Μικρασιατική Εκστρατεία: Τα κείμενα της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας

Eleytherotypia

Το καλοκαίρι που μας πέρασε ο γνωστός ιστορικός κ. Βλάσσης Αγτζίδης είχε την ευγενή καλοσύνη να ζητήσει από τη συντακτική ομάδα του ιστολογίου δύο κείμενα σχετικά με τη στρατιωτική πλευρά της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Τα κείμενα αυτά προορίζονταν για το αφιέρωμα της εφημερίδας «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία» στη Μικρά Ασία εξ αφορμής των 100 χρόνων από την έναρξη της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Ανατολής , του οποίου ο κ. Αγτζίδης είχε την επιμέλεια. Ειδικότερα, ο κ. Αγτζίδης μας ζήτησε ένα κείμενο σχετικά με τα αίτια της στρατιωτικής ήττας καθώς κι ένα δεύτερο με το ειδικότερο θέμα της δυνατότητας άμυνας στην περιοχή της Σμύρνης κατά τον Σεπτέμβριο του 1922.

Ανταποκριθήκαμε με χαρά στην πρόσκληση και συντάξαμε δύο κείμενα με τα θέματα που ζητήθηκαν. Ειδικά η σύνταξη του πρώτου κειμένου που αφορούσε τη συνολική ανάλυση των αιτίων της στρατιωτικής ήττας στάθηκε ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς στον αυστηρά περιορισμένο διαθέσιμο χώρο της εφημερίδας έπρεπε να συμπυκνωθούν σύνθετα ζητήματα  και πολύπλοκες καταστάσεις.

Τα κείμενα αυτά δημοσιεύτηκαν στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία στις 14/9/2014 . Τα κείμενα αυτά αναδημοσιεύονται και εδώ: 

Μικρασιατική Εκστρατεία – Τα Αίτια της Στρατιωτικής Ήττας

Μικρασιατική Εκστρατεία: Ήταν δυνατή η άμυνα σε μια γραμμή ανατολικά της Σμύρνης τον Αύγουστο του 1922;

Ευχαριστούμε τον κ. Αγτζίδη τόσο για την ευγενική του πρόσκληση όσο και για την άψογη συνεργασία μας κατά την προετοιμασία των κειμένων.

Advertisements

Μικρασιατική Εκστρατεία – Τα Αίτια της Στρατιωτικής Ήττας

από τη Συντακτική Ομάδα του Ιστολογίου

Πρώτη δημοσίευση στην εφημερίδα «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», 14/9/2014

Άγνωστος Στρατιώτης. Αφιόν Καραχισάρ - Σαγγάριος - Καλέ Γκρότο - Τουλού Μπουνάρ - Κιουτάχεια   - Δορύλαιον - Αρτάκη - Αϊδίνιον - Προύσσα - Φιάδέλφεια. Κι είναι μόνον λίγα από τα μέρη που ποτίστηκαν με αίμα.

Μνημείο Αγνώστου Στρατιώτη.
Αφιόν Καραχισάρ – Σαγγάριος – Καλέ Γκρότο – Τουλού Μπουνάρ – Κιουτάχεια – Δορύλαιον – Αρτάκη – Αϊδίνιον – Προύσσα – Φιλαδέλφεια.
Λίγα μόνον από τα μέρη που ποτίστηκαν με άφθονο αίμα ελλήνων στρατιωτών – χωρίς αντίκρυσμα.

Η Μικρασιατική Εκστρατεία αποτέλεσε μία μακρόχρονη αλληλουχία διπλωματικών ζυμώσεων, στρατιωτικών επιχειρήσεων και πολιτικών εξελίξεων οι οποίες  αλληλεπιδρούσαν δυναμικά. Στο επίπεδο των στρατιωτικών επιχειρήσεων, ο Ελληνικός Στρατός, αν και παρέμεινε κύριος του πεδίου της μάχης μέχρι την τελική μάχη της Εκστρατείας, παρουσίασε  σοβαρά λάθη και αδυναμίες. Πίσω όμως από τα επανερχόμενα στρατιωτικά σφάλματα, μπορούν να εντοπιστούν βαθύτερα, συστηματικά γενεσιουργά αίτια της στρατιωτικής ήττας. Οι βασικοί παράγοντες που συνδυαστικά προκάλεσαν τη στρατιωτική ήττα υπήρξαν τρεις:

  • Οι επιπτώσεις του Εθνικού Διχασμού στο Στράτευμα.
  • Η πολιτική διαχείριση του Πολέμου.
  • Η υστέρηση του Ελληνικού στρατιωτικού οργανισμού έναντι του αντίστοιχου Τουρκικού.

 

Ο Εθνικός Διχασμός

Ο Εθνικός Διχασμός του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου είχε βαρύτατες επιπτώσεις στο Σώμα των Ελλήνων αξιωματικών, του οποίου η επαγγελματική ικανότητα αποτελούσε παράμετρο εξαιρετικής σημασίας για τον πόλεμο. Οι Έλληνες αξιωματικοί, άλλοι εκόντες – πολλοί άκοντες, ενεπλάκησαν στη διαμάχη που άγγιξε τα όρια του εμφυλίου πολέμου. Το κλίμα πολιτικού φατριασμού που κυριάρχησε εκατέρωθεν από το 1916 , οδήγησε σε ευρείες εκκαθαρίσεις που στέρησαν τον Στρατό από πολλούς ικανούς αξιωματικούς, οι οποίοι  εξεδιώχθησαν είτε για πολιτικούς είτε, συχνά, απλώς για προσωπικούς λόγους, ενώ στους φανατικούς της κάθε πλευράς παρεισέφρυσαν πολιτικοί καιροσκόποι. Επιπλέον, το κλίμα αυτό δυσχέρανε την αξιοκρατία μεταξύ των αξιωματικών που είχαν παραμείνει στις τάξεις του Στρατού. Ως αποτέλεσμα, οι εκτεταμένες πολιτικές εκκαθαρίσεις επέφεραν μια υποβάθμιση που ο Ελληνικός Στρατός, που ήταν τότε ακόμη πρόσφατος οργανισμός, δύσκολα θα απορροφούσε.

Παρά τις εκκαθαρίσεις στις οποίες προέβη, η βενιζελική παράταξη κατόρθωσε να δημιουργήσει ένα στράτευμα οπωσδήποτε πολιτικά έμπιστο, αλλά πάντως ικανό, καθώς η ανάπτυξη στρατιωτικής ισχύος είχε κεντρική σημασία στον πολιτικό της σχεδιασμό. Μέχρι το 1920 είχε συμπήξει ένα πειθαρχημένο Σώμα Αξιωματικών, απαλλαγμένο από εμφανώς επαγγελματικώς ανεπαρκή στελέχη, με πρόσθετη επιμόρφωση και πολύτιμες εμπειρίες από την συμμετοχή στον Α΄ ΠΠ. Όμως στο περιθώριο παρέμενε η σημαντική μάζα των εκδιωχθέντων από το βενιζελικό καθεστώς, οι επονομασθέντες «απότακτοι». Η βενιζελική πλευρά είχε απομακρύνει πάνω από το 30% του συνόλου αξιωματικών του 1917, ενώ αντίστοιχος αριθμός βενιζελικών προήχθησαν για να καλύψουν το κενό. Όπως είναι φανερό, αν ο Βενιζέλος έχανε την εξουσία, η μάζα αυτή των «αποτάκτων» θα διεκδικούσε πολιτικά την ολική επαναφορά της στον Στρατό και μάλιστα σε καίριες θέσεις, με προφανείς τους κινδύνους εκτροχιασμού μια τέτοιας διαδικασίας. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Μικρασιατική Εκστρατεία: Ήταν δυνατή η άμυνα σε μια γραμμή ανατολικά της Σμύρνης τον Αύγουστο του 1922;

από τη Συντακτική Ομάδα του Ιστολογίου

Πρώτη δημοσίευση στην εφημερίδα «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», 14/9/2014

Smyrni

Για να απαντηθεί το ερώτημα, επιβάλλεται να αναφερθεί συνοπτικά τι συνέβη από την έναρξη της τουρκικής επιθέσεως στο Αφιόν στις 13/8/1922 μέχρι την αποχώρηση του Ελληνικού Στρατού από τη χερσόνησο της Ερυθραίας.

Η Στρατιά Μικράς Ασίας μετά την αποτυχία των επιθετικών επιχειρήσεων του 1921, εγκαταστάθηκε στη γραμμή Κίος – Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ – Μαίανδρος. Το μήκους 800 χλμ μέτωπο θα απορροφήσει κάθε διαθέσιμη δύναμη, με αποτέλεσμα να εξαφανιστούν οι στρατηγικές εφεδρείες. Στον ανέφικτο σκοπό της διατήρησης του εδάφους η Στρατιά παραιτήθηκε των στρατηγικών της δυνατοτήτων και μετέπεσε σε «διοίκηση μονάδων προκαλύψεως». Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τη χάραξη της αμυντικής γραμμής νότια του Αφιόν σε έδαφος ακατάλληλο για άμυνα, αποτέλεσαν τους κύριους παράγοντες που οδήγησαν στην ήττα του Αυγούστου 1922.

Πολλά ακόμη θα συμβάλουν στην τελική έκβαση, όπως: Η απώλεια των ικανότερων αξιωματικών ανατολικά του Σαγγάριου, η πτώση του ηθικού λόγω της μακροχρόνιας στράτευσης, των συνεχών αποτυχιών, της ανισότητας στο φόρο αίματος και της έκλειψης της ελπίδας για επιτυχή κατάληξη της εκστρατείας, η «συνειδητή» συνενοχή της κυβέρνησης στη πτώση του ηθικού και τη γενικευμένη φυγοστρατία (40.000 ανυπότακτοι και λιποτάκτες), η ανάληψη της διοίκησης της Στρατιάς από τον ιδιόρρυθμο Χατζανέστη, η απόρριψη προτάσεων για συγκρότηση στρατηγικών εφεδρειών, η αφαίρεση δυνάμεων από τη Μικρασία για να συμμετάσχουν στη «φαιδρά επιχείρηση κατάληψης της Κωνσταντινούπολης», η απαράδεκτη οχύρωση από μάντρες ξερολιθιάς στο δεξιό σκέλος της «εξέχουσας του Αφιόν», κ.α..

Από την άλλη πλευρά, η τουρκική ηγεσία σχεδιάζει τη διεξαγωγή μιας μάχης συντριβής εναντίον της ελληνικής Στρατιάς, συγκεντρώνοντας τις κύριες δυνάμεις της απέναντι στο δεξιό σκέλος της «Εξέχουσας», εκτιμώντας ότι «εκεί βρισκόταν η σπουδαιότερη και η μάλλον εύτρωτος τοποθεσία των Ελλήνων». Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου