόγω του μεγάλου αριθμού των αεροσκαφών που περιλάμβανε ο τουρκικός σχεδιασμός -αν και δεν είναι αυτονόητο ότι σε περίπτωση επανάκαμψης της Τουρκίας στο πρόγραμμα ο αριθμός των αεροσκαφών θα παρέμενε ο ίδιος.

Το πρόγραμμα Özgür

Πέραν του προγράμματος του F-35, και εν πολλοίς εξ αιτίας της εξέλιξής του, η Τουρκική Αεροπορία έχει δρομολογήσει και επιπλέον πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των υφισταμένων αεροσκαφών F-16. Ειδικότερα, μετά το πραξικόπημα του 2016, και προφανώς εν όψει της ακύρωσης της προμήθειας αεροσκαφών F-35, το πρόγραμμα Özgür για την αναβάθμιση των παλαιότερων τουρκικών F-16Blk30 έλαβε νέα ώθηση.

Το πρόγραμμα που είχε ξεκινήσει το 2012 και η αρχική του εκδοχή φαίνεται ότι αφορούσε την αντικατάσταση όλων των ηλεκτρονικών υποσυστημάτων του αεροσκάφους -πλην του ραντάρ, όλα ανεπτυγμένα εγχωρίως και με βασικό ανάδοχο την ASELSAN. Δεδομένου ότι στο αρχικό πρόγραμμα δεν γινόταν αναφορά σε ραντάρ, είναι λογικό να γίνει η υπόθεση ότι ως ραντάρ του προγράμματος σχεδιαζόταν το AN/APG-69(V)5. Το ραντάρ αυτό είναι, προφανώς, διαθέσιμο στην ΤΑ μετά την αντικατάστασή του στα αεροσκάφη Blk40 από το AN/AGP-69(V)9. Το πρόγραμμα περιλάμβανε την ανάπτυξη και διασύνδεση ενός εντυπωσιακού αριθμού υποσυστημάτων, με πυρήνα νέο υπολογιστή αποστολής και σχετικό κώδικα ανεπτυγμένο εγχωρίως.

Το πρόγραμμα αυτό που φαίνεται να ήταν ένα «πειραματικό» πρόγραμμα με κυριότερο στόχο την ωρίμανση της τουρκικής πολεμικής βιομηχανίας για την ανάπτυξη του αεροσκάφους TF-X, έλαβε νέα ώθηση μετά το 2016 και τροποποιήθηκε το 2018 ώστε να περιλαμβάνει το ραντάρ τεχνολογίας τύπου AESA. Η μελέτη σκοπιμότητας και εφικτότητας για το ραντάρ φαίνεται να ξεκίνησαν το 2018 και συμφωνία για την ανάθεση της αρχικής φάσης ανάπτυξης στην ASELSAN υπογράφηκε στις 24 Μαρτίου 2019. Θεωρητικά, ο προγραμματισμός προβλέπει την παράδοση του πρώτου ραντάρ το 2021. Με βάση την τροποποίηση αυτή, η Τουρκία φιλοδοξεί να αναβαθμίσει τα περίπου τριάντα πέντε παλαιότερα αεροσκάφη F-16 Blk30 στο επίπεδο των F-16V, και να διατηρεί τη δυνατότητα να κάνει το ίδιο και για το σύνολο των αεροσκαφών της. Βεβαίως, η ανάπτυξη ραντάρ τεχνολογίας AESA είναι ένα εξαιρετικά φιλόδοξο εγχείρημα, στα όρια των δυνατοτήτων της τουρκικής πολεμικής βιομηχανίας, η οποία καλείται να κάνει ταυτόχρονα ένα διπλό κατόρθωμα: να αναπτύξει το πρώτο ραντάρ ελέγχου πυρός μαχητικού αεροσκάφους και, ταυτόχρονα, αυτό να είναι τεχνολογίας AESA. Παρά το γεγονός ότι η ASELSAN έχει σωρεύσει αξιοσημείωτη εμπειρία στον σχεδιασμό και την κατασκευή ηλεκτρονικών συστημάτων και αισθητήρων, και παρά το γεγονός ότι η Τουρκία έχει προβεί σε σημαντικές επενδύσεις για την ανάπτυξη τεχνολογίας AESA, το συγκεκριμένο πρόγραμμα είναι οριακό, δεδομένου του ότι είναι πρωτόλεια προσπάθεια, έχει μη ρεαλιστικά μικρό χρόνο ανάπτυξης και δεν υπάρχει γνωστή μεταφορά τεχνογνωσίας από το εξωτερικό. Επιπλέον, το γεγονός ότι το πρόγραμμα είχε ξεκινήσει με πυρήνα άλλο ραντάρ (πιθανότατα το AN/APG-68(V)5) και μετά από επτά χρόνια τροποποιείται ώστε να έχει ως πυρήνα ένα νέο -προς ανάπτυξη- ραντάρ (AESA) είναι προφανές ότι δημιουργεί σημαντικά προβλήματα και στο ίδιο το πρόγραμμα και ιδίως στο υποσύστημα του υπολογιστή αποστολής.  Ενδεχομένως αυτός είναι και ο λόγος που άλλες εκδοχές του προγράμματος .

Κατά συνέπεια, η συνολική εικόνα που αναδύεται για το πρόγραμμα Özgür είναι ότι αυτό έχει δύο «διαδοχικές» φάσεις και, αντίστοιχα, εθνικούς στρατηγικούς στόχους:

Η πρώτη φάση είναι η ανάπτυξη της ικανότητας εκσυγχρονισμού των παλαιών F-16 της ΤΑ σε ένα επίπεδο περίπου αντίστοιχο με αυτό το CCIP, υποδεέστερο κατά την ικανότητα του ραντάρ αλλά με το κρίσιμο χαρακτηριστικό της εθνικής τεχνολογικής αυτονομίας: το σύνολο των ηλεκτρονικών υποσυστημάτων είναι τουρκικής σχεδίασης και κατασκευής.

Η δεύτερη φάση είναι η αναβάθμιση της προηγούμενης ικανότητας με ραντάρ AESA τουρκικής κατασκευής. Μία τέτοια αναβάθμιση, που -θεωρητικά τουλάχιστον- θα φέρει τα εκσυγχρονιζόμενα αεροσκάφη στο επίπεδο F-16V, δυνητικά αποτελεί επιλογή για την αναβάθμιση πολύ μεγαλυτέρου μέρους των αεροσκαφών της ΤΑ, και τα οποία προς το παρόν είναι ασαφή και για τις δύο φάσεις του προγράμματος.

Σύγκριση των δύο δυνάμεων μαχητικών

Με αυτά τα βασικά δεδομένα σχετικά με την υφιστάμενη κατάσταση και τις δρομολογημένες εξελίξεις στις δυνάμεις μαχητικών των δύο αεροποριών, η κατάσταση διαμορφώνεται ως εξής:

Η ΠΑ έχει δρομολογήσει την άμεση απόκτηση μίας μοίρας αεροσκαφών «τετάρτης και μισής» γενεάς Rafale, ενώ η ΤΑ δεν έχει και δεν έχει δρομολογήσει κάτι αντίστοιχο.

Η ΠΑ έχει δρομολογήσει και θα διαθέτει στο άμεσο μέλλον 84 αεροσκάφη F-16V, την πλέον σύγχρονη έκδοση του αεροσκάφους F-16, με κρίσιμα στοιχεία ποιοτικής υπεροχής έναντι των προηγουμένων εκδόσεων (ραντάρ AESA). H TA δεν έχει και δεν έχει δρομολογήσει κάτι αντίστοιχο, ενώ το μοναδικό σχετικό σχέδιο που περιλαμβάνει ραντάρ AESA είναι ιδιαίτερα προβληματικό (ΕΑΝ το ραντάρ περιλαμβάνεται, καν, στο σχέδιο αυτό) και δεν πρόκειται να αποδώσει αποτελέσματα (ως προς το ραντάρ) ούτε σύντομα ούτε, πιθανότατα, αξιόλογα.

Η ΠΑ έχει δρομολογήσει και θα διαθέτει στο άμεσο μέλλον 38 F-16Blk50+Adv και 24 Mirage 2000-5Mk2. H TA διαθέτει 198 αεροσκάφη F-16 CCIP, αντιστοίχου τεχνολογικού επιπέδου και δυνατοτήτων -με την κρίσιμη έλλειψη Link-16 από τα ελληνικά Mirage. Με άλλα λόγια, η ΠΑ με ένα συγκριτικά περιορισμένο κόστος 5-6. εκ. ευρώ για την προσθήκη Link-16 στα Μ2Κ έχει ένα σύνολο 62 μαχητικών ιδίου επιπέδου με τα περίπου 198 αεροσκάφη F-16 που αποτελούν τον κορμό της ΤΑ.

Τέλος, η ΠΑ διαθέτει 32 F-16Blk30, αντιστοίχου επιπέδου με τα 35 τουρκικά F-16Blk30, τα οποία στο μέλλον θα αναβαθμιστούν σημαντικά -αν και δεν θα φτάσουν πιθανότατα στο επίπεδο του F-16CCIP, λόγω του υποδεέστερου ραντάρ AN/APG-69(V)5 που πιθανότατα θα φέρουν. Χωρίς ευόδωση του προγράμματος ραντάρ AESA, τα τουρκικά F-16Blk30 θα μπορούν να αναλαμβάνουν αποστολές αέρος-εδάφους εξαπολύοντας όλα τα τουρκικά όπλα (συμπεριλαμβανομένων των SOM), ενώ θα έχουν και δυνατότητα συμμετοχής στην αεροπορική μάχη, έστω και με το περιορισμένων δυνατοτήτων ραντάρ τους. Σε περίπτωση ευόδωσης του προγράμματος ραντάρ AESA, εάν και όταν αυτό καταστεί επιχειρησιακά διαθέσιμο, το αεροσκάφος θα προσμετράται στη δύναμη τ . Για τα ελληνικά μαχητικά της κατηγορίας αυτής δεν υπάρχει κάποια δρομολογημένη εξέλιξη, και είναι μάλλον απίθανο -για τεχνικούς λόγους- να υπάρξει.

Συνοψίζοντας τα ανωτέρω, η ΠΑ αναμένεται στο προσεχές μέλλον να διαθέτει 196 μαχητικά, ενώ η ΤΑ θα διαθέτει 233 μαχητικά. Από τα 196 μαχητικά της ΠΑ, τα 102 θα είναι σημαντικά ή ριζικά ανώτερα από οτιδήποτε διαθέτει ή πρόκειται να έχει στο προσεχές μέλλον η ΤΑ, τα περισσότερα από τα υπόλοιπα (62) είναι στο επίπεδο που είναι ο κορμός της ΤΑ (τα 198), ενώ και οι δύο αεροπορίες έχουν έναν μικρό, αντίστοιχο αριθμό από παλαιότερα αεροσκάφη F-16Blk30.

Με απλά λόγια, όπως έχει η κατάσταση σήμερα και έχει δρομολογηθεί για το προσεχές μέλλον, η δύναμη μαχητικών της Πολεμικής Αεροπορίας δεν έχει , αλλά έχει σαφέστατο ποιοτικό πλεονέκτημα έναντι του αντιπάλου της. Για την ακρίβεια, είναι από τις ελάχιστες περιοχές συστημάτων των δύο χωρών στις οποίες η Ελλάδα έχει σαφές ποιοτικό πλεονέκτημα και κανένα αξιοσημείωτο ποσοτικό μειονέκτημα.

Επιπλέον, η παρούσα διαμόρφωση της δύναμης των μαχητικών της Πολεμικής Αεροπορίας έχει δύο προφανή επόμενα βήματα, το ένα εξαιρετικά φτηνό και το άλλο μεγάλου κόστους: αφ’ ενός την προσθήκη Link-16 στη δύναμη των 24 M2K-5Mk2 αφ’ ετέρου τη συμπλήρωση της δύναμης των 18 Rafale με 22 ακόμη ομοιότυπα, ενέργεια που θα αυξήσει τη δύναμη των Rafale σε αυτή των δύο μοιρών. Με δεδομένο ότι η αρχική επένδυση έχει γίνει, συνεπώς το αρχικό κόστος εισόδου στον τύπο έχει καταβληθεί, δηλαδή το σημαντικότατο κόστος που αφορά την εξοικείωση όλου του μηχανισμού της ΠΑ με έναν νέο τύπο μαχητικού (εκπαίδευση χειριστών, μηχανικών, τεχνικών, εισαγωγή του τύπου στον μηχανισμό αεροπορικής υποστήριξης με ό,τι αυτό σημαίνει για τα ανταλλακτικά και τη συντήρηση κ.λπ.) και μάλιστα αφορά μόνον 18 μαχητικά, προκειμένου να έχει νόημα η επένδυση, είναι επιτακτική η απόκτηση άλλης μίας μοίρας. Σε τελική ανάλυση, 18 μαχητικά δεν δίνουν στην πραγματικότητα, στην καλύτερη περίπτωση, περισσότερες από τέσσερεις τετράδες για τις επιχειρήσεις. Τέσσερεις τετράδες έχουν ένα όριο επιρροής επί των συνολικών επιχειρήσεων –ή θα επηρεάσουν αποφασιστικά συγκεκριμένες μόνον περιοχές επιχειρήσεων. Εάν δεν υπάρξουν δραματικές εξελίξεις, στην ΠΑ μπορεί ασφαλώς να ωριμάσει η απόσυρση των 24 M2K-5Mk2 ώστε να αντικατασταθούν με ισάριθμα Rafale, αν και η αντικατάσταση των Mk2, εκτός και αν αυτά πωληθούν έναντι κάποιου σημαντικού τιμήματος θα ήταν άστοχη κίνηση· η έναρξη της χρήσης του Rafale, όμως, έχει ουσιαστικά δεσμεύσει την ΠΑ στη συμπλήρωση του αριθμού των αεροσκαφών.

Σε αντίθεση με τη δύναμη των μαχητικών, η Πολεμική Αεροπορία έχει σαφή υστέρηση έναντι άλλων βασικών στοιχείων της Τουρκικής Τακτικής Αεροπορίας· οι προφανέστερες και βασικότερες ελλείψεις είναι στον Ηλεκτρονικό Πόλεμο, στο Σύστημα Αεροπορικού Ελέγχου και στα όπλα. Συνδυαστικά σε αυτούς τους τομείς, η Τουρκική Αεροπορία έχει αναπτύξει πολύ σημαντικές δυνατότητες Ηλεκτρονικής Επίθεσης στο ελληνικό δίκτυο χερσαίων ραντάρ επιτηρήσεως, ενώ αυτά είναι πλέον σχετικά μεγάλης ηλικίας και σχετικά παλαιάς τεχνολογίας. Επιπλέον, η Τουρκική Αεροπορία έχει έναν εξαιρετικά ικανό στόλο από ιπτάμενα ραντάρ (τέσσερα αεροσκάφη Ε-7Α, μεγαλύτερης εμβέλειας, χαμηλότερης συχνότητας, σε μεγαλύτερο αεροσκάφος-φορέα, με δυνατότητα κυκλικής επιτήρησης). Στον αντίποδα, τα ελληνικά ραντάρ εναέριας επιτήρησης είναι τέσσερα, παλαιότερης τεχνολογίας, μικρότερης εμβέλειας, συχνότητας, σε μικρότερο αεροσκάφος-φορέα και με δυνατότητα πλευρικής επιτήρησης μόνον.  Επιπλέον, η συνεχώς εξελισσόμενη και εντεινόμενη απειλή από τα τουρκικά ανεπάνδρωτα αεροσκάφη, καθώς και το εξαιρετικά αποτελεσματικές και επικίνδυνες , σε περίοδο επιχειρήσεων θα φθείρουν το ελληνικό ΣΑΕ με πολύ ταχύτερο ρυθμό απ’ ότι η ΠΑ θα φθείρει το αντίστοιχο τουρκικό, και μάλιστα με πολύ μικρότερη δέσμευση μαχητικών αεροσκαφών. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα η Τακτική Αεροπορία να κληθεί να επιχειρεί με ταχύτερα υποβαθμισμένη επίγνωση τακτικής καταστάσεως, στοιχείο κρίσιμης σημασίας. Πρέπει, ασφαλώς, να σημειωθεί ότι το ελληνικό ΣΑΕ είναι πιο πυκνό και με μεγαλύτερη αλληλοκάλυψη από το τουρκικό, γεγονός που σημαίνει ότι η ΤΑ πρέπει να αφιερώσει σημαντικούς πόρους για την (επιχειρησιακά εκμεταλλεύσιμη) καταστολή του. Όμως, κατ’ αναλογίαν, το μόνο μέτρο που η ΠΑ έχει για να πιέσει σημαντικά το τουρκικό ΣΑΕ και ελλείψει κατάλληλων μέσων, είναι η εκτέλεση κλασικών αποστολών καταστολής/καταστροφής από μαχητικά αεροσκάφη.  Αυτό  όμως σημαίνει δέσμευση μαχητικών που δεν θα μπορούν να αφιερωθούν στους κρίσιμους ρόλους της κρούσης και της αντιμετώπισης εχθρικών μαχητικών, όπου δεν μπορούν να υποκατασταθούν από άλλα μέσα. Σημειώνεται ότι ειδικά για την εκδίωξη των τουρκικών E-7A από την περιοχή επιχειρήσεων, η ΠΑ με τον συνδυασμό Rafale-Meteor αποκτά ένα εξαιρετικό όπλο. Επιπλέον αυτών, η ΠΑ δεν διαθέτει εναέριο ανεφοδιασμό, στοιχείο το οποίο παρείχε κρίσιμα τακτικά πλεονεκτήματα, ειδικά όταν κανείς θέλει να υποστηρίξει επιχειρήσεις στη ΝΑ Μεσόγειο ή όταν αντιμετωπίζει αντίπαλο με πολύ μεγάλο γεωγραφικό βάθος, όπως η Τουρκία.

Η ακατανόητη εμμονή στο F-35

Παρά την κατάσταση που περιγράφηκε προηγουμένως, και που έχει διαμορφωθεί σταδιακά κατά τα τρία τελευταία έτη, τόσο η προηγούμενη πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της ΠΑ όσο και η τωρινή, για κάποιον ακατανόητο λόγο, διαδηλώνουν συνεχώς την πρόθεσή τους να προβούν σε προμήθεια αεροσκαφών F-35. Τόσο ο κ. Α. Τσίπρας και ο κ. Π. Καμμένος το 2017, όσο και ο κ. Κ. Μητσοτάκης και ο κ. Ν. Παναγιωτόπουλος το 2020, επανειλημμένως και… απροκλήτως έχουν δηλώσει την πρόθεση της Ελλάδας να προβεί σε προμήθεια αεροσκαφών F-35. Το ίδιο ισχύει και για τον πρώην Αρχηγό ΓΕΕΘΑ Πτέραρχο Χ. Χριστοδούλου καθώς και, ατύπως και πολύ πιο προσεκτικά είναι αλήθεια, από τον νυν Α/ΓΕΑ Αντιπτέραρχο Γ. Μπλιούμη. Η εμμονή αυτή στην προμήθεια του αεροσκάφους F-35 εγείρει μία σειρά σοβαρών ζητημάτων.

Η Ρητή Δήλωση Πρόθεσης Συγκεκριμένου Τύπου Αεροσκάφους

Κατ’ αρχάς, η βασική διαδικασία προμήθειας ενός οπλικού συστήματος προβλέπει τη διαπίστωση μίας επιχειρησιακής ανάγκης από τα Γενικά Επιτελεία και τη διεκπεραίωση της προμήθειας από τη ΓΔΑΕΕ. Αυτό δεν αποτελεί τυπικότητα αλλά κεντρικό στοιχείο του μηχανισμού προμήθειας: ο επιχειρησιακός βραχίονας του στρατιωτικού μηχανισμού διατυπώνει το επιχειρησιακό σκέλος της απαίτησης και ο προμηθευτικός βραχίονας εκτελεί τη διαδικασία της προμήθειας για την ικανοποίηση της απαίτησης. Προφανώς η διαπίστωση επιχειρησιακής απαιτήσεως δεν γίνεται αφηρημένα αλλά βάσει των πραγματικών τεχνικών εξελίξεων που εμφανίζονται με πραγματικά, συγκεκριμένα οπλικά συστήματα. Μάλιστα, όταν δεν υφίσταται κάποιος δεσμευτικός λόγος για την προμήθεια συγκεκριμένου συστήματος (κατάσταση η οποία μόνον στρεβλή μπορεί να είναι, όπως π.χ. για τα πυρομαχικά ενός συγκεκριμένου πυροβόλου άρματος, τα οποία είναι τα μοναδικά που μπορεί το πυροβόλο να χρησιμοποιήσει, αλλά που παρ’ όλα αυτά δεν αγοράζονται μαζί με το άρμα…) τότε είναι κρίσιμο να μην κατονομάζεται ως ανάγκη συγκεκριμένο σύστημα γιατί αυτό απλούστατα σημαίνει ότι εξ αρχής η Χώρα παραιτείται από οποιοδήποτε διαπραγματευτικό πλεονέκτημα -είτε θα γίνει διαγωνισμός είτε όχι. Όταν λες εξ αρχής ότι εγώ θέλω να πάρω F-35 και όχι, π.χ. θέλω να πάρω αεροσκάφη και εξετάζω διάφορες υποψηφιότητες, τότε ο προμηθευτής του αεροσκάφους, που έχει την προτίμηση δεδομένη, αποκτά άλλη -ισχυρότερη- διαπραγματευτική θέση.

Πώς διαπιστώνεται η ανάγκη για τον συγκεκριμένο τύπο αεροσκάφους;

Ο ένας ή ο άλλος επαγγελματίας έχει την καθ’ όλα σεβαστή προσωπική του γνώμη για το καλύτερο αεροσκάφος. Όμως η θεσμική, συγκροτημένη και τεκμηριωμένη αιτιολόγηση της ανάγκης, κατ’ αρχήν, για ένα νέο σύστημα (μαχητικό εν προκειμένω) και η τεχνική και επιχειρησιακή αξιολόγηση των πιθανών συστημάτων αποτελεί μία συγκεκριμένη, επίσημη και δομημένη διαδικασία. Η διαδικασία αυτή, που το αποτέλεσμά της είναι, προφανώς, απόρρητο, λαμβάνει (ή οφείλει να λαμβάνει) υπ’ όψιν τα τεχνικά στοιχεία, τις επιχειρησιακές επιδόσεις και αναλυτικά στοιχεία κόστους, έτσι ώστε να μπορεί να αξιολογεί συνολικά και αξιόπιστα τις υφιστάμενες εναλλακτικές λύσεις. Μία τέτοια μελέτη, που δρομολογεί κρίσιμες κινήσεις της ΠΑ (και οποιασδήποτε αεροπορίας), λαμβάνει υπ’ όψιν τεχνικά δεδομένα, βάσει αυτών εξάγει τακτικά συμπεράσματα (δηλαδή συμπεράσματα για τις τακτικές δυνατότητες της κάθε εναλλακτικής λύσης) και εν συνεχεία, δοκιμάζει συγκριτικά σενάρια επιχειρησιακού επιπέδου, δηλαδή πώς επιχειρεί το σύνολο της Τακτικής Αεροπορίας με το νέο σύστημα σε χρήση.

Το ερώτημα που τίθεται εν προκειμένω είναι: βάσει ποιας μελέτης διαπιστώθηκε υπηρεσιακά η ανάγκη για την απόκτηση αεροσκαφών F-35, και μάλιστα ότι είκοσι (20) στον αριθμό -το πλήθος είναι κρίσιμο και δεν αποτελεί τυχαίο αριθμό- είναι απαραίτητα για την αντιμετώπιση της ΤΑ; Το περίεργο στην υπόθεση αυτή είναι το εξής: είναι γνωστό ότι το 2015 εκπονήθηκε από την ΠΑ μελέτη για την αντιμετώπιση της επικείμενης ένταξης του F-35 στο οπλοστάσιο της ΤΑ. Η μελέτη αυτή κατέληγε στο ότι για την αντιμετώπιση της νέας απειλής ήταν απαραίτητη η αναβάθμιση των υφισταμένων F-16 με ραντάρ AESA και η απόκτηση είκοσι αεροσκαφών τύπου F-35. Το συμπέρασμα της μελέτης αυτής είναι εξαιρετικά παράδοξο (θα ήταν πραγματικά ενδιαφέρον να δει κανείς πώς οι συντάκτες της μελέτης συμπέραιναν ότι η ΠΑ θα αντιμετώπιζε το νέο όπλο της ΤΑ αποκτώντας το ίδιο ακριβώς σύστημα, απλά… έξι φορές λιγότερο). Εν πάση περιπτώσει, η μελέτη αυτή είναι (ευλόγως) απόρρητη, οπότε μπορεί κανείς να υποθέτει ό,τι θέλει. Εν συνεχεία, και ήδη από το 2017, κατέστη ευκρινές ότι το μέλλον της απόκτησης του F-35 από την Τουρκία ήταν εξαιρετικά αμφίβολο. Παρά το γεγονός αυτό, δεν φαίνεται να εκδηλώθηκε καμία επιφύλαξη στην επιθυμία της ηγεσίας της ΠΑ να αποκτήσει και η ΠΑ είκοσι αεροσκάφη F-35. Το 2019 η Τουρκία αποβλήθηκε επισήμως από το πρόγραμμα του F-35 και η απόκτηση των αεροσκαφών εκ μέρους της ματαιώθηκε οριστικά. Η λογική επιτάσσει ότι ο σχεδιασμός και οι προθέσεις της ΠΑ προσαρμόζονται στο νέο δεδομένο, και οπωσδήποτε εκπονείται νέα μελέτη η οποία αντικαθιστά την προηγούμενη, επικαιροποιώντας την με τα -ριζικώς διαφορετικά- νέα δεδομένα. Είτε τέτοια μελέτη δεν εκπονήθηκε ποτέ, είτε εκπονήθηκε αλλά, παραδόξως, και με τα νέα δεδομένα το συμπέρασμα παρέμενε ότι η ΠΑ χρειάζεται είκοσι F-35. Εν συνεχεία, με την κρίση του καλοκαιριού του 2020, η Χώρα προβαίνει στην απόκτηση 18 αεροσκαφών Rafale. Η απόφαση είναι πολιτική και προήλθε απ’ ευθείας από το Πρωθυπουργικό Γραφείο. Η απόκτηση ενός νέου τύπου αεροσκάφους, «τετάρτης και μισής» γενεάς, είναι μία πολύ σοβαρή εξέλιξη για την ΠΑ και προφανώς αλλάζει βασικά δεδομένα. Προφανώς, μία μελέτη σχετικά με το μέλλον της δύναμης των μαχητικών δεν μπορεί να αγνοήσει ένα τέτοιο βασικό δεδομένο. Παρ’ όλα αυτά… η ηγεσία του Υπουργείου Αμύνης και, ατύπως αλλά ουσιαστικώς, και της ΠΑ, συνεχίζει να διαλαλεί την πρόθεσή της για την απόκτηση είκοσι F-35. Είτε μετά την απόκτηση των Rafale (και της σχεδόν αυτονόητης προοπτικής αύξησης του πλήθους τους σε σαράντα) εκπονήθηκε μελέτη από την ΠΑ η οποία κατέληξε πάλι στην ανάγκη απόκτησης… είκοσι F-35 από την ΠΑ, είτε απλώς η ανάγκη για F-35 δεν προκύπτει από συγκροτημένη μελέτη της ΠΑ για τις ανάγκες της σε μαχητικά αλλά από τις προσωπικές προτιμήσεις κάποιων. Εκτός αν υπάρχει κάποιο σχέδιο μελέτης στο ΓΕΑ το οποίο, ό,τι δεδομένα και να τροφοδοτηθεί, καταλήγει στο συμπέρασμα: «είκοσι F-35».

Πρέπει να επισημανθεί ότι η απλή ύπαρξη μελέτης δεν σημαίνει από μόνη της κάτι. Μία μελέτη μπορεί να είναι σοβαρή, λιγότερο σοβαρή ή προσχηματική, με σκοπό να δικαιολογήσει τυπικά κάποια ενέργεια ή επιδίωξη. Έτσι, ακόμη και για την απόκτηση των Rafale, που αποφασίστηκε από το Γραφείο του Πρωθυπουργού, είναι βέβαιο ότι, για τυπικούς λόγους, θα συντάχθηκε μία μελέτη που διαπίστωνε τη… σκοπιμότητα της προμήθειας. Όμως στην περίπτωση των Rafale, και υπό τις ειδικές συνθήκες που αποφασίστηκε -οι οποίες είναι και απολύτως εύλογες- η προσχηματική δικαιολόγηση της προμήθειας είναι δικαιολογημένη. Για το F-35 και τη σε βάθος εξαετίας (τουλάχιστον) σταθερή διαπίστωση ανάγκης για είκοσι αεροσκάφη του τύπου παρά τα συνεχώς μεταβαλλόμενα δεδομένα και παρά τις εξαιρετικά πιεστικές ανάγκες σε άλλα συστήματα των ΕΔ -και της ίδιας της ΠΑ- το θέμα είναι τουλάχιστον «περίεργο».

Ένα «τακτικό-επιχειρησιακό» σχόλιο

Όπως προαναφέρθηκε, στην όλη συζήτηση περί της ενδεδειγμένης αντιμετώπισης της πιθανής απόκτησης F-35 από την Τουρκία, είτε αυτά είναι εκατόν είκοσι, είτε είναι, ας πούμε, σαράντα, ο τρόπος αντιμετώπισης που προκρίνεται από την ηγεσία της ΠΑ είναι η απόκτηση και από εμάς είκοσι αεροσκαφών F-35. Η επιθυμία αυτή βασίζεται στην εξής κεντρική αλλά υπόρρητη υπόθεση -που βέβαια αποφεύγεται να διατυπωθεί ρητώς, γιατί αν διατυπωθεί ρητώς αρχίζει να διαφαίνεται και το επιχειρησιακό της παράλογο: το F-35 είναι ένα υπερόπλο, και αφού θα το αποκτήσει η Τουρκία, θα πρέπει να το αποκτήσουμε κι εμείς, έστω και σε εξαιρετικά μικρότερο αριθμό. Το επιχείρημα αυτό θα μπορούσε να έχει κάποιο νόημα για πυρηνικά όπλα, όχι όμως και για συμβατικά. Είναι δυνατόν να θεωρεί κάποιος στα σοβαρά ότι η ΠΑ με είκοσι αεροσκάφη F-35 θα καταφέρει κάτι που δεν θα καταφέρει σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό η ΤΑ διαθέτοντας 5-6 φορές περισσότερα αεροσκάφη; Κατά μείζονα λόγο, όταν το βασικό πλεονέκτημα του F-35 είναι αεροσκάφος πολύ χαμηλής ραδιοδιατομής, χαρακτηριστικό που κατ’ εξοχήν ευνοεί το πρώτο πλήγμα; Πόσους στόχους θεωρούν οι Έλληνες επιτελείς ότι θα πλήξουν χωρίς δυσκολία στην πρώτη έξοδο, έχοντας στη διάθεσή τους είκοσι F-35 -δηλαδή πρακτικά δώδεκα ή δεκατέσσερα διαθέσιμα σε περίπτωση επιχειρήσεων; Με δώδεκα-δεκατέσσερα διαθέσιμα F-35, θα έχουν διαθέσιμα έξι ή εφτά ζεύγη, αν αποφασίσουν να χρησιμοποιήσουν τα αεροσκάφη με εξαιρετικά τολμηρό τρόπο, δηλαδή κατά ζεύγη ανά στόχο. Έστω ότι θεωρείται πως έτσι μπορούν στην πρώτη έξοδο να πληγούν -δηλαδή να αδρανοποιηθούν με ελάχιστες (μηδενικές;…) απώλειες, έξι ή επτά βασικοί τουρκικοί στόχοι -προσωρινά, αφού με δύο αεροσκάφη που θα φέρουν ελαφρά όπλα δεν μπορεί να αναμένει κανείς κάτι περισσότερο. Η δεύτερη έξοδος… θα είναι μεγάλο ζήτημα, δηλαδή το πότε θα γίνει και με πόσα ζεύγη. Κατ’ αντιστοιχία, οι Τούρκοι στην πρώτη έξοδο θα έχουν… τριάντα με τριάντα πέντε ζεύγη (αν πάρουν εκατό αεροσκάφη) ή… τριάντα έξι με σαράντα δύο ζεύγη (αν αποκτήσουν εκατόν είκοσι αεροσκάφη). Το επιπλέον πρόβλημα για την ΠΑ είναι ότι, για πολιτικούς λόγους, η ΤΑ είναι συντριπτικά πιο πιθανόν να είναι αυτή που θα επιχειρήσει το πρώτο πλήγμα. Έτσι, η ΠΑ με υποβαθμισμένη τη δυνατότητα αντιμετώπισης του πρώτου πλήγματος, θα επιχειρήσει να το ανταποδώσει στο… έν πέμπτο ή εν έκτο του, και μάλιστα ΑΦΟΥ θα έχει υποστεί το τουρκικό πρώτο πλήγμα. Εκτός πια και αν θεωρούμε ότι οι χειριστές μας είναι τόσο ικανοί.

Το πράγμα γίνεται ακόμη πιο εντυπωσιακό αν λάβει κανείς υπ΄ όψιν ότι την επιλογή του αεροσκάφους κρούσης που βασίζεται κατ’ εξοχήν στη χαμηλή ραδιοδιατομή, την κάνει η χώρα που έχει το μάλλον πιο αδύναμο Σύστημα Αεροπορικού Ελέγχου. Η λογική λέει ότι εάν πρόκειται να αντιμετωπίσεις ένα αεροσκάφος χαμηλής ραδιοδιατομής, είτε αποκτάς αντίστοιχο αριθμό ώστε οι δύο αεροπορίες να εξαντληθούν σε εκατέρωθεν πλήγματα που καμία από τις δύο δεν μπορεί να αντιμετωπίσει, χωρίς κάποια να έχει σαφές πλεονέκτημα (αν και τότε αποφασιστικό ρόλο παίζει το ποιος θα δώσει το πρώτο πλήγμα), είτε κάποια πλευρά ενισχύει δραματικά το ΣΑΕ της έτσι ώστε να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά το χαμηλό ΗΜ ίχνος των αντιπάλων αεροσκαφών και να τα αντιμετωπίζει -περίπου- ως «κανονικά» αεροσκάφη, εκμεταλλευόμενη τις υποδεέστερες κατά τα λοιπά πτητικές τους επιδόσεις. Αυτό δεν είναι εφικτό σε όλες τις διαστάσεις (π.χ. η ενίσχυση του ΣΑΕ δεν βοηθάει την υποβαθμισμένη επίδοση που θα έχουν όπλα με RF καθοδήγηση), είναι όμως το βασικό σημείο μέσω του οποίου αεροσκάφη άλλης φιλοσοφίας σχεδίασης, δηλαδή μεγαλύτερου ίχνους αλλά και πολύ ανώτερων πτητικών επιδόσεων, μπορούν να αντιμετωπίσουν το F-35. Έτσι, η Ελλάς, με πιο ασθενές ΣΑΕ -και άρα πιο ευάλωτη σε αεροσκάφη χαμηλού ίχνους- αντί να κινηθεί για να εξουδετερώσει την απειλή αυτή, κινείται για να την «αντισταθμίσει» με συστήματα της ίδιας τεχνολογίας αλλά δραματικά λιγότερα…

Όμως, για τη δικαιολόγηση της «ανάγκης» αγοράς των αεροσκαφών F-35 στην κοινή γνώμη, επιστρατεύεται ένας αριθμός επιχειρημάτων που, εξώφθαλμα, αποβλέπουν στη δημιουργία εντυπώσεων, χωρίς ουσία. Ας δούμε τα πιο «δημοφιλή» (στον τύπο) εξ αυτών:

«Και αν η Τουρκία επανέλθει στο πρόγραμμα F-35;»

Το επιχείρημα, περισσότερο ανεπτυγμένο, έχει ως εξής: η Τουρκία έχει αποβληθεί από το πρόγραμμα F-35, δηλαδή έχει ακυρωθεί η παραγγελία της και έχει αποκλειστεί από τη δυνατότητα απόκτησης αεροσκαφών. Όμως τίποτα δεν αποκλείει, λόγω πολιτικών εξελίξεων, να επιτραπεί εκ νέου στην Τουρκία να προμηθευτεί το αεροσκάφος. Εν όψει του ενδεχομένου αυτού, θα πρέπει η Ελλάδα να «προλάβει» να αποκτήσει το αεροσκάφος πριν από την Τουρκία. Έτσι, παρ’ όλο που διευκρινίζεται με τον πλέον σαφή τρόπο ότι ακόμη κι αν τώρα δεσμευτεί η Ελλάδα στην απόκτηση αεροσκάφους F-35 δεν πρόκειται να αρχίζει να παραλαμβάνει αεροσκάφη πριν από το 2027, επανέρχεται μία διάχυτη επιμονή να «κλειστεί» τώρα μία παραγγελία, έστω και με ορίζοντα απόκτησης του αεροσκάφους έστω και τότε, οπότε και υπάρχει δυνατότητα πραγματοποίησης της παραγγελίας σε μερίδες παραγωγής εκείνου του έτους.

Το επιχείρημα αυτό προϋποθέτει σιωπηρά ότι εάν η Τουρκία γίνει εκ νέου δεκτή στο πρόγραμμα του F-35, τότε αυτό θα γίνει άμεσα, ενώ η Ελλάδα, προφανώς επειδή δεν συμμετείχε εξ αρχής στο πρόγραμμα, θα έχει «μεγάλη καθυστέρηση» στην προμήθειά της. Συνεπώς, για να «προλάβουμε» ενδεχόμενη μελλοντική τουρκική προμήθεια, καλό είναι να δεσμεύσουμε άμεσα για (είκοσι, φυσικά) F-35.

Το σκεπτικό αυτό παραβλέπει όμως τα εξής βασικά στοιχεία:

(α) δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι η Τουρκία πρόκειται να επιτύχει να επιστρέψει στο πρόγραμμα στο προσεχές μέλλον -δηλαδή στα επόμενα τέσσερα-πέντε έτη. Για την ακρίβεια, χωρίς να είναι απίθανο, είναι το λιγότερο πιθανό σενάριο,

(β) εάν γίνει δεκτή στο πρόγραμμα, αυτό θα γίνει μετά από μακρές και επίπονες πολιτικές διαβουλεύσεις που θα έχουν καταστήσει απολύτως σαφές ότι επίκειται επιστροφή στο πρόγραμμα, άρα θα δοθεί άπλετος χρόνος προειδοποίησης στην ελληνική πλευρά για να κινηθεί εγκαίρως και να επιδιώξει και αυτή την είσοδό της στο πρόγραμμα,

(γ) εάν η τουρκική πλευρά γίνει δεκτή στο πρόγραμμα, τότε οι παραγγελίες της θα έχουν τον ίδιο μακρινό ορίζοντα εκτέλεσης που έχουν και ενδεχόμενες ελληνικές μελλοντικές παραγγελίες. Οι μερίδες παραγωγής (τα lots που λέμε στα ελληνικά) είναι εξ ίσου δεσμευμένες για τα τουρκικές όσο και για ελληνικές παραγγελίες. Εάν οι Τούρκοι επανέλθουν στο πρόγραμμα, δεν θα παραλάβουν τα αεροσκάφη όπως αυτά σχεδιαζόταν αρχικά να παραληφθούν (βασικά να παραγγελθούν, μιας και είχαν παραγγελθεί μόλις δέκα οκτώ αεροσκάφη) αλλά θα προγραμματιστούν εξ αρχής οι παραγγελίες της, όπως ακριβώς θα προγραμματιστούν και ενδεχόμενες ελληνικές μελλοντικές παραγγελίες.

Συνεπώς, είναι απορίας άξιον τι ακριβώς (υπο)νοείται με το επιχείρημα «να προλάβουμε ενδεχόμενη επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα»· εάν η Τουρκία πρόκειται να επιστρέψει στο πρόγραμμα θα το ξέρουμε εγκαίρως, και μάλιστα αρκετά εγκαίρως ώστε να μπορούμε να παραγγείλουμε και να παραλάβουμε πρώτοι. Και φυσικά, αυτό ισχύει ΑΝ η Τουρκία επιστρέψει στο πρόγραμμα -που είναι εξ ίσου πιθανόν και να μη συμβεί.

Με άλλα λόγια, το επιχείρημα περί του «να προλάβουμε» καταλήγει στο εξής: να δεσμευτούμε τώρα σε κάτι προκειμένου να προλάβουμε κάτι που είναι τόσο πιθανόν να συμβεί όσο και να μη συμβεί, και που αν συμβεί ούτως ή άλλως προλαβαίνουμε εγκαίρως. Αυτό, εάν φυσικά θεωρεί κανείς ότι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίσει κανείς εκατό F-35 είναι αποκτώντας το ένα πέμπτο από τα ίδια.

Δεν μπορεί κανείς να αποφύγει τη σκέψη ότι τα είκοσι αεροσκάφη δεν είναι τρόπος αντιμετώπισης μίας τουρκικής εξοπλιστικής ενέργειας -που είναι πολύ αμφίβολο αν θα εκδηλωθεί και μάλιστα στο μέλλον- αλλά απλώς ένας τρόπος να δεσμευτεί η ΠΑ στο μαχητικό F-35. Και άπαξ και δεσμευτεί, θα γίνεται επίκληση της αρχικής δέσμευσης για να αποκτηθούν και άλλα αεροσκάφη.

Και οι Ισραηλινοί, που όσο να ‘ναι, ξέρουν από αεροπορία; Γιατί αυτοί πήραν F-35 κι εμάς «δεν μας κάνει»;

Το επιχείρημα αυτό, που επανέρχεται περιοδικά, είναι από τα πιο διαφωτιστικά για την υπόθεση του F-35. Η περίπτωση των Ισραηλινών είναι ιδιαίτερα διαφωτιστική τόσο για το πώς προσεγγίζει το θέμα της επιλογής του αεροσκάφους μία εμπειροπόλεμη αεροπορία όσο και για το βασικό ζήτημα της Πολιτικής Εθνικής Άμυνας. Ειδικότερα:

Η Ισραηλινή Αεροπορία (ΙΑ) είναι μία ισχυρότατη αεροπορία, με πυρήνα περίπου τριακόσια σύγχρονα μαχητικά F-16 και F-15. Επισημαίνεται ότι το σύνολο των μαχητικών της ΙΑ είναι εκσυγχρονισμένα, ενώ αποτελούν απλώς τον πυρήνα μίας ισχυρότατης αεροπορίας με ικανότητες σε όλο το φάσμα της -και όχι μόνον στα μαχητικά. Επιπλέον, το Ισραήλ έχει περίπου «επιλύσει» το πρόβλημα της εγγύς ασφάλειάς του, αφού δεν υπάρχει όμορη χώρα που να το απειλεί με στρατιωτική αντιπαράθεση. Αν και αυτό δεν σημαίνει ότι το Ισραήλ έχει παραιτηθεί από τη διεξαγωγή επιχειρήσεων πολύ μεγάλης έντασης, είναι σαφές ότι εδώ και χρόνια, το ενδιαφέρον του έχει μετατοπιστεί στη χρήση της αεροπορικής ισχύος για στρατιωτικές ενέργειες στρατηγικού επιπέδου, δηλαδή για πλήγματα μεγάλης ακτίνας σε χώρες όπως, πρωτίστως, η Περσία αλλά σε κάποιον βαθμό και οι μη όμορες αραβικές χώρες. Για το αυτό ενδεχόμενο, το οποίο υπαγορεύεται από την κατεύθυνση της υψηλής πολιτικής του Ισραήλ, η ΙΑ δεν ενδιαφέρεται μόνον για τη διεξαγωγή υψηλής εντάσεως επιχειρήσεις, με τα κλασικά χαρακτηριστικά του αεροπορικού αγώνα που έχουν αυτές οι επιχειρήσεις, αλλά εξ ίσου και για μεμονωμένες -και κατά το δυνατόν ισχυρότερες- προσβολές στόχων στρατηγικής σημασίας σε μεγάλες αποστάσεις, όπως, ενδεικτικά, συμπλέγματα βιομηχανικών και άλλων παραγωγικών εγκαταστάσεων.

Θα περίμενε κανείς ότι, με όλα τα προβλήματά του, το F-35 θα θεωρούνταν από την ΙΑ κατάλληλο γι’ αυτό ακριβώς το είδος των αποστολών: χαμηλό ίχνος ώστε να διευκολύνεται η διείσδυση και η διέλευση από πολλά συστήματα αεράμυνας (και όχι μόνον του στόχου αλλά και άλλων χωρών που μεσολαβούν), καλύτερη επίγνωση τακτικής καταστάσεως λόγω της πληθώρας προηγμένων αισθητήρων, ειδικά αφού τα αεροσκάφη αυτά θα ενεργούν εκτός ισραηλινού ΣΑΕ, και αδιαφορία για τη διαθεσιμότητα και τη διατήρηση ρυθμού εξόδων, αφού το είδος των αποστολών αυτών δεν είναι υψηλής εντάσεως: προετοιμάζεται για μήνες, και εκτελείται εφ’ άπαξ. Συνεπώς, η ΙΑ θέλει, κάποια τουλάχιστον, αεροσκάφη σε ρόλους και για λόγους που δεν έχουν σχέση με τη δική μας περίπτωση, αφού άλλα πολιτικά και επιχειρησιακά προβλήματα αντιμετωπίζει το Ισραήλ. Επιπλέον, λόγω αμερικανικής χρηματοδότησης (και όταν λέμε «χρηματοδότησης» εννοούμε ακριβώς αυτό: χρηματοδότηση και όχι χορήγηση δανείων), οι επιλογές των Ισραηλινών είναι συγκεκριμένες και περιορισμένες σε αμερικανικά συστήματα. Ακόμη και με αυτά τα δεδομένα, όμως, μετά την απόκτηση των δύο πρώτων μοιρών από αεροσκάφη F-35, η ΙΑ δεν φαίνεται να… έχει πέσει ξερή με την απόδοση του αεροσκάφους. Έτσι, στο προσεχές αίτημα για αεροσκάφη, η ΙΑ φαίνεται ότι προσανατολίζεται στην απόκτηση μίας μοίρας F-35 και μίας μοίρας F-15EX, και αυτό μετά από έντονες διαφωνίες στο εσωτερικό της ΙΑ σχετικά με την προμήθεια των επιπλέον F-35. Οι ακριβείς λόγοι δεν είναι γνωστοί, και δύσκολα θα γίνουν γνωστοί στο προσεχές μέλλον, μπορεί κανείς όμως να εικάσει ότι η ΙΑ θέλει να προμηθευτεί F-15EX, αλλά επειδή αυτό θα αποτελούσε κόλαφο για την εμπορική πορεία του F-35, οι Αμερικανοί «πίεσαν» τους Ισραηλινούς να τους χαρίσουν και πέντε F-35.

«Το F-35 είναι το μέλλον. Αργά ή γρήγορα, αυτό θα αποκτήσουμε ως κορμό της ΠΑ. Γιατί το κουράζουμε – και δεν αρχίζουμε και εγκαίρως τις αγορές;…»

Το «τελικό» αυτό επιχείρημα φαίνεται να αγνοεί δύο… μάλλον σημαντικά ζητήματα:

(α) το F-35 είναι τόσο προβληματικό πρόγραμμα, και έχει φέρει το αμερικανικό υπουργείο αμύνης σε τόσο δύσκολη θέση, που πλέον, ανεπίσημα αλλά ανοικτά, δηλώνεται από εξαιρετικά υψηλόβαθμα στελέχη ότι «δεν αποτελεί, πλέον, τον διάδοχο του F-16, και το ζήτημα της αντικατάστασης των F-16 και του διαδόχου του αεροσκάφους τίθεται εξ αρχής». Δεν είναι δύσκολο να το καταλάβει κανείς πόσο τεχνικά προβληματικό είναι το αεροσκάφος, όταν μετά από την πρώτη πτήση πρωτοτύπου προπαραγωγής τον Δεκέμβριο του 2006, εν έτει 2021 το αεροσκάφος δεν έχει ξεπεράσει βασικά προβλήματα ανάπτυξης και καμία πολεμική μοίρα στον κόσμο, εξοπλισμένη με αυτό δεν έχει κηρυχθεί ως πλήρως επιχειρησιακά έτοιμη. Μία ανάγνωση της τελευταίας έκθεσης του Διευθυντή Τεχνικών και Επιχειρησιακών Δοκιμών (DOT&E) του Αμερικανικού Υπουργείου Αμύνης για το έτος 2020, παρ’ ότι με την αποχώρηση του προηγουμένου διευθυντή οι εκθέσεις αυτές είναι πολύ πιο επιφυλακτικά γραμμένες, δεν μπορούν να αποκρύψει το γεγονός ότι κατά το 2020… δεν υπήρξε καμία πρόοδος. Επιπλέον, το περιβόητο σύστημα ALIS, υπεύθυνο για την υποστήριξη του αεροσκάφους σε ανταλλακτικά, βαίνει προς αντικατάσταση, αφού κρίνεται… Πέραν Οικονομικής Επισκευής, ενώ η αποκάλυψη νέων προβλημάτων του κινητήρα, τα οποία αναμένεται να παροξύνουν τα προβλήματα διαθεσιμότητας των αεροσκαφών στην επόμενη πενταετία δεν ενισχύει την αξιοπιστία του τύπου.

Εν όψει αυτής της κατάστασης, τίθεται πλέον ανοικτά από υψηλόβαθμα στελέχη του Αμερικανικού Υπουργείου Αμύνης η προοπτική να μην είναι το F-35 ο διάδοχος του F-16, και να που θα αντικαταστήσει μαζικά το F-16, το οποίο εν τω μεταξύ πιθανότατα θα συνεχίσει να αποκτάται στην έκδοση -V. Τα «υψηλόβαθμα στελέχη» που θέτουν ευθέως και δημοσίως το θέμα φτάνουν στον Αρχηγό της Αμερικανικής Αεροπορίας.

Μήπως και το Rafale με πολιτικά κριτήρια και «ανορθόδοξα» δεν επελέγη;

Παρ’ όλο που ο υπογράφων συμφωνεί τόσο με την επιλογή του συγκεκριμένου τύπου μαχητικού όσο και με τη συμφωνία η οποία επετεύχθη, είναι γεγονός ότι η απόφαση αυτή ελήφθη ανορθόδοξα. Φαίνεται να έχει ληφθεί από το Γραφείο του Πρωθυπουργού, ως πολιτική απόφαση, και μάλλον εν απουσία επίσημης εισηγήσεως της ΠΑ, η οποία φαίνεται παγίως τα τελευταία έτη να προκρίνει την επιλογή του αεροσκάφους F-35.

Όμως στην περίπτωση του Rafale υπάρχει μία ουσιώδης διαφορά: η απόφαση ελήφθη όχι ως πολιτικός «υπολογισμός» αλλά υπό το κράτος άμεσης και οξείας πίεσης -αυτής της πολεμικής σύγκρουσης με την Τουρκία- και ενώ το κράτος προέλευσης του αεροσκάφους ήταν η μόνη σημαντική δύναμη η οποία κατά τη φάση εκείνη παρείχε πλήρη, ανοικτή και ανεπιφύλακτη στήριξη στην Ελλάδα, με την  υπόρρητη αλλά σαφή δέσμευση στρατιωτικής στήριξης σε περίπτωση κλιμάκωσης. Το υπονοούμενο δεν είναι ότι η απόφαση για την προμήθεια Rafale «εξαγόρασε» τη γαλλική στήριξη· η σκέψη ότι μία σύμβαση δύο ή τεσσάρων δις επηρεάζει, και μάλιστα με ουσιώδη τρόπο, τη στάση μίας σημαντικής δύναμης με συμφέροντα στην περιοχή όταν αυτή είναι η Νοτιοανατολική Μεσόγειος και έναντι χωρών όπως είναι η Τουρκία, είναι πολιτικά νηπιώδης -αν και διαδεδομένη στην Ελλάδα. Όμως η διοχέτευση μίας αμυντικής σύμβασης που συνάπτεται εσπευσμένα προκειμένου οι ΕΔ να ενισχυθούν άμεσα, απολύτως αισθητά και με δυσανάλογα μικρό κόστος, στη χώρα που είναι διατεθειμένη να προβεί στη συγκεκριμένη ενέργεια -ενέργεια κατ’ εξοχήν ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΟΧΙ εμπορική, είναι μία πολιτικά εύλογη και θεμιτή ενέργεια. Είναι σαφές ότι η προμήθεια των Rafale υπήρξε από πλευράς Γαλλίας μία πολιτική ενέργεια που έγινε προκειμένου να ενισχυθεί η Ελλάς έναντι της Τουρκίας, όχι ακριβώς εις βάρος της γαλλικής πολεμικής βιομηχανίας αλλά με σημαντικό κόστος για την ίδια τη Γαλλική Αεροπορία -εξ ου και οι έντονες αντιδράσεις της τελευταίας. Η προμήθεια αυτή ΔΕΝ είχε, και δεν φαίνεται να έχει ανταγωνιστή. Και η προμήθεια αυτή συνήφθη κατά τη στιγμή που όλα τα άλλα σημαντικά μέρη, κατά τα συνήθη, ένιπταν τας χείρας των. Με αυτό δεν υπονοείται ότι όφειλαν να κάνουν κάτι διαφορετικό· εννοείται απλώς ότι η προμήθεια των Rafale, υπό τους όρους και τις συνθήκες που αποφασίστηκε, ήταν μία πολιτική ενέργεια της Γαλλίας να στηρίξει την Ελλάδα -για τους δικούς της λόγους και για τα δικά της συμφέροντα, τα οποία ΔΕΝ ήταν η πώληση των Rafale. Οποιαδήποτε σύγκριση με το F-35, τουλάχιστον από πολιτικής πλευράς, είναι το λιγότερο ατυχής.

Και πώς θα εξουδετερωθούν οι τουρκικοί S-400 χωρίς F-35;

Το «επιχείρημα» αυτό, το οποίο επικαλούνται κάποιοι υπέρμαχοι του F-35, αναλύεται περισσότερο ως εξής: η Τουρκία προμηθεύτηκε από τη Ρωσία το αντιαεροπορικό σύστημα S-400, που είναι ιδιαίτερα προηγμένο και μεγάλου βεληνεκούς. Για την κατανίκηση του συστήματος αυτού, είναι απαραίτητη η προμήθεια του αεροσκάφους F-35, καθώς αυτό, λόγω του χαμηλού ίχνους και των αισθητήρων του, είναι το μόνο που μπορεί αποτελεσματικά να καταστείλει/καταστρέψει το συγκεκριμένο αντιαεροπορικό σύστημα. Χωρίς το αεροσκάφος F-35 (υπονοείται ότι) ο τουρκικός εναέριος χώρος είναι «σφραγισμένος» και η ΠΑ δεν μπορεί να διεισδύσει σε αυτόν για να διεξαγάγει τις απαραίτητες επιχειρήσεις βομβαρδισμού.

Το επιχείρημα αυτό έχει ένα μικρό πρόβλημα: το -ικανότατο- ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400 είναι ένα εξαιρετικά πολύπλοκο στη διαμόρφωση των υποσυστημάτων του σύστημα, το οποίο είναι άγνωστο σε ποια ακριβώς διαμόρφωση έχει αποκτηθεί από την Τουρκία. Η  πολυπλοκότητα έγκειται στην πληθώρα των αισθητήρων που αλληλοσυμπληρώνονται, σε συνδυασμό με τους διαφορετικών βεληνεκών και διαμορφώσεων πυραύλους που δημιουργούν ένα σύνθετο σύστημα. Όμως ο συνδυασμός των αισθητήρων, με την εξαίρεση των πολύ βασικών (ραντάρ  91N6E και  92N6E), είναι προαιρετικός και κατ’ αρχήν άγνωστος, ενώ ο βασικός προσανατολισμός όλων των αισθητήρων, και ιδίως των προαιρετικών, είναι ο εντοπισμός αεροσκαφών πολύ χαμηλής ραδιοδιατομής. Με άλλα λόγια, ενώ το σύστημα S-400 έχει κατασκευαστεί με βασικό στόχο την αντιμετώπιση αεροσκαφών της κατηγορίας του F-35,  προτείνεται η απόκτηση αεροσκαφών ακριβώς αυτής της κατηγορίας για να «εξουδετερωθεί» το σύστημα S-400. Μάλιστα, το γεγονός ότι προτείνεται η αγορά του αεροσκάφους F-35 σε πολύ μικρό αριθμό, καθιστά ακόμη πιο περίεργο το επιχείρημα αυτό.

Τα πράγματα είναι, προφανώς, αρκετά πολύπλοκά. Η προσθήκη του συστήματος S-400 στο τουρκικό οπλοστάσιο αποτελεί προφανώς ένα σημαντικό πρόβλημα. Η ακριβής διάστασή του δεν μπορεί να εκτιμηθεί, τουλάχιστον βάσει των αδιαβάθμητων πηγών, δεδομένου ότι δεν είναι γνωστή η ακριβής διαμόρφωση του συστήματος που απέκτησε η Τουρκία, δηλαδή ποιους προαιρετικούς αισθητήρες έχει αποκτήσει μαζί με τους βασικούς αισθητήρες, ούτε άλλωστε και η γενική περιοχή στην οποία θα αναπτυχθεί το σύστημα, δηλαδή εάν θα αναπτυχθεί στη δυτική Μικρασία ή στην κεντρική. Σε κάθε περίπτωση, όμως, η ΠΑ έχει δύο γενικές επιλογές για την αντιμετώπισή του:

(α) τη χρήση αεροσκαφών μικρής ραδιοδιατομής, τα οποία θα επιχειρήσουν να προσεγγίσουν «αθέατα» βασικά στοιχεία του συστήματος -είτε αισθητήρες είτε όπλα- και να τα εξουδετερώσουν με μικρής ισχύος και μικρού πλήθους όπλα ακριβείας, ή εναλλακτικά

(β) τη χρήση όπλων μεγάλου (και πολύ μεγάλου…) βεληνεκούς, τα οποία θα επιχειρήσουν να εξουδετερώσουν βασικά στοιχεία του συστήματος από μακριά.

Η πρώτη εναλλακτική προσέγγιση (εξετάζοντάς την σε πολύ αδρές γραμμές) προϋποθέτει μία πολύ καλή αντίληψη για τις δυνατότητες του S-400 έναντι του αεροσκάφους F-35, στοιχείο που είναι ακριβώς ο μεγάλος άγνωστος του S-400 και, πολύ πιθανόν, το μεγάλο του πλεονέκτημα. Επιπλέον, ο περιορισμένος αριθμός των αεροσκαφών που θα επιχειρήσουν, σε συνδυασμό με το πολύ περιορισμένο οπλικό φορτίο καθιστούν εξαιρετικά δύσκολο οποιοδήποτε αποτελεσματικό πλήγμα κατά του στόχου. Πιο απλά, η προσέγγιση της επιλογής F-35 είναι αυτά να πλησιάσουν «κοντά», ενώ κανείς δεν έχει ιδέα «πόσο κοντά» μπορούν να πλησιάσουν με ασφάλεια -και είναι πολύ πιθανόν να μη μπορούν να πλησιάσουν επαρκώς κοντά, όπου το «επαρκώς» είναι το βεληνεκές των όπλων τους. Κι επιπλέον, και να πλησιάσουν κοντά, είναι τόσο λίγα και αδύναμα τα όπλα τους, που θα απαιτηθούν πολλαπλές έξοδοι από τα αεροσκάφη για να επιτύχουν καταστροφή του εχθρικού συστήματος -και οι «πολλαπλές έξοδοι» δεν είναι το ισχυρό σημείο του F-35. Το αν θα επιτύχουν καταστολή παραμένει άγνωστο.

Η δεύτερη εναλλακτική προσέγγιση (εξετάζοντάς την επίσης σε πολύ αδρές γραμμές) προϋποθέτει καλές πληροφορίες σχετικά με τη γεωγραφική ανάπτυξη του συστήματος, δηλαδή έναν συνδυασμό πληροφοριών προερχόμενων από φωτογραφική αναγνώριση (διαφόρων ειδών), ηλεκτρονική υποστήριξη καθώς και πληροφοριών από ανθρώπινες πηγές. Επιπλέον, απαιτεί και… όπλα μεγάλου βεληνεκούς.

Ενώ προφανώς το σύστημα S-400 προκαλεί σοβαρά προβλήματα στην ΠΑ, είναι μάλλον προφανές ποια λύση είναι η πιο ρεαλιστική.

Συμπέρασμα

Τα στοιχεία που παρατέθηκαν εστιάζουν κατά βάσιν στην σκοπιμότητα για την προμήθεια ή τη δέσμευση της Χώρας για προμήθεια του αεροσκάφους F-35 από αμιγώς τεχνικής απόψεως. Τα στοιχεία αυτά συνδυάζονται με άλλα, γενικότερα[ii], ώστε να διαμορφώνονται τρεις πολύ βασικοί λόγοι για τους οποίους η αγορά του αεροσκάφους F-35 δεν είναι σκόπιμη, τουλάχιστον στην παρούσα φάση:

  1. Η κατάσταση της ΠΑ από πλευράς μαχητικών τώρα και στο προβλεπτό μέλλον είναι σχετικά ικανοποιητική, και πάντως η άμεση βελτίωσή της σχετίζεται με την προφανή επιλογή της συμπλήρωσης της δύναμης των μαχητικών Rafale. Σε άλλους τομείς του εξοπλισμού της ΠΑ υπάρχουν οξύτατες ελλείψεις.
  2. Ο πιο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός της δυνάμεως της ΠΑ οφείλει να λαμβάνει υπ’ όψιν τις νέες τάσεις που διαφαίνονται στον προσανατολισμό της ΤΑ. Οι νέες αυτές τάσεις διαφαίνονται τόσο από τους γνωστούς και διακηρυγμένους εξοπλιστικούς της σχεδιασμούς, όσο και, δευτερευόντως, από επιχειρησιακές πρακτικές που ήδη διαφαίνονται, και που φαίνονται να είναι σε συμφωνία με τους εξοπλιστικούς σχεδιασμούς. Είναι πολύ αμφίβολο ότι το F-35 έχει θέση σε ένα τέτοιο συνολικό σκηνικό.
  • Πέραν των προτεραιοτήτων εντός της ΠΑ, υπάρχουν οξύτατες ελλείψεις σε άλλους κλάδους και ειδικά στο ΠΝ, οι οποίοι καθιστούν ακόμη πιο ακατανόητη την εμμονή στο F-35. Ενδεικτικά και μόνον: σε όλο το σήριαλ της «αγοράς τεσσάρων φρεγατών, καθώς και απόκτησης δύο σκαφών «ενδιάμεσης λύσης» που παίζεται τους τελευταίους μήνες στον ημερήσιο και ειδικό τύπο, περνά απαρατήρητο το κρίσιμο γεγονός ότι ο όλος σχεδιασμός αφορά την αντικατάσταση έξι (6) κυρίων μονάδων του Στόλου στο προβλεπτό μέλλον, ενώ ο Στόλος έχει εννέα (9) κύριες μονάδες οι οποίες έχουν απολύτως και ανελαστικά ανάγκη άμεσης αντικατάστασης. Ενώ, λοιπόν, σύμφωνα με τον σχεδιασμό αυτόν, μεταξύ 2026 και 2030-2032, οι τρεις (3) από τις δεκατρείς (13) κύριες μονάδες του Στόλου θα είναι αρχαιολογικής αμιγώς αξίας, κι ενώ η οροφή του Στόλου έχει κατέλθει αναγκαστικά στις δέκα τρεις μονάδες έναντι των δέκα πέντε απαιτούμενων απλώς και μόνον επειδή δεν υπήρχαν άλλα πλοία, ο εθνικός σχεδιασμός προκρίνει την προμήθεια… είκοσι F-35 για την περίοδο εκείνη.

[i] https://www.thedrive.com/the-war-zone/23052/foreign-f-35-users-spend-millions-to-stop-jets-computer-from-sharing-their-secrets

[ii] Σχεδιάζεται να γίνουν σχετικά άμεσα οι συναφείς αναρτήσεις.

41 Responses to Εξοπλιστικά Μυστήρια I

  1. npo says:

    Τα 24 M2000-5 Mk2 θέλουν εκτός απο Link-16 και μια κάσκα σκόπευσης όπως αυτή με την οποία θα εξοπλιστούν τα Ραφάλ μας, την TARGO II. Με το link και την κάσκα θα έρθουν σε εξαιρετικό επίπεδο.

    Τα Ραφάλ προσθέτους μεγάλο κόστος στην υποστήριξη, ένας ακόμα τύπος. Αλλά δικαιολογώ την αγορά δεδομένου του εξαιρετικά μικρού χρόνου παράδοσης. (Αν και κάπου διάβασα πως για λόγους λογιστικούς που έχουν να κάνουν με την καταγραφή του δημοσίου χρέους οι παραδόσεις θα απλωθούν στον χρόνο περισσότερο απ ότι θα ήταν απαραίτητο.. Τέλος πάντων..).
    Επίσης τα Ραφάλ είναι είναι ικανότατα σε ρόλους κρούσης, εμείς τα παίρνουμε για αεροπορική μάχη, αυτά φαίνεται απ οτα όπλα που έχουμε παραγγείλει (ούτε ατρακτίδια επιτήρησης / στόχευσης AEROS ή TALIOS, ούτε ASSM)
    Τέλος πάντων, για να πιάσει τόπο η επένδυση χρειαζόμαστε τουλάχιστον άλλη μία μοίρα, και καλύτερα όχι κουτσουρεμένη όπως η πρώτη.. Και για επιχειρησιακούς λόγους (τι θα πρωτοκάνουν 18 ά/φοι, TASMO με τους exocet? υποστρατηγική κρούση με τους scalp? αεροπορική μάχη με τους meteor/mica?)

    Τα F16 μας χρειάζονται όπλα κι ατρακίδια.

    Το F35 αυτή την στιγμή έχει τόσο μεγάλο κόστος δημιουργίας υποδομών και ένταξης όσο και λειτουργίας που αν το προμηθευτούμε απλά θα κλείσουμε το μαγαζί, και θα έχουμε μια εξαιρετική αεροπορία στα χαρτιά μόνο. Πρέπει να περιμένει.

    Ιπτάμενα ραντάρ, εναέριος ανεφοδιασμός, επίγεια ραντάρ, συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου (αλήθεια γιατί δεν λέμε στους γάλους να αναπτύξουμε μαζί ένα ατρακτίδιο ηλεκτρονικού πολέμου?) ανταεροπορικοί πύραυλοι εδάφους αέρος, συλλογή πληροφοριών, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ κλπ κλπ.. Πολύ δουλειά. Ας σηκωθούν τα μανίκια..

    Περιμένουμε και το αντίστοιχο άρθρο για το ναυτικό.

    Επίσης δεν είμαι βέβαιος πως πρέπει να βλέπουμε πλέον ξέχωρα αεροπορία και ναυτικό. Ίσως πρέπει να αλλάξει η οργάνωση εντελώς.

  2. Προβοκάτωρ says:

    To the point!

    Μικρές παρατηρήσεις-προσθήκες:

    1) Τα -Μκ2 μας είναι ανώτερα από κάθε άποψη από ότι διαθέτουν οι 2 αεροπορίες, συμπεριλαμβανομένων και των Viper (πρόκειται να κάνουν ό,τι κάνουν τα Μκ2 εδώ και 15 χρόνια ενώ η φημολογούμενες επιδόσεις του AESA AN/APG-83 σε εμβέλεια και αντοχή παρεμβολών μένει να αποδειχθούν απέναντι σε «αναμμένο» παρεμβολέα του Μκ2…).

    2) Τα Μκ2 δεν διαθέτουν Link16 αλλά διαθέτουν Link για διαμοιρασμό πληροφοριών μεταξύ τους.

    3) To κονδύλι που απαιτείται για την αναβάθμιση του ΣΑΕ (με θεαματικά αποτελέσματα), συνιστά κλάσμα (350εκ.€ για την αντικατάσταση των κινητών ραντάρ) των ποσών που διατέθηκαν, διατίθενται και κυκλοφορούν και είναι απορίας άξιο γιατί δεν έχει γίνει κάποια ενέργεια για αυτό το θέμα, και δη, από την παρούσα εθνοσωτήριο κυβέρνηση.

    4) Το θέμα αποκτά άλλη διάσταση με την εξαρτώμενη συνθήκη των αεροπορικών όπλων (πυραύλους και βόμβες). Αφήνω έξω την Αεράμυνα καθώς είναι μία αφηρημένη έννοια για εμάς…

  3. Σχετικά με το (2): η ζεύξη δεδομένων των Mk2, επειδή ακριβώς λειτουργεί αποκλειστικά μεταξύ των Mk2 και όχι μεταξύ όλων, είναι
    περιορισμένης αξίας.

  4. Εξαιρετικό κείμενο αλλά όπως έχετε πει σωστά τι να τα κάνεις τα όπλα όταν δεν έχεις στρατηγικό στόχο. Στρατηγικός στόχος δεν είναι η αποτροπή, διότι απλά η συμβατική αποτροπή είναι κάτι το τελείως προβληματικό και δύσκολο να επιτευχθεί. Τα έχω αναλύσει αλλού, και εξηγήσει γιατί ένα δόγμα που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο χρήσης πυρηνικών οπλών, δεν μεταφέρεται ευκολά σε μη-πυρηνικά όπλα. Από ότι φαίνεται δεν είμαστε πρόθυμοι να δώσουμε στην Τουρκιά γη και ύδωρ (καλώς) οπότε εκ τον πράγματων μιλάμε για δόγμα αποδοχής πολέμου. Αυτή είναι η πραγματικότητα και όλα τα περί αποτροπής , δεν θέλουμε πόλεμο κτλ. είναι λεξιλογικές ακροβασίες. Δεν έχει καν σημασία αν θα ξεκινήσει τον πόλεμο ο άλλος (η διπλωματική ιστορία δείχνει ξεκάθαρα ότι τα κράτη δεν έχουν κανένα πρόβλημα να κατηγορήσουν αμυνομένη χωρά ότι προκάλεσε τον πόλεμο κτλ.). Σημασία έχει ότι τον αποδεχόμαστε. Άμα θες αποτροπή η πυρηνικοποίηση είναι μονόδρομος.

    Καλώς ως εδώ. Το πρόβλημα με τα εξοπλιστικά για εμένα είναι ότι τα κάνουμε χωρίς να έχουμε ξεκάθαρη ιδέα του τι είδους θερμό πολέμου θέλουμε με την Τουρκιά. Το ότι θα τον ξεκινήσει η Τουρκική κυβέρνηση δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποδεχτούμε τον πόλεμο που θέλουν αυτοί. Όσο περνάει ο καιρός καταλήγω στο συμπέρασμα ότι αν θέλουμε να κερδίσουμε κάτι από την αποδοχή πολέμου, θα πρέπει να στοχεύσουμε στην απελευθέρωση της Κύπρου. Παλιά μίλαγα για κατάληψη Ίμβρου ή Τένεδου, αλλά τώρα για ηθικούς και στρατηγικούς λογούς θεωρώ ότι αν είναι να κάνουμε αποδοχή πολέμου, τότε αξίζει για την Κύπρο.

    Οπότε θα πρέπει τα εξοπλιστικά μας να ρίξουν βάρος στο να δώσουν δυνατότητα για κάτι τέτοιο. Από την στιγμή που όμως ο στρατηγικός στόχος είναι οτιδήποτε άλλο, δεν περιμένω πολλά. Και είναι κρίμα γιατί ο Ε. έχει στήσει τον εαυτό του για ένα Τουρκικό Γουδί.

  5. Manolis says:

    Δεν μπορω παρα να συμφωνησω γενικα με την λογικη και τα συμπερασματα του συντακτη του αρθρου. Μαλιστα , επειδη ακριβως θεωρω και εγω οτι μια μοιρα 18 Ραφαλ ειναι «λιγη», επαυξανω και καταθετω μια προταση: τα οικονομικα μας εξακολουθουν να ειναι δυσκολα -δυσκολοτατα δηλαδη- αφου τα 10-11 αυτα δις ευρω ειναι βεβαια δανεικα, μια λυση για την αμεση αποκτηση 22 ραφαλ ακομη, θα ηταν η πωληση των 24 Μ2000-5Μκ2. Αντι να διατεθουν επιπλεον χρηματα για την απαραιτητη προμηθεια Link-16 και κάσκας σκόπευσης στα Μ2000, αυτα να πωληθουν ως εχουν (χωρις τα οπλα τους φυσικα) ειτε στον κατασκευαστη, ειτε σε 3ο κρατος. Ειναι απολυτως σιγουρο οτι μαχητικα τετοιας αξιας σε τετοιες εποχες, θα βρουν ευκολα αγοραστη. Οι δε οικονομιες κλιμακας απο την ομογενοποιηση των διακριτων τυπων μαχητικων της ΠΑ σε μολις 2 (Ραφαλ, F-16), θα ηταν τεραστιες. Oπως ακριβως και η αυξηση της ισχυος της!

  6. Δημήτρης Ζ says:

    Στην προ RAFALE εποχή, το μεγαλύτερο άγχος της Π.Α. ήταν πόσο είχαν αποδώσει τα κολλητιλίκα της Τουρκίας με την L3Harris και ποιά προγραμματάκια της είχε φορτώσει στα ALQ 178-211.
    Τα πράγματα άλλαξαν μετά τους S400.
    Οι Ρώσοι, με τις ασκήσεις F16/S400 στην Άγκυρα, έχουν πιά πλήρη φάκελο για τις Η/Μ επιστροφές του F16 από κάθε γωνία, απόσταση, υψόμετρο, φόρτο.
    Έχουν φάκελο για τους ελιγμούς για να εξελίξουν το Velocity gater.
    Έχουν φάκελο για τις μεταβολες του RCS λόγω αεροελαστικών δονήσεων (χαρακτηριστικές για κάθε α/φος, συχνότητας μερικών εκατοντάδων Hz) για να ξεσκαρτάρουν αερόφυλλα/decoys. Έχουν πλήρη στοιχεία για τις επιστροφές του χείλους προσβολής (για να κρατάει το ραντάρ μόνο το σήμα που δίνει η «κεραία» που κάνει το χείλος), πάει και το range gater.
    Ακόμα και στις τεχνικές cross eye/ cross polarisation ο αμυνόμενος βασίζεται στο γεγονος ότι ό επιτιθέμενος δεν μπορεί να ξεχωρίσει ποιο είναι το «γνήσιο» σήμα επιστροφής και ποιό το εξαπάτησης. Όσο καλό και να είναι το DRFM δεν μπορεί να «σβήσει» όλα τα ίχνη του. Εισάγει θόρυβο με «χαρακτήρα» και κάποια στοιχεία εκπομπής δεν μπορεί παρά να εξαρτώνται από τη γεωμετρία των κεραιών και το hardware. Αν έχεις δουλέψει συνεργατικά ραντάρ, α/φος+ECM μαθαίνεις να τα ξεχωρίζεις.
    Κάποιοι στην BAE/L3Harris πρέπει να εξηγήσουν π.χ. στους Πολωνούς γιατί τα F16τους δεν έχουν πιά καμία τύχη απέναντι στα Ρωσικά SAM.
    Τα πράγματα αλλάζουν με τα RAFALE, μπαίνουμε στην εποχή του stand off jamming, αλλάζει και ο ρόλος των F16 της Π.Α. στην εναέρια μάχη. Σημασία, νομίζω, πρέπει να δωθεί στα ραντάρ που θα έχουν οι καινούργοι πύραυλοι που θα πάρουμε. Βολή από RAFALE με mid-course από το OSF
    και MICA NG με ραντάρ στην Ka και οι Τούρκοι θα τζαμάρουν τα αρχ@δια μας, μετά το φιάσκο με τους S400, δεν πρόκειται να τους δώσουν jammer στα 20+Ghz.
    Για τα F35, οι ΗΠΑ έχουν καμιά 80αριά των πρώτων εκδόσεων, non weaponised, αλλά με όλη την Η/Μ σουίτα. Δεν τους συμφέρει να τα κάνουν μάχιμα, εκεί νομίζω πρέπει να κοιτάξουμε, να πάρουμε κάποια φθηνά, σε ρόλο stealth growler/awacs/c4

  7. Ενδιάμεση Λύση says:

    1. ΠΑ δε χρειαζόμαστε για να κάνουμε αναχαιτίσεις και dogfights πάνω από το Αιγαίο. Αυτό γίνεται μόνο σε περίοδο ειρήνης. ΠΑ χρειαζόμαστε για να κάνουμε πάρτυ στον εναέριο χώρο της Τουρκίας, δλδ να μην αφήσουμε τπτ να απογειωθεί και να μπορούμε να βομβαρδίζουμε ό,τι θέλουμε, όποτε θέλουμε. Τώρα θα ρωτήσει κάποιος, «Μα καλά, και ποιος θα φυλάει το Αιγαίο εάν οι Τούρκοι κάνουν την πρώτη κίνηση?» Η απάντηση είναι απλή: Η αεράμυνα. Γι’αυτό χρειάζονται φρεγάτες και ΑΑ στα νησιά (τουλάχιστον σε αυτά που δεν μπορούν να βληθούν από τα παράλια). Δεν μπορείς να κάνεις scramble κάθε φορά που ένα αντίπαλο α/φ θα μπαίνει στον ΕΕΧ. Θα πρέπει να το καταρρίψεις με το που μπει. Μια τέτοια ΑΑ ομπρέλα λοιπόν, που μπορεί να κλειδώσει τον ΕΕΧ (προς ανατολάς τουλάχιστον), είναι πολύ δύσκολο να σπάσει. Τα όπλα που θα εξαπολύσουν οι φορείς, θα καταρριφθούν από τα CIWS που θα προστατεύουν τα ραντάρ. Ο μόνος τρόπος δλδ να σπάσει μια καλή αεράμυνα είναι ο κορεσμός, ενώ το jamming και το stealth είναι πολλαπλασιαστές ισχύος. Το stealth, διότι μπορείς να σφυροκοπάς τον αντίπαλο χωρίς να σε εντοπίζει, μέχρις ότου εξαντληθούν τα αποθέματά του. Επίσης, χωρίς stealth, ο ίδιος ο φορέας γίνεται πλέον στόχος. Οι παρεμβολές (είτε DRFM, είτε noise jamming) είναι εξίσου σημαντικές και ακόμα πιο χρήσιμες όταν δεν υπάρχει stealth. Το θέμα είναι το πώς θα μπορέσουμε εμείς να σπάσουμε τη δική τους αεράμυνα ώστε να κυριαρχήσουμε στον ουρανό του αντιπάλου. Και εδώ η απάντηση είναι απλή. Τα F16 μπορούν, απλά χρειάζονται σύγχρονα όπλα και α/φ υποστήριξης (EW/AAR). Επιτρέψτε μου όμως μου να διαφωνήσω με τον Δημήτρη Ζ. Το F16 υστερεί λόγω έλλειψης stealth και επειδή οι γείτονες γνωρίζουν τις αδυναμίες του, αλλά σίγουρα μπορεί να εκτελέσει SEAD και να επιτύχει. Μετωπικά, με τη βοήθεια παρεμβολών ώστε να μην το κλειδώσει κάποιο ραντάρ (πχ των S400) ή πλαγίως, με τη βοήθεια τάνκερ ώστε να αποφύγει εξαρχής τα ραντάρ της δυτικής Τουρκίας. Εάν έχεις F35 όμως, το πράγμα απλουστεύει. Δεν έχεις ανάγκη από ακριβά (και στη χρήση και στην προστασία) μέσα υποστήριξης καθώς έχεις καύσιμα και παρεμβολείς εσωτερικά. Επίσης είναι η μόνη λύση. Οι Ευρωπαίοι με το FCAS δεν μπορούν να συνεννοηθούν και το προϊόν που θα παραδώσουν θα έχει τεράστιο κόστος κτήσης/χρήσης και θα έρθει μετά το 2040. Η αγορά των Rafale ήταν καθαρά πολιτική απόφαση και ουδέποτε επιχειρησιακή. Έπρεπε βλέπετε να ξεπληρώσουμε το γαλλικό γραμμάτιο για τη στήριξη που πήραμε το καλοκαίρι. Τα χρήματα των Rafale θα μπορούσαν να πάνε σε 84+16 F16V, αγορά σύγχρονων όπλων και α/φ υποστήριξης. Έπειτα θα αγοράζαμε 100 F35 block 5 για 10δις, τα οποία θα αντικαθιστούσαν όλους τους υπόλοιπους τύπους της ΠΑ, με παραδόσεις από 2030 έως 2040 και αποπληρωμή 20ετίας (δλδ 500εκ/έτος). Από 2050 και όταν το FCAS (ή όπου καταλήξουν οι Ευρωπαίοι τέλος πάντων) θα έχει ωριμάσει και τα F16 θα χρήζουν αντικατάστασης, θα προχωρούσαμε στην παραγγελία. Φυσικά το F35 θα έπαιρνε τη θέση του F16 και το FCAS θα έπαιρνε τη θέση του F35. Πολλά απάρτια θα κατασκευάζονταν σε μια σοβαρή ΕΑΒ και τα παραπάνω προγράμματα θα είχαν μεγάλη εθνική προστιθέμενη αξία προσφέροντας τη βέλτιστη δυνατή επιλογή για την άμυνα της χώρας. Αυτά όμως σε ένα παράλληλο σύμπαν. Όχι εδώ. Εδώ έχουμε αλλεργία στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

    2. Ακούγονται πολύ τα πυρηνικά τελευταία. Εδώ διαφωνώ με τον Κωνσταντίνο Τραυλό. Av η Τουρκία έχει όντως τέτοιες φιλοδοξίες, είμαι σίγουρος πως οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θα αναλάβουν δράση πρώτου ξυπνήσουν οι δικοί μας. Εάν όχι, τότε πρέπει κάτι να κάνουμε. Προφανώς πρέπει να φτιάξουμε και εμείς. Έχει ακουστεί το επιχείρημα που λέει ότι πρέπει να κάνουμε μια συμφωνία με τη Γαλλία ώστε να μας δώσουν πυρηνική τεχνολογία, όπως έδωσαν στο Ισραήλ κάποτε (αν και το συγκεκριμένο γεγονός δεν ήταν ο κύριος λόγος που το Ισραήλ απέκτησε πυρηνική τεχνολογία). Αλλά ακόμα κι έτσι, τίποτε δεν είναι εξασφαλισμένο. Όπως ακριβώς και στην περίπτωση του Ισραήλ που τα πυρηνικά δεν απέτρεψαν την εισβολή των Αράβων το 1973, έτσι και εμείς σήμερα, ακόμα και αν αποκτήσουμε πυρηνικά, δε θα μπορέσουμε να αποτρέψουμε μια πιθανή τουρκική εισβολή. Το Ισραήλ μπήκε σε πυρηνικό συναγερμό μετά τις μεγάλες απώλειες των πρώτων ημερών, αλλά κατάφεραν να υπερισχύσουν, ειδικά μετά το airlift από τις ΗΠΑ. Θα έχουμε δλδ μια κατάσταση Ινδίας-Πακιστάν που και οι δύο χώρες διαθέτουν πυρηνικά, αλλά η μάχη δίνεται με συμβατικά όπλα. Πρακτικά λοιπόν, δεν αλλάζει κάτι. Ο στόχος παραμένει ο ίδιος. Κατάληψη Κύπρου, Ίμβρου, Τενέδου και Ανατολικής Θράκης με παράλληλη στήριξη Κούρδων μαχητών ώστε να δημιουργηθεί δεύτερο μέτωπο. Παρόλο που εν έτει 2020 οι μεγάλες ιδέες δεν πιάνουν τόπο, προκειμένου να επιτευχθεί στρατιωτική νίκη και σίγουρο αποτέλεσμα, οι παραπάνω περιοχές είναι απολύτως αναγκαίο να καταληφθούν. Όσον αφορά τις πιθανότητες επικράτησης, παραμένουν μεγάλες όσο ο γείτονας συνεχίζει να πυροβολεί τα πόδια του. Εάν βάλει μυαλό, το μέγεθός του και μόνο θα μας αφανίσει. Αυτή είναι η πραγματικότητα. Από την άλλη, εάν βάλει μυαλό, λογικά θα σταματήσει να ασχολείται με «σύνορα της καρδιάς» και θα ζήσουμε εμείς καλά και αυτοί καλύτερα.

  8. Καλημέρα

    «Κατάληψη Κύπρου, Ίμβρου, Τένεδου και Ανατολικής Θράκης με παράλληλη στήριξη Κούρδων μαχητών ώστε να δημιουργηθεί δεύτερο μέτωπο.»

    Αυτό παραβιάζει την αρχή της συγκέντρωσης ισχύος. H Κύπρος είναι πιο σημαντική ηθικά και στρατηγικά. Για να την απελευθερώσεις δεν υπάρχουν ημίμετρά και πιθανόν το σύνολο τον αεροπορικών, ειδικών, και ναυτικών σου δυνάμεων θα πρέπει να συγκεντρωθούν εκεί για τουλάχιστον 48-72 ώρες.

    Δεν έχει νόημα να καταλάβεις την Ανατολική Θράκη αν δεν καταλάβεις και την Δυτική Μικρά Ασία ή τουλάχιστον τη εδαφική ζώνη γύρω από την Θάλασσα του Μαρμαρά . Αυτό δεν μπορεί να το κάνει η Ελλάδα και η συζητεί πρέπει να τελειώνει εκεί.

    Και δεν μπορείς και δεν πρέπει να σχεδιάζεις τον πόλεμο σου στο τι θα κάνουν τρίτοι (Κούρδοι εδώ)

    «λογικά θα σταματήσει να ασχολείται με «σύνορα της καρδιάς»

    Κανένα κράτος που ελέγχει την Μικρά Ασία/Ανατολίας, είτε τα σύνορα του σταματάνε στοn Ταύρο είτε στον Ευφράτη, είτε στην Νιγδή, είτε λέγεται Δημοκρατία Τουρκιά, Ομοσπονδία Ανατολίας, Κράτος Ιωνίας, Ρωμανία, είτε έχει πληθυσμό 15 μύρια, 30 μύρια, 40 μύρια ή 60 μύρια κ.ο.κ δεν μπορεί να δεχτεί τον ασφυκτικό έλεγχο των θαλάσσιων ζωνών γύρω του από αλλά κράτη. Αυτό το θέμα δεν θα λήξει μέχρι να εμφανιστεί τρίτη δύναμη που να είναι σοβαρή απειλή και στους δυο (όπως ήταν η Ιταλία το 1926-1940)

    Περί των πυρηνικών. Αυτό που περιγράφεις είναι το παράδοξο σταθερότητας – αστάθειας. Φυσικά και ισχύει, και δεν είπα πουθενά ότι τα πυρηνικά όπλα αποτρέπουν διακρατικές ένοπλες συγκρούσεις με περιορισμένο χαρακτήρα κτλ. Το παράδειγμα Ινδίας – Πακιστάν είναι χαρακτηριστικό, αλλά είναι και διαφορετικά τα εδαφικά και νομικά δεδομένα. Για το Ισραήλ, το ότι είχε πυρηνικά όπλα είναι άχρηστο από την στιγμή που το κράταγε μυστικό.

    Τώρα για το αν η Τουρκιά θα πάει για πυρηνικά, για το αν πρέπει να πάμε εμείς αν πάει, και κυρίως αν θα μας αφήσουν άλλοι να κάνουμε και οι δυο ότι θέλουμε σε αυτό το θέμα, είναι άλλο θέμα. Ας μην το συζητήσουμε εδώ.

  9. evmeniskardianos says:

    Στο άκρως εμπεριστατωμένο και σοβαρό άρθρο Σας, γράφετε πολύ σωστά ότι δεν πρόκειται τα κράτη να ισχυροποιήσουν ή να βοηθήσουν την χώρα μας και ιδίως να την υπερασπισθούν, λόγω των πανάκριβων οπλικών συστημάτων τους, τα οποία και θα πουλήσουν στην χώρα μας.
    Δεν αναφέρετε όμως ότι οι Πολιτικοί Καριερίστες «μας» είναι εκείνοι που ωφελούνται τα μάλα από μια προμήθεια ή από μια σύμβαση ή οποία συμφέρει οικονομικά όσον και πολιτικά την προμηθεύτρια χώρα.
    Δηλαδή ο κάποιος Επαγγελματίας Πολιτικός «μας», ωφελείται εμμέσως και ενδεχομένως και αμέσως, διότι έτσι αφ΄ενός μεν γίνεται «δικός τους» και αφ΄ετέρου δε μάλλον μακροημερεύει ως Πολιτικός.
    Αυτό το βλέπει κανείς στην παραχώρηση της Σούδας, η οποία αποτελεί το στρατηγικότερο και καλλίτερο λιμάνι της Μεσογείου, χωρίς να έχει η χώρα μας, – τουλάχιστον εμφανώς -, το παραμικρό όφελος είτε πολιτικό είτε οικονομικό.
    Η Γαλλία, μας στηρίζει διότι έτσι ωφελείται στα πάγια συμφέροντά της τα οποία συμπίπτουν με τα δικά μας.
    Όχι τόσο διότι αγοράζουμε, – αν αγοράσουμε από αυτήν -, οπλικά συστήματα τα οποία όμως άλλοι «φίλοι και σύμμαχοι» δεν μας διαθέτουν ούτε μας πωλούν!
    Φιλικά
    Ευμένης Καρδιανός

  10. @Δημήτρης Ζ,

    Μην μπερδευόμαστε: με δέκα οκτώ (18) αεροσκάφη Rafale, δηλαδή τέσσερεις τετράδες διαθέσιμες, ΔΕΝ είμαστε στην «εποχή Rafale». Τα Rafale θα κυριαρχούν εκεί που θα βρίσκονται, και τέσσερεις τετράδες δεν μπορούν να βρίσκονται παντού.

    Επίσης, δεν ξέρω αν θα τους δώσει κανείς παρεμβολέα στα 20GHz· δεν νομίζω άλλωστε να υπάρχουν Συστήματα Αυτοπροστασίας που παρεμβάλλουν στη συχνότητα αυτή. Το πρόβλημα (μας) είναι ότι οι Τούρκοι ολοένα και περισσότερο φτιάχνουν μόνοι τους ό,τι χρειάζονται. Το τι ακριβώς και το πόσο καλό, δεν έχουμε ιδέα. Αυτό είναι το πλεονέκτημα της εθνικής αμυντικής βιομηχανίας -κι όχι αυτά που έχουν στο μυαλό τους οι θλιβεροί τύποι που ασχολούνται επί δεκαετίες με το θέμα. Πάντως η αλήθεια είναι δεν θα φτιάξουν Σ/Α σύντομα, και σίγουρα όχι με παρεμβολή στα 20GHz.

    Σε ό,τι αφορά τα αρχικά F-35, αυτά δεν είναι απλώς πιο «περιορισμένων» δυνατοτήτων αλλά πολύ πιο προβληματικά, με εκδόσεις λογισμικού οι οποίες είναι, για να το πούμε απλά, beta. Δεν είναι σε θέση να αναλάβουν καμία απολύτως επιχειρησιακή αποστολή. Όχι ότι θα είχε νόημα να πάρουμε F-35 που δεν μπορούν να πολεμήσουν ούτε καν στη θεωρία, αλλά λέμε τώρα.

    Για τα υπόλοιπα, συμφωνώ.

  11. Δημήτρης Ζ says:

    @Βελσάριος,

    Επέτρεψέ μου, χάρην συζητήσεως, να διαφωνήσω στο θέμα της αμυντικής βιομηχανίας. Η προσπάθεια να αναπτύξεις οπλικά συστήματα εκ του μηδενός (χωρίς εισαγόμενο hardware,software) μπορεί να αποδειχθεί άπατο οικονομικά πηγάδι, χωρίς πρακτικό αποτέλεσμα.

    Π.χ. για να αναπτύξεις μια σειρά ολοκληρωμένων κυκλωμάτων, για να έχεις δικό σου κώδικα μηχανής, χρειάζεσαι επένδυση 10δις μόνο για σχεδιασμό, εργαλειομηχανές για να «τυπώσεις» τα τσιπάκια.
    Οι Ινδοί μετά από 10δες χρόνια και 100δες δις για εγχώρια παραγωγή δεν κατάφεραν τίποτα αξιόλογο μόνοι τους.
    Ακόμα και το γεγονός ότι ζητάμε την εγχώρια ναυπήγηση των φρεγατών, από οικονομική άποψη, είναι παράλογο αφού θα πληρωθούν για δεύτερη φορά, χωρίς λόγο, υποδομές, tooling,εκπαίδευση, ρίσκο.

    Πρέπει να ζητάμε βιομηχανική συμμετοχή, αλλά σε πράγματα που μπορούμε και βγάζουν νόημα. Θα μπορούσαμε π.χ. να ζητούσαμε από τους Γάλλους (αν πάρουμε Bel) να στήσουμε ένα κέντρο ανάπτυξης λογισμικού για τις κεφαλές των πυραύλων. Εκεί έχουμε το δυναμικό, ενώ πλεονέκτημα θα είναι ότι θα δοκιμάζεται σε συνθήκες -σχεδόν- μάχης στο Αιγαίο.

    Για τα F35, τα πρώτα που είχαν λογισμικό μάχης, το Block2a, βγήκαν το 2015. Όσα βγήκαν πριν από αυτό δεν πολεμάν, αλλά έχουν και το AESA και το EOTS και τα λοιπά «καλούδια». Οι ΗΠΑ δεν τα χρειάζονται, αφού για να ξηλώσεις/ξαναβάλεις Η/Υ μάχης θα τους βγει όσο ένα καινούργιο. Είναι και πιο εύκολο να τα αποδεσμεύσουν, αφού δεν πουλαν οπλικό σύστημα, αλλά σύστημα επιτήρησης, ενώ την εικόνα που θα δίνουν στο δικό μας επιτελείο, θα την έχουν ταυτόχρονα και οι Αμερικάνοι και μάλιστα χωρίς να μας ρωτάν. Stealth μάτια στο Αιγαίο που θα βγάζουν ότι πλέει/πετάει με δυνατότητα αυτόματης ιεράρχησης απειλών λύνει σε μεγάλο βαθμό το ζήτημα της επίθεσης κορεσμού, που είναι και η κυριότερη απειλή που αντιμετωπίζουμε.

  12. Ενδιάμεση Λύση says:

    @Κωνσταντίνος Τραυλός

    – Προφανώς και η Κύπρος είναι ξεχωριστό κεφάλαιο. Δεν την τοποθετώ μαζί με Ίμβρο, Τένεδο και Ανατολική Θράκη. Είναι διαφορετικός πόλεμος. Απλά την ανέφερα μαζί με τους άλλους στρατηγικούς στόχους που πρέπει να έχει η χώρα.

    – Όσον αφορά τους Κούρδους, το ίδιο. Ξεχωριστό θέμα. Αλλά θα έπρεπε να είναι στο χαρτοφυλάκιό μας. Με τέτοιες φοβικές κυβερνήσεις βέβαια, το κουρδικό ζήτημα είναι ταμπού, ενώ θα έπρεπε να είναι κεντρικός άξονας της εξωτερικής μας πολιτικής. Είπαμε, σε ένα παράλληλο σύμπαν όλα αυτά.

    – Για τα πυρηνικά νομίζω ήμουν αρκετά σαφής. Κάθε σύγκρουση (πχ Ισραήλ-Άραβες, Ινδία-Πακιστάν κλπ) είναι διαφορετική από αυτήν που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε αλλά τα συμπεράσματα που εξάγουμε μας δείχνουν ότι τα πυρηνικά δεν είναι ούτε το υπερόπλο που θα μας λύσει τα χέρια, ούτε άχρηστα. Έχουν το ρόλο τους. Επαναλαμβάνω όμως, εάν η Τουρκία προσπαθήσει να φτιάξει πυρηνικά, τότε θα έχουμε όλους τους συμμάχους με το μέρος μας και θα μπορούμε να εξαπολύσουμε το πρώτο πλήγμα (όπως γίνεται στο Ιράν και έγινε στο Ιράκ και στη Λιβύη).

    Μέχρι εδώ, απ’ό,τι κατάλαβα, δε διαφωνούμε επί της ουσίας. Ήταν πολύ αργά και δεν είχα τη διάθεση να επεκταθώ οπότε οι παρατηρήσεις σου ήταν λογικές, γιατί δε διευκρινήσα τα σημεία όσο θα έπρεπε. Με προβλημάτισε όμως το εξής:

    «Δεν έχει νόημα να καταλάβεις την Ανατολική Θράκη αν δεν καταλάβεις και την Δυτική Μικρά Ασία ή τουλάχιστον τη εδαφική ζώνη γύρω από την Θάλασσα του Μαρμαρά . Αυτό δεν μπορεί να το κάνει η Ελλάδα και η συζητεί πρέπει να τελειώνει εκεί.»

    Τι ακριβώς εννοείς με αυτό? Δεν αναφέρθηκα σε κατάληψη της Μικράς Ασίας και ούτε θα έπρεπε να είναι στους σχεδιασμούς μας κάτι τέτοιο. Το Ισραήλ μια χαρά κατέλαβε τη χερσόνησο του Σινά μέχρι τη διώρυγα. Είναι σχεδόν το ίδιο με την Ανατολική Θράκη. Πριν παραδώσουμε την περιοχή στους Τούρκους, ο Lloyd George νομίζω είχε πει «ποιος θα πείσει τους Έλληνες να φύγουν?» Φυσικά φύγαμε μόνοι μας. Η Ανατολική Θράκη ήταν το δωράκι που έκαναν οι σύμμαχοι στον Κεμάλ για να τους αφήσει ήσυχους στη Συρία και στο Ιράκ. Το ότι μπορεί να μας έκαναν αποκλεισμό μέχρι να αποχωρήσουμε, το θεωρώ αδύνατον. Τα στενά θα περνούσαν σε διεθνή έλεγχο του League of Nations και όλη η ζώνη του Μαρμαρά θα ήταν αποστρατικοποιημένη, απλά η μία πλευρά θα ήταν ελληνική και η άλλη τουρκική. Θα γινόντουσαν βέβαια οι ανταλλαγές πληθυσμών κλπ. Με λίγα λόγια οι Άγγλοι θα ήλεγχαν τα στενά, όπως ακριβώς ήλεγχαν το Σουέζ και το Γιβραλτάρ. Το ότι ήμασταν τόσο large που θα δίναμε την ΑΘ χωρίς να πέσει τουφεκιά, κανείς δεν το περίμενε. Αμαρτίες γονέων παιδεύουσι τέκνα. Εμείς σήμερα καλούμαστε να ξαναπάρουμε πίσω την ΑΘ, την Ίμβρο, την Τένεδο και τα νησιά του Μαρμαρά. Η προσάρτηση των περιοχών αυτών στην Ελλάδα είναι πλέον θεωρητικά και πρακτικά αδύνατη. Τα πληθυσμιακά μεγέθη είναι τεράστια και δεν είμαστε στο 1920 που οι μισοί ήταν Έλληνες. Επομένως δε σκοπεύουμε να προσαρτήσουμε τις περιοχές αυτές. Σκοπεύουμε να «μικρύνουμε» την Τουρκία από τα βορειοδυτικά, δημιουργώντας ένα κρατίδιο Ανατολικής Θράκης και από τα νοτιοανατολικά, δημιουργώντας το Κουρδιστάν. Από την περίπτωση του Σινά λοιπόν, μπορούμε να εξάγουμε το συμπέρασμα ότι η κατάληψη της ΑΘ είναι εφικτή, αλλά η προσάρτηση είναι κάτι τελείως διαφορετικό. Από την άλλη, δε θα αιματοκυλήσουμε μια ολόκληρη γενιά Ελλήνων για μια μ@λ@κι@ που έκαναν που οι προγόνοι μας. Ας πρόσεχαν. Γι’αυτό λοιπόν ας αφήσουμε τις μεγάλες ιδέες και ας επικεντρωθούμε στην ειρηνική επίλυση του Κυπριακού που μας αφορά άμεσα, με λύση Βελγίου/Ελβετίας, δλδ δύο κοινότητες/καντόνια με αυτοδιοίκητο και μια ομοσπονδιακή κυβέρνηση ως κράτος μέλος της ΕΕ. Εάν ο Ερντογάν αρνηθεί, ας κάνουμε πόλεμο και σε 48 ώρες έχουμε ξεμπερδέψει. Βέβαια υπάρχουν και άλλες χώρες με συμφέροντα στην Κύπρο οπότε το πράγμα περιπλέκεται.

    Σχετικά με το άλλο που είπες περί ελέγχου της θάλασσας, απλά δεν ισχύει εν έτει 2021. Μιλάς με όρους του προπερασμένου αιώνα που κυριαρχούσε η εμποροκρατία. Η εδαφική εξάπλωση και ο έλεγχος των θαλάσσιων οδών δεν είναι απαραίτητες συνθήκες ευημερίας. Κράτη όπως η Ελβετία δεν έχουν καν πρόσβαση στη θάλασσα και απολαμβάνουν ένα εξαιρετικό επίπεδο ζωής. Αν οι Τούρκοι θέλουν να προοδεύσουν, δεν τους εμποδίζει ο έλεγχος του Αιγαίου από την Ελλάδα. Το ίδιο ισχύει και αντίστροφα όμως. Αν οι Έλληνες θέλουν να προοδεύσουν δεν τους εμποδίζει η απειλή της Τουρκίας, αλλά οι αποτυχημένες σοσιαλιστικές πολιτικές από τη μεταπολίτευση και έπειτα.

  13. Για την Ανατολική Θράκη μια χαρά θα έκαναν αποκλεισμό (οι Γάλλοι και οι Ιταλοί, και Άγγλοι δεν θα έκαναν τίποτα να τους σταματήσουν), και τον στόλο θα αιχμαλώτιζαν (όπως το 1916-1917), και κίνημα θα προκαλούσαν, και θα έδιναν και τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου στην Τουρκιά και στην χειρότερη θα είχες κάθοδο της Γιουγκοσλαβίας στην Θεσσαλονίκη σε ρολό αστυνόμευσης, κάτι που φοβόντουσαν οι τότε κυβερνήσεις. Αναφορές για θα κάναμε το κεφαλιού μας με οικονομία διαλυμένη, χωρά διχασμένη, και χωρίς την ισχύ να αντισταθούμε σε δυο από τις τρεις κυρίαρχες ναυτικές δυνάμεις στην Μεσόγειο είναι προβληματικές το λιγότερο και βασίζονται σε ελλείπει κατανόηση του ποσό κακιά ήταν η θέση της Ελλάδας το 1922-1923. Η Στρατιά Έβρου έγινε αξιόμαχη αργά το 22.Και εν τελεί και ο Βενιζέλος και ο Γούναρης έχουν καταγραφεί να λένε ότι άνευ της παρουσίας του κράτους στην Μικρά Ασία, δεν υπήρχε περίπτωση να μας επιτραπεί από την Αγγλία να κρατήσουμε την Ανατολική Θράκη. Αν αυτοί οι δυο λένε κάτι τέτοιο, καλό είναι να ακούμε.

    Τώρα για τα αλλά. Όπως είπα το θέμα πυρηνικοποίηση στην Τουρκιάς είναι μεγάλο. Και το θέμα αντίδραση είναι μεγάλο, αλλά αυτό που μπορεί να ειπωθεί ευκολά είναι ότι ουδείς από αυτούς που είναι ενάντια σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο έχει ανάγκη της Ελλάδα για να χτυπήσει στρατηγικούς στόχους. Το ξέρουν οι Τούρκοι, και οποία νίτρα πυρηνικοποίηση έχουν να κάνουν με τον φόβο ανατροπής του καθεστώτος. Επειδή έχω εσωτερικές πληροφορίες, αυτοί την στιγμή δεν φαίνεται να το κυνηγάνε, και είναι χρονιά μακριά.

    Για τους Κούρδους. Είμαστε ακριβώς στην ιδιά σχέση που είμασταν με την Αρμένια την περίοδο 1919-1920. Όπως είπε ο Βενιζέλος δεν υπάρχει τίποτα που μπορούμε έμπρακτα να κάνουμε. Σιγουρά θα μπορούσαμε να δώσουμε όπλα, ειδικά αν τα παρήγαμε (το κάναμε και το 1920) αλλά ως εκεί. Η γεωγραφία και ανθρωπογεωγραφία είναι αμείλικτες. Τα Ταυρικά οροί είναι στρατηγικό εμπόδιο μέγιστης ισχύος και το οροί που χωρίζει της αμιγώς κουρδικές περιοχές από τις περιοχές που το Τουρκικοί στοιχείο έχει ισχυρή παρουσία και αρχίζει να πλειοψηφεί. Προσωπικά από την εμπειρία μου, αν το πράγμα φτάσει σε σημείο που να χάνουν την περιοχή νοτιά τον Ταυρικών σε διμέτωπο αγώνα, δεν θα ασχοληθούν. Μην σου πω για αρκετούς θα είναι και μια λύτρωση από έναν βραχνά. Τα Ταυρικά τα κρατάς και με λιγότερες δυνάμεις (όπως έγινε και το 1920). Οπότε στρατηγικά Κουρδική εξέγερση, κουρδικό κράτος κτλ. δεν αλλάζουν τίποτα για την Ελλάδα. Ένα Κουρδικό κράτος κάτω από τα Ταυρικα δεν θα ασχολείται με την Τουρκιά αλλά με την εθνική του ολοκλήρωση με στόχους Συρία, Ιράκ και Ιράν. Μάλιστα με την Μέση Ανατολή κλεισμένη, το Τουρκικό κράτος εκ των πράγματων θα κοιτάει προς Δυτικά ακόμα περισσότερο από ότι τώρα. Η στρατηγική σημασία του Αιγαίου, Μεσογείου αυξηθεί και άλλο.

    Οπότε πάμε πίσω στην Κύπρο. Η Κύπρος είναι το μόνο σημείο στο οποίο μπορούμε, με σκληρή δουλειά και ρίσκο, να απομονώσουμε το θέατρο επιχειρήσεων, και να αποκτήσουμε καταθλιπτική τοπική υπεροχή. Αλλά μόνο να αποφασίσουμε να ρίξουμε σχεδόν όλο το βάρος της προβολής ισχύος μας εκεί. Είναι πραγματικά μια Σικελική Εκστρατεία τόσο σε υποσχόμενα ωφελεί όσο και σε κίνδυνους. Για αυτό λέω τα περί άλλον στόχων δεν βοηθάνε. Κατανοώ την λογική σου, απλά δεν θεωρώ ότι μπορεί να την σηκώσει η Ελλάδα. Ούτε συμπαθώ το παρών δόγμα ότι σε σημειακό επεισόδιο θα αποδεχτούμε πόλεμο σε όλο το ελληνοτουρκικό μέτωπο. Αυτό είναι σημάδι της αδυναμίας μας, λέγοντας ότι αφού δεν σας έχουμε στην Κύπρο θα καθίσουμε να κάνουμε αποβάσεις στο Αιγαίο, και επιθετική υπερκέραση ποταμιού κωλύματος υπό εχθρικό πυρ! Ενώ η απάντηση μας θα πρέπει να είναι, άμα κάνετε οτιδήποτε θα την χάστε την Κύπρο.
    Το Σινά δεν έχει καμία σχέση με την Ανατολική Θράκη. Αλλά τα πληθυσμιακά δεδομένα, αλλά ο βαθμός αστικοποίησης, και υπάρχουν γεωγραφικά χαρακτηριστικά που κόβουν εγκάρσια τον άξονα επίθεσης δύση – ανατολή οπού μπορεί ένας οργανωμένος στρατός αντισταθεί. Άμα είναι να πολεμήσουμε για την Ανατολική Θράκη θα πρέπει να ρίξουμε κει όλο το βάρος αφήνοντας την Κύπρο στο έλεος του εχθρού. Δεν έχω καμία όρεξη να θυσιάσω μια ακόμη εστία του Ελληνισμού για την Πόλη.

    Και είναι σημαίνων επιλογή το Κύπρος ή Ανατολική Θράκη διότι οδηγούν σε τελείως διαφορετικά στρατιωτικά δόγματα και ανάγκη εξοπλισμών. Ο ίδιος Ισραηλινός στρατούς μπορούσε να πολεμήσει είτε στο Γκολαν είτε στο Σινά. Ένας ελληνικός στρατός φτιαγμένος για να μεγιστοποιήσει την δυνατότητα νίκης στην Ανατολική Θράκη, δεν είναι ένας Ελληνικός στρατός που μπορεί να κάνει το ίδιο στην Κύπρο.
    Τέλος είναι προβληματικό να λέτε ότι δεν έχουν σημασία οι θαλασσιοί δίοδοί σε ένα διεθνές σύστημα οπού θεριεύουν οι συγκρούσεις για έλεγχο των θαλάσσιων οδών. Η Ελβετία είναι πλούσιά διότι εμπορεύεται με τα όμορα κράτη της, και μπορεί και εμπορεύεται μέσω αυτόν με όλο τον κόσμο. Αν τα όμορα κράτη απέκλειε το ελβετικό εμπόριο δεν θα ήταν πλούσιά για πολύ. Και τι σχέση με έχει μια χωρά με αποκλειστικά χερσαία σύνορα, με μια χωρά που βρέχεται από την θάλασσά σε τρεις πλευρές? Με την ιδιά λογική και η Ελλάδα θα μπορούσε να ήταν πλούσια με τρία ναυτικά μιλιά χωρικά ύδατα και χωρίς ΑΟΖ. Προβληματική σκέψη φοβάμαι.
    Δεν τα λέω αυτά για να σας επιτεθώ. Αλλά έχει σημασία να βλέπουμε τα πράγματα όπως είναι.

  14. Δημήτρης Ζ says:

    @Βελισάριος

    Τα Rafale μπορούν να πεταν 1+3 f16. Μας βάζουν σε νέα εποχή. Από τα 128kbit/sec του link 16 και out of time εικόνα σε λίγους πάμε σε Gbit/sec (X 10.000) και μπορείς να μεταφέρεις real time την εικόνα παντού, έτοιμη με στοιχεία βολής, με πρωτόκολλα wi/fi. Διαλύεται το fog of war, δεν το λες και λίγο.

    Το tablet του στρατιώτη που παίρνει εικόνα από το Rafale (και άλλου) και το κράνος για τον πιλότο του Rafale που έχει slaved όλα τα οπλικά συστήματά της περιοχής πήρε τώρα ,από την elbit, η Ινδία για τα δικά της.

    Το 5g που έρχεται στα κινητά μας θα τρέχει σε τρεις ταχύτητες, στα 0.7Ghz, στα 3Ghz και στα 30Ghz. Οι 5g αναμεταδότες είναι πια κανονικά AESA ρανταρ με σκοπό την pencil beam, για να χωράνε χιλιάδες ποιοτικές συνδέσεις σε δεδομένη ισχύ. Αν ένας εμπορικός αναμεταδότης λειτουργεί για να μεταφέρει σήμα κινητού ή σαν κανονικό ρανταρ ή σαν jammer ή σαν αναμεταδότης στοιχείων βολής εξαρτάται μόνο από το λογισμικό. Το θέμα είναι να θέλουν να σου ανοίξουν την σύνδεση του wifi με τα όπλα που σου πουλάνε. Αυτό, όχι μόνο δεν έχει επιπλέον κόστος, κανονικά είναι πολύ φτηνότερο.

    Αν οι λεονταρισμοί του Ερντογαν τον αφήσουν έξω από το weaponized 5g έχουμε την ευκαιρία να κλείσουμε ένα χάσμα 20 ετών σε λιγότερο από 2.

  15. npo says:

    Για την ιστορία, συμφωνώ απολύτως με τον Δημήτρη Ζ για την βιομηχανία.

    Χίλιες φορές να φτιάχνουμε σε 10 μικρομεσαίες εταιρίες διάφορα υποσυστήματα που να μπορούν να πωληθούν σε ξένες χώρες παρά να φτιάξουμε ναυπηγεία για να ναυπηγήσουν 4 πλοία (και μετά πάπαλα).

    Το έχουμε ξαναδεί το έργο κι είναι καλό για ψήφους αλλά για την βιομηχανική μας ισχύ αποτυχημένο και πανάκριβο.

  16. Konstantinos Zikidis says:

    Ένα ακόμα εξαιρετικό άρθρο από τον Βελισάριο, όσον αφορά την τεκμηρίωση και την αναλυτική προσέγγιση του θέματος, με το οποίο συμφωνώ σε πολύ μεγάλο βαθμό. Όμως, οφείλω να κρατήσω αποστάσεις, καθώς υπάρχουν σαφείς αιχμές εναντίον της στρατιωτικής και πολιτικής Ηγεσίας, με τις οποίες αιχμές προφανώς και δεν μπορώ να συμφωνήσω ή να πάρω θέση.

    Επικεντρώνοντας όμως στο τεχνικό μέρος, θα ήθελα να σημειώσω τα ακόλουθα:

    Αναφορικά με το ενδεχόμενο απόσυρσης των 24 M2000-5 και αντικατάστασής τους με ισάριθμα Rafale: αυτό θα είχε σημαντικό κόστος, τόσο ως προς την προμήθεια, όσο και ως προς την υποστήριξη, καθώς το Rafale έχει πολύ μεγαλύτερο κόστος χρήσης από το Μ2000-5. Επομένως, η λογική λέει να υποστηρίξουμε και να διατηρήσουμε τα Μ2000-5 όσο μπορούμε, καθώς αξιοποιούν τα όπλα που χρησιμοποιεί και το Rafale, προσφέροντας ανάλογες δυνατότητες αλλά με πολύ χαμηλότερο κόστος, ενώ η ενδεχόμενη προσθήκη Link 16 θα αναβάθμιζε σημαντικά τις δυνατότητές τους. Επιπρόσθετα, μάλλον έχουν μεγάλο υπόλοιπο ζωής, αφού δεν έχουν πετάξει και πολύ…

    Αναφορικά με το F-35, έχω αναφέρει από το 2012 τις ανησυχίες μου για την ενδεχόμενη αξιοποίησή του από την Τουρκία, μία χώρα με εκπεφρασμένη αναθεωρητική στάση και αποδεδειγμένα επιθετικό δόγμα, σε εργασίες που έχουν δημοσιευθεί στο περιοδικό της ΠΑ “Αεροπορική Επιθεώρηση”. Επιπρόσθετα, έχω εκφράσει τις τεκμηριωμένες επιφυλάξεις μου για την ενδεχόμενη προμήθειά του από την ΠΑ, εδώ και 3-4 χρόνια και σε πολλές ιστοσελίδες, λόγω:
    α. υψηλού κόστους προμήθειας (η τιμή που δόθηκε ήταν περίπου 3 δισ. $ για 20 Α/Φ, συμπεριλαμβανομένων των απαιτούμενων υποδομών και αρχικού πακέτου υποστήριξης) και ιδίως υψηλού κόστους χρήσης (44000 $ κόστος ώρας πτήσεως, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία των ΗΠΑ, ακόμα κι αν η κατασκευάστρια διατείνεται ότι το κόστος θα πέσει).
    β. πολύ μεγάλου αριθμού παραμενόντων προβλημάτων (έως το τέλος του 2020 παρέμεναν 871 προβλήματα, εκ των οποίων περίπου 10 πολύ σοβαρά)
    γ. περιορισμένου οπλικού φορτίου και ακόμα περισσότερο περιορισμένων διαθέσιμων όπλων που μας επιτρέπονται από τις ΗΠΑ για το εν λόγω Α/Φ (μόνο AMRAAM, JDAM και JSOW).
    δ. απόλυτου ελέγχου από την κατασκευάστρια εταιρεία και χώρα (μέσω του ALIS), αναφορικά με την σχεδίαση και υλοποίηση επιθετικών αποστολών (και ο νοών, νοείτω).
    ε. ελάχιστης αναμενόμενης συμμετοχής της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, καθώς η σχετική “πίτα” έχει ήδη διαμοιρασθεί κυρίως μεταξύ των χωρών που συμμετείχαν στην ανάπτυξη.
    στ. απόλυτης εξάρτησης από έναν σύμμαχο, τις ΗΠΑ, που όμως είναι σύμμαχος και των αντιπάλων μας, ενώ κατά τον τελευταίο μισό αιώνα έχουν αποδείξει σταθερά και με συνέπεια ότι τον θεωρούν σημαντικότερο ως προς ημάς (βλ. ‘74, ‘96).

    Ο ορυμαγδός αρνητικών ειδήσεων για το F-35 από τις ΗΠΑ, σχεδόν από την αρχή του τρέχοντος έτους, από αξιόπιστα και σοβαρά μέσα, αναδεικνύουν ότι το υπερβολικό κόστος και τα προβλήματα του εν λόγω οπλικού συστήματος είναι μάλλον σοβαρότερα από ό,τι είχα εκτιμήσει. Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν υπάρχει κανένας λόγος να προβούμε σε κάποιο απονενοημένο διάβημα, καθώς δεν χρωστάμε σε κανέναν.

    Τέλος, αλλά όχι τελευταίο, θα πρέπει να αντιληφθούμε ότι η απειλή σήμερα δεν περιορίζεται στα συνήθη μαχητικά, αλλά το βάρος πέφτει στους βαλλιστικούς πυραύλους, στους πυραύλους πλεύσης, τα περιφερόμενα πυρομαχικά, τα μη επανδρωμένα αεροχήματα (ΜΕΑ) και ιδίως τα ΜΕΑ κρούσης. Έναντι όλων αυτών, το F-35 (καθώς και όλα τα μαχητικά) έχει περιορισμένες δυνατότητες, οι οποίες εξαρτώνται κυρίως από τις δυνατότητες αποκάλυψης του Συστήματος Αεροπορικού Ελέγχου (ΣΑΕ). Και έτσι, ακόμα μια φορά, διαπιστώνουμε τη σημασία του ΣΑΕ και συνεπακόλουθα την απαίτηση αναβάθμισης – ανανέωσης των παλαιότερων ραντάρ. Παράλληλα με τα ραντάρ (επίγεια και εναέρια), θα πρέπει να αντιληφθούμε τη σημασία των α/α συστημάτων (τα οποία μπορούν να εξασφαλίσουν αποτελεσματικά και οικονομικά ένα μέρος του εναέριου χώρου), του ηλεκτρονικού πολέμου, καθώς και της δικτύωσης και της ασφαλούς επικοινωνίας, εν γένει. Και βέβαια, τη σημασία της αποτελεσματικής αξιοποίησης ΜΕΑ κρούσης, ει δυνατόν εγχώριας ανάπτυξης και κατασκευής.

    Καταλήγοντας, θα ήθελα να επισημάνω τρεις φράσεις του κειμένου που με εκφράζουν απολύτως:
    1. Οι εξοπλισμοί είναι πρόβλημα βελτιστοποίησης υπό περιορισμούς.
    2. Στον αεροπορικό πόλεμο δεν αντιπαρατίθενται απλώς μαχητικά αλλά τακτικές αεροπορίες.
    3. Ό,τι ξοδεύεται καθ’ υπερβολήν σε έναν τομέα, ξοδεύεται εις βάρος των άλλων τομέων.

  17. Ενδιάμεση Λύση says:

    @Κωνσταντίνος Τραυλός
    – Τα πυρηνικά είναι όντως ριψοκίνδυνο παιχνίδι, αλλά το Ιράν συνεχίζει και το παίζει. Βέβαια έχει την πολυτέλεια να μη φοβάται για κατάρρευση καθεστώτος όπως η Τουρκία, η οποία προς το παρόν έχει δημοκρατία. Πάντως εάν η Τουρκία είναι διατεθειμένη να αποκτήσει πυρηνικά (στο μακρινό μέλλον ας πούμε), είτε χτυπηθεί από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, είτε όχι, εμείς αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να την μιμηθούμε, διότι πλέον θα μπορούμε να επικαλεστούμε λόγους εθνικής ασφάλειας.
    – Για τους Κούρδους διαφωνώ. Η Τουρκία μπορεί να κάνει (και ήδη κάνει) μεγάλη ζημιά στην Ελλάδα με το μεταναστευτικό. Εμείς έχουμε ένα ακόμη πιο ισχυρό όπλο μέσα στην Τουρκία (Κούρδοι) και δεν το εκμεταλλευόμαστε καν. Δεν είναι μόνο ο εξοπλισμός. Αν κάνουμε συμμαχία με τους Κούρδους τότε θα έχουμε και λόγο στην εσωτερική πολιτική της Τουρκίας. Οι Τούρκοι σίγουρα θέλουν να τους εξαφανίσουν, αλλά πλέον δεν μπορούν να κάνουν γενοκτονίες. Εξάλλου, όσο και αν θέλουν να απαλλαγούν από δαύτους, δε νομίζω ότι θέλουν να χάσουν τις Κουρδικές περιοχές νότια του Ταύρου και ανατολικά του Ευφράτη. Το ότι η ελληνική πολιτική δεν μπορεί να διαχειριστεί ένα τέτοιο ζήτημα είναι άλλο θέμα. Είπαμε, αυτά τα σενάρια μόνο σε ένα παράλληλο σύμπαν. Εδώ μέχρι και η Αλβανία και τα Σκόπια μας κάνουν ό,τι γουστάρουν. Για ποιό Κουρδικό μιλάμε…
    – Για την Ανατολική Θράκη θα συμφωνήσω για το 1922. Όχι όμως για το 1921. Η κυβέρνηση Γούναρη έκανε τραγικά διπλωματικά λάθη στη διάσκεψη στο Παρίσι και λίγες ημέρες αργότερα στο Λονδίνο. Δεν είχε καταλάβει ότι την Ανατολία την ήλεγχε ο Κεμάλ και όχι ο σουλτάνος. Έπρεπε απλά να δώσει τη ζώνη Σμύρνης στον Κεμάλ με αντάλλαγμα το ευρωπαϊκό κομμάτι της Τουρκίας μέχρι και την Πόλη, στήριξη κατά του σουλτάνου και ειρήνη μεταξύ μας. Οι Γάλλοι και οι Ιταλοί δεν είχαν ΚΑΝΕΝΑ πρόβλημα με μια τέτοια λύση στις αρχές του 1921 (ειδικά οι Γάλλοι ήταν απλά άβουλοι μέχρι την ήττα μας στο Σαγγάριο) ενώ οι Άγγλοι ήταν απλά ουδέτεροι γιατί θα ήλεγχαν έτσι και αλλιώς τα αποστρατικοποιημένα στενά όπως ακριβώς στο Γιβραλτάρ και στο Σουέζ. Διαφορετικά, η κυβέρνηση Γούναρη έπρεπε να μην πάει καν στις διαπραγματεύσεις και να ετοιμαστεί για ολοκληρωτικό πόλεμο και ανασύσταση της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Δεν έκανε τπτ από τα δύο και το αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό. Λόγω του ότι η χώρα είχε βγει από βαλκανικούς, διχασμό, ΑΠΠ, Ουκρανία και Μικρά Ασία, η δεύτερη λύση ήταν αρκετά πιο δύσκολη και πολιτικά επιζήμια οπότε έπρεπε να ακολουθήσει την πρώτη. Ίσως φοβήθηκε εξέγερση από τους Βενιζελικούς για εσχάτη προδοσία και παράδοση εδάφους, αλλά ποιος χέστηκε για την Ιωνία όταν ο Κωνσταντίνος θα έμπαινε έφιππος στην Πόλη στις 25 Μαρτίου 1921? Έτσι και αλλιώς οι ανταλλαγές πληθυσμών θα γίνονταν ομαλά και δε θα υπήρχε το επιχείρημα ότι παρατάει τους Έλληνες της Ιωνίας στο έλεος του Αλλάχ.
    – Τώρα όσον αφορά τα διαφορετικά μέτωπα σε περίπτωση σύγκρουσης με την Τουρκία, αυτό δεν είναι θέμα επιχειρησιακό. Είναι θέμα χρημάτων. Πολύ απλά: Αν έχεις λεφτά, τότε φτιάχνεις στόλο για Κύπρο, ταυτόχρονα στρατό για τη Θράκη και παράλληλα αεροπορία για να ελέγχεις τα πάντα στην ευρύτερη περιοχή. Αν δεν έχεις λεφτά, τότε καλύτερα να αφήσεις τις μεγάλες ιδέες και να πας σπίτι σου, γιατί ο πόλεμος είναι ακριβό σπορ. Καταλαβαίνω όμως τι εννοείς. Λες ότι λόγω έλλειψης χρημάτων πρέπει να προσανατολιστούμε σε ένα μέτωπο. Το πρόβλημα με αυτή τη λογική είναι ότι γενικά είναι λάθος να βάζεις όλα τα αυγά σε ένα καλάθι. Πάντα κοιτάς να κάνεις διάχυση ρίσκου και στις επιχειρήσεις και στις επενδύσεις. Έτσι και αλλιώς, δεν έχουμε εχθρούς παντού. Ένας είναι ο εχθρός και είναι στα Ανατολικά. Βόρεια, Νότια, Δυτικά δεν υπάρχουν εχθροί.
    – Σχετικά με τις θαλάσσιες οδούς κλπ, έχεις ένα point, αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι τα πράγματα. Βρισκόμαστε γενικά σε μια περίεργη περίοδο που ο καθένας την έχει δει υπερδύναμη, αλλά ποιος πραγματικά ελέγχει τις θάλασσες και δεν επικρατεί αναρχία στους ωκεανούς όπως γινόταν μέχρι και το 17ο αιώνα? Οι ΗΠΑ και στο παρελθόν το ΗΒ. Οπότε σύμφωνα με τη δική σου λογική, όλες οι χώρες του πλανήτη εξαρτώνται από τις ΗΠΑ για το εμπόριό τους? Και ναι και όχι. Ναι, γιατί οι ΗΠΑ κάνουν τον παγκόσμιο σερίφη και όχι, γιατί δεν αποφασίζουν τι θα εξάγεις ή τι θα εισάγεις. Μετά μπαίνουμε σε περίπλοκα μονοπάτια με reserve currencies, contract enforcement κλπ. Όσο η ανθρωπότητα εξελίσσεται, τόσο λιγότερες συγκρούσεις θα έχουμε και τόσο πιο ασήμαντα θα γίνονται τα θέματα που συζητάμε στο παρόν ιστολόγιο. Σίγουρα υπάρχει η ανάγκη για την επιβολή της τάξης ώστε να μην επικρατεί αναρχία, αλλά άπαξ και η τάξη σταθεροποιηθεί, τότε ο άνθρωπος έχει την τάση να συνεργάζεται. Ακόμα και πριν 50 χρόνια αν ρωτούσες τον μέσο πολίτη, σίγουρα θα ήξερε βασικά πράγματα για την εξωτερική πολιτική της χώρας του. Πλέον, ο μέσος πολίτης απλά δεν ενδιαφέρεται για τέτοια θέματα. Η αγορά τον έχει μετατρέψει σε απρόσωπο καταναλωτή. Αυτό όμως είναι επιθυμητό διότι οι συγκρούσεις μειώνονται και η ποιότητα ζωής αυξάνεται. Επομένως όσο προχωράμε, τόσο πιο ασήμαντες θα γίνονται οι θαλάσσιες. Όταν η Τουρκία δεν επιδίωκε τον έλεγχο του Αιγαίου, πενταπλασίασε το ΑΕΠ της μέσα σε 12 χρόνια (2001-2013). Όταν άρχισε να ασχολείται με εμάς ξεκίνησε η πτώση. Επομένως όχι, ο έλεγχος των θαλασσών την εποχή του παγκόσμιου εμπορίου δεν έχει νόημα ούτε για την Ελλάδα ούτε για την Τουρκία γιατί καμιά από αυτές δεν έχει force projection πέρα από τη γειτονιά τους. Έχει νόημα μόνο για τις ΗΠΑ και μελλοντικά για την Κίνα. Το ότι χώρες όπως η Ελβετία, το Κατάρ ή τα ΗΑΕ μπορούν να απολαμβάνουν καλύτερη βποιότητα ζωής από τους γείτονές τους έχει να κάνει με το ότι κανείς δεν ασχολείται με την εδαφική επέκταση πλέον. Όχι γιατί δεν μπορεί, αλλά γιατί πρώτον υπάρχει ένας παγκόσμιος σερίφης και δεύτερον γιατί η γη πλέον δεν είναι το κύριο μέσο παραγωγής πλούτου, αλλά η επιχειρηματικότητα.
    Ζήτω συγνώμη για το σεντόνι.

  18. Βαΐου Λάμπρος says:

    1. Με αφετηρία το Άρθρο, τα Σχόλια αλλά & ιδιαίτερα τις ορθότατες επισημάνσεις Κ.Ζικίδη «το βάρος πέφτει στους βαλλιστικούς πυραύλους, στους πυραύλους πλεύσης, τα περιφερόμενα πυρομαχικά, τα μη επανδρωμένα αεροχήματα (ΜΕΑ) και ιδίως τα ΜΕΑ κρούσης», θα επαναλάβω τα του Π. ΚΟΝΔΥΛΗ : Εάν η Ελλάδα -τηρώντας τα διεθνή προσχήματα – ΔΕΝ αποφασίσει το Πρώτο Πλήγμα & περιμένει να το δεχτεί από την Τουρκία, θα έχει απλώς «υπογράψει την θανατική της καταδίκη».
    2. Όλος ο προσανατολισμός της όποιας Εξοπλιστικής Προσπάθειας οφείλει να τέμνεται από την Απόφαση/Σχεδιασμό για Πρώτο Πλήγμα (εάν & όταν φανεί οτι ο Πόλεμος είναι αναπότρεπτος/ επικείμενος, π.χ. λόγω των Τουρκικών Αξιώσεων, κλπ)
    3. Ικανή Πολεμική Αεροπορία (με επαρκή αριθμό όπλων (υπο)στρατηγικής κρούσης, όπως ο SCALP),& επαρκές Βληματικό Πυροβολικό (βαλλιστικοί πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς) είναι οι θεμελιώδεις παράγοντες επιτυχούς Πρώτου Πλήγματος.
    4. Το Πυροβολικό μας πρέπει τάχιστα να προμηθευτεί επιπλέον ATACMS & προπάντων τους Ισραηλινούς βαλλιστικούς πυραύλους LORA εμβέλειας 400 χιλιομέτρων, με τους οποίους εν πολλοίς θα μπορεί ή να καταστρέψει ή έστω να «απαγορεύει» την εκδίπλωση των Τουρκικών S-400 σε περιοχές κοντά στα Μικρασιατικά Παράλια ώστε να απειλήσουν την δράση της Πολεμικής μας Αεροπορίας.
    5. Αν οι φίλοι μας Αμερικανοί γιά λόγους Υψηλής Πολιτικής αρνηθούν επιπλέον ATACMS (μέγιστης εμβέλειας 165 Km) να προσφύγουμε στους πάμφθηνους, ισότιμους αλλά & αξιόπιστους Ινδικούς Prahaar (εξαγωγικό μοντέλο Pragati, 160 Km εμβέλεια)
    6. Ασφαλώς προσπάθειες για συμπλήρωση κενών στην Αεράμυνα,κλπ. Ωστόσο για όλα το του Δημασθένους «Δεί δη γάρ χρημάτων και άνευ τούτων ουδέν έστι γενέσθαι των δεόντων » ισχύει σήμερα περισσότερο από ποτέ…
    7. Συνελόντι ειπείν: Πρώτο Πλήγμα & εξασφάλιση Αεροπορικής Κυριαρχίας η μόνη Ελπίδα Νίκης. Γιατί με Αεροπορική Κυριαρχία οι επίγειες δυνάμεις του Αντιπάλου θα είναι απλώς αθύρματα/θύματα
    PS : (α). Μένει να σχολιάσουμε το Πολεμικό Ναυτικό μας που είναι σε απελπιστική υστέρηση
    (β).Το θέμα των F-35 (μετά τα RAFALE) τo έχουμε πάνω στο τραπέζι για να βολιδοσκοπούμε τις ευρύτερες προθέσεις των Αμερικανών Συμμάχων μας. Άραγε θα μας επιτρέψουν Φρεγάτες με Αεράμυνα Περιοχής ή θα μείνουμε ξανά με κάποιες του Σημείου??? Όλα θα εξαρτηθούν από τις αποφάσεις που θα λάβουν περί Τουρκίας. Δυστυχώς παραμένουμε ετεροκαθοριζόμενοι & στον Οικονομικό (Γερμανία) & στον Αμυντικό (ΗΠΑ) τομέα
    (γ) Το αίτημα για προμήθεια βαλλιστικών LORA θα είναι & ένα καλό τεστ για τις προθέσεις/στοχεύσεις του Ισραήλ έναντι της Ελλάδος. Δεν είχε κανέναν πρόβλημα να τους πουλήσει στο ΑζερμπαΪζάν….
    Βαΐου Λάμπρος
    Απόστρατος Αξ/κός Π.Α.

  19. Προβοκάτωρ says:

    Περί κουβά το ανάγνωσμα, 2 πολύ πρόσφατα αμερικανικά δημοσιεύματα που ανακεφαλαιώνουν προβλήματα και προβληματισμούς (όταν επιτρέπει ο καιρός να πετάξει και όχι με υψηλή ταχύτητα και ούτε πολύ μακρυά):
    https://www.defensenews.com/air/2021/03/18/development-costs-for-the-f-35s-modernization-program-increased-by-19b-in-a-year/
    https://www.airforcemag.com/hasc-cites-enormous-concern-about-f-35-readiness-chair-suggests-buy-cutback/
    @Βελισάριος
    Δεν θα έλεγα και τόσο περιορισμένης καθώς μεταδίδει πληροφορίες προς τους σταθμούς εδάφους και αυτοί με την σειρά τους εκεί που πρέπει.
    υ.γ. είδα όνειρο πως προκηρύχθηκε διαγωνισμός για την προμήθεια νέου ΤΟΜΑ κ ΤΟΜΠ (ίδιο σκάφος) και εκδήλωσαν ενδιαφέρον τουλάχιστον 7 εταιρείες…

  20. I.Kassotakis says:

    Ευχαριστούμε για την αναλυτική παρουσίαση ενός διαχρονικού αλλά και ιδιαίτερα επίκαιρου θέματος των εξοπλισμών της ΠΑ.

    Δεν θα σχολιάσω τα αναφερόμενα περί της χρησιμότητας και σκοπιμότητας προμήθειας των F-35 ή Rafale καθώς δεν έχω καλή γνώση των εν λόγω οπλικών συστημάτων αλλά ούτε και του σκεπτικού τακτικής και στρατηγικής εκμετάλλευσής τους από την ΠΑ.

    Θα αναφερθώ όμως σε δύο άλλα θέματα που άπτονται της αεροπορικής ισχύος της οποίας οι εξοπλισμοί σε μέσα/οπλικά συστήματα αποτελούν μόνο μία από τις συνιστώσες της.
    Στο παρόν άρθρο γίνεται απαρίθμηση του πλήθους κάθε τύπου αφων και των ονομαστικών ικανοτήτων τους. Φυσικά η ποσότητα και η ποιότητα των μέσων μετράν στην αεροπορική ισχύ, αλλά υπό προϋποθέσεις: τα μέσα αυτά να είναι σε άψογη λειτουργική κατάσταση, οι χειριστές τους μπορούν να εκμεταλλευτούν το σύνολο των δυνατοτήτων τους και τέλος να είναι ενταγμένα σε ένα αεροπορικό σύστημα που να μπορεί να εκμεταλλευτεί τα ποιοτικά χαρακτηριστικά τους. Συνήθως, αυτές οι προϋποθέσεις θεωρούνται αυτονόητες διότι ήταν όντως αυτονόητες στην ΠΑ μέχρι πριν μερικά χρόνια.
    Για παράδειγμα, δεν έχει σημασία πόσα F-16V ή Rafale θα υπάρχουν εγγεγραμμένα στο inventory της ΠΑ όταν αυτά που μπορούν να πετάξουν με πλήρη λειτουργικό RADAR και σύστημα αυτοπροστασίας με χειριστές που είχαν την δυνατότητα να εκπαιδευτούν επαρκώς σε όλα τα απαιτούμενα είδη αποστολών, μετρούνται στα δάκτυλα. Δεν έχει σημασία αν το RDY-2 των Μ2000-5ΜK2 είναι τυπικά κορυφαίο radar αν οι TWT τους αποδίδουν λιγότερο από το ήμισυ της προβλεπόμενης ισχύος. Τέλος, δεν έχει σημασία αν έχουν ή δεν έχουν Link-16 αν δεν έχει αναπτυχθεί η απαιτούμενη υποδομή ΣΑΕ, Intelligence (δορυφορικής επιτήρησης κλπ.) , ηλεκτρονικής παρακολούθησης (Signal Intelligence κλπ) ώστε να εμπλουτίσει την τακτική εικόνα που θα έχουν στην διάθεσή τους οι χειριστές.

    Το δεύτερο θέμα στο οποίο θα αναφερθώ είναι αυτό που σωστά τέθηκε στο άρθρο και είναι αυτό του ΣΑΕ, το οποίο αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της αεροπορικής ισχύος από πλευράς μέσων για μία χώρα της οποίας το βασικότερο πρόβλημα ασφάλειας είναι οι συνεχείς παραβιάσεις του εθνικού εναερίου χώρου της. Ορθώς, η ΠΑ το είχε αναγνωρίσει και ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του ’70 απεξαρτήθηκε από τους Νατοϊκούς σχεδιασμούς και ανέπτυξε το εθνικό σκέλος του ΣΑΕ αξιοποιώντας ότι πιο σύγχρονο υπήρχε στο δυτικό οπλοστάσιο εκείνη την εποχή (RADAR TPS-43, HADGE, MPDR-90E κλπ) και συνέχισε να το αναπτύσσει και εκσυγχρονίζει μέχρι τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Στη συνέχεια για κάποιο ανεξήγητο λόγο σταμάτησε να ασχολείται με το ΣΑΕ και όχι μόνο σταμάτησε να ανανεώνει τον εξοπλισμό του αλλά διέκοψε και τις συμβάσεις υποστήριξης του υφιστάμενου με τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Το περίεργο είναι ότι αυτή η συμπεριφορά δεν σχετίζεται με την δημοσιονομική κατάσταση, καθώς το κόστος πλήρους και απρόσκοπτης υποστήριξης όλου του ελληνικού ΣΑΕ δεν θα υπέρβαινε τα 2-3 εκατ. το χρόνο, ενώ ακόμη και η πλήρης αντικατάστασή του με τα τελευταίας τεχνολογίας συστήματα, εκτιμώ ότι σήμερα δεν θα κόστιζε περισσότερο από 100-120 εκατ. με ετήσιο κόστος πλήρους υποστήριξης της τάξεως των 5 εκ.

  21. Για το θέμα των Κουρδών
    Και γιατί θεωρείς αγαπητέ ότι αν οι Κούρδοι θα αποκτήσουν πολιτική υποστατή στην Τουρκιά θα είναι φιλέλληνες? Το πιο λογικό είναι στα πλαίσια του δούνε και λαβείν σε ομοσπονδιακά κράτη θα ανταλλάξουν υποστήριξη των Τούρκων για Κουρδική εθνική ολοκλήρωση στα πλαίσια της Τούρκο – Κουρδικής Ομοσπονδίας με υποστήριξη στους Τουρκικούς στόχους σε Αν. Μεσόγειο και Αιγαίο. Αυτό συνέβη με την Αυστρο – Ουγγρική Αυτοκρατορία (Συνομοσπονδία ουσιαστικά) η οποία ήταν πιο επιθετικό κράτος μετρά το συμβιβασμού του 1867 σε σχέση με πριν.
    Πάντως δεν διαφωνώ με την μακροχρόνια πρόβλεψη σου. Σε 50-80 χρονιά θα αρχίσουν να μειώνονται οι ρυθμοί αύξησης πληθυσμού και στην Αφρική, οπότε παγκόσμια θα δουν τα παιδιά και εγγόνια μας έναν άλλο κόσμο. Απλά πρέπει η Ελλάδα να την βγάλει καθαρή τα επόμενα 50-80 όπως λέει ο Καραμπέλια.
    Για το όλο θέμα του πρώτου πλήγματος
    1) Έχουμε την εξαιρετική συζήτηση στο Στρατηγείων Τεύχος 1, 2017
    (Πρόσβαση εδώ https://strategein.gr/%ce%b1%cf%81%cf%87%ce%b5%ce%b9%ce%b1/)
    2) Προσωπικά θεωρώ ότι ο Κονδύλης χρησιμοποιούσε το πρώτο πλήγμα με τον ίδιο τρόπο που το χρησιμοποίησε ο Μεταξάς το 1915. Σαν μια κίνηση απελπισίας που είναι ένδειξη της προβληματικής στρατηγικής καταστάσεως της Ελλάδος λόγω κακών πολίτικων αποφάσεων. Έχει πολίτικους πάρα στρατιωτικούς στόχους.
    3) Στρατιωτικά μιλώντας μου κάνει εντύπωση οι σιγουριά των θιασωτών του πρώτου πλήγματος ότι θα δουλέψει. Πρώτον από όλων όπως έγραφε σωστά ο Luttwak, ένας βαλλιστικός πύραυλος με συμβατική κεφαλή είναι ένα πανάκριβο βλήμα πυροβολικού. Για να μιλάμε σοβαρά για πρώτο πλήγμα με συμβατικούς βαλλιστικούς πυραύλους θα πρέπει να μιλάμε για εκατοντάδες κεφάλες, όχι 10-20. Δεύτερον μπορεί το πρώτο πλήγμα για του Ισραηλινούς το 67 να δούλεψέ τελειά, αλλά όλα τα αλλά παραδείγματα που γνωρίζω απέτυχαν να κερδίσουν τον πόλεμο είτε γρηγορά, είτε τελείως (Σαξονία, Πορτ Αρθουρ, Περλ Χαρμπορ) . Να το πω απλά, το Πρώτο Πλήγμα πιο πιθανόν να σε βάλει σε μακρόχρονο πόλεμο, δίνοντας όμως κάποιες δυνατότητες να κερδίσεις, πάρα να κερδίσει τον πόλεμο τάχιστα. Και φυσικά και στο παράδειγμα τον Ισραηλινών σε 2 χρονιά από το 67 πάλι είχαν πόλεμο (ο Πόλεμος Φθοράς).
    4) Να το πω απλά , καλό είναι να μην περιμένουμε πολλά από ένα πρώτο πλήγμα. Ας το κάνουμε δεν διαφωνώ, διότι εν τελεί δίνει δεινότητες νίκης, αλλά μην περιμένουμε ότι ο πόλεμος θα τελειώσει εκεί, ούτε ότι μας εγγυάται νίκη. Πιθανόν να μπούμε σε μακροχρόνια πόλεμο (1-2 ετών) και δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι μετρά η Τουρκιά δεν θα προετοιμαστεί για δεύτερο γύρο (όπως και το 1914 πάρα την καταστροφική ήττα, αμέσως αρχίσαν προετοιμασίες για ναυτικό πόλεμο με την Ελλάδα). Γενικά υπάρχει μια για εμένα αφελής άποψη ότι οι Τούρκοι θα γυρίσουν ανάσκελα με το πρώτο πλήγμα. Το οποίο δεν βασίζεται στην σύγχρονη ιστορία των τουρκικών πολέμων (και το 1821, παρόλη την ήττα τους κατά κράτος την περίοδο 1821-1822 αρνήθηκαν να αποδεχτούν την ήττα, και το 1914 το ίδιο, και το 1919 το ίδιο).
    5) Με άλλο όνομα καλό το πρώτο πλήγμα αλλά δεν αποτελεί αντικατάσταση σκληρού πολέμου, ούτε θα λύσει το ελληνικό ζήτημα ασφάλειας προς Τουρκιά. Είναι καλό σαν μέρος ενός σχεδιασμού για έναν πόλεμο πιθανόν εβδομάδων ίσως μηνών, και ναι ίσως χρόνου. Και καλό είναι να μπει αυτός ο σχεδιασμός, σε σχεδιασμό για δεύτερον Ελλην.- Τουρκικό πόλεμο μέσα σε 10 χρονιά από τον πρώτο που κάνουμε, αν νικήσουμε (άμα χάσουμε το θέμα τέλειωσε).

  22. npo says:

    @ Ενδιάμεση Λύση«Όσο η ανθρωπότητα εξελίσσεται, τόσο λιγότερες συγκρούσεις θα έχουμε ..»

    Μακάρι, ειλικρινά, αλλά δεν υπάρχει εμπειρικό δεδομένο που να στηρίζει αυτή την πρόταση. Ίσα ίσα, βλέποντάς το μακροσκοπικά όσο εξελισσόμαστε τόσο πιο θανατηφόροι είναι οι πόλεμοι. Κι η συχνότητα, άλλοι λένε πως αυξάνει, άλλοι λένε πως ακολουθεί τυχαία κατανομή, αλλά οτι μειώνεται?
    Ως σφάλμα επιλογής (selection bias) οπου το δείγμα είναι μόνο η Ευρώπη μου ακούγεται, ή ευσεβοποθισμός ή κάτι.

  23. Επειδή αυτό είναι το επιστημονικό αντικείμενο μου
    Δεν μπορούμε να μιλάμε για πριν το 1816 γιατί δεν έχουμε συστηματικά δεδομένα, και δεν μπορούμε να μιλάμε γενικά για πόλεμο καθότι υπάρχουν τέσσερα διαφορετικά είδη (διακρατικός π.χ Ελλάδα- Τουρκιά , εμφύλιος π.χ Ισπανία το 1936, εξω- συστημίκος πχ. Τουρκιά ενάντια YPD, πόλεμος μεταξύ μη κρατικών δρώντων π.χ ISIS-YPD )

    Οι διακρατικοί πόλεμοι είναι σε σταθερή πορεία από το 1816. Δεν αυξάνονται, δεν μειώνονται. Αλλά αν παρθεί υπόψη ο αριθμός κρατών αν έτος , έχουμε μείωση στο αριθμό του παραγωγού της διαιρέσεις αριθμός διακρατικών πολέμων/ αριθμός κρατών. Με άλλο όνομα η συντριπτική πλειοψηφία των κρατών τα τελευταία 200 χρονιά δεν κάνε πόλεμους, και το 65% των διακρατικών πολέμων έχουν διαταχθεί από την ιδιά μικρή ομάδα κρατών, και δυάδων κρατών. Με άλλο όνομα συγκεκριμένα κράτη και δυάδες κρατών ασχολούνται κατά κορών με διακρατικούς πολέμους.
    Σε συγκεκριμένες γεωγραφικές ζώνες ο διακρατικός πόλεμος έχει γίνει σπανιότατος τα τελευταία χρονιά. Ευρώπη , Αμερικάνικες Ήπειροι, Αφρική, και η νοτιοανατολική Ασία. Τίποτα δεν εγγυάμαι ότι θα συνέχιση αυτή η διαδικασία, αλλά και τίποτα εγγυάται ότι θα ανατραπεί.

    Άλλο σημαντικό είναι ότι ενώ οι διακρατικές ένοπλες συγκρούσεις συνεχίζουν σε σταθερό ρυθμό, η κλιμάκωση τους σε διακρατικούς πολέμους έχει γίνει πολύ πιο σπάνια. Τα κράτη έχουν γίνει πιο ικανά στο να χρησιμοποιούν στρατιωτική βία αλλά να ελέγχουν την δυναμική κλιμάκωσης.
    Παίρνοντας μόνο την Ευρώπη, επειδή έχω συλλέξει τα δεδομένα μέχρι το 1715, η περίοδος 1715-1815 ήταν τρομακτικά πιο πολεμογένεις από την περίοδο 1816-2010 σε διακρατικούς πολέμους. Δεν υπάρχει σύγκριση. Ναι μεν οι λιγότεροι πόλεμοι έγιναν πιο φονικοί σε απολυτούς αριθμούς (όχι όμως σχετικά με πληθυσμό. Η Σουηδία έχασε στο Δεύτερο Βόρειο Πόλεμο ένα απίστευτο πόστο πληθυσμού κοντά στο 30-40%. Παρόμοιο ποσοστό είδες μόνο εκτός Ευρώπης στην Παραγουάη το 1864-1875).

    Οπότε ναι οι διακρατικοί πόλεμοι γίνονται σπανιότεροι. Οι διακρατικοί πόλεμοι μεταξύ μεγάλων δυνάμεων έχουν γίνει εξαιρετικά σπάνιοι, και ο μονός ρεαλιστικός επόμενός είναι ίσως ένας ναυτικός πόλεμος ΗΠΑ-Κίνας. Οι Ρώσοι πχ. ξεκάθαρα στα συμβατικά στρατιωτικά εγχειρίδια τους δηλώνουν ότι η Ρωσία συμβατικό πόλεμο με ΗΠΑ δεν μπορεί να κάνει, και δεν μπορεί να κερδίσει. Αυτό φυσικά δεν έχει καμία σημασία αν είσαι σε μια προβληματική δυάδα σαν την ελληνοτουρκική που υπάρχουν πολλαπλά πολεμογένη χαρακτηριστικά. Παρόλα αυτό το πανίσχυρο δεδομένο ηλικιακής δομής στα επόμενα 50 χρονιά θα κάνει έναν πόλεμο απαγορευτικό για την Ελλάδα και Τουρκιάς. Τα επόμενα 50 χρονιά είναι σημαντικά διότι θα πάρει τόσο καιρό για την Τούρκε να γηράσκει, αλλά το ότι θα γηράσκει θα γηράσκει. Κράτη με μέση ηλικία 35-45 χρονών δεν έχουν όρεξη για πόλεμο που μπορεί να έχει τρομερό κοινωνικό κόστος. Αυτή η γήρανση συμβαίνει παντού, και δεν αναστρέφεται. Απλά άλλες περιοχές είναι πιο προχωρημένες (Ευρώπη, Βόρειο Ανατολική Ασία) άλλες μπαίνουν στην διαδικασία που αρχίζει η αναστροφή (Λατινική Αμερική, Νότιο Ανατολική Ασία) και άλλες είναι ακόμα στην ανιούσα (Αφρική, Κεντρική Ασία).

    Οι εμφύλιοι πόλεμοι έχουν αυξομειώσεις λόγω του Ψυχρού Πολέμου. Γενικά έχουν διαφορετικά γενεσιουργά αίτια, και διαφορετικές δυναμικές διάχυσης.

    Αυτό που σιγουρά αυξάνεται είναι οι πόλεμοι μεταξύ κρατών και μη κρατικών δρώντων, και μεταξύ μη-κρατικών δρώντων. Αλλά αυτοί συμβαίνουν σε συγκεκριμένες συνθήκες και συνδέονται συνήθως με εμφυλίους. Ακόμα και στον Αρμενο-Αζερικο πόλεμο, ως ένα βαθμό μιλάμε λιγότερο για διακρατικό πόλεμο αλλά για ουσιαστικά διεθνοποιημένο πόλεμο κράτους με μη κρατική οντότητα (εκεί έχει εκφυλιστεί και ο Συριακό εμφύλιο πόλεμος).

    Μιλώντας τεχνολογικά ο διακρατικός πόλεμος γίνεται ακριβό σπορ. Και όταν τα υπερηχητικά όπλα γίνουν φτηνά και διαχυθούν στο διεθνές σύστημα, δεν μπορώ να δω πως ακριβώς θα μπορεί να κάνει κάνεις πόλεμο. Κάτι θα σκαρφιστούμε αλλά υπάρχει οροί. Και φυσικά αν τελικά πάμε για μόνιμη παρουσία στον διάστημα, το παιχνίδι τέλειωσε καθότι δεν χρειάζεσαι τίποτα πάρα κανένα rail-gun και πετρούλες για να διαλύεις πόλεις χωρίς καμία δυνατότητα άμυνας. Εκτός και αν σαν είδος είμαστε ζώα και θέλουμε να αυτοκτονήσουμε εκείνο είναι το σημείο που το κοινωνικό εργαλείο που λέγεται πόλεμος θα πάψει να είναι χρήσιμο. Αυτά δεν έχουν σχέση με καμία καλή ψυχή, αλτρουισμό κτλ., αλλά απλά με το γεγονός ότι το ράλι άμυνας – επίθεσης φτάνει στο λογικό του οροί με την τεχνολογία που έχουμε. Κάνεις δεν μπορεί να τσατίσει μετεωρίτες. Είναι τόσο απλό.

    Αλλά όλα αυτά είναι πράγματα που θα συμβούν σε 50-100 χρονιά. Για τα επόμενα 50 χρονιά μιλάμε εδώ (και σωστά ) και πρέπει να σιγουρέψουμε ότι η Ελλάδα και η Κύπρος θα επιβιώσουν για να δουν ότι είναι να δούμε. Ακόμη και η επιστροφή του εθνικισμού είναι συγκερασμένο με αυτό το στοιχείο. Ο κόσμος καταλαβαίνει ότι πάμε σε περίοδο μακράς στασιμότητας και θέλει φυσικά να είναι όσο πιο ασφαλείς μπροστά τις. Ο εθνικισμός που αναδύεται είναι εξαιρετικά αμυντικός. Δες απλά την Ουγγαρία που παρόλο το μπλά μπλα για Τριανον κτλ ούτε για ανέκδοτο δεν μιλούν για πόλεμο απελευθέρωσης των ουγγρικών μειονοτήτων. Υπόψη επουδενι δεν λέω ότι θα είναι ένα θεάρεστος κόσμος. Μην πω ότι τα προβλήματα που θα έχουμε νά αντιμετωπίσουμε θα είναι πολύ πιο τρομακτικά και σοβαρά από ότι τώρα.

    Όλα τα παραπάνω φυσικά χωρίς να υπολογίσουμε κάποια τεχνολογική επανάσταση που θα αλλάξει τα πάντα. Όλες όμως οι προβλέψιμες τεχνολογικές τάσεις προς αυτό δείχνουν. Αύξηση κόστους, μείωση αξίας εδαφικού ελέγχου, και απολειφωση αμυντικών συστημάτων.
    Έχω μια κόρη 1.5 ετών. Θα πω ψέματα αν πω ότι αυτό που φοβάμαι περισσότερο για το μέλλον της είναι ένας ελληνοτουρκικός πόλεμος. Αυτό είναι το λιγότερο τρομακτικό, και εν τελεί το πιο διαχειρίσιμο.

  24. Ενδιάμεση Λύση says:

    @Κωνσταντίνος Τραυλός

    Το θέμα των Κούρδων είναι περίπλοκο αλλά νομίζω ήμουν ξεκάθαρος. Η Ελλάς μπορεί να έχει τεράστια οφέλη από μια συνεργασία με το PKK, το HDP και άλλες κουρδικές οργανώσεις (και όχι μόνο τουρκικές, αλλά και της διασποράς). Όπως είπες όμως, είναι δούναι και λαβείν. Τπτ δεν είναι τζάμπα. Εμείς μπορούμε να δώσουμε πολιτική στήριξη (αναγνώριση και διπλωματικές σχέσεις), στρατιωτική στήριξη (εξοπλισμός και χρηματοδότηση), ενώ αυτοί θα γίνουν ένα ακόμα μεγαλύτερο αγκάθι στον πισινό της Τουρκίας το οποίο θα δουλεύει (ΚΑΙ) για τα συμφέροντά μας. Επαναλαμβάνω όμως, αυτά τα σενάρια απαιτούν ΜΗ φοβικές κυβερνήσεις.

    Όσον αφορά το πρώτο πλήγμα, να προσθέσω το πιο γνωστό στην ιστορία. Σχέδιο Σλίφεν, το οποίο απέτυχε. Ένα πρώτο πλήγμα από τη μεριά της Ελλάδας σίγουρα θα παραλύσει την Τουρκία τα πρώτα 24ωρα και θα μας επιτρέψει να καταλάβουμε τα «αλύτρωτα» εδάφη. Μετά από αυτό όμως, η Τουρκία θα μπει σε πόλεμο φθοράς όπως ακριβώς και οι Άραβες μετά το 1967, ακόμα και αν το καθεστώς της Τουρκίας καταρρεύσει από τις αρχικές ήττες. Πρέπει όμως να αναλογιστούμε και τις συνέπειες μιας τέτοιας πράξης. Δλδ τη διεθνή αντίδραση και το πλήγμα των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου από τα τουρκικά παράλια. Μεγάλο ρίσκο λοιπόν. Άσε που θέλει αίμα και λεφτά και πού να τρέχεις τώρα ρε αδερφέ, δε βαριέσαι. Η ασφαλέστερη επιλογή είναι αυτό που είπες, δλδ να αντέξουμε για τα επόμενα 80 χρόνια, μέχρις ότου εξαφανιστεί σταδιακά η απειλή λόγω παγκοσμιοποίησης. Υπό τις παρούσες συνθήκες είναι η μόνη λύση, διότι το ελληνικό κράτος της μεταπολίτευσης είναι απλά άβουλο.

    @npo
    Για να υπάρξει ευημερία απαιτείται συνεργασία και από τις δύο πλευρές. Εάν όμως δέχεσαι καθημερινά απειλές και bullying, τότε κάτι πρέπει να κάνεις. Τώρα σχετικά με τους πολέμους, καμία νέα γενιά καμίας χώρας δεν έχει όρεξη για μεγάλες ιδέες και βρίσκει τις στρατιωτικές διαμάχες ανούσιες (και πράγματι είναι). Όσο απομακρυνόμαστε από την εποχή του κράτους έθνους και μπαίνουμε στην εποχή του παγκόσμιου χωριού, τόσο λιγότερες θα είναι και οι συγκρούσεις. Αυτό που πρέπει να κάνουμε εμείς, είναι να διασφαλίσουμε ότι δε θα αφανιστούμε κατά τη διάρκεια αυτής της μετάβασης. Εάν αυτή η μετάβαση δεν ολοκληρωθεί ποτέ, τότε απλά συνεχίζουμε την προάσπιση μιας εθνικής στρατηγικής.

  25. Δεν έχει σημασία τι θέλει η νεολαία. Όταν ο μίσος πληθυσμός μιας χωράς έχει ηλικία 35 και πάνω, και να θέλει πόλεμο η νεολαία, δεν θα γίνει τίποτα. Έχουμε γεράσει εμείς (50% του πληθυσμού στην Ελλάδα είναι άνω τον 45) και γέρνανε και αυτοί σταθερά (50% του πληθυσμού άνω τον 31).

  26. Ανώνυμος says:

    Eξαιρετικό άρθρο.
    Just my 5 cents worth of thoughts.
     S-400 Είναι γνωστή η maskirovka αλλά σύμφωνα με το tass εάν το 1 τουρκικό σύστημα είναι αντίστοιχο του κινεζικού 120 πύραυλοι –  100 πύραυλους των 250 km και πχ 15 των 400km.
    Διασύνδεσή με Herikks και εθνικό IFF.Εξαρτάται από τον Πούτιν.Καμία δημόσια αναφορά.

    Θα υπεραπλουστεύσω παρακάτω.
    Ο Ελληνοτουρκικός πόλεμος μπορεί να είναι 3 ωρών ή 3 ημερών ή 3 εβδομάδων.Η Τουρκία έχει 3 στρατηγικές επιλογές για ταχεία κατάληψη ελληνικών εδαφών.
    Υπόθεση εργασίας ο πόλεμος 3 ημερών.
    α) το σύνολο των φρεγατών στην Κύπρο επιλογή με ελάχιστο ρίσκο.
    β) το σύνολο στο Αιγαίο Βόρειο Κεντρικό Νότιο.Μέγιστο ρίσκο.
    γ) 1/2 Ρόδο ή Χίο και 1/2 Κύπρο.
    Συνεχίζω με το γ) στη Ρόδο- Κύπρο.
    Έστω ότι ο σχεδιασμός της THK πρώτη ΗΘΕ 200 α/φ 800 απογειώσεις και 30% απώλειες.
    2 ημέρα ξεκινά με 140 α/φ 20% απώλειες
    3 ημέρα 110 α/φ 20% απώλειάς τέλος πολέμου διαπραγματεύσεις με 90 α/φ.

    Το α/φ είναι επιθετικό όπλο.Όταν ο επιτιθέμενος έχει αριθμητική υπεροχή ο αμυνόμενος για να κερδίσει πρέπει
    α) Ασφαλείς αεροπορικές βάσεις
    β)Να έχει ραντάρ για να γνωρίζει εγκαίρως πότε , που και πόσα εχθρικά α/φ έρχονται.
    γ)Ικανότερα α/φ

    Η Τουρκία μπορεί να επηρεάσει το α) και το β).
    α) Έστω ότι η Τουρκία κατασκευάζει 50 Bora /έτος με πολιτικό glonass.
    Είναι αρκετοί για να καταστρέψει τους αεροδιάδρομους της Κρήτης.
    β) Τουρκικής κατασκευής harm με τουρκικό hts ,arm drones , som ,jamming στα ραντάρ.

    Φ/Γ αεράμυνας περιοχής για το ΠΝ.Γιατί;
    Εάν η ΠΑ παίξει το παιχνίδι της Τουρκίας 500 απογειώσεις πρώτη ημέρα 20 α/φ στο αέρα /ώρα πχ 6 Τουρκία 6 Έβρο 6 ηπειρωτική Ελλάδα
    Όταν στη Ρόδο και στην Κρήτη είναι κόλαση στην Χίο πίνουν φραπέ.Σε αντίθεση με την στατική άμυνά οι Φ/Γ αεράμυνας θεωρητικά μπορούν να υποκαταστήσουν την ΠΑ στη Ρόδο.
    Όμως πρακτικά δεν γίνεται γιατί το 90% των αναχαίτισης 100 AShM γίνεται μακρύτερα των 15 nm.
    Το μυστικό είναι στα E-2 Hawkeye.Είναι οι πανόπτες. Hawkeye+Aegis +Sm2 b.
    AB ,fdi χωρίς ΠΑ μηδενική επιβιωσημότητα σε επίθεση κορεσμού δεκάδων som ,atmaca ,harm,secret weapons.

    Η λογική των F-35 και ειδικότερα συνδυασμού F-35A και F-35B.
    α)το 1982 η IAF αξιοποίησε τα f-15 ως mini awacs.
    β) στο Αιγαίο το F-35 είναι αόρατο kill ratio 20/1
    Έστω ότι έχουμε 20 F-35 πετάνε τα 15.Εάν υπάρχει ΣΑΕ και ο συνολικός βαθμός αξιοποίησης των F-35 στο 50% (που με τα σημερινή κατάσταση της ΠΑ δεν επιτυγχάνεται) , η THK χάνει 30 α/φ μόνο από τα F-35 στο πρώτο μισάωρο.Όταν το σχέδιο είναι για απώλεια 60 α/φ στο 24ωρο.Δεν γίνεται η Τουρκία να επιλέξει πόλεμο 3 ημερών με Ελληνικά F-35 και τουρκικά F-16.

    Βέβαια, ούτε τα F-16 της ΠΑ αντιμετωπίζουν su-35 su-57.
    Όμως η Τουρκία είναι έκτος ΝΑΤΟ

  27. Ενδιάμεση Λύση says:

    @Κωνσταντίνος Τραυλός

    Κάποιες παρατηρήσεις στην ενδιαφέρουσα ανάλυσή σου:

    1. Οι υπερηχητικοί πύραυλοι και γενικά όλα τα projectiles μια χαρά αντιμετωπίζονται και καταρρίπτονται. Πλέον οι Αμερικάνοι μπορούν να αντιμετωπίσουν και εξωατμοσφαιρικές απειλές με τους SM3. Δεν υπάρχει ταβάνι στη στρατιωτική τεχνολογία (και στη τεχνολογία γενικότερα). Όσο υπάρχει άνθρωπος, τόσο θα εξελίσσεται. Για κάθε μέτρο θα βγαίνει και ένα αντίμετρο. Το σημαντικό σε μια σύγκρουση είναι να εκμεταλλευτείς το τεχνολογικό σου προβάδισμα πριν ο αντίπαλος κάνει catch up. Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι και η εγχώρια πολεμική βιομηχανία αλλά αυτό είναι άλλο κεφάλαιο.

    2. Το πρόβλημα της υπογεννητικότητας (δλδ και η γήρανση του πληθυσμού) είναι εξαιρετικά περίπλοκο αλλά παρεξηγημένο. Πρέπει να αναζητήσουμε τις αιτίες του φαινομένου. Ακούγονται διάφορες απόψεις για επιδόματα και φοροαπαλλαγές στους γονείς αλλά αυτές δεν είναι οι βέλτιστες λύσεις γιατί απλά καλύπτουν το πρόβλημα κάτω από το χαλάκι και δεν το καταπολεμούν στη ρίζα του. Έχω λοιπόν καταλήξει σε δύο αίτια. Πρώτον το lifestyle και δεύτερον ο σοσιαλισμός. Για το πρώτο δεν μπορείς να κάνεις κάτι και ούτε θα έπρεπε να κάνεις. Για το δεύτερο υπάρχει λύση. Όταν μια κοινωνία είναι πνιγμένη στη φορολογία και το παιδί είναι πρακτικά τεκμήριο και όχι επένδυση, τότε απλά δε συμφέρει να κάνεις οικογένεια. Ο σοσιαλισμός, εκτός από υπερφορολόγηση, φέρνει και ανεργία, οπότε χωρίς ένα σταθερό εισόδημα είσαι αναγκασμένος να μένεις στο πατρικό σου και να ζεις με τη σύνταξη των γονέων σου και δεν μπορείς να φτιάξεις ποτέ δική σου οικογένεια. Συχνότατο φαινόμενο σε Ελλάδα και νότια Ιταλία. Εάν όμως απελευθερωθεί η οικονομία και μειωθεί η φορολογία, είναι σχεδόν βέβαιο πως θα γυρίσουμε στα 2 παιδιά ανά γυναίκα. Αυτό το γνωρίζουμε από τις ίδιες τις ΗΠΑ. Όταν στα 60s και 70s οι Αμερικανοί είχαν πρόβλημα με τον κεντρικό σχεδιασμό της οικονομίας και τον πληθωρισμό, τα παιδιά ανά γυναίκα είχαν πέσει κάτω από 2. Όταν ανέλαβε ο Ρήγκαν και έγιναν αρκετές φιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις, ξαναπήγαν στα 2. Μέχρι φυσικά το 2009 που ξαναέπεσαν κάτω από το όριο. Εμείς είμαστε σταθερά κάτω από το όριο αναπλήρωσης του πληθυσμού από τη μεταπολίτευση και έπειτα. Οπότε ρωτώ, είναι πράγματι το lifestyle ο κύριος λόγος που έχουμε υπογεννητικότητα ή τον μεγαλύτερο ρόλο τον παίζουν οι αποτυχημένες σοσιαλιστικές πολιτικές? Θα έδινα λοιπόν ένα ποσοστό 70/30 σοσιαλισμός/lifestyle…

    3. Το μέλλον είναι συναρπαστικό. Η ποιότητα και το προσδόκιμο ζωής ανεβαίνουν μέρα με τη μέρα παρόλο που υπάρχει πανδημία. Η δουλειά πλέον για πολλούς είναι χόμπυ επί πληρωμή και η επικοινωνία είναι πιο εύκολη από ποτέ. Επίσης οι πολεμικές συγκρούσεις είναι σχεδόν ανύπαρκτες και η κλιματική αλλαγή πιο διαχειρίσιμη από ποτέ. Τζάμπα λοιπόν ανησυχείς για το μέλλον της κόρης σου. Η τεχνολογική επανάσταση που αναφέρεις είναι ο αυτοματισμός που απλά θα κάνει τη ζωή μας καλύτερη και πιο εύκολη. Εκτός αν φοβάσαι μήπως κάνουν επανάσταση τα ρομπότ. Τέλος, η ανθρωπότητα δεν καταστράφηκε κατά τον ΨΠ όταν η πιθανότητα πυρηνικού ολοκαυτώματος ήταν τεράστια, σιγά μην καταστραφεί το σήμερα ή στο μέλλον. Κάποια από τα σοβαρά προβλήματα του μέλλοντος είναι η ιδιωτικότητα, η ελευθερία έκφρασης, ο δικαιωματισμός και η τυραννία της μειοψηφίας. Θα προσέθετα και τον κίνδυνο μιας πολύ χειρότερης πανδημίας που ίσως ξεφύγει από κανα εργαστήριο και αφανίσει το 90% του πληθυσμού. Φυσικά αυτό είναι πολύ τραβηγμένο (έως αδύνατον), αλλά ποτέ δεν ξέρεις…

    Υ/Γ: Για τον Καραμπελιά δε γνωρίζω, αλλά γενικά έχω μια αλλεργία σε οτιδήποτε αριστερό. Αυτός όμως φαίνεται να ανήκει στην υγιή έκφραση της πατριωτικής αριστεράς («democratic socialism»?), όπως και ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Ζουράρις παλιότερα. Ο κόσμος έχει αγανακτήσει με τον μπλε ΣΥΡΙΖΑ και ψάχνει το διαφορετικό. Ο Τζήμερος και ο Κρανιδιώτης φαίνεται να είναι η μόνη ρεαλιστική λύση για τη χώρα και οι μόνοι που μπορούν να μπουν σφήνα στον κορμό του κρατισμού. Λογικά μπαίνουν και στη Βουλή στις επόμενες εκλογές.

  28. npo says:

    @Κωνσταντίνος Τραυλός, Ενδιάμεση Λύση

    Πράγματι αυτή την περίοδο δεν υπάρχει πολύ διάθεση να πάει κάποιος να σκοτωθεί. Γι αυτό και προσωπικά την χαρακτηρίζω καλή περίοδο. Αλλά δεν ξέρω πως είναι δυνατόν να μιλάει κανείς για τάση μείωσης ή αύξησης κοιτώντας ένα ή δύο αιώνες. Εκτός αν μιλάμε για τοπικό χαρακτηριστικό, αλλά αν μιλάμε για τοπικό χαρακτηριστικό να το λέμε, ώστε να μην παραμυθιάζουμε τον κόσμο και τον εαυτό μας, και κοιμόμαστε τον ύπνο του δικαίου, ε?

    Διότι (α) αυτές οι «τάσεις» ιστορικά συντρίβονται σε χρόνο δεκαετίας, δεν αλλάζουν σταδιακά,
    (β) ακόμα κι αν δεν αλλάξει στην ζωή μας η τάση τίποτα δεν σε εξασφαλίζει πως δεν θα βρεθείς στην ουρά της κατανομής. Πίστευαν ποτέ οι Λιβανέζοι ή οι Γιουγκοσλάβοι ή οι σύριοι οτι θα γίνουν μαλλιά κουβάρια? Σας καλώ να αναρωτηθείτε.

    Τέλος πάντων, μια που το έψαξα λίγο, βρήκα τα εξής:

    (1) THE ECONOMIC HISTRY REVIEW: The frequency of wars, MARK HARRISON, NIKOLAUS WOLF«Wars are increasingly frequent, and the trend has been steadily upward since 1870..»

    Ο δεσμός: https: //warwick.ac.uk/fac/soc/economics/staff/mharrison/public/ehr2011postprint.pdf

    (2) On the Frequency and Severity of Interstate Wars, Aaron ClausetLewis Fry Richardson argued that the frequency and severity of deadly conflicts of all kinds, from homicides to interstate wars and everything in between, followed universal statistical patterns: their frequency followed a simple Poisson arrival process and their severity followed a simple power-law distribution. Although his methods and data in the mid-20th century were neither rigorous nor comprehensive, his insights about violent conflicts have endured. In this chapter, using modern statistical methods and data, I show that Richardson’s original claims are largely correct, with a few caveats.

    Ο δεσμός: https: //advances.sciencemag.org/content/4/2/eaao3580
    Ο δεσμός για το άρθρο του Richardson Frequency of Occurrence of Wars and other Fatal Quarrels: http:
    //www.uvm.edu/pdodds/files/papers/others/1949/richardson1949.pdf

    (3) Global Conflict Trends and their Consequences, ETH Zürichinterstate conflicts have rarely occurred since
    the end of WWII. This pattern also maintains for the period since 2015 (see the gray area in
    the graph), which counts at most two conflicts without any clearly increasing trend.2
    In contrast, internal conflict has been much more common

    δεσμός: https: //www.un.org/development/desa/dpad/wp-content/uploads/sites/45/publication/SDO_BP_Cederman_Pengl.pdf

    (4) RAND Corporation, What Are the Trends in Armed Conflicts, and What Do They Mean for U.S. Defense Policy?Key Findings
    Armed Conflict Has Declined and Is Likely to Continue to Do So
    Examining armed conflict empirically over a decades-long perspective, we find that it has decreased — interstate war has become a rare event, and intrastate conflict has lessened in frequency and magnitude, despite a recent uptick in violence.
    Only a handful of the alternative future scenarios that we examined produced large spikes in expected levels of conflict down the road.
    As armed conflict declined, the frequency of deployment of U.S. land forces for military interventions increased.
    Our analyses find that a number of key political, economic, and strategic factors, including the U.S. military and its forward posture, appear to have contributed to global declines in armed conflict.
    Our research suggests that the U.S. military has a continuing important role in deterring conventional conflict, underpinning peacekeeping coalitions, and possibly in responding to proxy wars by other powers.

    δεσμός: https: //www.rand.org/pubs/research_reports/RR1904.html

    Τέλος, εδώ https://ourworldindata.org/war-and-peace έχει γίνει μια προσπάθεια να μαζευτούν στατιστικά στοιχεία και να οπτικοποιηθούν απ το ίδρυμα του Max Roser,

    Σύνοψη: Η απάντηση αν αυξάνονται ή μειώνονται οι πόλεμοι εξαρτάται απο πολλά. Μέχρι κι απ την ιδεολογία.

  29. Αν το πρόβλημα ήταν ο «σοσιαλισμός», τότε δεν θα ήταν κοινό το φαινόμενο γήρανσης σε όλες της κοινωνίες και οικονομικά σύστημα. Τότε το Σταλινικό Λάος θα έπρεπε να ήταν στο 1 παιδί η γυναικά σε σχέση με την καπιταλιστική Νοτιά Κορέα που θα έπρεπε να ήταν 3. Αλλά ισχύει το αντίθετο. Η Τουρκιά του σήμερα θα έπρεπε να ήταν σε υψηλοτέρα ποσοστά σε σχέση με την κρατικοδίαιτη Τουρκιά του πριν. Αλλά η ρυθμοί πάνε κάτω σταθερά.
    Παντού πέφτουν οι ρυθμοί γεννήσεων με λίγες εξαιρέσεις. Οι ανθρωπότητα γηράσκει.
    https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN
    Το 2 δεν αλλάζει το δεδομένο. Η γήρανση συνεχίζεται. Και αυτό με την σειρά του θα αλλάξει όλα τα δεδομένα σε πολεμικές συγκρούσεις.
    Επιμένω. Η Τουρκιά έχει άντε δυο μεγάλους ακόμα πολέμους μέσα τις με αυτούς του ρυθμούς, και η Ελλάδα έναν. Καλό είναι λοιπόν να χρησιμοποιήσουμε σοφά την ευκαιρία μας, πριν περάσει. Και για αυτό ο τωρινός εξοπλιστικός κύκλος είναι τεράστιας σημασίας. διότι ότι πάρουμε θα είναι τα κυριά όπλα μας για την μισή περίοδο της επικίνδυνης πενηντακονταέτιας.

  30. Προβοκάτωρ says:

    Και για να έχουμε καλό ερώτημα, εκείνος ο νόμος Βενιζέλου για τις προμήθειες των Εν.Δυν., που ήταν έτοιμος επί καθεστώτος για πολλούς μήνες και το 2019 με τη νέα εθνοσωτήριο κυβέρνηση θα επιλυόταν το θέμα τακα-τακα, το οποίο όμως πήρε μετάθεση για το 2020 αλλά η κρίσεις το πήγαν για το φθινόπωρο του 2020, που με την σειρά του τον έφεραν για τον Φλεβάρη του 2021, πότε θα ψηφιστεί και τι αλλαγές θα περιλαμβάνει τελικά?

  31. npo says:

    @Κωνσταντίνος Τραυλός
    Κι επι Ρώμης – ώριμης Ρώμης – ο πληθυσμός γήρασκε, και μάλιστα πολλοί απέφευγαν και την στράτευση όπως ο διάολος το λιβάνι, ακόμα και κόβοντας τον αντίχειρά τους για να μην υπηρετήσουν, όπως μας πληροφορεί ο νόμος που περιέγραφε την τιμωρία τους, επι Θεοδοσίου νομίζω.

    Πως αλλάξαν τα πράγματα και ξαναλλάξαν όμως. Και θα ξαναλλάξουν…
    Εμείς τουλάχιστον, ως λαός με υποτίθεται ιστορική μνήμη θα έπρεπε να το γνωρίζουμε αυτό.. Μάλλον όμως το έχουμε ρίξει στο ροχαλητό.

  32. Οκ, μιλάς για διαδικασίες 500-1000 χρονών αν μιλάς για δημογραφικές αλλαγές. Και ο ελληνικός κόσμος έπαθε τρομερή πληθυσμιακή συρρίκνωση και μετρά πάλι ανέβηκε πολλές φορές στην ιστορία του. Αλλά μιλάμε για διαδικασία 1000 χρονών. Και η καθ’ μας Ρώμη απορρόφησε και μερικά εκατομμύρια Σλάβων των 6-7 αιώνα που έδωσε πληθυσμιακή ρώμη. Από όσο γνωρίζω δεν υπάρχει αναμεσά στους συνδαιτημόνες εδώ κάποια υποστήριξη για μαζική είσοδο Αφγανών (οπού ο μίσος πληθυσμός είναι κάτω απτό τα 18) ώστε να αποκτήσουμε πληθυσμιακή ρώμη και όρεξη για πόλεμο.

    Εγώ μιλάω για τα επόμενα 50 χρονιά, άντε τα επόμενα 100. Συγγνώμη αλλά το αν αρχίζουμε να γεννοβολάμε σαν κουνέλια σε 400 χρονιά όλοι στον πλανήτη και πέσει η μέση ηλικία στα 15-18 και ξαναπάει ο παγκοσμίους πληθυσμός από τα 7 δις σε 14 δις και αρχίσουμε να πολεμάμε με ρυθμούς 1715-1815 είναι τελείως άχρηστο να το συζητάμε. Στα επόμενα 50-80 χρονιά τι θα γίνει έχει σημασία για εμάς. Και οι τάσεις που περιγράφω είναι λιγότερο πολεμογένης για διακρατικούς πολέμους. Κάνεις δεν είπε ότι αυτό είναι και το τέλος της Ιστορίας. Αλλά είναι και προβληματικό να εθελοτυφλούμε γιατί οι τάσσεις αυτές δεν συνάδουν με τις προβλέψεις κάποιου ρεαλιστικού παραδείγματος διεθνών σχέσεων.

    https://www.thelancet.com/article/S0140-6736(20)30677-2/fulltext

    Και εντέλει όπως είπα άλλο ο παγκόσμιο μέσος ορός, και άλλο τα δεδομένα στην Ελληνοτουρκική δυάδα. Αλλά ότι γέρναμε όλοι σε αυτή την δυάδα δεν αλλάζει, και η δημογραφικές αλλαγές που είπες είναι διαδικασίες αιώνων, και όχι 50 χρονών. Και την πιο συντηρητική κυβέρνηση να έχεις αύριο που ανά ακολουθήσει την πιο σκληρή πολιτική δημογραφικής αύξησης (απαγόρευση εργασίας γυναικών, πρόστιμα σε ζευγάρια και οικογένειες χωρίς παιδιά) απλά θα επιβραδύνεις την διαδικασία μέσα στα επόμενα 50 χρονιά. Πάνω κάτω 10-12 μύρια θα είναι οι Έλληνες στην Ελλάδα.

    Φυσικά ποτέ δεν ξέρεις τι μπορεί να γίνει. Η Ιταλική χερσόνησος από πιο πολεμογένεις ζώνη της Ευρώπης την περίοδο 1450-1748, είχε μια περίοδο πένητα χρονών ειρήνης, που ουδέποτε πριν δεν είχε θεαθεί στην Ευρωπαϊκή ιστορία μετα το 400μ.χ Και κατέρρευσε για τελείως εξωτερικούς λογούς, την Γαλλική Επανάσταση. Οπότε δεν διαφωνώ ποτέ δεν ξέρεις, αλλά πρέπει και να σχεδιάζεις και με βάση του τι βλέπεις.

    Το γεγονός ότι γειτνιάζουμε με δυο περιοχές του πλανήτη που είναι ακόμα στην ανιούσα σε πληθυσμιακά δεδομένα (Αφρική και Μέση Ανατολή) φυσικά και επηρεάζουν αρνητικά την ελληνική περίπτωση και αναιρούν την ευεργετική επιρροή των παγκοσμίων τάσεων. Αλλά και αυτό έχει χρονικό όριο.

    Όπως είπα τα παγκόσμια δεδομένα δεν αναιρούν το δύσκολο της περίπτωσης μας. Η Ελλάδα πρέπει τα 50 επόμενα χρονιά να 1) Λύση το θέμα Κύπρου υπερ. της 2) θωρακιστεί ενάντια στις τεράστιες δημογραφικές πιέσεις που θα έρθουν από νότο και ανατολικά. 3) Συμφέρον είναι να έχουμε σύνορα στα ανατολικά με μια γηρασκούσα Τουρκιά που θα είναι κυματοθραύστης και αρκετά ρατσιστική ώστε να μην προσπαθήσει να μπολιαστεί με δανεική νεολαία από Μέση Ανατολή και Αφρική 4) να μπορέσει όσο μπορεί να αντλήσει πλεονεκτήματα από της ευεργετικές παγκόσμιες τάσεις ειδικά από την επικείμενη μεταφορά του παγκοσμίου κέντρου βάρους παραγωγής στην Αφρική 5) να λύσουμε μια και καλή τα θέματα μας στα Βαλκάνια οπού είμαστε όλοι γέροντες σε ένα ημι-ερειπωμένο καταχρεωμένο καφενείο που αλληλοβρίζονται θυμούμενοι τα παλιά τους μεγαλεία, ενώ το ένα νέο παιδί που είναι γκαρσόνι ετοιμάζει τα μπογαλάκια του να φύγει για Γερμάνια. Φαντάσου ότι η Ελλάδα είναι ο πιο εύρωστος και νεότερος από τους γέρους για να καταλάβεις για τι κατάσταση μιλάμε.

    Θα μπορούσαμε φυσικά να εκμεταλλευτούμε αυτόν τον κοχλάζων νεανικό περίγυρο μας, αλλά αυτό απαιτεί είτε εθνικά αυτοκτονικές τάσεις, είτε ένας έθνος σίγουρο για τον εαυτό του και με σιγουριά για το τι θέλει από τους μετανάστες και με οικονομία σφριγηλή.

  33. npo says:

    @Κωνσταντίνος Τραυλός
    Απλά είπα οτι δεν μπορεί κανείς να παίρνει ως δεδομένο μια γενική τοπική τάση – «οι πόλεμοι στο χώρο μας γίνονται πιο σπάνιοι, ο κόσμος δεν έχει όρεξη να σκοτώνεται», γιατί μπορεί να βρεθούμε προ εκπλήξεως γυμνοί κι έρμοι. Είτε γιατί μπορεί να βρεθεί στην ουρά της κατανομής, είτε γιατί η τάση μπορεί να αλλάξει με ταχύτητα χιονοστοιβάδας.

    Περι στρατηγικής και σημείων (1) ως (5) δεν ξέρω, μάλλον δεν διαφωνώ στα περισσότερα.
    Το δημογραφικό είναι σίγουρα τεράστιο πρόβλημα που θέλει πολιτική, που δυστυχώς δεν έχουμε. Και πως να έχουμε όταν πάσχουμε συνολικά απο βαρύτατες ιδεοληψίες, και οι «μουλτιπολιτισμικοί» και οι εθνο-ελληνοκεντρικοί.

  34. UltrasGreen 13 says:

    Τα δημογραφικά είναι όντως μια πτυχή που δεν λαμβάνει την πρέπουσα σημασία. To 1974 όταν έγινε η εισβολή η Τουρκία ήταν 38.5 εκατομμύρια και η Ελλάδα 8.9. Από τότε μέχρι σήμερα η Τουρκία υπερδιπλασίασε τον πληθυσμό της (85εκατομμύρια) και η Ελλάδα αυξήθηκε μόνο κατά 1 εκατομμύριο σχεδόν. Και το αυξήθηκε είναι σχετικό γιατί το 1974 τα 8.9εκατομμύρια ήταν 100/100 Έλληνες, σήμερα στα 10εκατομμυρια περιλαμβάνονται και ένα σωρό πολιτογραφημένοι μετανάστες (χωρίς να μετράω τους Αλβανούς που είναι κάπως αφομοιωμένοι), πρακτικά δηλαδή ο Ελληνικός πληθυσμός μειώθηκε, ακολουθούμε πιστά τα χνάρια της Βουλγαρίας που ήδη ειναι 2εκατομμύρια λιγότεροι από ότι το 1990. Δεν ξέρω που οφείλεται αυτή η τόσο έντονη ανομοιομορφία αύξησης του πληθυσμού οφείλεται στα αίτια που ανέφερε ο κύριος καθηγητής. Ενδιαφέρον έχει ότι οι πιο πυκνές πληθυσμιακές περιοχές της Τουρκίας είναι η Ανατολική Θράκη και η περιοχή της Σμύρνης και μετά από αυτές η Άγκυρα και οι Νότιοανατολική Τουρκία (Αντιόχεια-Κουρδικές περιοχές). Δηλαδή το 1920 η Ελλάδα κατείχε την γεωπολιτική και πληθυσμιακή καρδιά του μελλοντικού Τουρκικού κράτους, η εξέλιξη του πληθυσμού των δύο χωρών θα είχε ίσως τελείως διαφορετική τροπή αν η Ελλάδα κρατούσε εκείνες τις περιοχές, δυστυχώς η ευκαιρία που χάθηκε τότε είναι μια στα 1000χρόνια.

  35. Αγαπητέ μπερδεύεις διαφορετικά πράγματα. Πληθυσμιακή πυκνότητα με ρυθμούς γεννήσεων. Oι περίχεες της Ανατολίας με τους πιο μεγάλους ρυθμούς γεννήσεων ήταν πάντα τα νοτιοανατολικά και νοτιά. Κάι το 1890-1930 είχε ήδη παρατηρηθεί ο χαμηλός ρυθμός γεννήσεων των μουσουλμάνων στην δυτική Τουρκιά, που έδινε και αέρα στα πανιά της Μεγάλης Ιδέας. Ο Βενιζέλος το γνώριζε αυτό για αυτό επουδενί δεν ήθελε επέκταση ανατολικά του Ντενιζλι. Στα ανατολικά όμως και νοτιά οι ρυθμοί ήταν υψηλοί. Πια η διαφορά? Ο μέσος Έλληνας είχε καλύτερη οικονομική κατάσταση και πρόσβαση στην σύγχρονη ιατρική, από τον μέσω μουσουλμάνο. Η διάφορα στην παιδική και βρεφική θνησιμότητα ήταν τεράστια. Με το τέλος της μακριάς περιόδου πολέμων 1908-1925, και την πολιτική σταθερότητα, η σύγχρονή ιατρική έγινε πρόσβαση στα ευρύτερα μουσουλμανικά στρωματά. Αποτέλεσμα η εκτίναξη του ρυθμού γεννήσεων λόγω της μείωσης του ρυθμού βρεφικής θνησιμότητας. Απλά μετρά όλος αυτός ο πληθυσμός μετανάστευε είτε στα Δυτικά είτε στην Γερμάνια για δουλειά. Αυτή η διαδικασία ξεκίνησε ουσιαστικά την δεκαετία του 1940 και ακόμα κρατά. Στον Ελληνικό αντίθετα είχε ενοικήσει το 1870. Μετα από ένα σημείο όταν ξέρεις ότι από τα παιδία σου θα ζήσουν όλα, παύεις να έχεις 3-10 και αρκείσαι στα 1-2. Στην Ανατολική Τουρκιά φτάνουν σε αυτό το σημείο τώρα και στα επόμενα 50 χρονιά. Στην Δυτική Τουρκιά και Ελλάδα έφτασαν πολύ πριν. Οπότε και να είχαμε κρατήσει ότι μας έδινε η Συνθήκη των Σέρβων, μαθηματικά αυτά τα δεδομένα θα συνέχιζαν την ιδιά πορεία. Μπορεί να είμασταν 20 μύρια και αυτοί 70, αλλά η πληθυσμιακή σχέση θα ήταν ανισόρροπη. Η μεγάλη ζημιά στην Ελλάδα δημογραφικά έγινε την περίοδο 1941-1949.

    Όλη η έκρηξη πληθυσμού μια χωράς συμβαίνει ακριβώς σε αυτή την μέση περίοδο μεταξύ της μεγαλύτερής πρόσβασης σε ιατρικές υπηρεσίες και αρά μείωσης των ρυθμών παιδικής θνησιμότητας και την αρχή της μείωσης των ρυθμών γεννήσεων από επιλογή. Όλα τα κράτη της γης πέρασαν και περνούν αυτή την διαδικασία. Είναι αναπόφευκτη.

  36. UltrasGreen 13 says:

    Ααα μάλιστα. Ώστε η πληθυσμιακή πυκνότητα της δυτικής Μ.Ασίας είναι αποτέλεσμα κυρίως εσωτερικής μετανάστευσης, ομολογώ ότι δεν το γνώριζα αυτό!

  37. Στενοχωριέμαι! says:

    Καταρχήν συγχαρητήρια για το άρθρο. Άλλο ένα δείγμα κορυφαίας ποιότητας.

    Από την ανάγνωση του άρθρου αλλά και των σχολίων που το ακολουθούν, βλέπω για πολλοστή φορά την αντιμετώπιση της αμυντικής θωράκισης ως ένα πρόβλημα με μία κυρία παράμετρο: την ισχύ των όπλων μας (αεροσκάφη, πλοία, ελικόπτερα κτλ) έναντι των αντίστοιχων του αντιπάλου. Σαφώς και η παράμετρος αυτή είναι πολύ σημαντική, αλλά δεν είναι η μόνη. Ειδικά στον 21ο αιώνα, που η ισχύς δεν αποτιμάται απλά στο οπλικό φορτίο κάθε συστήματος, αλλά και τις εν γένει δυνατότητες συνεργασίας του με άλλα συστήματα και με τα κέντρα λήψης αποφάσεων.

    Έχουμε να αντιμετωπίσουμε έναν αντίπαλο που έχει επενδύσει εντατικά σε τομείς σύγχρονης τεχνολογίας: αυτόνομοι πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς, μη επανδρωμένα αεροσκάφη (ΜΕΑ), συστήματα C4I, ενώ στις ασκήσεις του ΝΑΤΟ είναι lead nation στο AirC2, με συστήματα εγχώριας ανάπτυξης, πλήρως διαλειτουργικά με τα ΝΑΤΟϊκά, που με καμάρι επιδεικνύουν ακόμη και στους Έλληνες συναδέρφους τους.

    Στον αντίποδα είμαστε εμείς, που, αδυνατώντας να αντιληφθούμε τις εξελίξεις της αμυντικής τεχνολογίας, δαπανούμε τεράστια ποσά (αναλογικά με τις δυνατότητές μας) για αγορά αυτόνομων οπλικών συστημάτων με λογικές περασμένων δεκαετιών. Την ίδια στιγμή έχουμε ένα σύστημα αεράμυνας (ΣΑΕ) τεχνολογίας 30-40 ετών, χωρίς καμία διάθεση να το αναβαθμίσουμε σοβαρά. Ταυτόχρονα, ενώ οι προσπάθειες μας κατασκευής ΜΕΑ ξεκίνησαν δεκαετίες πριν τους γείτονες μας, αυτοί ήδη διαθέτουν ετοιμοπόλεμες μοίρες, ενώ εμείς ακόμα ψαχνόμαστε. (Τα αίτια γνωστά και χρήζουν ξεχωριστής ανάλυσης).

    Παράλληλα, αν και το νομικό πλαίσιο είναι παραδόξως καλό στο κομμάτι του προγραμματισμού των προμηθειών, δεν έχει ποτέ εφαρμοστεί. Αντίθετα, έρχεται κάποια στιγμή η εκάστοτε πολιτική ηγεσία και αποφασίζει αποσπασματικά τεράστιες προμήθειες και μετά τα επιτελεία … “τρεχάτε ποδαράκια μου».

    Αποφασίσαμε λοιπόν να αντιμετωπίσουμε το F-35 με … F-35. Στο ενδιάμεσο, στραγγαλίζοντας τις όποιες δυνατότητες συντήρησης δοκιμασμένων οπλικών συστημάτων που “σάπιζαν» στις αποθήκες μας, αποφασίσαμε να αναβαθμίσουμε τα F-16. Δαπανήσαμε αρκετές εκατοντάδες εκατομμύρια για να αγοράσουμε RADAR AESA, με την ελπίδα να αποκαλύπτει μακρύτερα το F-35. Τα καταφέραμε; (απλά ρωτάω!) Και τώρα που τα F-35 δεν φαίνονται να έρχονται απέναντι, θα αναθεωρήσουμε τις αρχικές απαιτήσεις μας ή θα συνεχίσουμε να επενδύουμε με τον ίδιο ακριβώς τρόπο σε ένα πρόγραμμα- κολοσσό, κατά το οποίο όταν βγει το τελευταίο αεροσκάφος από τη γραμμή τροποίησης, ενδέχεται να είναι ήδη παροχειμένο;

    Πήραμε Rafale. Τέλεια. Καταπληκτικό αεροσκάφος. Ο Meteor είναι “game changer». Παρόλα αυτά, το συγκεκριμένο αεροσκάφος, αποδίδει τα μέγιστα όταν επιχειρεί ενταγμένο σε ένα συνολικό μοντέρνο σύστημα συνδυασμένων επιχειρήσεων. Υπάρχει κάποια πρωτοβουλία εκσυγχρονισμού του ΣΑΕ, τοποθέτησης link 16, κ.λ.π. ώστε να μπορεί πραγματικά να συνεργαστεί με τα Rafale και τα αναβαθμισμένα F16; Υπάρχει κάποια σκέψη τοποθέτησης link 16 στα M2000-5; Αναβάθμισης των IFF ίσως; Υπάρχει κάποια σκεψη προμήθειας (ναι! υπάρχουν έτοιμα!) ή σχεδιασμού ενός σύγχρονου, ολοκληρωμένου, διακλαδικού συστήματος C4I; Υπάρχει καν διακλαδικότητα;

    Οι τελευταίες πολεμικές συρράξεις, ακόμη και αυτή στην Αρμενία, μας δίδαξαν κάτι;

    Επιστρέψτε μου να κλείσω με ένα σχόλιο για τις προσλήψεις προσωπικού. Μήπως αυτό το μέτρο θα έπρεπε να συνδυαστεί με μία συστηματική προσπάθεια αναδιοργάνωσης, κατάργησης των διπλών και τριπλών επιτελείων, κλείσιμο αχρείαστων υπομονάδων και εκτενούς μηχανογράφησης των διαδικασιών, που θα οδηγούσαν την απελευθέρωση χιλιάδων επιτελών και την ενασχόλησή τους με καθαρά παραγωγικές διαδικασίες;

    Όλα έχουν σχέση. Όλα συνδέονται. Η αποτελεσματική αποτρεπτική ικανότητα δεν εξαρτάται μόνο από πόσα «κανόνια» έχεις, και πόσο μακρυά ρίχνουν, αλλά και πού τα έχεις, πώς τα έχεις και αν μπορείς να συντονίσεις τη δράση τους και να πάρεις έγκαιρα τις κατάλληλες αποφάσεις κατά τη διάρκεια της σύρραξης.

  38. GIANNIS says:

    Eξαιρετική ανάλυση παιδιά!

  39. Lykergo says:

    Νομίζω ότι πρέπει να πάμε στα ΜΙΡΑΖ των UAE εάν δίνονται γιατί έχουν και μεγαλύτερη ταχύτητα από τα Ραφαλ. Ενδιαφέρουσα είναι και η συνεργασία Ραφάλ και Μιράζ. Επίσης πολλές δεξαμενές για Μιράζ.

  40. MirageMk2 says:

    Αριστο άρθρο συγχαρητήρια.
    Τα mirage 2000-5Mk2 δεν πρέπει να πάνε πουθενά εως το 2045, έρθουν δεν έρθουν επιπλέον Rafale. Ενα Link-16 και ένα Targo ii σαν των Rafaleπού είναι αρκετά φτηνό και με τους mica ng μετά το 2026 που θα έχουν αυξήσει θεάματικα και τις εμβέλειες και τις κινήματικες τους επιδόσεις και του mica ir και του mica em, και το αεροσκάφος θα είναι πολύ ανώτερο ακόμα και των F-16 viper στην εναέρια υπεροχή.

  41. Προβοκάτωρ says:

    https://www.e-nomothesia.gr/demosia-erga/nomos-4782-2021-phek-36a-9-3-2021-2.html

    Να και ο νέος νόμος από τίς 9 Μαρτίου 2021, για τον «Εκσυγχρονισμό, απλοποίηση και αναμόρφωση του ρυθμιστικού πλαισίου των δημοσίων συμβάσεων, με ειδικότερες ρυθμίσεις προμηθειών στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας..»

    ¨Όποιος έχει διάθεση κ κουράγιο…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s