Μικρασιατική Εκστρατεία

Μετά από μία αρκετά μεγάλη περίοδο εκτός λειτουργίας, η ιστοσελίδα της Μικρασιατικής Εκστρατείας στην οποία δημοσιεύεται το σύνολο του υλικού της έρευνας του ιστολογίου για τη στρατιωτική ιστορία της εκστρατείας, επανήλθε σε λειτουργία.

Στο αμέσως προσεχές διάστημα θα προστεθεί στη σελίδα το υλικό που έχει προκύψει κατά την περίοδο της αδράνειάς της, ενώ θα συνεχίσει να προστίθεται το νέο υλικό που σταδιακά δημιουργείται. Ο σκοπός είναι σταδιακά η ιστοσελίδα να καταστεί το βασικό μέσον για την προβολή του υλικού.

Η προσπάθεια για την έρευνα και την εξιστόρηση της στρατιωτικής ιστορίας της Μικρασιατικής Εκστρατείας συνεχίζεται, με αρκετά και φιλόδοξα σχέδια.

Ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας και η Προβληματική Δράση του κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος ΙΙβii

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Η διεξαγωγή της μάχης στο Κέντρο Αντιστάσεως Καμελάρ στις 13 Αυγούστου 1922 υπό την ευθύνη του Συνταγματάρχη Ν. Πλαστήρα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΑΝΑΦΕΡΘΕΝΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΣΤΟ ΜΕΡΟΣ ΙΙβi – ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ – ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

 

ΣΥΝΟΨΗ

Ο Συνταγματάρχης Ν. Πλαστήρας την 8η και 5΄ ώρα της 13ης Αυγούστου έλαβε διαταγή από το Α΄ Σώμα Στρατού δια της οποίας διατασσόταν μετά Τάγματος, Πυροβολαρχίας και της διοικήσεως του Αποσπάσματός του να ανέλθει στις θέσεις εφεδρείας του Υποτομέα Καλετζίκ, δηλαδή επί αυτού τούτου του Καλετζίκ και να ταχθεί υπό τις διαταγές της IV Μεραρχίας. Όταν η παραπάνω δύναμη του Αποσπάσματός του έφθασε περί τη 1030 ώρα στο δεξιό της IV Μεραρχίας ο Πλαστήρας δεν την ανέβασε στο Καλετζίκ αλλά την εγκατέστησε από το άκρο δεξιό (δυτικό) της IV Μεραρχίας μέχρι τους Βράχους του Καγιαντιμπί, μη εκτελώντας ούτω την εντολή που έλαβε. Ομοίως μέχρι τη 16η ώρα δεν εκτέλεσε σε κανένα σημείο την εντολή που του εδόθη τη 10η ώρα από την IV Μεραρχία, η οποία επαναλαμβάνοντας την εντολή του Σώματος τον διέτασσε μετά Τάγματος, της διοικήσεως του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων και Πυροβολαρχίας να ανέλθει στο Καλετζίκ, παρά τη θέση διοικήσεως του Κ.Α. Καμελάρ, να αναλάβει τη διοίκηση όλων των Δυτικά του Μαύρου Βράχου δυνάμεων και να ενεργήσει δραστήρια για την ανακατάληψη των από πρωίας απωλεσθεισών θέσεων της πρώτης γραμμής άμυνας του Κ.Α. Καμελάρ. Ο Συνταγματάχρης Πλαστήρας δεν είναι κάποιος άπειρος Αξιωματικός που αδυνατεί να αντιληφθεί τους λόγους που το Α΄ Σώμα Στρατού και η IV Μεραρχία τον διατάσσουν, κατά τρόπο επίμονο, να εγκαταστήσει τη διοίκησή του και το Απόσπασμά του στο Καλετζίκ, που κατά τον ίδιο αποτελεί το «σπουδαιότερο σημείο της οχύρωσης του Αφιόν Καραχισάρ». Το Καλετζίκ αποτελούσε τον «πύργο» πάνω στον οποίο στηριζόταν η ακεραιότητα του αμυντικού τομέα της IV Μεραρχίας, αν όχι και του Α΄ Σώματος Στρατού, και η ισχυροποίηση της άμυνάς του αποτελούσε αδήριτη ανάγκη. Η πτώση του Καλετζίκ θα συμπαρέσυρε σε κατάρρευση την άμυνα της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ. Παρά ταύτα το ενδιαφέρον και όλες οι ενέργειές του Συνταγματάρχη Πλαστήρα δεν προσανατολίζονται στην ισχυροποίηση της άμυνας του Καλετζίκ, αλλά στην κάλυψη του δεξιού του και την τήρηση του Αποσπάσματός του μακριά από την κρίσιμη και αιματηρή μάχη που διεξάγεται στο Καλετζίκ. Η άνοδός του στο Καλετζίκ προς αναγνώριση της τακτικής κατάστασης δεν απέφερε κάποιο χειροπιαστό αποτέλεσμα, αφού ουδεμία αναφορά υπάρχει στην Έκθεσή του από την οποία να προκύπτει ότι απέκτησε επίγνωση της επικρατούσας τακτικής κατάστασης στον ορεινό όγκο του Καλετζίκ και ειδικότερα αν έθεσε υπό τις διαταγές του το αμυνόμενο επί του Καλετζίκ από την έναρξη της Τουρκικής επιθέσεως Ι/35 Τάγμα και αν ενημερώθηκε από το διοικητή του εν λόγω Τάγματος Λοχαγό Ανδρεάδη περί της γενικής κατάστασης του Τάγματος και των εχθρικών δυνάμεων που βρίσκονταν προ των συρματοπλεγμάτων του Καλετζίκ. Από την Έκθεση Πεπραγμένων του Συνταγματάρχη Πλαστήρα απουσιάζει το όνομα του Λοχαγού Ανδρεάδη και οι διαταγές που του έδωσε, όπως επίσης απουσιάζουν οι πληροφορίες για τις εχθρικές δυνάμεις που επιτίθονταν κατά της δεύτερης αμυντικής γραμμής του Καλετζίκ, μολονότι το εν λόγω ύψωμα προσφέρει ευρεία και σε μεγάλο βάθος παρατήρηση του πεδίου της μάχης. Η απουσία πληροφοριών για αυτά τα σημαντικά ζητήματα θέτει υπό ισχυρή αμφισβήτηση την άνοδο του Συνταγματάρχη Πλαστήρα στο Καλετζίκ. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας δεν εγκατέστησε το Σταθμό Διοικήσεώς του επί του Καλετζίκ, όπως προέβλεπε η εντολή του, αλλά τον εγκατέστησε κάτω από το Καλετζίκ, παρά την αρχή της χαράδρας Μοναστήρ Ντερέ, σε σημείο δηλαδή που δεν του παρείχε εποπτεία της κύριας μάχης που διεξαγόταν στη δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ. Από την Έκθεσή του απουσιάζει η οποιαδήποτε αναφορά από την οποία να προκύπτει ότι ενημέρωσε την IV Μεραρχία περί της εγκατάστασης του μεγαλύτερου μέρους των δύο Ευζωνικών Ταγμάτων του και των δύο Πυροβολαρχιών της ΧΙΙΙα ΜΟΠ κάτω από το Καλετζίκ και μάλιστα από το άκρο δεξιό του τομέα της IV Μεραρχίας μέχρι και τους Βράχους του Καγιαντιμπί. Μολονότι τη 12η και 30΄ ώρα διέθετε ανέπαφα το 1ο Τάγμα Ευζώνων και το 2ο Τάγμα του 11ου Συντάγματος απέφυγε να τα χρησιμοποιήσει για να εκτελέσει την διαταχθείσα αντεπίθεση για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων της πρώτης αμυντικής γραμμής του Κ.Α. Καμελάρ. Και ενώ τη 13η ώρα ανέφερε στην IV Μεραρχία ότι επιφυλασσόταν να εκτελέσει αργότερα τη διαταχθείσα αντεπίθεση, μέχρι και τη 16η ώρα σε ουδεμία προπαρασκευαστική ενέργεια προέβη από την οποία να τεκμαίρεται θετικά η πρόθεσή του να εκτελέσει την εν λόγω αντεπίθεση. Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας μολονότι δηλώνει ότι το ηθικό του Ι/35 Τάγματος -που τηρεί υπό την κατοχή του το Καλετζίκ από την έναρξη της Τουρκικής επιθέσεως την 5η πρωινή ώρα- είναι «λίαν καταπεπτωκός» και ότι ουδεμία εμπιστοσύνη διέθετε στο αξιόμαχο του, απέφυγε να το αντικαταστήσει  με το ανέπαφο 1ο Τάγμα Ευζώνων που έφθασε στην τοποθεσία της 1230 ώρα και συνέχισε να εμπιστεύεται τα χαρακώματα του Καλετζίκ στο Ι/35 Τάγμα με το «λίαν καταπεπτωκός ηθικό». Ασφαλώς πρόκειται περί αντιφατικών αναφορών στην Έκθεση Πλαστήρα που στερούνται ειρμού και λογικής. Ο Πλαστήρας ζητά επιμόνως από την IV Μεραρχία να του αποσταλεί από το Αφιόν Καραχισάρ και το 3ο Τάγμα του, όχι όμως για να εκτελέσει δια αυτού την αντεπίθεση, όπως μπορεί να υποτεθεί, αλλά για να αντικαταστήσει το Ι/35 Τάγμα. Αν τώρα μέχρι να φθάσει στο Κ.Α. Καμελάρ το 3ο Τάγμα Ευζώνων έπεφτε το Καλετζίκ, την ευθύνη θα την έριχνε στο Ι/35 Τάγμα. Όπως και τελικά θα κάνει. Απαξιώνει εσκεμμένα το Ι/35 Τάγμα, μη σεβόμενος τις εκατοντάδες των νεκρών και των τραυματιών του, πράγμα ανέντιμο. Απαξιεί να αναφέρει στον προϊστάμενό του με επίσημο και μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση τρόπο τις προθέσεις του και τις ενέργειές του και τον παραπλανά περί των πραγματικών προθέσεών του. Τέλος η κατάθεση του διοικητή του 1ου Τάγματος του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, Ταγματάρχη Α. Τσιρώνη, στην Ανακριτική Επιτροπή του Στρατηγού Κ. Μοσχόπουλου, αποδομεί την αξιοπιστία της Έκθεσής Πεπραγμένων του Συνταγματάρχη Ν. Πλαστήρα.

Σχολιασμός των μέχρι τη 16η ώρα της 13ης Αυγούστου αναφερθέντων γεγονότων

1. Διευκρίνιση του ζητήματος αναφορικά με το που και πότε ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας έλαβε τη διαταγή του Α΄ Σώματος Στρατού να ανέλθει με δύναμη του Αποσπάσματός του στον Υποτομέα Καλετζίκ 

Η αναφορά του Συνταγματάρχη Πλαστήρα στην Έκθεσή του ότι το Απόσπασμά του «την 6ην πρωινή ώραν ήτο έτοιμον προς εκκίνησιν, εν αναμονή διαταγών. … Την 8 και 5΄ ώραν ελήφθη η υπ’ αριθ. 3267/3 τηλεφ/κή διαταγή του Α΄ Σώματος Στρατού έχουσα ούτω:» απορρίπτει ως αβάσιμα τα αναφερόμενα στον 7ο τόμο της ΔΙΣ/ΓΕΣ με τίτλο «Υποχωρητικοί Αγώνες των Α΄ και Β΄ Σωμάτων Στρατού», αλλά και τα αναπαραγόμενα από πλήθος βιογραφιών του Συνταγματάρχη Πλαστήρα, ότι την 6η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου ο εν λόγω Συνταγματάρχης βρισκόταν στο Στρατηγείο του Α΄ Σώματος Στρατού και κατόπιν διαταγής του Σωματάρχη έθεσε τηλεφωνικά σε κίνηση Τάγμα και Πυροβολαρχία του Αποσπάσματός του για να ανέλθουν στον Υποτομέα Καλετζίκ, ο ίδιος δε έσπευσε έφιππος να τεθεί επικεφαλής της δύναμης του.

Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας σύμφωνα με την Έκθεσή του μέχρι τη 0805 ώρα της 13ης Αυγούστου ουδεμία διαταγή είχε λάβει ακόμη από το Α΄ Σώμα Στρατού.

Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας και η Προβληματική Δράση του κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος ΙΙβi

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Η διεξαγωγή της μάχης στο Κέντρο Αντιστάσεως (Κ.Α.) Καμελάρ από τη 10η μέχρι τη 16η ώρα της 13ης Αυγούστου 1922 υπό την ευθύνη του Συνταγματάρχη Ν. Πλαστήρα

ΣΥΝΟΨΗ

Η παρουσίαση της μάχης στο Κ.Α. Καμελάρ για το διάστημα από τη 10η μέχρι τη 16η ώρα και η ανάλυση όλων των ενδιαφερόντων γεγονότων της μάχης γίνεται με βάση την Έκθεση Πεπραγμένων Αποσπάσματος ΧΙΙΙ Μεραρχίας (Έκθεση Πλαστήρα) και υπό το φως σημαντικών πληροφοριών που προέρχονται από όλες τις διαθέσιμες πρωτογενείς πηγές για τη μάχη, όπως οι εκθέσεις ή οι καταθέσεις άλλων στρατιωτικών διοικητών που από θέσεις ευθύνης βρίσκονταν στο πεδίο της μάχης, ως επίσης και από τα αναφερόμενα στην επίσημη Τουρκική στρατιωτική ιστορία για τα αφορώντα τις Τουρκικές δυνάμεις. Τα γεγονότα παρουσιάζονται με λεπτομέρεια κι εν συνεχεία αναλύονται διεξοδικά.

Κρίσιμο στοιχείο για την κατανόηση των αναφερόμενων στο κείμενο αποτελούν οι εντολές που ανατέθηκαν στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα την 8η ώρα από το Α΄ Σώμα Στρατού και τη 10η ώρα από την IV Μεραρχία δια των οποίων εντελλόταν όπως μετά Τάγματος, Πυροβολαρχίας και της διοίκησης του Αποσπάσματός του να ανέλθει στο όρος Καλετζίκ, παρά τη θέση διοικήσεως του Κ.Α. Καμελάρ, να αναλάβει τη διοίκηση όλων των δυτικά του Μαύρου Βράχου Δυνάμεων και να ενεργήσει δραστήρια για την ανακατάληψη των απωλεσθεισών θέσεων του εν λόγω Κ.Α.

Από την ανάλυση προκύπτει ότι από την Έκθεση Πλαστήρα απουσιάζουν οι αναφορές που θα προσδιόριζαν με την όσο γίνεται μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια τις συνθήκες διεξαγωγή της μάχης. Γενικά η Έκθεση Πλαστήρα χαρακτηρίζεται από αοριστία, κενά, απόκρυψη γεγονότων και τέλος έρχεται σε αντίθεση με όσα κατέθεσε στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. (Ανακριτική Επιτροπή Ελέγχου Δοσιλόγων Μικράς Ασίας) ο διοικητής του 1ου Τάγματος του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων. Ο λόγος που αυτό συμβαίνει είναι ότι ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας απέφυγε επίμονα να εκτελέσει την εντολή που του είχε ανατεθεί, προφασιζόμενος ήσσονος σημασίας εξελίξεις, και ταυτόχρονα αποκρύπτοντας συστηματικά από την IV Μεραρχία τη μη εκτέλεση της εντολής του. Από την έκθεσή του λείπουν κεντρικά στοιχεία της μάχης, όπως ο εχθρός και οι εχθρικές ενέργειες, με αποτέλεσμα να αμφισβητείται η παρουσία του στο Καλετζίκ και ειδικότερα στη δεύτερη γραμμή άμυνας του Κ.Α. Καμελάρ όπου διεξαγόταν η κύρια αμυντική μάχη μετά την κατάληψη από τους Τούρκους της πρώτης αμυντικής γραμμής. Γενικά εγείρονται ερωτηματικά σχετικά με το πού βρισκόταν κατά τη διάρκεια της μάχης ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας και εάν διεύθυνε τη μάχη. Τέλος, από τα γεγονότα προκύπτει ότι στην έκθεσή του, ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας καταφέρεται αδικαιολόγητα -σε βαθμό συκοφαντικό- εναντίον του 35ου Συντάγματος και ειδικότερα κατά του Ι/35 Τάγματος, παρά το γεγονός ότι το Τάγμα αυτό ματώνοντας ακαταπαύστως, σήκωσε μόνο του και χωρίς καμία ενίσχυση το βάρος της άμυνας του Κέντρου Αντιστάσεως Καμελάρ από την έναρξη της Τουρκικής επιθέσεως μέχρι και τη 12η ώρα, όταν και ενισχύθηκε το πρώτον με το 2ο Τάγμα του 11ου Συντάγματος Πεζικού.

Παρεμπιπτόντως, τόσο από την ίδια την έκθεση όσο και από τις υπόλοιπες πρωτογενείς πηγές προκύπτει άμεσα ότι η μάχη δεν έχει σχέση με την απόδοσή της σε πολλά, περισσότερο ή λιγότερο «σοβαρά» βιβλία, από την «ημιεπίσημη» προπολεμική Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια μέχρι δημοφιλείς βιογραφίες του Πλαστήρα.

Το κείμενο είναι δύσκολο και μεγάλο. Για αυτό το λόγο θα δημοσιευτεί σε δύο συνέχειες με απόσταση λίγων ημερών μεταξύ των δύο δημοσιεύσεων. Η παρούσα πρώτη δημοσίευση (Μέρος ΙΙβi) περιλαμβάνει το «ιστορικό» μέρος, δηλαδή τα αναφερόμενα στις διάφορες πρωτογενείς πηγές, η δε δεύτερη δημοσίευση (Μέρος ΙΙβii) θα περιλαμβάνει την ανάλυση (σχολιασμό) του «ιστορικού», τις διαπιστώσεις και τα συμπεράσματα. 

Φωτογραφία 15: Έχει ληφθεί από το ύψωμα Ποϊραλικαγιά. Διακρίνεται η λοφοσειρά Ερκμέν Τεπέ και το ύψωμα 1687, ενώ λίγο ανατολικότερα μόλις που διακρίνεται η κορυφή του υψώματος 1675. Επί των δύο αυτών υψωμάτων στοιχιζόταν η δεύτερη γραμμή άμυνας του Καλετζίκ, επί της οποίας είχε συμπτυχθεί το Ι/35 Τάγμα μετά την κατάληψη των υψωμάτων Ποϊραλικαγιά, Κιουτσούκ τεπέ και Μαύρου Βράχου.

Γενικά

Όπως ήδη έχει αναφερθεί στο Μέρος ΙΙα του κειμένου μας, η περιγραφή της μάχης στο Κ.Α. Καμελάρ μετά την 10η ώρα της 13ης Αυγούστου είναι εξαιρετικά δυσχερής εξ αιτίας κυρίως της απουσίας οποιασδήποτε σαφούς αναφοράς στην Έκθεση Πεπραγμένων του Μικτού Αποσπάσματος ΧΙΙΙ Μεραρχίας (Έκθεση Πλαστήρα) σε όλα εκείνα τα ζητήματα που προσδιορίζουν με ακρίβεια τις συνθήκες διεξαγωγής της μάχης, όπως είναι ο εχθρός, η διάταξη των φιλίων και των εχθρικών δυνάμεων, τα δυναμικά γεγονότα της μάχης, η διοίκηση και η διεύθυνση της μάχης, καθώς και οι εκδοθείσες αναφορές και διαταγές. Το ζήτημα δυσχεραίνεται ακόμη περισσότερο εξ αιτίας των αντιφάσεων-ασυμφωνιών που παρατηρούνται μεταξύ της Έκθεσης Πλαστήρα και των άλλων διαθέσιμων πηγών. Κρίσιμης σημασίας κρίνεται η απουσία οποιασδήποτε έκθεσης, αναφοράς ή κατάθεσης για τη μάχη που διεξήχθη στο Καλετζίκ που να έχει υποβληθεί ή κατατεθεί από αξιωματικό ή υπαξιωματικό του 1ου Τάγματος του 35ου Συντάγματος (Ι/35 Τάγμα) και του 2ου Τάγματος του 11ου Συντάγματος (ΙΙ/11 Τάγμα), δηλαδή των δύο Ταγμάτων που αμύνθηκαν στο Καλετζίκ.

Προκειμένου να κατανοηθούν τα όσα θα αναφερθούν στο παρόν κείμενο αναφορικά με τη δράση του Αποσπάσματος Πλαστήρα απαιτούνται:

  • Η ύπαρξη μίας σχετικής αντίληψης του εδαφικού ανάγλυφου του πεδίου της μάχης. Προς τούτο είναι απαραίτητη η μελέτη του Σχεδιαγράμματος υπ’ αριθμό 8 του παρόντος κειμένου σε συνδυασμό με τις φωτογραφίες Νο 2, 3 και 7, καθώς και τα Σχεδιαγράμματα υπ’ αριθμό 3, 5 και 7 του Μέρους ΙΙα.
  • Η ύπαρξη μίας γενικής γνώσης των όσων έχουν αναφερθεί στο Μέρος ΙΙα του κειμένου.
  • Η μελέτη του παρόντος κειμένου με τη βοήθεια των σχεδιαγραμμάτων που περιλαμβάνονται στο κείμενο.
  • Η μελέτη των εντολών που ανατέθηκαν στο Συνταγματάρχη Πλαστήρα αρχικά από το Α΄ Σώμα Στρατού και την IV Μεραρχία στη συνέχεια.

Η κατανόηση των διαλαμβανομένων στο κείμενο χωρίς τη χρήση των σχεδιαγραμμάτων του κειμένου είναι δυσχερής και τούτο επειδή είναι αρκετά δύσκολο να αντιληφθεί κάποιος, και ειδικά ο μη στρατιωτικός, τη θέση των αντιπάλων δυνάμεων στο Κ.Α. Καμελάρ τη 10η ώρα της 13ης Αυγούστου, το που και πότε εγκαταστάθηκαν οι ενισχύσεις που έφθασαν στον εν λόγω Κ.Α. μετά τη 10η ώρα, καθώς και οι κατευθύνσεις επί των οποίων ενεργούσαν οι Τουρκικές δυνάμεις. Η χρήση της κλίμακας που υπάρχει σε κάθε σχεδιάγραμμα θα διευκολύνει έτι περισσότερο την κατανόηση των σημαντικότερων ζητημάτων.

Στο τέλος του κειμένου παρατίθεται μία συνοπτική ανακεφαλαίωση των σημαντικότερων ζητημάτων που αναπτύχθηκαν στο όντως εκτεταμένο κείμενο. Χρήσιμες θα φανούν σε κάθε αναγνώστη του κειμένου οι πληροφορίες που υπάρχουν στις υποσημειώσεις.

Πήγες – Τεκμήρια

Βασική πηγή για την ανάλυση της μάχης επί του Κ.Α. Καμελάρ μετά τη 10η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου 1922 αποτελεί η με ημερομηνία 21 Οκτωβρίου 1923 Έκθεση Πεπραγμένων του Μικτού Αποσπάσματος ΧΙΙΙ Μεραρχίας (Έκθεση Πλαστήρα) που υπέβαλε στην Ανακριτική Επιτροπή του Στρατηγού Κωνσταντίνου Μαζαράκη Αινιάν ο διοικητής του Αποσπάσματος Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας.

Η Έκθεση Πλαστήρα αποτελεί την κύρια διαθέσιμη πρωτογενή πηγή που αναφέρεται στα της διεξαγωγής της Μάχης στο Κ.Α. Καμελάρ από την 10η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου μέχρι και την υποχώρηση από την τοποθεσία το πρωί της 14ης Αυγούστου. Κατόπιν τούτου θα αποτελέσει αντικείμενο της εξέτασής μας αφ’ ενός μεν για να αντιληφθούμε τα κύρια γεγονότα της μάχης που διεξαγόταν από την 5η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου στο αναφερόμενο Κ.Α. και αφ’ ετέρου δε για να διαπιστώσουμε αν ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας εκτέλεσε τις εντολές που του ανατέθηκαν αρχικά από το Α΄ Σώμα Στρατού και στη συνέχεια από την IV Μεραρχία, δια των οποίων διατασσόταν μετά Τάγματος και Πυροβολαρχίας του Αποσπάσματός του να ανέλθει παρά τη θέση του Σταθμού Διοικήσεως του Κ.Α. Καμελάρ, να αναλάβει τη διοίκηση όλων των δυτικά του Μαύρου Βράχου δυνάμεων και να ενεργήσει δραστήρια για την ανακατάληψη των απολεσθεισών θέσεων του Κ.Α. Καμελάρ.

Η παρουσίαση της Έκθεσης Πλαστήρα γίνεται  στην απλή δημοτική γλώσσα, χωρίς όμως να παραλείπεται ούτε λέξη από το πρωτότυπο κείμενο. Τα σημαντικά σημεία της Έκθεσης παρουσιάζονται  εντός εισαγωγικών και με κεκλιμένη γραμματοσειρά στο πρωτότυπο κείμενο. Το ίδιο γίνεται και για όλες τις χρησιμοποιούμενες πρωτογενείς πηγές.

Τα διαλαμβανόμενα στην «Έκθεσή Πλαστήρα» επιβάλλεται να ιδωθούν κάτω και από την εξής οπτική. Η Έκθεση συντάχθηκε από το Συνταγματάρχη Ν. Πλαστήρα και υποβλήθηκε στην Ανακριτική Επιτροπή Επιχειρήσεων Μικράς Ασίας (στο εξής Ανακριτική Επιτροπή Στρατηγού Κ. Μαζαράκη) που συγκροτήθηκε το Φεβρουάριο του 1923 κατόπιν της υπ’ Αρ. 1134/15.2.23 απόφασης της Επαναστάσεως του 1922, αδιαφιλονίκητος Αρχηγός της οποίας ήταν ο Συνταγματάρχης Ν. Πλαστήρας. Αποστολή της Ανακριτικής Επιτροπής ήταν να ενεργήσει διοικητικές ανακρίσεις για τα γεγονότα της δεύτερης περιόδου της Μικρασιατικής Εκστρατείας, δηλαδή για την περίοδο από την 1η Νοεμβρίου 1920 μέχρι την καταστροφή. Η Επιτροπή έλαβε την εντολή να αρχίσει τις εργασίες της από την τελευταία και σπουδαιότερη φάσης της εκστρατείας, δηλαδή τις επιχειρήσεις του Αυγούστου του 1922. Όπως γίνεται αντιληπτό η Ανακριτική Επιτροπή θα υπέβαλε το πόρισμά της στον διατάξαντα τη συγκρότησή της. Δηλαδή στην Επαναστατική Επιτροπή, Αρχηγός της οποίας ήταν ο Πλαστήρας. Ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας δεν ήταν μόνο ο Αρχηγός της Επαναστάσεως, αλλά και ο απόλυτος αρχηγός του κράτους και αν δεν θέλουμε να κρυβόμαστε πίσω από το δάκτυλό μας ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας ήταν ο αρχηγός μίας στρατιωτικής δικτατορίας που κυβερνούσε τη Χώρα στηριζόμενη στις λόγχες του Στρατού. Το πόρισμα της Ανακριτικής Επιτροπής Μαζαράκη δεν υποβλήθηκε στην Τακτική δικαιοσύνη.

Το 1925 συγκροτήθηκε από το Υπουργείο Στρατιωτικών η «Ανακριτική Επιτροπή Ελέγχου Δοσιλόγων Μ. Ασίας» (Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α.), στη θέση της καταργηθείσας Ανακριτικής Επιτροπής Επιχειρήσεων Μικράς Ασίας. Τακτικά μέλη της επιτροπής ήταν οι Αντιστράτηγοι Κωνσταντίνος Μοσχόπουλος, Εμ. Ζυμβρακάκης, Π. Σπηλιάδης, Δ. Ιωάννου, οι Υποστράτηγοι Κ. Γουβέλης, Ι. Νεγρεπόντης, Ν. Μιχαλόπουλος και οι Αεροπαγίτες Ι. Χατζησαράντος και Κ. Κυριλλόπουλος. Πρόεδρος της Επιτροπής ορίστηκε ο Αντιστράτηγος Κ. Μοσχόπουλος. Καταθέσεις αξιωματικών που δόθηκαν στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α. θα χρησιμοποιηθούν στο παρόν κείμενο.

Συμπληρωματικά και για την διευκρίνιση των διαλαμβανομένων στην Έκθεση Πλαστήρα θα χρησιμοποιηθούν και οι ακόλουθες πρωτογενείς πηγές:

  • Η Έκθεση Πεπραγμένων της IV Μεραρχίας Πεζικού που συντάχθηκε από τον διοικητή της Μεραρχίας Υποστράτηγο Δημήτριο Δημαρά στις 15 Μαρτίου 1924, μετά την επάνοδό του από την αιχμαλωσία. Τα ελάχιστα αναφερόμενα στην υπόψη Έκθεση για τη μάχη του Καμελάρ προέρχονται από τις εξαιρετικά περιορισμένες τηλεφωνικές αναφορές που υποβλήθηκαν στην IV Μεραρχία από τον Συνταγματάρχη Ν. Πλαστήρα.
  • Η Έκθεση Πεπραγμένων του 35ου Συντάγματος Πεζικού που συντάχθηκε τον Ιανουάριο του 1926 από τον διοικητή του 35ου Συντάγματος Πεζικού την περίοδο των επιχειρήσεων του Αυγούστου του 1922
  • Η Κατάθεση του Αρχηγού Πυροβολικού της IV Μεραρχίας Αντισυνταγματάρχη ΠΒ Αθανασίου Πουρνάρα στις 9 Μαρτίου 1926 στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α..
  • Η Κατάθεση του Ταγματάρχη Πεζικού Ανδρέα Τσιρώνη διοικητή του 1ου Τάγματος του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων στην Α.Ε.Ε.Δ.Μ.Α., στις 22 Δεκεμβρίου 1925.
  • Η Κατάθεση του Ταγματάρχη Αναστασίου Τούντα, διοικητή Πυροβολαρχίας του Αποσπάσματος Πλαστήρα, στην Ανακριτική Επιτροπή Μαζαράκη στις 1 Ιουνίου 1923.
  • Η Έκθεση Πεπραγμένων Πυροβολικού Κ.Α. Καμελάρ συνταχθείσα από τον Υπολοχαγό Πυροβολικού Σπ. Ραυτόπουλο.
  • Η «Έκθεση Στρατηγού Ι. Νεγρεπόντη για τις ευθύνες Υποστράτηγου Δημαρά».
  • Η κατάθεση στην Ανακριτική Επιτροπή του Στρατηγού Μαζαράκη του επανελθόντος από την αιχμαλωσία Έφεδρου Ανθυπασπιστή Πεζικού Πολύδωρα Παναγιώτη που υπηρετούσε στην 3η Διμοιρία του 7ου Λόχου του 2ου Τάγματος του 11ου Συντάγματος Πεζικού (ΙΙ/11 Τάγμα).
  • Ο τόμος της Τουρκικής Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού που αναφέρεται στην τελική Τουρκική επίθεση του Αυγούστου 1922 κατά της Στρατιάς Μικράς Ασίας.

Πλέον των παραπάνω υπάρχει μία ακόμη Έκθεση Πεπραγμένων της IV Μεραρχίας που συντάχθηκε από τον Επιτελάρχη της Μεραρχίας Ταγματάρχη Τσολάκογλου στις 18 Ιανουαρίου 1923, όταν ο διοικητής της IV Μεραρχίας Υποστράτηγος Δημαράς βρισκόταν εν αιχμαλωσία. Η υπόψη Έκθεση έχει ταυτόσημο σχεδόν κείμενο με αυτό του διοικητή της IV Μεραρχίας, αλλά κατά την άποψη του γράφοντος είναι μειωμένης αξιοπιστίας σε διάφορα επίμαχα ζητήματα όπως θα προσδιοριστεί στη συνέχεια.

Στη μέχρι τώρα ανάλυση των διαφόρων φάσεων και πτυχών της Μικρασιατικής Εκστρατείας έχουμε χρησιμοποιήσει ως βασική πηγή την Ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας της ΔΙΣ/ΓΕΣ, την οποία έχουμε επανειλημμένως χαρακτηρίσει αξιόπιστο και σοβαρό έργο. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, και λόγω του ιδιαίτερου χαρακτήρα του θέματος, έχει συγκεντρωθεί και αναλυθεί το σύνολο των διαθέσιμων πρωτογενών πηγών που αναφέρονται στη μάχη που διεξήχθη στο Κ.Α. Καμελάρ. Είναι βέβαιο ότι η ΔΙΣ δεν χρησιμοποίησε για την παρουσίαση και την ανάλυση της μάχης στο Κ.Α. Καμελάρ όλες τις διατιθέμενες πρωτογενείς πηγές που χρησιμοποιούνται στο παρόν άρθρο. Από την ανάλυση των στοιχείων κατέστη σαφές ότι το κείμενο το αναφερόμενο στη μάχη του Κ.Α. Καμελάρ του 7ου τόμου της ΔΙΣ/ΓΕΣ δεν αποδίδει με ακρίβεια και αξιοπιστία τα γεγονότα της μάχης και κυρίως παραλείπει να αναφερθεί στις ασάφειες στις αντιθέσεις στις αοριστίες και στα κενά που παρουσιάζει η Έκθεση Πλαστήρα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμη και το Σχεδιάγραμμα υπ’ αριθμό 12 του 7ου τόμου της ΔΙΣ που αναφέρεται στη μάχη που διεξήχθη στο Κ.Α. Καμελάρ περιέχει πολλά και σημαντικά λάθη αναφορικά με τις δυνάμεις που βρίσκονταν στο εν λόγω Κ.Α.. Ειδικότερα υπάρχει πλήρης αναντιστοιχία μεταξύ του κειμένου και του σχεδιαγράμματος. Κατόπιν τούτων προκρίθηκε η ανάλυση της μάχης να γίνει με βάση τις πληροφορίες που υπάρχουν στις πρωτογενείς πηγές και όχι με βάση τη δευτερογενή παρουσίαση της ΔΙΣ. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας και η Προβληματική Δράση του κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος Ι – Υποσημείωση

Το Μέρος Ι του άρθρου διαπιστώνει και τεκμηριώνει μία συγκεκριμένη μεμπτή ενέργεια του Πλαστήρα κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία: την άρνηση εκτελέσεως διαταγής ενώπιον του εχθρού. Επί των γεγονότων δεν υφίσταται καμία αντίρρηση, και πάντως δεν έχει διατυπωθεί. Παρεμπιπτόντως, ο ίδιος ο Πλαστήρας ουδέποτε αρνήθηκε τα όσα του καταλογίζονται για τα γεγονότα της 1ης-3ης Ιουλίου 1921.

Δεδομένου ότι επί των γεγονότων δεν υφίσταται αμφισβήτηση, διατυπώθηκαν σε σχόλια κάποιες δικαιολογίες για τις ενέργειες και τη στάση του Πλαστήρα. Οι δικαιολογίες αυτές πάσχουν από βαθιές παρανοήσεις και παρεξηγήσεις σχετικά με το καθεστώς λειτουργίας των στρατών – τουλάχιστον των συγκροτημένων.

Ως προς την ουσία των γεγονότων: Ο Πλαστήρας διατάχθηκε από τον άμεσο προϊστάμενό του -ευθέως και ρητώς- και μάλιστα κατά πρόσωπο, να επιτεθεί στον εχθρό, και αρνήθηκε -ευθέως και ρητώς- να εκτελέσει τη διαταγή. Η διαταγή δόθηκε ενώ ο σχηματισμός στον οποίον ο Πλαστήρας ανήκε (Β’ ΣΣ) είχε εμπλακεί ήδη σε σκληρή μάχη με τον αντίπαλο. Η διαταγή που ο Πλαστήρας διατάχθηκε και αρνήθηκε να εκτελέσει ήταν να επιτεθεί στον αντίπαλο στην τοποθεσία Ακτσάλ, ώστε σε συνδυασμό με τις δυνάμεις της Vης Μεραρχίας που ενεργούσαν ανατολικά-βορειοανατολικά και επιχειρούσαν υπερκέραση της τοποθεσίας, να προκαλέσουν την κάμψη του αντιπάλου και την κατάληψη της τοποθεσίας. Αυτό σήμαινε ότι εάν μία από τις δύο δυνάμεις αδρανούσε, ο εχθρός θα είχε τη δυνατότητα να  στρέψει το μείζον των δυνάμεών του κατά της άλλης, γεγονός που ήταν εξ αρχής προφανές σε όλους του συμμετέχοντες, και που διαπιστωνόταν εμπράκτως κατά την εξέλιξη της επιχείρησης. Αυτά είναι τα πολύ απλά και βασικά της απείθειας του Πλαστήρα: άρνηση εκτελέσεως διαταγής εν ώρα μάχης, ενώπιον του εχθρού, που έθεσε σε οξύ κίνδυνο και προκάλεσε βαριές και μη αναγκαίες απώλειες στην παρακείμενη V Μεραρχία, όλο το Β’ ΣΣ και όλη τη ΣΜΑ. Αυτό που συνέβη είναι ότι η V Μεραρχία έφερε όλο το βάρος της επιθέσεως, εναντίον της στράφηκε όλη η εφεδρεία του αντιπάλου καθώς και μέρος της επί του Ακτσάλ αμυνόμενης δυνάμεως (5 από τα 10 τάγματα της 5 Μεραρχίας Καυκάσου), αφού αυτή αντελήφθη ότι δεν πιεζόταν από το 5/42 που είχε σταθεί αδρανές μπροστά της. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας και η προβληματική δράση του κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος ΙΙα

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Η Μάχη στο Κέντρο Αντιστάσεως Καμελάρ στις 13 Αυγούστου 1922

Γενικά

Το Κέντρο Αντιστάσεως (Κ.Α.) Καμελάρ ήταν ένα από τα τέσσερα Κ.Α. της IV Μεραρχίας Πεζικού και κάλυπτε το άκρο δεξιό του αμυντικού τομέα της Μεραρχίας (σχετικά βλέπε σχεδιάγραμμα 1 παρόντος). Η ευθύνη της άμυνας του Κ.Α. είχε ανατεθεί στο 1ο Τάγμα του 35ου Συντάγματος Πεζικού (Ι/35 Τάγμα). Η μάχη που διεξήχθη  στο εν λόγω Κ.Α. στις 13 και 14 Αυγούστου 1922 είναι αυτή που έκρινε και το τελικό αποτέλεσμα της μάχης που διεξήχθη από τις δυνάμεις της  IV Μεραρχίας.  Τη 10η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου 1922 την ευθύνη της άμυνας του Κ.Α. Καμελάρ ανέλαβε –κατόπιν διαταγής του Α΄ Σώματος Στρατού- το Μικτό Απόσπασμα ΧΙΙΙ Μεραρχίας διοικούμενο από τον Συνταγματάρχη Νικόλαο Πλαστήρα.

Η ακριβής περιγραφή και αποτύπωση της μάχης που διεξήχθη στο Κ.Α. Καμελάρ και ειδικότερα αυτής που διεξήχθη επί του ορεινού όγκου του Καλετζίκ, που αποτελούσε το ζωτικό έδαφος του εν λόγω Κ.Α., αλλά και όλου του αμυντικού τομέα της IV Μεραρχίας, είναι εξαιρετικά δυσχερής εξ αιτίας των παρακάτω λόγων:

  • Της μη ύπαρξης πληροφοριών για τη μάχη προερχομένων από τους αξιωματικούς των τμημάτων πεζικού που αμύνθηκαν στο Κ.Α. Καμελάρ και ειδικά πληροφοριών που να αναφέρονται στο μετά τη 10η πρωινή ώρα διάστημα. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ο διοικητής του 1ου Τάγματος του 35ου Συντάγματος τραυματίστηκε με την έναρξη της μάχης και διακομίστηκε. Η διοίκηση του Τάγματος περιήλθε στη συνέχεια σε δύο Λοχαγούς που και αυτοί τραυματίστηκαν και διακομίστηκαν, ο δε τρίτος στη σειρά Λοχαγός που ανέλαβε τη διοίκηση περί τη 14η ώρα φονεύτηκε την επομένη ημέρα. Προς το παρόν δεν ανευρέθηκε καμία κατάθεση, αναφορά, ή Έκθεση Πεπραγμένων που να έχει κατατεθεί στις Ανακριτικές Επιτροπές, ή να υποβλήθηκε υπηρεσιακά, ή τέλος να παρουσιάστηκε στον εφημεριδιακό τύπο που να αποτυπώνει έγκυρα τη μάχη.
  • Των κενών και αντιφάσεων που κυριαρχούν στην Έκθεση Πεπραγμένων του Μικτού Αποσπάσματος ΧΙΙΙ Μεραρχίας, που κανονικά θα έπρεπε να αποτελεί και την κύρια πηγή πληροφοριών για την εξέλιξη της μάχης για το μετά τη 10η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου χρονικό διάστημα.
  • Του μη προσδιορισμού με σαφήνεια στο σωζόμενο σχεδιάγραμμα του αμυντικού τομέα της IV Μεραρχίας της διάταξης των αμυνομένων στο Κ.Α. Καμελάρ, των γραμμών αντιστάσεως και της θέσης των τοποθεσιών που αναφέρονται στα διάφορα πρωτογενή κείμενα.

Στο παρόν κείμενο θα αναφερθούμε αποκλειστικά στην περιγραφή του πεδίου της μάχης, στις δυνάμεις που επάνδρωναν αρχικά το Κ.Α. Καμελάρ, καθώς και στα της διεξαγωγής της μάχης μέχρι τη 10η πρωινή ώρα υπό την ευθύνη του διοικητή του 35ου Συντάγματος Πεζικού. Η παρούσα παρουσίαση κρίνεται σκόπιμη και αναγκαία προκειμένου να καταστεί δυνατή η παρακολούθηση της εξέλιξης της μάχης μετά τη 10η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου οπότε τη διοίκηση όλων των επί του Κ.Α. Καμελάρ αμυνομένων δυνάμεων ανέλαβε ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας.

Κύριες πηγές της παρούσας αναφοράς μας θα αποτελέσουν τα παρακάτω κείμενα:

  • Η Έκθεση Πεπραγμένων της IV Μεραρχίας Πεζικού.
  • Η Έκθεση Πεπραγμένων 35ου Συντάγματος Πεζικού.
  • Η Κατάθεση του Αρχηγού Πυροβολικού της IV Μεραρχίας Αντισυνταγματάρχη ΠΒ Αθανασίου Πουρνάρα στην ανακριτική επιτροπή του Στρατηγού Μοσχόπουλου.
  • Η Έκθεση Πεπραγμένων Πυροβολικού Κ.Α. Καμελάρ, συνταχθείσα από τον Υπολοχαγό ΠΒ Σπυρίδωνα Ραυτόπουλο.
  • Ο Τόμος της Τουρκικής Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού που αναφέρεται στην τελική Τουρκική επίθεση του Αυγούστου 1922 κατά της Στρατιάς Μικράς Ασίας.

Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας και η προβληματική δράση του κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος Ι

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Γενικά

Οι Συνταγματάρχες Πεζικού Δημήτριος Καλιαγκάκης και Κωνσταντίνος Τσάκαλος, παντελώς άγνωστοι στο ευρύ κοινό, ήταν διοικητές του 26ου και 2ου Συντάγματος Πεζικού αντίστοιχα κατά τη τελευταία περίοδο της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Και  οι δύο έπεσαν επί του πεδίου της μάχης στην ευρύτερη περιοχή του Τουμλού Μπουνάρ· ο μεν πρώτος στη μάχη του Χαμούρκιοϊ Ιλμπουλάκ στις 16 Αυγούστου 1922, προμαχώντας του Συντάγματός του στην απέλπιδα προσπάθεια να ανοίξει τον δρόμο προς το Τουμλού Μπουνάρ για να σωθεί η Ομάδα του Υποστράτηγου Τρικούπη από την επαπειλούμενη κύκλωση, ο δε δεύτερος στη μάχη του Αλή Βεράν στις 17 Αυγούστου 1922, προμαχώντας έφιππος των ανδρών του Συντάγματός του, που μάχονταν για να καλύψουν την εγκλωβισμένη στη κοιλάδα του Αλή Βεράν – Σάλκιοϊ Ομάδα Τρικούπη.

Οι δύο πολέμαρχοι έπεσαν σαν άλλοι Διγενείς στα Μαρμαρένια Αλώνια, μαχόμενοι έναντι πολλαπλασίων Τουρκικών δυνάμεων, πιστοί μέχρι τέλους στον όρκο και στο καθήκον τους. Έπεσαν υπό τα όμματα του Συνταγματάρχη Νικολάου Πλαστήρα, διοικητή του Αποσπάσματος του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, χωρίς να τύχουν από αυτόν βοήθειας και συνδρομής στη μάχη που διεξήγαγαν υπό δυσμενείς συνθήκες. Και αυτό είναι κάτι ανήκουστο, αφού κάθε μαχητής και κάθε μονάδα έχουν χρέος και ιερό καθήκον να παρέχουν αμέριστα τη συνδρομή τους σε μονάδες και μαχητές που έχουν αποκοπεί, ή  μάχονται υπό δυσμενείς και κινδυνώδεις συνθήκες.

Δυστυχώς όμως και οι δύο αυτοί μεγάλοι πρόμαχοι παραμένουν άγνωστοι μεταξύ των πολλών άλλων αγνώστων ηρώων που πρόσφεραν τη ζωή τους στους πολέμους του Έθνους. Ελάχιστοι είναι οι στρατιωτικοί που γνωρίζουν κάτι σχετικό για τη δράση αυτών των αξιωματικών και του ηρωικού θανάτου τους. Τα ονόματα τους  δεν έχουν δοθεί σε λεωφόρους, οδούς και πλατείες. Ούτε έχουν ανεγερθεί ανδριάντες ή προτομές προς τιμή τους.

Όλοι οι Έλληνες όμως γνωρίζουν τον Συνταγματάρχη Νικόλαο Πλαστήρα και την ηρωική -πλην όμως διογκωμένη- δράση του κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, τον Α’ Π.Π. και τη Μικρασιατική Εκστρατεία. Το όνομα του Συνταγματάρχη Πλαστήρα έχει δοθεί σε οδούς, λεωφόρους και πλατείες όλων σχεδόν των πόλεων της Ελλάδας (σίγουρα σε όσες έχουν ως προσδιορισμό τη λέξη «Νέα»), ανδριάντες και προτομές του κοσμούν πλατείες και στρατόπεδα, το στρατόπεδο της 1ης Στρατιάς στη Λάρισα φέρει το όνομα του, ενώ το ορθό θα ήταν να φέρει το όνομα ενός εκ των δύο πρώτων διοικητών της Στρατιάς, είτε του Στρατηγού Δημητρίου Γιατζή, είτε του Στρατηγού Κωνσταντίνου Βεντήρη. Ακόμη φωτογραφίες του Ν. Πλαστήρα προσφέρονται σε επίσημους επισκέπτες της 1ης Στρατιάς, πιθανώς για τις βάλουν στο σαλόνι τους ή στο εικονοστάσιο της οικίας τους, όπως στο παρελθόν κάποιοι έβαζαν τις φωτογραφίες των βασιλέων. Είναι τόσο μεγάλο το κλέος και η φήμη που περιβάλλει τον Πλαστήρα, που κάποιες Μονάδες του Στρατού τον έχουν στον πίνακα των διατελεσάντων διοικητών τους, μολονότι ουδέποτε διοικήθηκαν από τον Πλαστήρα. (http://army.gr/sites/default/files/3mktax_orestiada_20170619.pdf).

Ο Πλαστήρας είναι πανταχού παρών στην ιστορία μας ως ο γενναίος, ο ανυπέρβλητος και ακατάβλητος Στρατιώτης που προμαχούσε των ανδρών του και κατανικούσε πάντοτε τον αντίπαλο. Στην ιστοριογραφία είναι εκείνος που με το Σύνταγμά του, το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, κάλυψε τη φυγή και την άτακτη υποχώρηση της Μικρασιατικής Στρατιάς τον Αύγουστο του 1922.  Ας όψεται για αυτό ο Γιάννης Καψής και οι βιογράφοι του Πλαστήρα. Αν λέγαμε ότι ο Πλαστήρας είναι ημίθεος, πολλοί θα το πίστευαν. Όλοι τον γνωρίζουν με το προσωνύμιο «Μαύρος Καβαλάρης», κάτι αντίστοιχο με το «Αλεπού της Ερήμου». Όπως όμως το προσωνύμιο «Αλεπού της Ερήμου» ανήκει στον στρατάρχη Ρόμελ, έτσι και ο τίτλος «Μαύρος Καβαλάρης» ανήκει στο διοικητή του 9ου Τάγματος Ευζώνων κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, στον «Ήρωα των Ηρώων», τον σεμνό Ταγματάρχη Ιωάννη Βελισαρίου, τον «εκπορθητή» των Ιωαννίνων, του Λαχανά και του Δεμίρ Καπού, ο οποίος έπεσε στις 13 Ιουλίου 1913 εντός της Βουλγαρίας, προμαχώντας των Ευζώνων του κατά τη γιγαντομαχία του υψώματος 1378, βορειοανατολικά του Σημιτλή. Εκεί και έχει ταφεί —άγνωστος μεταξύ αγνώστων— δίπλα σε ένα άλλο ήρωα, τον δισέγγονο του Γέρου του Μοριά, Γεώργιο Κολοκοτρώνη, διοικητή του 1ου Τάγματος Κρητών. Οι ταφές τους παραμένουν μέχρι και σήμερα άγνωστες.

Για να μη πλατειάζουμε: «Περισσότερο Πλαστήρας, πεθαίνεις». Δυστυχώς η αλήθεια είναι πολύ διαφορετική.

Αυτοί που «θεοποίησαν» τον Πλαστήρα και έκαναν το όνομα του «θρύλο», είτε δεν ανέτρεξαν στις πηγές για να πληροφορηθούν σχετικά με την εξόχως προβληματική δράση του σε συγκεκριμένες επιχειρήσεις της Μικρασιατικής Εκστρατείας, είτε αγνόησαν επιδεικτικά τις πηγές. Κάποιοι άλλοι, όπως ο Γιάννης Καψής, διαστρέβλωσαν την αλήθεια και απέδωσαν στον Πλαστήρα επιτυχίες και νίκες που δεν του ανήκουν. Ασφαλώς ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας διέθετε ηγετικές ικανότητες, μεγάλες αρετές και σπουδαίο ηθικό φρόνημα, αλλά κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων έδινε προτεραιότητα στην ασφάλεια του Συντάγματός του έναντι της εκτέλεσης της αποστολής του, με αποτέλεσμα πολλές ενέργειές του ή παραλείψεις του να ανάγονται στην αρμοδιότητα της στρατιωτικής δικαιοσύνης. Οι ποινικά κολάσιμες ή προβληματικές πράξεις και παραλείψεις του Πλαστήρα αναφέρονται λεπτομερώς στις εκδόσεις της ΔΙΣ για τη Μικρασιατική Εκστρατεία, η οποία, ενώ τις καταγράφει, αποφεύγει επιμελώς να τις αναδείξει, να τις σχολιάσει και να τις κρίνει. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, οφείλεται στο ότι η ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας  συντάχθηκε από τη ΔΙΣ την περίοδο 1955-1965 περίπου, μία περίοδο δηλαδή που τα πάθη του Εθνικού Διχασμού, σε συνδυασμό με τα πάθη από τον Εμφύλιο Πόλεμο (1946-1949), ήταν ακόμη πολύ έντονα και κάθε δυσμενής αναφορά σε πρόσωπα και καταστάσεις μπορούσε να οξύνει τις πληγές του Διχασμού — που και σήμερα συνεχίζουν να παραμένουν έντονες. Ακόμη και αυτό το κείμενο από πολλούς θα λιθοβοληθεί, όπως και  ο συντάκτης του. Αλλά η αλήθεια επιτέλους θα πρέπει να ειπωθεί και όποιος έχει τεκμηριωμένο αντίλογο να ακουστεί. Ο Ελληνικός Στρατός έχει πολύ σημαντικότερες ηρωικές μορφές από αυτήν του Πλαστήρα για να παρουσιάσει και να αναδείξει ως πρότυπα ήθους, θάρρους και ανιδιοτελούς προσφοράς στη Πατρίδα.

Σε κάθε περίπτωση και ανεξάρτητα του τι συμβαίνει και του τι λέγεται στο «πολιτικό πεδίο», όπως π.χ. σε κάποια ανιστόρητα προγράμματα της τηλεόρασης ή ιστοριογραφίες άσχετων προς τη νεώτερη πολεμική ιστορία μας, οι στρατιωτικοί οφείλουν να έχουν σαν οδηγό τους σε ό,τι γράφουν και υποστηρίζουν για πρόσωπα και ζητήματα που σχετίζονται με τη νεώτερη πολεμική ιστορία μας, αποκλειστικά και μόνο το αρχείο και τα συγγράμματα της ΔΙΣ, ή άλλες σοβαρές πρωτογενείς πηγές.

Στη συνέχεια του κειμένου θα αναφερθώ σε ζητήματα που αφορούν τη προβληματική δράση του Πλαστήρα κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

  Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Κύριες Αιτίες της Αποτυχίας των Επιθετικών Επιχειρήσεων που Εκτέλεσε η Στρατιά Μικράς Ασίας τον Μάρτιο του 1921 προς το Εσκή Σεχήρ και το Αφιόν Καραχισάρ – Συμπλήρωμα

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Απαντήσεις σε ζητήματα που τέθηκαν και δεν απαντήθηκαν

Κατά τη διάρκεια της διάλεξης στο Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών στις 20 Δεκεμβρίου 2018, και μετά την ολοκλήρωσή της, τέθηκαν από κάποιους των παρισταμένων θέσεις και ερωτήματα, που δεν απαντήθηκαν για λόγους ανεξάρτητους της δικής μου θέλησης. Μετά τη δημοσίευση της διάλεξης, θεωρώ υποχρέωσή μου να τοποθετηθώ επί των υπόψη ζητημάτων-ερωτημάτων, κατά τρόπο όμως αρκετά εκτενέστερο από αυτόν που θα απαντούσα στον χρόνο της διάλεξης.

1ο Ζήτημα

Κατά τον χρόνο που αναφερόμουν στην τροποποίηση των αρχικών προθέσεων της Στρατιάς Μικράς Ασίας και ότι οι νέες προθέσεις προσδιόριζαν και τις βασικές γραμμές του σχεδίου ενεργείας της Στρατιάς, το οποίο θα προέβλεπε την εκτέλεση δύο διακεκριμένων παράλληλων και αφιστάμενων μεταξύ τους επιθέσεων, που δεν θα συνέκλιναν στην επίτευξη του κύριου σκοπού της όλης επιχείρησης, συνάδελφος αξιωματικός ε.α., με διέκοψε λέγοντας ότι:

«Το σχέδιο (που εκτελέστηκε) ήταν ιδέα του πρώην Αρχηγού του Ελληνικού Στρατού επί διακυβέρνησης Ελευθερίου Βενιζέλου, αντιστράτηγου Λεωνίδα Παρασκευόπουλου». Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Κύριες αιτίες της αποτυχίας των επιθετικών επιχειρήσεων που εκτέλεσε η Στρατιά Μικράς Ασίας τον Μάρτιο του 1921 προς το Εσκή Σεχήρ και το Αφιόν Καραχισάρ

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Το παρόν άρθρο βασίζεται στη διάλεξη που δόθηκε στο Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών στις 20 Δεκεμβρίου 2018.

Πριν από την παρουσίαση του κειμένου της διάλεξης, θέλω να ευχαριστήσω θερμά τον Πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου του Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών, Δρ κύριο Δημήτριο Σμοκοβίτη, καθώς επίσης και τον αγαπητό φίλο και συμμαθητή μου στη ΣΣΕ, αντιστράτηγο ε.α. Σεραφείμ Παπαποστόλου (του Όπλου των ΤΘ) για τη τιμητική πρόσκληση που μου απηύθυναν προκειμένου να παρουσιάσω προς στα μέλη και τους φίλους του ινστιτούτου, καθώς και σε άλλους ενδιαφερόμενους ιδιώτες ή αξιωματικούς, διάλεξη με θέμα «τις κύριες αιτίες της αποτυχίας των εαρινών επιχειρήσεων της Στρατιάς Μικράς Ασίας προς το Εσκή Σεχήρ και το Αφιόν Καραχισάρ».

Ευχαριστώ επίσης θερμά τις κυρίες και τους κυρίους που με τίμησαν με τη παρουσία τους στη διάλεξη.

Λίγα λόγια για το ζήτημα της Μικρασιατικής Εκστρατείας, της οποίας ο απόηχος αντηχεί ακόμη το εθνικό θυμικό. Σπάνια όμως προς τη κατεύθυνση της μελέτης των λόγων της αποτυχίας και τελικά της ταπεινωτικής ήττας και καταστροφής, αλλά περισσότερο προς τη κατεύθυνση του κλαυθμού και του θρήνου για τις χαμένες πατρίδες. Κάθε Αύγουστο είθισται να διοργανώνονται πλήθος συναυλιών για να «θρηνήσουν» οι συμμετέχοντες το χαμό της Σμύρνης (με το αζημίωτο βεβαίως οι θρηνούντες αοιδοί), αλλά σπάνια θα βρει κάποιος ένα εμπεριστατωμένο κείμενο που να αιτιολογεί την ήττα και τη καταστροφή. Άλλωστε δεν κρίνεται και απαραίτητο. Όλοι γνωρίζουν. Υπεύθυνοι είναι «οι Άγγλοι, οι Γάλλοι, οι Πορτογάλοι», ο βασιλιάς, ο Βενιζέλος, αλλά ποτέ εμείς.

Πιστεύω ότι τις Χαμένες Πατρίδες είναι εθνικά απαράδεκτο να τις λησμονήσουμε. Αλλά όχι μόνο «θρηνώντας» κάθε Αύγουστο. Ούτε βεβαίως και με ταξίδια στη Τουρκία (για αναψυχή, ψαράκι στο Αϊβαλί και ψώνια στις φθηνές αγορές), διότι με τα λεφτά μας φτιάχνουν τανκς και κανόνια. Καλό είναι όσοι πηγαίνουν εκεί να ρίχνουν και μια ματιά στα κατάλοιπα της εκεί ακόμη ζωντανής Ελληνικής τρισχιλιετούς παρουσίας, αλλά και στους τόπους που έχυσαν το αίμα τους ή μαρτύρησαν και άφησαν τα κόκαλά τους εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά της Ελλάδας.

Εμείς εδώ στο ιστολόγιο Βελισάριος, δηλαδή ο Βελισάριος, ο Κλεάνθης και η ταπεινότητά μου, θα επιμένουμε να βλέπουμε τις Χαμένες Πατρίδες, και κυρίως τη Μικρασιατική Εκστρατεία, από μία πολύ διαφορετική οπτική γωνία. Θα συνεχίσουμε να αναζητάμε και να αναδεικνύουμε τις αιτίες των αποτυχιών και της ήττας. Και αυτό για ένα και μόνο λόγο: επειδή έχουμε κατανοήσει ότι σήμερα κινδυνεύουμε να ηττηθούμε και πάλι από τους Τούρκους για τους ίδιους ακριβώς λόγους που ηττηθήκαμε τότε από αυτούς. Και τότε οι υπεύθυνοι δήλωναν ότι θα τους συντρίψουμε. Ότι θα αποβιβαστούμε στο Πόντο και θα προελάσουμε μέχρι τη Σεβάστεια. Και τότε ο υπεύθυνος διοικητής της Εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ, υποστράτηγος Νικόλαος Τρικούπης, μολονότι δεν διέθετε εφεδρείες, διαβεβαίωνε τον Χατζανέστη, και αυτός με τη σειρά του την κυβέρνηση, ότι «το μέτωπο είναι ακλόνητο» και ότι «αν ο εχθρός επιχειρήσει επίθεσιν και αντί να αιφνιδιάσει ημάς αιφνιδιασθή αυτός, εμπίπτων εις φραγμόν καλώς συνδεδυασμένων πυρών πεζικού, αυτομάτων όπλων και πυροβολικού, είναι βέβαιον ότι θ’ αποτύχη. Σταματών οριστικώς προ των ημετέρων συρματοπλεγμάτων θα υποστή καταστροφήν, αρκεί ταύτα να ώσιν καλώς συνδεδυασμένα …μπλα … μπλα …». Όμως οι Τούρκοι ήταν αυτοί που αιφνιδίασαν τους Τρικούπη και Χατζανέστη με τον όγκο των δυνάμεων δια των οποίων επιτέθηκαν κατά της Εξέχουσας και συνέτριψαν τις εκεί αμυνόμενες ασθενείς Ελληνικές δυνάμεις, περνώντας ταυτόχρονα στα νώτα του Τρικούπη από ένα αφύλακτο πέρασμα τρεις Μεραρχίες Ιππικού. Και ήταν αφύλακτο επειδή ο Τρικούπης απέσυρε τη φρουρά του περάσματος, λέγοντας ότι  «ο κυκλών κυκλούται».

Τα «θα τους θάψουμε» και «θα τους συντρίψουμε», μου θυμίζουν τις δηλώσεις του Τρικούπη. Που όπως και τότε, έτσι και σήμερα δεν υποστηρίζονται από αντίστοιχες αντικειμενικές δυνατότητες. Πόσα αφύλακτα περάσματα, ή φυλασσόμενα με πολύ ασθενή δύναμη, μπορεί υπάρχουν σήμερα; Μπορούν π.χ. σήμερα οι Τούρκοι να αερομεταφέρουν αιφνιδιαστικά στον Άρη και στην Ατάρνη από μία Ταξιαρχία Καταδρομών; Έχει εξεταστεί αυτό το ενδεχόμενο; Και αν έχει εξεταστεί, είναι ισχυρή η δική μας απάντηση;

Αν το κείμενο της διάλεξης μπορεί να προσφέρει κάποια σημαντική υπηρεσία, αυτή θα ήταν η εξής:

Θα πρέπει επιτέλους να αντιληφθούμε όλοι και κυρίως αυτοί που επιδιώκουν να αναλάβουν θέσεις ευθύνης στο σύστημα της άμυνας και ασφάλειας της Χώρας, ότι το χτίσιμο ενός ικανού στρατεύματος είναι μια μακρά, συνεχής, επίπονη  και δύσκολη διαδικασία στην οποία δεν επιτρέπεται διακοπή και εφησυχασμός για κανένα απολύτως λόγο, όπως είναι π.χ., αυτοί της οικονομικής κρίσεως και δημογραφικής υστέρησης που διερχόμαστε κατά την παρούσα περίοδο. Άμυνα «α λα καρτ» δεν υπάρχει. Όταν θα έρθει η ώρα, θα πολεμήσεις όπως έχεις προετοιμαστεί, όπως έχεις εκπαιδευτεί και με ό,τι διαθέτεις.

Το κείμενο της διάλεξης αναπτύσσεται στις ακόλουθες ενότητες:

  1. Εισαγωγή
  2. Σκοπός
  3. Τα προ των επιχειρήσεων του Μαρτίου σημαντικά γεγονότα
  4. Γενικές πληροφορίες επί των αντιπάλων δυνάμεων
  5. Η επιθετική αναγνώριση προς Εσκή Σεχήρ
  6. Η γενική κατάσταση της Στρατιάς Μικράς Ασίας στις αρχές του 1921
  7. Οι Σύμμαχοι επείγονται να διευθετήσουν το Μικρασιατικό Ζήτημα
  8. Πώς αποφασίστηκαν οι επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921
  9. Η τροποποίηση των αρχικών προθέσεων της Στρατιάς
  10. Η Κυβέρνηση καλεί υπό τα όπλα τρεις κλάσεις της εφεδρείας
  11. Η Γενική Στρατιωτική Κατάσταση στις 9 Μαρτίου 1921
  12. Η διεξαγωγή επιχειρήσεων του Μαρτίου 1921
  13. Η δεύτερη μάχη του Τουμλού Μπουνάρ
  14. Οι κύριες αιτίες της αποτυχίας
  15. Η αναποτελεσματική διεύθυνση των επιχειρήσεων στον ΕΣ
  16. Απόψεις των τότε αντιπάλων επί των επιχειρήσεων
  17. Επίλογος

1. Εισαγωγή

Το θέμα που θα αναπτύξω αφορά την παρουσίαση των σημαντικότερων λόγων εξ αιτίας των οποίων οι επιθετικές επιχειρήσεις που εκτελέστηκαν από τη Στρατιά Μικράς Ασίας τον Μάρτιο του 1921 απέτυχαν στην επίτευξη των σκοπών που είχαν τεθεί.

Οι αναφερόμενες επιχειρήσεις αποτέλεσαν το κρίσιμο σημείο καμπής της Μικρασιατικής Εκστρατείας, επειδή ανέδειξαν ως τον σημαντικότερο παράγοντα επίλυσης του Μικρασιατικού Ζητήματος, το Κεμαλικό κράτος και τον στρατό του. Εάν η Ελλάδα επιθυμούσε να παραμείνει στη Μικρά Ασία, θα έπρεπε να αναμετρήσει τις δυνατότητές της με αυτές της Κεμαλικής Τουρκίας. Εφ’ όσον οι κυβερνώντες τη Χώρα δεν είχαν την ισχυρή βούληση να ηγηθούν αυτής της αναμέτρησης με την αδιάλλακτη αποφασιστικότητα που απαιτούνταν, όφειλαν να αναλάβουν τη βαριά ευθύνη της αποχώρησης του Ελληνικού Στρατού από τη Μικρά Ασία. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Η Μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ – Υψώματος 1799 και η δράση του 33ου Συντάγματος Πεζικού

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Εισαγωγικό Σημείωμα: Στις 12 Οκτωβρίου 2017 μού έγινε πρόταση από την 33η Μηχανοκίνητη Ταξιαρχία – «Σύνταγμα Κυδωνιών», να είμαι ομιλητής στην εορταστική εκδήλωση που προετοίμαζε για τις 21 Νοεμβρίου 2017, στο πλαίσιο του εορτασμού της ημέρας των Ενόπλων μας Δυνάμεων. Θεώρησα ότι η πρόταση αποτελούσε ιδιαίτερη τιμή προς το πρόσωπο μου, αλλά και προς το ιστολόγιο Βελισάριος, στο οποίο αναρτώνται διάφορα κείμενά μου. Ως εκ τούτου αποδέχθηκα την πρόσκληση με ιδιαίτερη χαρά. Επέλεξα ως θέμα της ομιλίας μου «Τα αίτια της Αποτυχίας και της Ήττας του Ελληνικού Στρατού κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία –  Η δράση του 33ου Συντάγματος Πεζικού στην μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ – Υψώματος 1799, κατά τις επιθετικές επιχειρήσεις της Στρατιάς Μικράς Ασίας τον Ιούλιο του 1921». Η ομιλία παρουσιάστηκε στις 21 Νοεμβρίου 2017 στο πολιτιστικό κέντρο του Δήμου Παιονίας (Πολύκαστρο Κιλκίς). Λόγω έλλειψης χρόνου, δεν έγινε δυνατή η παρουσίαση της δράσης του 33ου Συντάγματος Πεζικού στην μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ – Υψώματος 1799, κατά τις επιθετικές επιχειρήσεις της Στρατιάς Μικράς Ασίας τον Ιούλιο του 1921, και αυτό ασφαλώς με λύπησε ιδιαίτερα. Υποσχέθηκα στον Διοικητή της 33ης Μηχανοκίνητης Ταξιαρχίας, Ταξίαρχο κύριο Αθανάσιο Ναλμπάντη, ότι η «παράλειψη» αυτή θα διορθωθεί πολύ σύντομα, με ανάρτηση στο ιστολόγιο Βελισάριος, κάτι που γίνεται τώρα, με ένα περισσότερο εμπλουτισμένο κείμενο από αυτό της ομιλίας μου.

Θέλω να εκφράσω τις θερμές ευχαριστίες μου προ τον άξιο Διοικητή της 33ης Μηχανοκίνητης Ταξιαρχίας – «Σύνταγμα Κυδωνιών», Ταξίαρχο Κύριο Αθανάσιο Ναλμπάντη, για την άκρως τιμητική πρόταση που μου εγένετο και για την άψογη και θερμή φιλοξενία που μου προσέφερε κατά την παραμονή μου στο ακριτικό Πολύκαστρο. Του εύχομαι υγεία προσωπική και οικογενειακή και σε ανώτερα. 

Το κείμενο της διάλεξης που παρουσιάστηκε, θα αναρτηθεί τις προσεχείς ημέρες.

 Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης

 

Αφιερώνεται με ταπεινότητα και σεβασμό στους νεκρούς, τραυματίες και αγνοούμενους της μάχης του Τσαούς Τσιφλίκ – Υψώματος 1799.                  

Αιωνία η Μνήμη τους.

 

Εισαγωγή

Η αναφερόμενη μάχη διεξήχθη στις 2 και 3 Ιουλίου 1921 (π.ημ.), στο πλαίσιο των θερινών επιθετικών επιχειρήσεων της Στρατιάς Μικράς Ασίας προς το Εσκή Σεχήρ. Υπήρξε μία από τις πλέον αιματηρές μάχες της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Η μάχη διεξήχθη αρχικά από την Vη Μεραρχία του Β’ Σώματος Στρατού και, από το απόγευμα της 2ας Ιουλίου, και από την Ιη Μεραρχία του Α’ Σώματος Στρατού. Το αποτέλεσμα της μάχης ήταν η διάρρηξη της οχυρωμένης τοποθεσίας της Κιουτάχειας και η σύμπτυξη του Τουρκικού Στρατού στην γραμμή ανατολικά Εσκή Σεχήρ – Σεϊντή Γαζή. Η μεγάλη νίκη της Στρατιάς Μικράς Ασίας ανήκει αποκλειστικά στους μαχητές, αξιωματικούς και τους οπλίτες της Ιης και της Vης Μεραρχίας.

  Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Οι επιθετικές επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921 προς Εσκή Σεχήρ και Αφιόν Καραχισάρ – Μέρος Α’

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Σημείωση: Μετά τη δημοσίευση του κειμένου με τίτλο: «Η διαμόρφωση της δύναμης του ανθρώπινου δυναμικού του Ελληνικού Στρατού και ειδικότερα της Στρατιάς Μικράς Ασίας κατά το διάστημα 1η Μαρτίου – 21η Ιουνίου 1921, Μέρος Α’» στις 18/6/17, το λογικώς επόμενο κείμενο θα ήταν το Β’ Μέρος του ιδίου θέματος. Αντί αυτού, προτιμήθηκε η αντιμετώπιση των επιχειρήσεων του 1921 από την αρχή, ξεκινώντας από τις επιχειρήσεις του Μαρτίου.

Το Μέρος Β’ της «Διαμόρφωσης της δύναμης του ανθρώπινου δυναμικού του Ελληνικού Στρατού και ειδικότερα της Στρατιάς Μικράς Ασίας κατά το διάστημα 1η Μαρτίου – 21η Ιουνίου 1921» θα δημοσιευτεί στη λογική του σειρά.

Τις προσεχείς ημέρες, το παρόν θα αναρτηθεί και στον ιστότοπο της Στρατιωτικής Ιστορίας της Μικρασιατικής Εκστρατείας (μαζί με τα δύο ακόμη υπολειπόμενα κείμενα), αφ’ ενός για την πληρότητα του ιστοτόπου, αφ’ ετέρου για τη δυνατότητα προβολής των χαρτών σε μεγάλο μέγεθος – όπου φαίνεται και η αξία τους.

 

1. Η λήψη της απόφασης για την εκτέλεση της επιχείρησης προς κατάληψη της γραμμής Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ

1.1.  Γενικές Πληροφορίες

Η ιδέα για την εκτέλεση των επιθετικών επιχειρήσεων του Μαρτίου τέθηκε για πρώτη φορά, τόσο στο επίπεδο της κυβέρνησης όσο και σε αυτό της Στρατιάς Μικράς Ασίας, μετά το πέρας της επιθετικής αναγνώρισης προς το Εσκή Σεχήρ που εκτελέστηκε το τελευταίο δεκαήμερο του Δεκεμβρίου του 1920 από το Γ’ Σώμα Στρατού, πρώην «Σώμα Στρατού Σμύρνης».

Τα εκ της επιθετικής αναγνωρίσεως αποτελέσματα και συμπεράσματα δεν ήταν ευχάριστα αφ’ ενός λόγω της κακής διεύθυνσης των επιχειρήσεων από τους διοικητές των Μεγάλων Μονάδων του Γ’ Σώματος Στρατού —αποκατασταθέντες απότακτοι αξιωματικοί της Βενιζελικής διακυβέρνησης— και αφ’ ετέρου επειδή η εσπευσμένη εγκατάλειψη της καταληφθείσας τοποθεσίας «Κοβαλίτσα – Ποριά» (τοποθεσία «Ινονού») από τη δύναμη της επιθετικής αναγνώρισης και η επιστροφή της στην περιοχή της Προύσας «διαφημίστηκε» από την  προπαγάνδα του Κεμάλ στο εσωτερικό της Τουρκίας αλλά και στο εξωτερικό, ως νίκη του Κεμαλικού στρατού («1η Νίκη Ιν Εϋνού»). Παρά ταύτα όμως η επιθετική αναγνώριση προσέφερε στη Στρατιά Μικράς Ασίας, αλλά και στην Κυβέρνηση, την πολύ σημαντική πληροφορία ότι ο Κεμαλικός στρατός «δεν απετελείτο πλέον  από συμμορίας απειθάρχων ανταρτών αλλά από στρατιωτικάς μονάδας τελείως πειθαρχούσας πλαισιομένας από άφθονα πεπειραμένα και φρονηματισμένα στελέχη και με οπλισμόν άρτιον δια την εποχήν του πολέμου εκείνου. Επομένως δια τη δημιουργίαν συνθηκών διεξαγωγής νικηφόρου κατ’ αυτού πολέμου έπρεπε να γίνη αναμέτρησις των πολεμικών μέσων και αναθεώρησις των επικρατουσών σκέψεων περί στελεχών του Στρατού».

Μετά το πέρας της επιθετικής αναγνώρισης, η Στρατιάς Μικράς Ασίας αντικατέστησε τους διοικητές του Γ’ Σώματος Στρατού Συνταγματάρχη Κ. Πετμεζά δια του Υποστρατήγου Αρ. Βλαχόπουλου, της VII Μεραρχίας Συνταγματάρχη Π. Καράκαλο δια του Συνταγματάρχη Ανδρέα Πλατή και της Χ Μεραρχίας Συνταγματάρχη Κ. Μπουκουβάλα δια του Υποστρατήγου Γεωργίου Λεοναρδόπουλου. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου