Αίτια της Αποτυχίας και της Ήττας του Ελληνικού Στρατού κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία

Δημοσιεύεται εδώ το κείμενο της διαλέξεως που έδωσε ο Ταξίαρχος ε.α. κ. Βασίλειος Λουμιώτης στην 33η Μηχανοκίνητη Ταξιαρχία, επ’ ευκαιρία της Εορτής των Ενόπλων Δυνάμεων.

Κύριε Ταξίαρχε,

Η πρόσκλησή σας να είμαι ομιλητής κατά τη σημερινή ημέρα της Εορτής των Ενόπλων μας Δυνάμεων περιποιεί σε μένα ιδιαίτερη τιμή. Σας ευχαριστώ θερμά για την πρόσκληση. Επίσης, επιτρέψτε μου να εκφράσω την μεγάλη συγκίνησή μου που βρίσκομαι  ανάμεσα στα στελέχη του Στρατού μας, που με τιμή και αξιοσύνη εργάζονται νυχθημερόν, κάτω από ανείπωτες δυσχέρειες, για να υπηρετήσουν την άμυνα της Πατρίδας μας. Επίσης ευχαριστώ θερμά τις αρχές και τους αξιότιμους πολίτες, κυρίες και κυρίους του ακριτικού Πολυκάστρου, που με την εδώ παρουσία τους τιμούν τις Ένοπλες Δυνάμεις της Πατρίδας μας. Η ομιλία μου πέραν των άλλων αποτελεί ένα μνημόσυνο για εκείνους τους άνδρες,  αξιωματικούς και οπλίτες,  που πρόσφεραν αφειδώς το αίμα τους και την ζωή τους για να υπηρετήσουν το όραμα της Μεγάλης Ιδέας.

Το Θέμα της Διάλεξης

Το θέμα που θα σας αναπτύξω αφορά τα γενικά αίτια της αποτυχίας των πολεμικών επιχειρήσεων που διεξήγαγε ο Ελληνικός Στρατός κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία και της συντριπτικής ήττας που υπέστη τον Αύγουστο του 1922. Παράλληλα θα αναφερθώ και στη σημαντική δράση του 33ου Συντάγματος Πεζικού κατά τη μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ, τον Ιούλιο του 1921.

Ασφαλώς, τα αίτια της αποτυχίας και της ήττας δεν ήταν μόνον στρατιωτικής φύσεως αλλά και πολιτικής. Για τα πολιτικά ζητήματα έχουν γράψει πάρα πολλοί και ειδικότεροι εμού.

Οι περισσότεροι μη στρατιωτικοί συγγραφείς αναφέρονται στα στρατιωτικής φύσεως ζητήματα γενικόλογα, επειδή ίσως δεν τα κατανοούν και δεν είναι σε θέση να τα αναλύσουν. Η γενική αίσθηση από την μελέτη αυτών των εργασιών είναι πως η στρατιωτική ήττα ήταν αναπόφευκτη, είτε επειδή άλλαξε η πολιτική των συμμάχων έναντι της Ελλάδας είτε, επειδή το πρόβλεψε ο Μεταξάς, είτε, για διάφορους άλλους λόγους.

Προσωπικά διαφωνώ με αυτή την οπτική. Στην Μικρά Ασία διεξήχθη ένας πόλεμος ανάμεσα σε εμάς και τους Τούρκους, στον οποίο και οι δύο στρατοί πολέμησαν με αυταπάρνηση, θάρρος και άφθαστο ηρωισμό, επιδεικνύοντας μοναδικές πολεμικές αρετές. Στο τέλος όμως νικητές αναδείχθηκαν οι Τούρκοι, επειδή απεδείχθησαν ικανότεροι ημών στην πολιτική και στρατιωτική διεύθυνση του πολέμου. Θέλω να πω ότι για την ήττα μας δεν ευθύνονται οι «άλλοι», αλλά αποκλειστικά εμείς.

Σκοπός

Η παρουσίαση των βασικότερων αιτίων της αποτυχίας του Ελληνικού Στρατού να επιβληθεί επί του Τουρκικού Στρατού κατά τις μεγάλες επιθετικές επιχειρήσεις που διεξήχθησαν το 1921, καθώς και της συντριπτικής ήττας που υπέστη τον Αύγουστο του 1922, προκειμένου να καταδειχθεί ότι η καταστροφή του Στρατού και η επακόλουθη καταστροφή του Μικρασιατικού Ελληνισμού ήταν απότοκος των δικών μας αδυναμιών και λαθών, και ότι η όποια ευθύνη για την μεγάλη καταστροφή βαρύνει αποκλειστικά και μόνο την Ελληνική Πολιτεία – και κανέναν άλλον.

1η ΦΩΤΟ

Το 4ο Σύνταγμα Πεζικού κινείται στην παραλία της Σμύρνης

Εισαγωγική Παρατήρηση: Οι Δύο Περίοδοι της Μικρασιατικής Εκστρατείας

Ο Ελληνικός Στρατός αποβιβάστηκε θριαμβευτικά στη Σμύρνη στις 2 Μαΐου 1919 και στις 3 Σεπτεμβρίου του 1922 αποχώρησε από την Μικρά Ασία συντετριμμένος και κατισχυμένος, εγκαταλείποντας τον Μικρασιατικό Ελληνισμό στο έλεος του Νουρεντίν Πασσά και των τσετών.

Σημειώνεται ότι η χρονολόγηση των γεγονότων που θα αναφερθούν γίνεται με το Παλαιό Ημερολόγιο, που ίσχυε την περίοδο εκείνη.

Η Εκστρατεία από άποψη πολιτικής διεύθυνσης διακρίνεται σε δύο περιόδους. Κατά την πρώτη περίοδο Πρωθυπουργός της Χώρας ήταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ενώ κατά τη δεύτερη κυρίως ο Δημήτριος Γούναρης:

Η 1η Περίοδος διαρκεί από τις 2 Μαΐου 1919 έως τις 31 Οκτωβρίου 1920. Η σημαντικότερη επιχείρηση αυτής της περιόδου ήταν η επέκταση της κατεχόμενης ζώνης μέχρι την Προύσα και το Ουσάκ, μεταξύ 9 Ιουνίου και 16 Αυγούστου 1920. Στις 10 Σεπτεμβρίου 1920 προκηρύχθηκαν εκλογές που διεξήχθησαν στις 1 Νοεμβρίου 1920 και τις κέρδισε η αντιβενιζελική παράταξη.

Η 2η Περίοδος διαρκεί από την  1 Νοεμβρίου 1920 μέχρι και τις 2 Σεπτεμβρίου του 1922. Κατά την περίοδο αυτή διεξάγονται οι μεγάλες επιθετικές επιχειρήσεις προς το Εσκή Σεχήρ, το Αφιόν Καραχισάρ και την Άγκυρα, οι οποίες αποτυγχάνουν. Την 13η Αυγούστου 1922 αρχίζει η Τουρκική επίθεση στο Αφιόν Καραχισάρ. Ύστερα από διήμερο αγώνα η Ελληνική Στρατιά συμπτύσσεται υπό δυσχερείς συνθήκες. Μετά και την μάχη του Αλή Βεράν, στις 17 Αυγούστου 1922, τα υπολείμματα της Στρατιάς υποχωρούν προς το Αιγαίο και την Προποντίδα.

 

Τα Γενικά Αίτια της Αποτυχίας και της Ήττας

Εγώ και οι φίλοι μου με τα ψευδώνυμα Βελισάριος και Κλεάνθης, με τους οποίους συνεργαζόμαστε στο ιστολόγιο «Βελισάριος» και στον ιστόχωρο «Στρατιωτική Ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας», και οι οποίοι συνέβαλαν στη συγγραφή αυτής της διάλεξης, θεωρούμε ότι τα γενικά αίτια που οδήγησαν αρχικά στην αποτυχία των επιθετικών επιχειρήσεων και στη συνέχεια στη συντριπτική ήττα του Αυγούστου του 1922, είναι τα εξής:

  1. Η υστέρηση του Ελληνικού Στρατού έναντι του αντίστοιχου Τουρκικού.
  1. Οι επιπτώσεις του Εθνικού Διχασμού στο Στράτευμα.
  1. Η πολιτική διαχείριση του Πολέμου.

 

1.  Η Υστέρηση του Ελληνικού Στρατού έναντι του αντίστοιχου Τουρκικού

Η αναφερόμενη υστέρηση οφειλόταν σε δύο λόγους:

1ος Λόγος: Η ανωριμότητα του Ελληνικού Στρατού εξ αιτίας της καθυστερημένης ανάπτυξης του σε σύγχρονες βάσεις, η οποία, παρά τις επιτυχίες των Βαλκανικών Πολέμων, συνέχιζε να υφίσταται και κατά την περίοδο της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

2ος Λόγος: Η υστέρηση του Ελληνικού Στρατού έναντι του αντίστοιχου Τουρκικού σε σημαντικά επιχειρησιακά και οργανωτικά ζητήματα.

1.1. Η Ανωριμότητα του Ελληνικού Στρατιωτικού Οργανισμού

Το Ελληνικό Κράτος μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα δεν διέθετε σοβαρό στρατιωτικό οργανισμό. Ο Χαρίλαος Τρικούπης ήταν ο πρώτος Πρωθυπουργός που αποφάσισε να μεταμορφώσει την «αγέλη» σε Στρατό, με στόχευση την συγκρότηση ενός επαγγελματικού Σώματος Αξιωματικών και Μόνιμων Υπαξιωματικών. Από το μεταρρυθμιστικό έργο του μεγάλου πολιτικού, τα μόνα σημαντικά που απέμειναν, ήταν η διατήρηση σε λειτουργία της «Στρατιωτικής Σχολής Υπαξιωματικών» και της «Σχολής Εφέδρων Αξιωματικών».

2η ΦΩΤΟ

Στη μνήμη των τελευταίων νεκρών του «ατυχούς» Ελληνοτουρκικού Πολέμου του 1897. Επί της Εθνικής Οδού Λαμίας-Δομοκού και λίγα χιλιόμετρα βορείως της Λαμίας.

Η επονείδιστη  ήττα  του  1897  ήρθε  να  υπενθυμίσει  ότι  το  Ελληνικό  Κράτος  δεν διέθετε  Στρατό ικανό να  πολεμήσει και να νικήσει.  Ο  Στρατηγός Θεόδωρος Πάγκαλος αναφερόμενος στον Ελληνικό Στρατό εκείνου του πολέμου, τον αποκαλεί «ένοπλο συρφετό» και γράφει σχετικά: «Η κατάστασις του στρατού μας ήτο οικτρά… Τα στελέχη του πεζικού, εκτός ολίγων, ήσαν τελείως αμαθή και ανίκανα. Η μεγίστη πλειοψηφία των ανωτέρων αξιωματικών απετελείτο από αγαθούς τύπους, των οποίων η στρατιωτική μόρφωσις περιωρίζετο εις την τακτικήν της καταδιώξεως, ληστών, φυγόδικων και ζωοκλεπτών…».

Αφετηρία συγκρότησής του Στρατού σε σύγχρονες βάσεις αποτέλεσαν οι προσπάθειες της κυβέρνησης Θεοτόκη από το 1904 και μετά για την στοιχειώδη οργανωτική συγκρότηση του Στρατού και τον επανεξοπλισμό του με σύγχρονα για την εποχή όπλα και μέσα.

Το Κίνημα του Στρατιωτικού Συνδέσμου και η ανάληψη της Πρωθυπουργίας από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, έδωσαν νέα ώθηση στην ανάπτυξη του Στρατού με αποτέλεσμα να αναδειχθεί νικητής κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους.

3η ΦΩΤΟ (ΠΙΝΑΚΑΣ ΔΥΝΑΜΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΤΟ 1912)

Ο Ελληνικός Στρατός κατά τον Πρώτο Βαλκανικό Πόλεμο, αντιμετώπισε όμως ένα πολύ μικρό μέρος του Οθωμανικού Στρατού της Βαλκανικής, με αποτέλεσμα οι σχετικά εύκολες νίκες που πέτυχε να αποκρύψουν τις αδυναμίες και να δημιουργήσουν την ψευδαίσθηση της υπεροχής έναντι του Τουρκικού Στρατού. Υπόψη ότι ο Στρατός Θεσσαλίας των επτά Μεραρχιών, αντιμετώπισε αρχικά δύο Τουρκικές Μεραρχίες, από τις 48 που διέθετε ο Οθωμανικός Στρατός, το μείζον μέρος του οποίου βρισκόταν στην Ανατολική Θράκη για να προστατεύσει την Κωνσταντινούπολη από τον ισχυρότατο Βουλγαρικό Στρατό, ενώ το άλλο μεγάλο μέρος του αντιμετώπιζε τον Σερβικό Στρατό. Εν πάσι περιπτώσει, ο Στρατός των Βαλκανικών Πολέμων επιτέλεσε ένα τεράστιας σημασίας έργο και πέτυχε σημαντικές νίκες, χάρη στις οποίες η Ελλάδα διπλασιάστηκε σε έκταση και πληθυσμό. Επιπλέον ο Ελληνικός Στρατός απέκτησε αυτοπεποίθηση και έδωσε το μήνυμα ότι η Ελλάδα και ο Στρατός της μπορούν και για μεγαλύτερα επιτεύγματα.

Η αίσθηση της υπεροχής έναντι του Τουρκικού Στρατού, θα ενισχυθεί από τις εύκολες νίκες του Ελληνικού Στρατού Μικράς Ασίας στις επιχειρήσεις του 1920 προς την Προύσα και το Ουσάκ και θα οδηγήσει σε μία διαρκή υποτίμηση των δυνατοτήτων του Τουρκικού Στρατού, μέχρι και το τέλος της εκστρατείας. Ακόμη και τις παραμονές της ήττας, τον Αύγουστο του 1922, παρά τις μέχρι τότε αποτυχίες, ο Αρχιστράτηγος και οι διοικητές των Σωμάτων Στρατού, θα διαβεβαιώνουν την Κυβέρνηση ότι το μέτωπο είναι ακλόνητο και σε περίπτωση που ο Τουρκικός Στρατός επιτεθεί, θα συντριβεί.

Η μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους ανάπτυξη του Στρατού διακόπηκε γρήγορα εξ αιτίας της έναρξης του 1ου Π.Π. και του Εθνικού Διχασμού. Ο Στρατός που συγκροτήθηκε από την κυβέρνηση Βενιζέλου μετά την απομάκρυνση του βασιλιά Κωνσταντίνου και έλαβε μέρος στις επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου το 1918, κατατμήθηκε σε όλο το Μέτωπο, διοικήθηκε από Συμμάχους διοικητές, και έλαβε μέρος σε σημαντικές μεν, αλλά δευτερεύουσες επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα η αποκτηθείσα επιτελική και επιχειρησιακή  εμπειρία να είναι περιορισμένη.

Διάθεση Δυνάμεων Α' ΠΠ

Μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και μέχρι την λήξη της Μικρασιατικής Εκστρατείας, ο Ελληνικός Στρατός συνέχιζε να είναι ένας ανώριμος οργανισμός, που υστερούσε έναντι του αντίστοιχου Τουρκικού. Κρίσιμα ζητήματα αυτής της υστέρησης ήταν τα εξής:

1.1.α. Η επαγγελματική κατάρτιση  των αξιωματικών

Ο Ελληνικός Στρατός από την απελευθέρωση από τον Τουρκικό ζυγό μέχρι και το τέλος της Μικρασιατικής Εκστρατείας δεν θα κατορθώσει να αποκτήσει ένα ολοκληρωμένο και επαρκές σύστημα για την εκπαίδευση των μελλοντικών αξιωματικών και μόνιμων υπαξιωματικών του. Κατόπιν τούτου είναι επόμενο ότι το μεγαλύτερο μέρος των αξιωματικών στερούταν επαρκούς στρατιωτικής μόρφωσης και  κατάρτισης, η δε καλλιέργεια της στρατιωτικής επιστήμης και η ανάπτυξη της στρατιωτικής σκέψης, παρέμειναν στην εποχή του απελευθερωτικού αγώνα. Μέχρι το 1881 ο Στρατός διέθετε για την παραγωγή αξιωματικών μόνο την Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, που απέδιδε όμως ετησίως ένα πάρα πολύ μικρό αριθμό αξιωματικών, που προοριζόταν για τα Όπλα του Πυροβολικού και του Μηχανικού. Οι αξιωματικοί του Πεζικού και του Ιππικού μέχρι και το 1881 προέρχονταν κυρίως από το στράτευμα, και κάποιοι ελάχιστοι από τη Σχολή Ευελπίδων.

4η ΦΩΤΟ

Το κτίριο Λυράκη στην Αθήνα, πίσω από το νοσοκομείο ΝΙΜΙΤΣ, στο οποίο λειτούργησε η Στρατιωτική Σχολή Υπαξιωματικών.

Την 1η Ιουλίου του 1882 ιδρύθηκε από τον Πρωθυπουργό Χαρίλαο Τρικούπη η «Στρατιωτική Σχολή Υπαξιωματικών»,  στην οποία εισέρχονταν με εξετάσεις μόνιμοι υπαξιωματικοί και μετά τριετή φοίτηση, εξέρχονταν ανθυπολοχαγοί του Πεζικού, του Ιππικού και του Οικονομικού Σώματος και έτσι στα επόμενα χρόνια το Πεζικό και το Ιππικό θα αποκτήσουν ένα ικανό αριθμό σχετικά καταρτισμένων αξιωματικών. Επί Τρικούπη θα αυξηθεί και ο αριθμός των εισερχομένων κατ’ έτος στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, στους 40 νέους Ευέλπιδες. Ο Στρατός όμως μέχρι και το τέλος της Μικρασιατικής Εκστρατείας θα συνεχίσει να μην  διαθέτει Σχολή Πολέμου και ως εκ τούτου θα στερείται και επαρκώς καταρτισμένων επιτελικών αξιωματικών στη σχεδίαση και την διεύθυνση των επιχειρήσεων, καθώς  και στα γενικά επιτελικά καθήκοντα. Οι ελάχιστοι επιτελείς που υπήρχαν, είτε είχαν εκπαιδευτεί στο εξωτερικό, είτε διέθεταν μία εμπειρική μάλλον επιτελική κατάρτιση, από την υπηρεσία τους στα επιτελεία των Μεραρχιών κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο.

5η ΦΩΤΟ

Στιγμιότυπο από εκπαιδευτιή δραστηριότητα της Αυτοκρατορικής Σχολής Μηχανικών

Αντίστοιχα ο Οθωμανικός Στρατός διέθετε από το 1773 την Σχολή Μηχανικών της Κωνσταντινούπολης που παρήγαγε αξιωματικούς του πυροβολικού και του Μηχανικού. Αυτή εκσυγχρονίστηκε στην συνέχεια από τους επόμενους Σουλτάνους. Το 1834 ο Σουλτάνος  Μαχμούτ Β’, ίδρυσε την Πολεμική Σχολή, το αντίστοιχο της δικής μας Σχολής Ευελπίδων, στην οποία φοιτούσαν οι μελλοντικοί αξιωματικοί Πεζικού και Ιππικού. Ως εκπαιδευτικό πρότυπο επελέγη αυτό της Γαλλικής Σχολής  Σαίν Συρ. Την περίοδο 1845 – 1847 ιδρύθηκαν πέντε στρατιωτικά λύκεια των οποίων ο αριθμός διαδοχικά αυξήθηκε, με σκοπό την προπαρασκευή των νέων που ήθελαν να φοιτήσουν στην Πολεμική Σχολή.  Τέλος το 1845 ιδρύθηκε η Πολεμική Σχολή του Γενικού Επιτελείου, κατά το πρότυπο της Γαλλικής Σχολής Πολέμου, με σκοπό την παραγωγή επιτελικών αξιωματικών. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της υπ’ όψη σχολής αναβαθμίστηκε το 1882 από Γερμανική Στρατιωτική Αποστολή, κατά το πρότυπο της Βερολινείου Ακαδημίας Πολέμου. Κάθε χρόνο επιλέγονταν από την Πολεμική Σχολή οι 20-30 καλύτεροι και ευφυέστεροι μαθητές για φοίτηση στην Πολεμική Σχολή του Γενικού Επιτελείου. Μετά από τρία χρόνια σπουδών, οι δόκιμοι γενικοί επιτελείς περνούσαν τρία με πέντε έτη υπό επιτήρηση και αξιολόγηση, υπηρετώντας σε μονάδες όλων των όπλων του στρατού. Αυτή η κοινή εμπειρία τους καθιστούσε μέρος μιας ιδιαίτερης και προνομιούχου τάξης που είχε συναίσθηση της αποστολής της και της θέσης της στο Οθωμανικό Στρατό. Όλες οι σημαντικές θέσεις διοίκησης καθώς και οι σημαντικές επιτελικές θέσεις προορίζονταν για πλήρωση από γενικούς επιτελείς. Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα αποφοιτούσαν κάθε χρόνο πάνω από 30 επίλεκτοι αξιωματικοί, ενώ η τάξη του Κεμάλ το 1905 είχε 37 αποφοίτους. Μπορούμε να υποθέσουμε ότι το 1921 ο Τουρκικός στρατός πρέπει να διέθετε 300 τουλάχιστον αξιωματικούς απόφοιτους της Πολεμικής Σχολής. Και αυτό ήταν πολύ σημαντικό.

Θα αναφέρω δύο παραδείγματα για να δείξω το πόσο σημαντικό ζήτημα ήταν για τους Τούρκους η εκπαίδευση των μελλοντικών αξιωματικών τους σε Στρατιωτικές Σχολές: 1ο: Ο Κεμάλ το 1892 εισήλθε στο στρατιωτικό μάλλον λύκειο της Θεσσαλονίκης και στην συνέχεια του Μοναστηρίου. Από το 1899 μέχρι το 2002 ήταν μαθητής της Πολεμικής Σχολής της Κωνσταντινούπολης και αμέσως στην συνέχεια της Πολεμικής Σχολής του Γενικού Επιτελείου, από την οποία εξήλθε το 1905 με τον βαθμό του Λοχαγού.  2ο: Ο Αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων της Τουρκίας Στρατηγός Τζεμάλ Γκιουρσέλ, αυτός που με στρατιωτικό πραξικόπημα ανέτρεψε το 1960 τον Πρωθυπουργό Μεντερές, το 1914 ήταν μαθητής της Πολεμικής Σχολής. Μαθητής ακόμη της Πολεμικής Σχολής, έλαβε μέρος στις επιχειρήσεις της Καλλίπολης, της Παλαιστίνης, της Συρίας και ακολούθως στις επιχειρήσεις της Μικράς Ασίας, όπου και διακρίθηκε. Μετά το τέλος του πολέμου, σε ηλικία 28 ετών πλέον και διαθέτοντας σημαντική πολεμική εμπειρία, επέστρεψε στην Πολεμική Σχολή για ένα έτος προκειμένου να ολοκληρώσει τις σπουδές του και στην συνέχεια στην Πολεμική Σχολή του Γενικού Επιτελείου.

Στην ιστοσελίδα μας  http://mikrasiatikhekstrateia.gr/, είναι αναρτημένη μία εξαιρετική ανάλυση του Κλεάνθη για τον Οθωμανικό Στρατό και την εκπαίδευση των αξιωματικών του εκείνη την περίοδο.

1.1.β. Η πολεμική εμπειρία

Η πολεμική εμπειρία του Ελληνικού Στρατού το 1921, περιοριζόταν στους Βαλκανικούς Πολέμους, στις επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου το 1918 και στις μέχρι τότε περιορισμένου εύρους επιχειρήσεις της Μικράς Ασίας.

Η πολεμική δράση του Οθωμανικού Στρατού στους Βαλκανικούς Πολέμους και κυρίως στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ήταν ασύγκριτα σημαντικότερη σε έκταση και χρόνο από την Ελληνική, αλλά παρά τα επώδυνα αποτελέσματα αυτών των πολέμων, προσέφερε στον Οθωμανικό Στρατό και ειδικότερα στα στελέχη του, ανεκτίμητη γνώση και  εμπειρία.

1.1.γ. Η σύνθεση του Σώματος των Αξιωματικών

Ο υπερδιπλασιασμός της δύναμης του Στρατού —σε Επιτελεία, Μονάδες και προσωπικό— στην δεκαετία 1912 – 1921, οδήγησε σε μία μαζική αξιωματικοποίηση. Ο αριθμός των  3.259 αξιωματικών στην έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων, θα ανέλθει τον Ιούνιο του 1921, στις 10.000 περίπου. Αν συνυπολογιστούν οι τεράστιες απώλειες στους πολέμους που προηγήθηκαν, μπορούμε να αντιληφθούμε ότι σίγουρα υπήρχε σημαντικό πρόβλημα επαγγελματικής επάρκειας για ένα μεγάλο αριθμό αξιωματικών. Οι ανθυπολοχαγοί των Βαλκανικών Πολέμων, το 1919 ήταν Αντισυνταγματάρχες και Συνταγματάρχες και μεγάλο μέρος τους δεν προερχόταν από στρατιωτικές σχολές, δεν είχε παρακολουθήσει σχολεία επιμόρφωσης και ούτε είχε φοιτήσει σε σχολή πολέμου, πλην ελαχιστοτάτων εξαιρέσεων.

Σε αντιδιαστολή, οι Τούρκοι από το 1,5 εκατομμύριο στρατό του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου με τις 7 στρατιές, επέλεξαν με αυστηρά κριτήρια τους ικανότερους αξιωματικούς για ένα στρατό που στο απόγειο του δεν ξεπέρασε τους 200.000 άνδρες.

1.2. «Η Υστέρηση του Ελληνικού Στρατού έναντι του Τουρκικού σε Επιχειρησιακά και Οργανωτικά Ζητήματα»

Τα σημαντικότερα ζητήματα στα οποία ο Ελληνικός Στρατός, υστερούσε έναντι του Τουρκικού, είναι τα εξής:

1.2.α. Το επιχειρησιακό δόγμα.

1.2.β. Η κλιμάκωση των Μονάδων στις επιθετικές και αμυντικές επιχειρήσεις.

1.2.γ. Το Πυροβολικό.

1.2.δ. Το Ιππικό.

1.2.ε. Η εκλογή των αμυντικών τοποθεσιών και η οχύρωση αυτών.

1.2.στ. Οι ελλείψεις των Συνταγμάτων σε αξιωματικούς και οπλίτες.

1.2.α. Το επιχειρησιακό δόγμα

Ο Ελληνικός Στρατός ακολουθούσε το Γαλλικό πρότυπο διεύθυνσης των επιχειρήσεων, ή τουλάχιστον κάτι που έμοιαζε με αυτό, το οποίο περιόριζε την ανάπτυξη της πρωτοβουλίας από τους υφισταμένους, με αποτέλεσμα να μην είναι εφικτή η εκμετάλλευση των παρουσιαζομένων ευκαιριών κατά την διεξαγωγή της μάχης. Οι επιχειρήσεις διεξάγονταν με βάση καθημερινές διαταγές επιχειρήσεων της Στρατιάς που εκδίδονταν περί το μεσονύκτιο και ρύθμιζαν τις  ενέργειες της επομένης ημέρας, δύο και μερικές φορές και τρία κλιμάκια κάτω. Για την ακρίβεια, η Στρατιά και τα Σώματα Στρατού, ανέμεναν —μέχρι αργά το βράδυ— να λάβουν τα ημερήσια δελτία στρατιωτικής κατάστασης των υφισταμένων τους, προκειμένου να ενημερωθούν για την εξέλιξη της μάχης, ώστε να αποφασίσουν στην συνέχεια για την επιούσια, εκδίδοντας προς τούτο τις αναγκαίες διαταγές επιχειρήσεων.  Αν τώρα, η αναφερόμενη διαδικασία ενημέρωσης και έκδοσης διαταγών, που τηρούταν απαρέγκλιτα και με θρησκευτική ευλάβεια, συνδυαστεί με το παρωχημένο ασύρματο υλικό που διέθετε η Στρατιά, την αποκοπή των τηλεφωνικών καλωδίων για διάφορες αιτίες —πολλάκις υπό των Τούρκων κατοίκων της ενδοχώρας— και την τεράστια απόσταση που χώριζε τα στρατηγεία της Στρατιάς και των Σωμάτων Στρατού μεταξύ τους και κυρίως από την γραμμή της μάχης, γίνεται αντιληπτό ότι στην πραγματικότητα δεν υπήρχε συνεχής ενημέρωση της Στρατιάς και των Σωμάτων Στρατού για την διεξαγόμενη μάχη και ως εκ τούτου και ο αναγκαίος έλεγχος και συντονισμός. Πλέον τούτου, η έκδοση των διαταγών επιχειρήσεων για την επομένη ημέρα, καθυστερούσε πέραν κάθε λογικού ορίου και έφθανε στις Μεραρχίες πολύ μετά από την καθοριζόμενη ώρα έναρξης των επιχειρήσεων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της «αργόσυρτης διαδικασίας» είναι το ακόλουθο: Μετά την διάρρηξη της αριστερής πτέρυγας της περί την Κιουτάχεια Τουρκικής αμυντικής τοποθεσίας στις 3 Ιουλίου 1921, το Α’ Σώμα Στρατού διατάχθηκε για την 4η Ιουλίου να ενεργήσει καταδίωξη του υποχωρούντος εχθρού προς την βορειοανατολικά της Κιουτάχειας περιοχή μεταξύ των χωριών Ζεϋγκούντ και Τουλουτζά. Όπως και έγινε.  Η διαταγή της Στρατιάς για τις επιχειρήσεις της 5ης Ιουλίου εκδόθηκε την 0115 ώρα της ιδίας. Εκτιμάται ότι λήφθηκε στο εν Ντουγκέρ στρατηγείο του Α’ Σώματος Στρατού, περί την 0300. Η διαταγή επιχειρήσεων του Α’ Σώματος Στρατού για την 5η Ιουλίου, έφυγε από το στρατηγείο του Σώματος με έφιππους αγγελιοφόρους μετά την 0500 της ιδίας και έφθασε στις Ιη και ΙΙη Μεραρχίες την 1700 ώρα της 5ης Ιουλίου. Ενώ λοιπόν διεξαγόταν καταδίωξη των υποχωρούντων Τούρκων, οι Ιη και ΙΙη Μεραρχίες στις 5 Ιουλίου παρέμειναν αδρανούσες, στην περιοχή μεταξύ Σεϋγκούντ και Τουλουτζά, εξ αιτίας της μη έγκαιρης λήψης της διαταγής του Α’ Σώματος και τούτο επειδή η απόσταση σε ευθεία γραμμή μεταξύ Ντουγκέρ και των θέσεων των Ιης και ΙΙης Μεραρχιών ανερχόταν σε 40 και πλέον χιλιόμετρα. Υπόψη ότι οι θέσεις στις οποίες θα εγκαθίσταντο τα στρατηγεία των Σωμάτων Στρατού, καθορίζονταν από την Στρατιά.

Τα Σώματα Στρατού είχαν προστεθεί στη διοικητική και επιχειρησιακή «αλυσίδα» του Ελληνικού Στρατού αμέσως μετά την λήξη των Βαλκανικών Πολέμων και είναι εύλογο ότι δεν είχε δημιουργηθεί ακόμη η απαιτούμενη γνώση και εμπειρία στην διεύθυνση επιχειρήσεων από στρατηγεία Σωμάτων Στρατού, οι δε αξιωματικοί  που ανέλαβαν την διοίκηση αυτών ή επάνδρωσαν τα επιτελεία τους, μετά την πολιτική μεταβολή της 1ης Νοεμβρίου 1920 δεν διέθεταν καμία απολύτως σχετική πολεμική εμπειρία, εν αντιθέσει με αυτούς που αντικατέστησαν, οι οποίοι είχαν συμμετάσχει στις επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου, της Ουκρανίας και επί ενάμιση χρόνο σε αυτές της Μικράς Ασίας. Στη Μικρά Ασία τα Σώματα Στρατού λειτούργησαν μάλλον ως  «αναμεταδότες» των διαταγών της Στρατιάς  και  όχι ως η κινητήριος δύναμη που  θα  ωθούσε κάθε διαθέσιμη δύναμη προς τη νίκη και την εκμετάλλευση κάθε παρουσιαζόμενης ευκαιρίας, για την επίτευξη του γενικού σκοπού των επιχειρήσεων.

Η καθοριζόμενη εκάστοτε κυρία προσπάθεια είχε ονομαστικό χαρακτήρα και όχι ουσιαστικό. Η ομοιόμορφη κατανομή των δυνάμεων αποτελούσε, μάλλον, γενικό κανόνα. Η επιδίωξη απόκτησης υπεροχής ισχύος σε συγκεκριμένο χώρο και χρόνο, ή η ενίσχυση της κυρίας προσπάθειας για την επίτευξη αποφασιστικού αποτελέσματος, δεν συνηθιζόταν. Τα Σώματα Στρατού και οι Μεραρχίες, σε όλες σχεδόν τις επιχειρήσεις, διοικούσαν από την έναρξη της επιχείρησης μέχρι και το πέρας αυτής τις ίδιες δυνάμεις με τις οποίες άρχισαν την επιχείρηση.

Η αναζήτηση του ασθενούς του αντιπάλου και η προσβολή του δια υπέρτερων δυνάμεων δεν είχαν εφαρμογή. Τέλος οι αρχές του πολέμου και οι κανόνες των επιθετικών και αμυντικών επιχειρήσεων αγνοούνταν ή παραβιάζονταν. Η πολυδιάσπαση των δυνάμεων σε πολλούς σκοπούς είχε ευρεία εφαρμογή, τόσο στην άμυνα όσο και στην επίθεση.

Το τελικό αποτέλεσμα των όσων αναφέρθηκαν ήταν ότι κατά την περίοδο των μεγάλων επιχειρήσεων του 1921 αλλά και κατά την τελική μάχη του Αφιόν τον Αύγουστο του 1922, η Στρατιά Μικράς Ασίας ενεργούσε ασυντόνιστα. Η κάθε Μεραρχία έκανε την δική της μάχη, ή και δεν συμμετείχε στην μάχη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της πρακτικής αποτελεί η μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ – Υψώματος 1799, δια της οποίας διαρρήχθηκε η αριστερή πτέρυγα της οχυρωμένης τοποθεσίας της Κιουτάχειας. Στην πραγματικότητα διεξήχθη μία κρίσιμης σημασίας μάχη διαρρήξεως μίας οχυρωμένης τοποθεσίας, χωρίς αυτό να έχει σχεδιαστεί σε επίπεδο Στρατιάς και Σωμάτων Στρατού, και ως εκ τούτου δεν υπήρξε και η απαιτούμενη διεύθυνση της μάχης από τα δύο αυτά επίπεδα διοικήσεως. Τελικά η διάρρηξη της Τουρκικής τοποθεσίας, υπήρξε αποτέλεσμα του ηρωικού αγώνα των Ιης και Vης Μεραρχιών, οι οποίες μολονότι ανήκαν στα Α’ και Β’ Σώματα Στρατού αντίστοιχα, μπόρεσαν να συντονιστούν μεταξύ τους, ενώ τα Σώματα στα οποία ανήκαν δεν μπόρεσαν να συντονίσουν τις Μεραρχίες τους.

Μελετώντας επί σημαντικό χρόνο τα συγγράμματα της ΔΙΣ, τα αναφερόμενα στις μεγάλες επιθετικές επιχειρήσεις του 1921 αλλά και την τελική μάχη του Αυγούστου του 1922 στο Αφιόν Καραχισάρ, έχω σχηματίσει την πεποίθηση ότι η Στρατιά και τα Σώματα Στρατού ασκούσαν έναν αφ’ υψηλού και εκ του «μακρόθεν» έλεγχο των διεξαγόμενων επιχειρήσεων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα είτε να μη διαθέτουν πραγματική εικόνα για την διεξαγόμενη μάχη και ως εκ τούτου να μην είναι και σε θέση να την διευθύνουν, είτε να αγνοούν ακόμη και ότι διεξήχθη κάποια σημαντική μάχη. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της αναφοράς, που πιθανόν να ακούγεται υπερβολική, αλλά είχαν σημαντική έως κρίσιμη επιρροή στην διεξαγωγή των επιχειρήσεων, είναι τα εξής τρία:

1ο Παράδειγμα: Η Μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ – Υψώματος 1799.

1 - Θέση στρατηγείων μάχης Τσαούς Τσιφλίκ - Υδατ.

Η Μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ, 2 Ιουλίου 1921. Οι θέσεις των στρατηγείων του Β’ Σώματος Στρατού και της τουρκικής 4ης Ομάδας Μεραρχιών.

Το στρατηγείο του Β’ Σώματος Στρατού στις 2 Ιουλίου 1921 ήταν εγκατεστημένο στο χωριό Σάλκιοϊ, ήτοι σε απόσταση 35 χιλιομέτρων σε ευθεία γραμμή από το Τσαούς Τσιφλίκ. Αντίστοιχα το στρατηγείο της IVης Ομάδας Μεραρχιών του Τουρκικού Στρατού που είχε την ευθύνη της άμυνας της τοποθεσίας Ακτσάλ Νταγ – ύψωμα 1799, βρισκόταν στο Τσερκουλέρ, ήτοι σε απόσταση 6 χιλιομέτρων από το Τσαούς Τσιφλίκ. Λόγω της μεγάλης απόστασης του στρατηγείου του Β’ Σώματος Στρατού από τη γραμμή της μάχης, αλλά και της διακοπής της ενσύρματης επικοινωνίας μεταξύ αυτού και της Vης Μεραρχίας, το  Σώμα μέχρι αργά το βράδυ της 2ας Ιουλίου δεν διέθετε εικόνα για τη διεξαγόμενη  στην περιοχή του Ακτσάλ Νταγ και του Τσαούς Τσιφλίκ μάχη, με αποτέλεσμα να μην επέμβει δραστήρια  για να κινητοποιήσει την αδρανούσα ΧΙΙΙ Μεραρχία ώστε να μειωθεί η τεράστια πίεση που ασκούνταν στην Vη Μεραρχία από μία δύναμη τριών περίπου Τουρκικών Μεραρχιών. Κατόπιν τούτων είναι εύλογο ότι ούτε και η Στρατιά διέθετε ακριβή ενημέρωση για τον διεξαγόμενο αγώνα στο Τσαούς Τσιφλίκ, με αποτέλεσμα στο δελτίο στρατιωτικής κατάστασης που εξέδωσε το βράδυ της 2ας Ιουλίου, να αναφέρεται σε «σφοδρότατη Τουρκική επίθεση κατά του Αφιόν Καραχισάρ», που αποκρούστηκε με ορμητικές αντεπιθέσεις των εκεί Ελληνικών στρατευμάτων.

2ο Παράδειγμα: Η μάχη του Εσκή Σεχήρ της 8ης Ιουλίου 1921

02ο ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜ ΜΑΧΗΣ 8ης Ιουλ 1921 - Υδατ..jpg

Μάχη του Εσκή Σεχήρ, 8 Ιουλίου 1921

Μετά τη διάρρηξη της περί την Κιουτάχεια Τουρκικής αμυντικής τοποθεσίας στις 3 Ιουλίου 1921, ο Ελληνικός Στρατός «καταδίωξε» τον Τουρκικό και στις 7 Ιουλίου κατέλαβε το Εσκή Σεχήρ, ενώ νότια είχε φθάσει προ του Σεϊντή Γαζή. Ο Τουρκικός Στρατός συμπτύχθηκε στην γραμμή ανατολικά Εσκή Σεχήρ – Σεϊντή Γαζή. Η Τουρκική ηγεσία ανασχημάτισε αμέσως ισχυρές εφεδρείες Μεραρχιών σε επίπεδο Ομάδων Μεραρχιών και Στρατιάς και, διαπιστώνοντας ότι η Ελληνική καταδίωξη σκόπευσε στο κενό και ότι δεν κινδύνευε πλέον με υπερκέραση η αριστερή της πτέρυγα, αποφάσισε να δοκιμάσει και πάλι την τύχη των όπλων. Από το μεσημέρι της 8ης Ιουλίου η Τουρκική Στρατιά επιτέθηκε κατά της Ελληνικής Στρατιάς εφ’ ολοκλήρου του μετώπου της, προσαρμόζοντας την κυρία της προσπάθεια μεταξύ Ακ Μπουνάρ και Σουρπ Εϋρέν, επιδιώκοντας να διαχωρίσει τις Ελληνικές δυνάμεις και σε περίπτωση επιτυχίας να υπερκεράσει την δεξιά τους πτέρυγα προς το Τουμλού Μπουνάρ δια της Vης Ομάδας Μεραρχιών Ιππικού. Η Τουρκική επίθεση  αντιμετωπίστηκε με κατάλληλες ενέργειες των Ελληνικών Μεραρχιών. Η υπόψη μάχη αποτελεί τη μεγαλύτερη μάχη που είχε διεξαχθεί μέχρι τότε στην Μικρά Ασία, Σε αυτή ενεπλάκησαν από την μεν Ελληνική Στρατιά οι 8 από τις 11 Μεραρχίες της, από την δε Τουρκική Στρατιά όλες οι δυνάμεις της, δηλαδή 13 Μεραρχίες Πεζικού, 4 Μεραρχίες Ιππικού και 1 Ταξιαρχία Ιππικού. Η Στρατιά Μικράς Ασίας θα λάβει γνώση της μάχης και του νικηφόρου για τα Ελληνικά όπλα αποτελέσματος, αργά το βράδυ της 8ης Ιουλίου 1921. Στο σχεδιάγραμμα απεικονίζεται η διάταξη των αντιπάλων Στρατών λίγο πριν αρχίσει η Τουρκική επίθεση της 8ης Ιουλίου1921 κατά των Ελληνικών δυνάμεων. Φαίνονται επίσης οι εγγύς του μετώπου θέσεις των Στρατηγείων των Ομάδων Μεραρχιών και του Δυτικού Μετώπου.

3ο Παράδειγμα: Η Τουρκική επίθεση της 13ης Αυγούστου 1922 κατά της τοποθεσίας της εξέχουσας νότια του Αφιόν Καραχισάρ.

Κατά την διάρκεια της μάχης για την απόκρουση της μεγάλης Τουρκικής επίθεσης κατά της δεξιάς πτέρυγας της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ, ο διοικητής του Α’ Σώματος Στρατού Υποστράτηγος Νικόλαος Τρικούπης, ο οποίος είχε την ευθύνη της άμυνας της εξέχουσας, ανέφερε στις 1610 της 13ης Αυγούστου προς τη Στρατιά Μικράς Ασίας (στη Σμύρνη) ότι ο εχθρός κατέβαλλε την κυρία του προσπάθεια στο μέτωπο νότια του ποταμού Ακάρ και ειδικότερα από το δεξιό της IVης Μεραρχίας μέχρι τον υποτομέα του Σινάν Πασά (που ανήκε στον τομέα της Ιης Μεραρχίας) ενώ στο υπόλοιπο μέτωπο επιζητούσε να καθηλώσει τις εκεί Ελληνικές δυνάμεις. Μετά την παρέλευση ελάχιστου χρόνου και επειδή η Στρατιά απαγόρευσε την μετακίνηση της ΙΧης Μεραρχίας στην περιοχή του Αφιόν Καραρχισάρ, το Α’ Σώμα, με νέο τηλεγράφημά του προς τη Στρατιά, της επεσήμαινε και πάλι ότι ο εχθρός καταβάλλει την κυρία του προσπάθεια στους τομείς των Ιης και IVης Μεραρχιών και ότι το Α’ Σώμα Στρατού στερούταν εφεδρικής δύναμης για να μπορέσει να αντιδράσει στην ισχυρή πίεση που ασκούσε ο εχθρός στις Ιη και IVη Μεραρχίες. Μετά παρέλευση περισσοτέρων των τριών ωρών, για την ακρίβεια στις 1930, ο ευρισκόμενος στη Σμύρνη —400 χιλιόμετρα μακριά από την γραμμή της μάχης— Αρχιστράτηγος Χατζανέστης, με διαταγή που εξέδωσε, απέρριπτε την εκτίμηση του Α’ Σώματος Στρατού αναφορικά με τον χώρο που ο εχθρός κατέβαλλε την κυρία του προσπάθεια, λέγοντας τα εξής αμίμητα:  Α) Ο εχθρός δεν εξεδήλωσε εισέτι τον τομέα προς τον οποίο προτίθεται να στρέψει την κυρία του προσπάθεια. Β) Η Στρατιά, μη διατεθειμένη να υποστεί την πρωτοβουλία του εχθρού, θα αναλάβει επίθεση, της οποίας μόνο η σφοδρότης δύναται επί τόσο ευρέως μετώπου να συντρίψει την θέληση του εχθρού.  Από τα παραπάνω είναι προφανές ότι ενώ η άμυνα της εξέχουσας κατέρρεε, ο Αρχιστράτηγος αρνιόταν να δεχθεί της εκτίμηση του επί τόπου ευρισκόμενου υπεύθυνου επιχειρησιακού διοικητή και «οραματιζόταν» μία αντεπίθεση εκτός της τοποθεσίας, που βασική προϋπόθεση για την εκτέλεσή της ήταν η τοποθεσία να παραμείνει αρραγής –  πράγμα που δεν συνέβαινε.

Συμπέρασμα: ως αποτέλεσμα των όσων μέχρι τώρα αναφέρθηκαν, η Στρατιά Μικράς Ασίας ήταν συστηματικά πιο αργή από τον Τουρκικό Στρατό. Αντιλαμβανόταν πιο αργά, αποφάσιζε αργά, διέτασσε πιο αργά και ως εκ τούτου κινούταν και ενεργούσε πιο αργά από τις Τουρκικές δυνάμεις. Και βασική αιτία αυτής της κατάστασης θεωρώ ότι ήταν οι επικρατούσες αντιλήψεις αναφορικά με την διεύθυνση των επιχειρήσεων, αλλά και οι διανοητικές δυνατότητες των μετά την πολιτική μεταβολή της 1ης Νοεμβρίου 1920, ηγεσιών της Στρατιάς Μικράς Ασίας και των λοιπών Μεγάλων Μονάδων.

Ο Τουρκικός Στρατός, σε αντιδιαστολή με τον Ελληνικό, ακολουθούσε το γερμανικό πρότυπο διεξαγωγής των επιχειρήσεων.  Σύμφωνα με αυτό, το πεδίο της μάχης είναι απρόβλεπτο και μόνο η  ανάπτυξη πρωτοβουλίας από το ανώτατο μέχρι το κατώτερο κλιμάκιο της διοικήσεως μπορεί να οδηγήσει στην νίκη. Βασικά στοιχεία αυτού του προτύπου είναι τα εξής: 1ο) Η ενθάρρυνση των υφισταμένων να αναπτύσσουν πρωτοβουλία, αναλαμβάνοντας ένα λελογισμένο ρίσκο. 2ο) Ο υφιστάμενος αποφασίζει ο ίδιος το πώς θα εκτελέσει την αποστολή του και το πώς θα αντιδράσει στις μεταβολές της τακτικής κατάστασης,  πάντοτε όμως στο πλαίσιο των προθέσεων, της αποστολής και του σχεδίου του προϊσταμένου του. 3ο) Η σχεδίαση και η δημιουργία δυνατοτήτων αφ’ ενός για άμεση αντίδραση στις απειλές ή ευκαιρίες που παρουσιάζονται στο «ρευστό» πεδίο της μάχης  και αφ’ ετέρου για την απόκτηση υπεροχής ισχύος σε συγκεκριμένο χώρο και χρόνο, με σκοπό την διεξαγωγή αποφασιστικής μάχης προς επίτευξη οριστικού αποτελέσματος. και 4ο) Η εκ του σύνεγγυς διεύθυνση των επιχειρήσεων από το στρατηγικό επίπεδο μέχρι και το τελευταίο Τάγμα.

Με βάση τις παραπάνω αρχές ο Τουρκικός Στρατός σε όλες τις μεγάλες επιχειρήσεις της Μικρασιατικής εκστρατείας φαίνεται να επιχειρεί  κάτω από τις εξής συνθήκες:

Α. Στο στρατηγικό επίπεδο υπάρχει ο Κεμάλ  ο οποίος αφ’ ενός τηρείται διαρκώς ενήμερος επί των διεξαγόμενων επιχειρήσεων και επεμβαίνει στη διεξαγωγή τους με την έκφραση γνώμης και αντιλήψεων —όχι διαταγής— προς τον επιχειρησιακό διοικητή και αφ’ ετέρου είναι αυτός που παίρνει τις σημαντικές αποφάσεις, όπως η υποχώρηση από την περιοχή της Κιουτάχειας και η σύμπτυξη πίσω από τον Σαγγάριο, — «Εκκενώσατε το Εσκή Σεχήρ. Δώσατε διαταγάς να υποχωρήσωσι καθ’ όλην την γραμμήν. Υποχωρήσατε 300 χιλιόμετρα μέχρι του Σαγγάριου και ετοιμάσατε νέας θέσεις προς κάλυψιν της Άγκυρας».  Ενδιάμεσος αλλά αποφασιστικός κρίκος μεταξύ του στρατηγικού και του επιχειρησιακού επιπέδου είναι ο Γενικός Επιτελάρχης Φεβζή Πασάς, που και αυτός τηρείται διαρκώς ενήμερος επί των διεξαγόμενων επιχειρήσεων και επεμβαίνει προς τον επιχειρησιακό διοικητή, είτε με διαταγές είτε με την έκφραση γνώμης, όπως στις 5 Ιουλίου 1921, όταν λέει στον επιχειρησιακό διοικητή ότι «θα ήταν λίαν ευνοϊκή μία επίθεση, που θα εκτελούταν την 6η Ιουλίου κατά εχθρικού όγκου πέντε έως έξι Μεραρχιών των οποίων το κύριο σώμα δοκιμάστηκε σοβαρά προς νότο», εννοώντας τον αγώνα που διεξήχθη στο Τσαούς Τσιφλίκ και το ύψωμα 1799.  Στο επιχειρησιακό επίπεδο βρίσκεται ο διοικητής του Δυτικού Μετώπου Ισμέτ πασάς, που έχει και την κύρια ευθύνη για τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων. Εκτελεί τις διαταγές του στρατηγικού διοικητή και του γενικού επιτελάρχη και λαμβάνει υπόψη του τις γνώμες και αντιλήψεις του στρατηγικού επιπέδου. Θα αποδεχθεί την γνώμη του γενικού επιτελάρχη για την εκτέλεση επίθεσης στις 6 Ιουλίου, αλλά  η εξέλιξη της κατάστασης θα του επιτρέψει να επιτεθεί μετά από δύο ημέρες. Ή, θα αναφέρει στον γενικό επιτελάρχη: «Είμαι διατεθειμένος να δεχθώ επιθετικές και αμυντικές αποφασιστικές μάχες, που θα εκδηλωθούν στην περιοχή της Κιουτάχειας, εφόσον ο αριθμός των μονάδων θα είναι ίσος».

Β. Η Τουρκική ανώτατη ηγεσία είναι συνεχώς παρούσα, νοητικά και πολλές φορές φυσικά, στη διεξαγόμενη μάχη. Τηρείται συνεχώς ενήμερη επί της διεξαγωγής των επιχειρήσεων και επεμβαίνει, είτε με διαταγές, είτε με την έκφραση γνώμης και αντιλήψεων. Σε κάθε περίπτωση επικοινωνεί κατά τη μάχη με τον επιχειρησιακό διοικητή αλλά και τους διοικητές των Ομάδων Μεραρχιών (που μετά τον Σαγγάριο μετεξελίχθηκαν σε Σώματα Στρατού), που ενεργούν τόσο στο επιχειρησιακό επίπεδο όσο και το τακτικό επίπεδο. Η διεύθυνση των επιχειρήσεων από τον επιχειρησιακό διοικητή, τους διοικητές των Ομάδων Μεραρχιών, μέχρι και το τελευταίο Τάγμα είναι συνεχής και ασκείται από πολύ προωθημένες θέσεις, ώστε να αντιμετωπίζονται άμεσα οι δυσχερείς καταστάσεις και να γίνεται ταχεία εκμετάλλευση των παρουσιαζομένων ευκαιριών. Όταν κρίνεται αναγκαίο, μεταβαίνουν μπροστά τόσο ο αρχιστράτηγος Κεμάλ, όσο και ο γενικός επιτελάρχης Φεβζή. Στα δύο σχεδιαγράμματα που ακολουθούν, παρουσιάζονται οι θέσεις των στρατηγείων των Τουρκικών Στρατιών κατά τις επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921 και του Αυγούστου 1922.

3 - ΘΕΣΕΙΣ ΣΤΡΑΤΗΓΕΙΩΝ ΑΝΤΙΠΆΛΩΝ _ΜΑΡ 1921 - Υδ.

Επιχειρήσεις Μαρτίου 1921 προς Εσκή Σεχήρ. Οι θέσεις των στρατηγείων των αντιπάλων.

Κατά τις επιχειρήσεις του Μαρτίου του 1921 το Στρατηγείο του Δυτικού Μετώπου υπό τον Ισμέτ πασά  βρίσκεται στο χωριό Ιν Εϋνού, 5 χιλιόμετρα από την γραμμή του πυρός. Του Παπούλα στην Προύσα και του Γ’ Σώματος Στρατού στο Παζαρτζίκ. Τον διοικητή της Χης Μεραρχίας τον έψαχναν 5 αγγελιοφόροι του 28ου Συντάγματος.

4 - ΣΤΡΑΤΗΓΕΙΑ ΑΝΤΙΠΑΛΩΝ 1921-1922 - Υδ.

Οι θέσεις των στρατηγείων των αντιπάλων κατά την περίοδο Σεπτεμβρίου 1921 – Αυγούστου 1922.

Μετά το πέρας των θερινών επιχειρήσεων του 1921 και την επιστροφή από τον Σαγγάριο, το Στρατηγείο της Στρατιάς μετακινήθηκε  αμέσως στην ζεστή αγκαλιά της Σμύρνης, πριν καν προλάβουν οι Μεραρχίες να εγκατασταθούν στις τελικές τους θέσεις. Από την άλλη πλευρά το Στρατηγείο του Ισμέτ εγκαταστάθηκε στο Ακ Σεχήρ και των 1ης και 2ης Στρατιών στο Τσάι και το Μπουλαβαντί.

Από την Ελληνική Στρατιά, εντός της πόλης του Αφιόν, σε απόσταση έξι μόλις χιλιομέτρων από την αμυντική γραμμή, εγκαταστάθηκαν τα Στρατηγεία του Α’ Σώματος Στρατού και της IVης Μεραρχίας, οι μονάδες που τα εξυπηρετούσαν, καθώς επίσης και ένα τεράστιο πλήθος βοηθητικών σχηματισμών του Α’ Σώματος Στρατού και της IVης Μεραρχίας. Αυτό όμως δεν έγινε για λόγους επιχειρησιακούς, δηλαδή αποτελεσματικότερης διεύθυνσης των μελλοντικών επιχειρήσεων, αλλά αποκλειστικά και μόνο για λόγους ευκολίας. Το γεγονός τούτο, θα προκαλέσει κατά την απαγκίστρωση από την τοποθεσία της εξέχουσας στις 14 Αυγούστου 1922, τρομακτικά προβλήματα στην μετακίνηση των μονάδων στις νέες τους θέσεις και θα αποτελέσει την αιτία ανάμιξης των Μονάδων με τους βοηθητικούς σχηματισμούς.  [Σημείωση: Και αν αυτό προκαλεί εύλογες απορίες για το τότε, μην πιστεύετε ότι κάτι άλλαξε σήμερα!]

Γ. Η Τουρκική ηγεσία σε όλες τις μεγάλες επιχειρήσεις επιδίωκε συνεχώς να διαθέτει δυνατότητες για να αντιμετωπίζει δυσχερείς καταστάσεις ή για να εκμεταλλεύεται παρουσιαζόμενες ευκαιρίες. Τούτο το επιτυγχάνει πρώτο με την συνεχή ανακατανομή των δυνάμεων των υφισταμένων διοικήσεων, δεύτερο με την προώθηση νωπών δυνάμεων προς τους τομείς ενδιαφέροντος και τρίτο με την κλιμάκωση των δυνάμεων της σε βάθος. Για την τρίτη περίπτωση θα αναφερθούμε στην συνέχεια.

Δ. Η διοίκηση του Τουρκικού Στρατού θα επιδιώκει μεθοδικά —κατά τις επιχειρήσεις του 1921 και 1922— την εκτέλεση μίας αποφασιστικής μάχης, που θα αποβλέπει στην προσβολή με υπέρτερη ισχύ του ασθενούς της Ελληνικής Στρατιάς, προκειμένου να την αποκόψει  —είτε συνολικά, είτε ένα μέρος της—  από τις συγκοινωνίες της και να την συντρίψει. Δυστυχώς και  η Ελληνική Στρατιά, επανειλημμένα επέδειξε απερισκεψία, ή και ανευθυνότητα, ενεργώντας ή τοποθετούμενη έκκεντρα ως προς τις συγκοινωνίες της. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτής της πρακτικής απετέλεσε η αμυντική τοποθεσία που επελέγη για την κάλυψη του κόμβου συγκοινωνιών του Αφιόν Καραχισάρ. Η τοποθεσία αφ’ ενός δεν διέθετε φυσική ισχύ και στερούταν βάθους και αφ’ ετέρου οι συγκοινωνίες της έβαιναν παράλληλα και εγγύς της γραμμής άμυνας, πράγμα που ενείχε τον κίνδυνο διακοπής τους με ένα απλό πλήγμα, όπως και συνέβη κατά την Τουρκική επίθεση της 13ης Αυγούστου 1922. Μετά την διάρρηξη της τοποθεσίας στις 14 Αυγούστου, η κύρια δύναμη των Α’ και Β’ Σωμάτων Στρατού συμπτύχθηκε προς τα δυτικά, κινούμενη όμως βόρεια της σιδηροδρομικής γραμμής Αφιόν Καραχισάρ-Σμύρνης —που αποτελούσε και την βασική γραμμή συγκοινωνιών προς την Σμύρνη— και μη επισπεύδοντας την κίνησή της ώστε να τοποθετηθεί κάθετα επί της σιδηροδρομικής γραμμής. Τελικά η δύναμη αυτή θα απορριφθεί στις 17 Αυγούστου 1922 στην κοιλάδα Σάλκιοϊ – Αλή Βεράν και θα καταστραφεί. Στα τρία σχεδιαγράμματα που ακολουθούν, παρουσιάζεται η εξέλιξη της τραγικής εκείνης κατάστασης:

5 - ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ _ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Ν 14 - 15 ΑΥΓ - Υδ..jpg

Η στρατηγική κατάσταση κατά τη νύκτα της 14ης προς 15η Αυγούστου 1922.

Στο σχεδιάγραμμα απεικονίζεται η διάταξη των αντιπάλων δυνάμεων τη νύκτα της 14ης Αυγούστου 1922. Η αμυντική τοποθεσία της εξέχουσας νότια του Αφιόν είχε διαρρηχθεί, ο διοικητής του Α’ Σώματος Στρατού Υποστράτηγος Τρικούπης είχε διατάξει απαγκίστρωση εν ημέρα και με τις δυνάμεις του σε επαφή με τον εχθρό. Κατά την απαγκίστρωση επικράτησε σύγχυση, χάθηκε ο έλεγχος, διακόπηκε η επικοινωνία του Α’ Σώματος με τις Ιη και VIIη Μεραρχίες, οι οποίες υπό την πίεση των ραγδαίων γεγονότων δεν μπόρεσαν να καταλάβουν την γραμμή που τους καθορίστηκε. Διακόπτεται επίσης η επικοινωνία του Τρικούπη και με τη Στρατιά στη Σμύρνη. Η τελευταία διαταγή που έλαβε ήταν να διεκδικήσει το έδαφος μέχρι την Σμύρνη βήμα – βήμα. Το μεγαλύτερο μέρος της 1ης Τουρκικής Στρατιάς έχει κατέλθει στην πεδιάδα του Μπαλ Μαχμούτ και βρίσκεται στο δεξιό πλευρό  των Μεραρχιών των Α’ και Β’ Σωμάτων Στρατού. Οι Vη, ΙΧη, ΧΙΙη και ΧΙΙΙη Ελληνικές Μεραρχίες είναι ανέπαφες,  βρίσκονται βόρεια της σιδηροδρομικής γραμμής, και αν την επομένη ημέρα δεν «τρέξουν», κινδυνεύουν να βρεθούν εκτός γραμμών συγκοινωνιών, πράγμα που σημαίνει καταστροφή.

6 - ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ _ΣΤΡΑΤΗΓ ΚΑΤΑΣΤ Ν 15 - 16 ΑΥΓ - Υδ.

Η στρατηγική κατάσταση κατά τη νύκτα της 15ης προς 16η Αυγούστου 1922.

Στο σχεδιάγραμμα παρουσιάζεται η κατάσταση κατά τη νύκτα της 15ης Αυγούστου, η οποία πλέον διαγραφόταν ζοφερά και πλήρης κινδύνων. Η Τουρκική ηγεσία αντιλαμβανόμενη πλήρως τη δυσχερή κατάσταση στην οποία βρισκόταν ο Ελληνικός Στρατός, πίεσε ισχυρά τις ήδη καταπονημένες Iη και VIIη προς το Τουμλού Μπουνάρ και παράλληλα ώθησε άλλες δυνάμεις προς τα βόρεια ώστε να εμποδίσει την συνένωση των Ελληνικών δυνάμεων. Η IVη Μεραρχία είχε διαλυθεί πριν καν ξεκινήσει η ημέρα. Ο στρατηγός Τρικούπης υπακούοντας κατά γράμμα στη διαταγή του διοικητή της Στρατιάς Χατζανέστη που βρισκόταν στη Σμύρνη και με τον οποίο δεν διέθετε πλέον καμία επικοινωνία και επαφή, μετακίνησε προς τα δυτικά τις 4 ανέπαφες ακόμη Μεραρχίες του, μόνο κατά 10 μόνο χιλιόμετρα, μολονότι υπήρχε χρόνος, αν όχι να εισέλθουν, τουλάχιστον να πλησιάσουν την τοποθεσία του Τουμλού Μπουνάρ. Οι Ελληνικές Μεραρχίες συνέχιζαν να βρίσκονται βόρεια της σιδηροδρομικής γραμμής και επομένως δεν διέθεταν συγκοινωνίες. Ο σύνδεσμος με τις Ιη και VIIη Μεραρχίες δεν είχε αποκατασταθεί, όπως μπορούσε και έπρεπε να γίνει. Η ενημέρωση του Τρικούπη από τον διοικητή της ΙΧης Μεραρχίας περί συμπτύξεως των Ιης και VIIης Μεραρχιών στην τοποθεσία του Τουμλού Μπουνάρ την νύκτα και οι επίμονες προτάσεις του για συνέχιση της κίνησης προς τα δυτικά αγνοήθηκαν. Το απόγευμα της 15ης Αυγούστου, οι Ιη και VIIη Μεραρχίες, αντιμετωπίζοντας τον κίνδυνο να υπερκεραστούν από νότο, υποχώρησαν στο Τουμλού Μπουνάρ, με αποτέλεσμα να παρεμβληθούν ισχυρές Τουρκικές δυνάμεις ανάμεσα σε αυτές και την ομάδα Τρικούπη. Οι Ελληνικές δυνάμεις είχαν πλέον διασπαστεί σε δύο ομάδες που δεν διέθεταν σύνδεσμο και επικοινωνία και ήταν ως εκ τούτου αδύνατο να συντονίσουν τις ενέργειές τους.

7α - Μάχη Χαμούρκιοϊ - Ιλμπουλάκ - Υδ.

Μάχη Χαμούρκιοϊ – Ιλμπουλάκ, 16 Αυγούστου 1922 – η απέλπιδα προσπάθεια προς τη σωτηρία.

Στο σχεδιάγραμμα απεικονίζεται η απεγνωσμένη μάχη που έδωσαν στις 16 Αυγούστου οι υπό τον Τρικούπη Ελληνικές Μεραρχίες για να φθάσουν στην οχυρωμένη τοποθεσία του Τουμλού Μπουνάρ. Η Ομάδα Τρικούπη θα πλησιάσει την σωτηρία, αλλά ο Τουρκικός στρατός δεν θα της επιτρέψει να τη γευτεί. Σε αυτό, πέρα από τις αδυναμίες του Τρικούπη, βοήθησε και η εγκατάλειψη της οχυρωμένης τοποθεσίας του Τουμλού Μπουνάρ από την ομάδα Φράγκου, εξ αιτίας της εγκατάλειψης των οχυρών θέσεων του Τουκλού Τεπέ και του Άϊρ Ολούκ από το 1/38 Σύνταγμα Ευζώνων και το 4ο Σύνταγμα Πεζικού, επί τη θέα και μόνο των Τούρκων. Το τελικό και οδυνηρό αποτέλεσμα θα γραφεί την επομένη στην κοιλάδα Σάλκιοϊ – Αλή Βεράν.

1.2.β. Η κλιμάκωση των Μονάδων σε βάθος στις επιθετικές και στις αμυντικές  επιχειρήσεις

Η κλιμάκωση των δυνάμεων σε βάθος αποτελεί  βασικό κανόνα των επιθετικών και αμυντικών επιχειρήσεων. Όμως, κατά ένα παράδοξο τρόπο, η Στρατιά Μικράς Ασίας, τα Σώματα Στρατού και οι Μεραρχίες κάποιες φορές, στη διάρκεια των μεγάλων επιθετικών επιχειρήσεων του 1921 ενεργούσαν χωρίς να διαθέτουν εφεδρεία. Ακολουθούσαν δηλαδή την ίδια ακριβώς τακτική με αυτή των Βαλκανικών  Πολέμων. Εκεί είχαν μείνει. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να μείνουν ανεκμετάλλευτες όλες οι διαρρήξεις της εχθρικής άμυνας που πέτυχαν οι Μεραρχίες στις επιθετικές επιχειρήσεις της εκστρατείας.

Η ίδια πρακτική ακολουθήθηκε και στη σχεδίαση της άμυνας της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ.  Μολονότι για πρώτη φορά είχε προβλεφθεί γενική εφεδρεία της Στρατιάς υπό το Β’ Σώμα Στρατού, αποτελούμενη από τις Μεραρχίες VIIη, ΙΧη και ΧΙΙΙη, αυτή είχε ως αποστολή την εκτέλεση αντεπιθέσεως εκτός της τοποθεσίας, προς τα πλευρά και τα νώτα του εχθρού και όχι την αποκατάσταση της τοποθεσίας σε περίπτωση διάρρηξης. Το Α’ Σώμα Στρατού, που  με τέσσερις Μεραρχίες είχε την ευθύνη της άμυνας της εξέχουσας επί μετώπου 180 χιλιομέτρων, διέθετε ως εφεδρεία μόνο το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, με αποτέλεσμα να μη μπορεί να αντιδράσει αποτελεσματικά σε περίπτωση διάρρηξης της τοποθεσίας του. Φαίνεται ότι οι ανώτατες διοικήσεις της Στρατιάς και των Σωμάτων Στρατού αισθάνονταν ασφαλείς με την αλόγιστη εγκατάσταση των δυνάμεων και στα 180 χιλιόμετρα της αμυντικής τοποθεσίας της εξέχουσας και όχι με την ύπαρξη ισχυρών εφεδρειών επιπέδου Μεραρχίας. Στις αρχές Ιουνίου του 1922, ο νέος Υπαρχηγός του επιτελείου της Στρατιάς, Συνταγματάρχης Πάσσαρης Μιχαήλ, πρότεινε τη μείωση των επί της τοποθεσίας του Εσκή Σεχήρ αναπτυγμένων δυνάμεων καθώς και την απόσυρση της ΙΙας Μεραρχίας από τον τομέα του Ουσάκ, προκειμένου οι Μεραρχίες της γενικής εφεδρείας να αυξηθούν σε έξι. Και λίγα πρότεινε. Οι προτάσεις του πετάχτηκαν στα άχρηστα από τον Αρχιστράτηγο Χατζανέστη και τον επιτελάρχη της Στρατιάς Υποστράτηγο Βαλέτα, με το αιτιολογικό ότι ο προτείνων «δεν γνώριζε τις νέες μεθόδους διεξαγωγής των επιχειρήσεων».

7β - ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΑΣΑΡΗ - Υδ.

Προτάσεις Συνταγματάρχη Πάσσαρη Μ. για την ενίσχυση της Γενικής Εφεδρείας

Στο σχεδιάγραμμα φαίνονται οι θέσεις συγκέντρωσης των Μεραρχιών ΙΙας, Χης και ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗΣ (-), οι οποίες σύμφωνα με τις προτάσεις του Συνταγματάρχη Πάσσαρη μπορούσαν να αποσυρθούν από την τοποθεσία και να μεταφερθούν στην εφεδρεία. Υπόψη ότι η Χη Μεραρχία είχε την ευθύνη του τομέα ανατολικά του Εσκή Σεχήρ και η ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ Μεραρχία του τομέα μεταξύ Σεϊντή Γαζή και Ακ Ιν. Το βασικό επιχείρημα των προτάσεων του Συνταγματάρχη Πάσσαρη για την απόσυρση των τριών Μεραρχιών από την αμυντική τοποθεσία ήταν ότι στο μέτωπο του Εσκή Σεχήρ και σε αυτό από το Αιγαίο μέχρι το Τουμλού Μπουνάρ —για αντικειμενικούς λόγους— δεν μπορούσε να εκδηλωθεί μεγάλης κλίμακας Τουρκική επιθετική ενέργεια. Ουσιαστικά ο Υπαρχηγός του επιτελείου πρότεινε να ανακτήσει η Στρατιά μέρος των στρατηγικών δυνατοτήτων της ώστε να μπορεί να αντιδράσει αποτελεσματικά σε μείζονα απειλή.

Πλέον των παραπάνω, στο σχεδιάγραμμα φαίνεται και η διάταξη των δυνάμεων του Δυτικού Μετώπου στις 31 Ιουλίου 1922, λίγες ημέρες πριν την Τουρκική επίθεση κατά της δεξιάς πτέρυγας της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ. Μπορούμε να δούμε ότι το μεγαλύτερο μέρος της δύναμης του Τουρκικού Στρατού ήταν διατεταγμένο έναντι της αριστερής πτέρυγας της εξέχουσας.

Ο Τουρκικός Στρατός

Ο Τουρκικός Στρατός σε όλες τις επιχειρήσεις που διεξήχθησαν κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία είχε τις δυνάμεις του κλιμακωμένες σε βάθος. Αυτό του επέτρεπε να μεταφέρει ταχέως τις δυνάμεις του προς τις περιοχές ενδιαφέροντος, ώστε αποκτώντας υπεροχή ισχύος να μπορεί είτε να αντιμετωπίσει δυσχερείς καταστάσεις, είτε να αναλάβει την εκτέλεση επιθετικών ενεργειών. Στα παρακάτω τρία παραδείγματα που παρουσιάζονται και σε αντίστοιχα σχεδιαγράμματα, καθίστανται προφανή τα ως άνω αναφερόμενα.

1ο Παράδειγμα: Επιθετικές επιχειρήσεις Μαρτίου 1921 προς το Εσκή Σεχήρ – Ενίσχυση Τουρκικού Δυτικού Μετώπου με δυνάμεις από άλλες περιοχές.

8 - ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΜΑΡΤΙΟΥ_ΕΝΙΣΧ ΔΥΤΙΚ ΜΕΤΩΠΟΥ - Υδ.

Επιχειρήσεις Μαρτίου 1921 προς Εσκή Σεχήρ – Ενίσχυση Δυτικού Μετώπου.

Στις επιχειρήσεις του Μαρτίου του 1921, το Δυτικό Μέτωπο διέθετε έναντι του Γ’ Σώματος Στρατού μία Μεραρχία Ιππικού και 4 Μεραρχίες κλιμακωμένες από το Αϊνεγκιόλ μέχρι την τοποθεσία Αβγκίν-Κοβαλίτσα. Στη συνέχεια μετέφερε στην τοποθεσία σημαντικές δυνάμεις από άλλες περιοχές, όπως φαίνεται στο σχεδιάγραμμα. Καθ’ όλη την διάρκεια της εξαήμερης μάχης, το Δυτικό Μέτωπο διατηρούσε μία γενική εφεδρεία από μία ή δύο Μεραρχίες, μολονότι είχε αποκτήσει υπεροχή ισχύος έναντι του Γ’ Σώματος Στρατού.

2ο Παράδειγμα: Επιχειρήσεις προς Άγκυρα – Ενίσχυση του αριστερού της ανατολικά του Σαγγάριου Τουρκικής αμυντικής τοποθεσίας.

9 - ΔΙΑΤΑΞΗ ΤΟΥΡΚ ΔΥΝ 1 ΑΥΓ 1921 - Υδ..jpg

Η διάταξη του Τουρκικού στρατού την 1η Αυγούστου 1921, πρώτη ημέρα της Ελληνικής προελάσεως προς τον Σαγγάριο.

Την 1η Αυγούστου 1921, πρώτη ημέρα την Ελληνικής προέλασης προς τον Σαγγάριο, η Τουρκική ηγεσία ευρισκόμενη σε αβεβαιότητα αναφορικά με τον χώρο που η Ελληνική Στρατιά θα εκδήλωνε την κυρία της επίθεση, είχε τις δυνάμεις της κλιμακωμένες σε μεγάλο βάθος από τη γραμμή ανάπτυξης των δυνάμεων καλύψεως προ του Ελληνικού μετώπου, μέχρι και την Άγκυρα. Η διάταξη των Τουρκικών Μεραρχιών προσέδιδε στην Τουρκική διοίκηση αυξημένο βαθμό ευκαμψίας, αφού της επέτρεπε να διαθέτει ενημέρωση αναφορικά με την κίνηση της Ελληνικής Στρατιάς και έτσι να μετακινεί ταχέως τις δυνάμεις της ανάλογα με την κατεύθυνση προέλασης του κυρίου σώματος της Ελληνικής Στρατιάς. Στις 5 Αυγούστου και ύστερα από την λήψη σχετικών πληροφοριών, η Τουρκική διοίκηση άρχισε να ενισχύει την αριστερή της πτέρυγα. Στις 10 Αυγούστου η Τουρκική Στρατιά, έχοντας διαπιστώσει ότι η κύρια δύναμη της Ελληνικής Στρατιάς κινούνταν νότια του νότιου κλάδου του ποταμού Σαγγάριου, μετέφερε τα δύο τρίτα της δύναμής της στην περιοχή μεταξύ του όρους Γιλντίζ και του Μανγκάλ Νταγ. Ταυτόχρονα οι 23η και 24η Μεραρχίες υπό την 1η Ομάδα Μεραρχιών προωθούνταν προς την περιοχή του Καλέ Γκρότο.

10 - ΔΙΑΤΑΞΗ ΑΝΤΙΠΑΛΩΝ _ 10 ΑΥΓ 1921 - Υδ.

Η διάταξη των αντιπάλων στις 10 Αυγούστου 1921, πρώτη ημέρα της Ελληνικής επιθέσεως ανατολικά του Σαγγαρίου.

Παρά ταύτα το Β’ Σώμα Στρατού συνέχιζε να κινείται ανατολικότερα από την αριστερή πτέρυγα του Τουρκικού Στρατού και υπήρχε η δυνατότητα να την υπερκεράσει. Στην πραγματικότητα εξελισσόταν ένας αγώνας δρόμου για το ποιος θα καταλάβει πρώτος το βράχωδες συγκρότημα του Καλέ Γκρότο. Η Ελληνική Στρατιά όμως, εκτιμώντας ως ακριβέστερες τις πληροφορίες της αεροπορικής αναγνώρισης (που ήταν, όπως και άλλες φορές, λανθασμένες) από αυτές των εν επαφή τμημάτων, διέταξε το Β’ Σώμα να εγκατασταθεί αμυντικά προκειμένου να αντιμετωπίσει μεγάλη επίθεση του Τουρκικού στρατού. Θα το θέσει και πάλι σε κίνηση στις 13 Αυγούστου, όταν ο Τουρκικός στρατός θα έχει προλάβει να εγκατασταθεί ισχυρά επί του Καλέ Γκρότο.

3ο Παράδειγμα: Η Τουρκική επίθεση κατά της δεξιάς πτέρυγας της εξέχουσας στις 13 Αυγούστου 1922

11 - ΔΙΑΤΑΞΗ ΑΝΤΙΠΑΛΩΝ 13 ΑΥΓ 1922 - Υδ.

Η διάταξη των αντιπάλων δυνάμεων το βράδυ της 12ης Αυγούστου 1922.

Στο σχεδιάγραμμα παρουσιάζεται η διάταξη μάχης του Τουρκικού Στρατού τις πρώτες πρωινές ώρες της 13ης Αυγούστου 1922. Η Τουρκική ηγεσία είχε αποφασίσει να επιχειρήσει την διάρρηξη της Ελληνικής τοποθεσίας νότια και νοτιοδυτικά του Αφιόν, επειδή εκτίμησε ότι εκεί βρισκόταν το πλέον εύτρωτο σημείο της Ελληνικής άμυνας και ότι μετά την διάρρηξη θα μπορούσε να επιτύχει αποφασιστικό αποτέλεσμα. Προς τούτο στο διάστημα 1-13 Αυγούστου 1922 μετέφερε με νυκτερινές πορείες στην περιοχή νοτιοδυτικά του Αφιόν το μείζον μέρος της δύναμης της 2ης Τουρκικής Στρατιάς και το έθεσε υπό την διοίκηση της 1ης Στρατιάς. Στην περιοχή που θα διεξαγόταν η κυρία επίθεση υπήρχαν τέσσερα οργανωμένα κέντρα αντιστάσεως, τρία υπό την Ιη Μεραρχία και ένα υπό την IVη Μεραρχία, που επανδρώνονταν από 4 Τάγματα Πεζικού. Για την διάρρηξη της Ελληνικής τοποθεσίας θα ενεργούσαν σε πρώτο κλιμάκιο 6 Μεραρχίες που θα υποστηρίζονταν από το οργανικό τους πυροβολικό (8 πυροβόλα των 75 χλστ. και 4 των 105 χλστ. ανά Μεραρχία) και τρία Συντάγματα Βαρέως Πυροβολικού με 62 βαρέα πυροβόλα. Τέσσερις ακόμη Μεραρχίες θα ακολουθούσαν σε δεύτερο κλιμάκιο. Άλλες 4 Μεραρχίες είχαν αποστολή την καθήλωση των έναντι του μετώπου τους Ελληνικών δυνάμεων. Τρεις Μεραρχίες Ιππικού θα διέρχονταν από μία ψηλή ορεινή διάβαση και θα έβγαιναν στα νώτα του Α’ Σώματος Στρατού παρά το χωριό Τσάι Χισάρ. Η όλη επιχείρηση αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσβολής του ασθενούς του αντιπάλου από μία δύναμη που διαθέτει συντριπτικά υπέρτερη ισχύ, την οποία την έχει κατανείμει σε βάθος για να εκμεταλλευτεί ταχέως το αποτέλεσμα της διάρρηξης, ή για να αντιμετωπίσει πιθανά προβλήματα. Στο σχεδιάγραμμα διακρίνεται επίσης το ύψωμα του Κοτσά Τεπέ, από το παρατηρητήριο του οποίου η Τουρκική ηγεσία (Κεμάλ, Φεβζή, Ινονού, Νουρεντίν) διεύθυναν την όλη επιχείρηση, διαθέτοντας πανοραμική θέα του πεδίου της μάχης.

1.2.γ. Το Πυροβολικό

Το Ελληνικό Πυροβολικό σε όλη την διάρκεια της  Μικρασιατικής Εκστρατείας υστερούσε του αντίστοιχου Τουρκικού στην ποιότητα του υλικού, στο διαμέτρημα, στο βεληνεκές, και κυρίως στον τρόπο χρησιμοποίησης του στις επιχειρήσεις. Η υστέρηση αυτή οφειλόταν κυρίως στην γενικότερη υστέρηση του Ελληνικού Στρατού, καθώς και στην μη κατανόηση των διδαγμάτων από την χρησιμοποίησή του πυροβολικού στις επιχειρήσεις του 1ου Παγκοσμίου Πολέμου.

Τα πυροβόλα που χρησιμοποιούσε η Στρατιά Μικράς Ασίας ήταν τα πεδινά ταχυβόλα Σνάιντερ Κανέ των 75 χιλ., τα ορειβατικά Σνάιντερ Δαγκλή των 75 χλστ. και τα ορειβατικά πυροβόλα Σνάιντερ Ντυκρέτ των 65 χλστ. που αποτελούσαν το ορειβατικό πυροβολικό των 9 εκ των 11 Μεραρχιών της Στρατιάς.

Τα παραπάνω πυροβόλα λόγω της παρατεταμένης χρήσης τους στους πολέμους που προηγήθηκαν, είχαν χάσει πολλές από τις βλητικές τους ιδιότητες και διέθεταν περιορισμένο βεληνεκές. Τα πυροβόλα Σνάιντερ Ντυκρέτ των 65 χλστ. διέθεταν βεληνεκές 4.000 μέτρα, το δε βλήμα τους ήταν μικρής ισχύος, λόγω του μικρού διαμετρήματος. Στην πραγματικότητα το διατιθέμενο πυροβολικό δεν ήταν ισχυρό και ήταν κατάλληλο μάλλον ως πυροβολικό συνοδείας των Συνταγμάτων Πεζικού.

Επίσης και οι τρεις τύποι των πυροβόλων, λόγω της μικρής γωνίας ανύψωσης που διέθεταν, δεν ήταν και κατάλληλα για επιχειρήσεις σε εδάφη με έντονο ανάγλυφο ή για επιχειρήσεις εναντίον ισχυρά οχυρωμένων τοποθεσιών, όπου απαιτούνται πυροβόλα με δυνατότητα βολής λίαν καμπύλης τροχιάς.

9η ΦΩΤΟ_ ΒΑΡΕΑ ΠΥΡΟΒΟΛΑ

Δεδομένου ότι το Ελληνικό βαρύ πυροβολικό των 120 και 150 χλστ. ήταν ξεπερασμένο και δύσχρηστο, ο Ελληνικός Στρατός στην πράξη δεν διέθετε ισχυρό πυροβολικό.

Όσον αφορά την χρησιμοποίηση του πυροβολικού, το Μεραρχιακό και αυτό των Σωμάτων Στρατού διετίθετο στα εμπρός Συντάγματα. Ο Μέραρχος δεν διέθετε ούτε πυροβόλα, ούτε πυρά. Το αυτό ίσχυε και για τα Σώματα Στρατού. Δηλαδή δεν υπήρχε έστω και σε κάποια πρωτόλεια μορφή η ιδέα της συγκέντρωσης μέρους ή του συνόλου των πυρών του διατιθέμενου πυροβολικού από τις Μεραρχίες ή τα Σώματα Στρατού για την αποτελεσματική υποστήριξη μίας επιχείρησης.

Τα επίχειρα αυτής της κατάστασης θα φανούν στις 13 Αυγούστου του 1922. «Το εκ 158 πυροβόλων πυροβολικόν του Α’ Σώματος Στρατού κατεσπαρμένον κατά πυροβολαρχίας και ουλαμούς εφ’ ολοκλήρου του μετώπου της εξέχουσας, επρόβαλε ως εκ τούτου πολύ μικράν αντίστασιν». Ήταν το λογικό αποτέλεσμα της μετατροπής του συνόλου του Ελληνικού πυροβολικού, σε φρουριακό-τοπομαχικό.

Μέχρι και το τέλος της εκστρατείας είναι φανερό ότι οι ανώτατες διοικήσεις της Στρατιάς Μικράς Ασίας, δεν είχαν αντιληφθεί ούτε την ανάγκη του συγκεντρωτικού ελέγχου των πυρών αλλά ούτε και  την ανάγκη του ισχυρού πυροβολικού. Οι διαπιστώσεις αυτές επιβεβαιώνονται από τον τρόπο που η Στρατιά χρησιμοποίησε τα καλύτερα και ισχυρότερα πυροβόλα που διέθετε, τα οποία ήταν Τουρκικά ΣΚΟΝΤΑ που βρέθηκαν σε αποθήκη της  Μαγνησίας. Αυτά ήταν 24 ορειβατικά ΣΚΟΝΤΑ των 105 χλστ. που εντάχθηκαν σε 3 Μοίρες και 11 ΣΚΟΝΤΑ των 150 χλστ. δια των οποίων συγκροτήθηκε μία Μοίρα Βαρέως Πυροβολικού. Η Βαριά Μοίρα διατέθηκε στην Ανατολική Θράκη, οι δε Μοίρες των 105 χλστ. διατέθηκαν ισομερώς στα Σώματα Στρατού και αυτά τα διέθεσαν σε κάποια εκ των Μεραρχιών τους. Τον Αύγουστο του 1922 τα ΣΚΟΝΤΑ των 105 χλστ. βρίσκονταν μακριά από τον χώρο που επιχειρήθηκε η διάρρηξη της εξέχουσας.

Η γνώση και η εμπειρία που είχε αποκτηθεί από τις επιχειρήσεις στο Μακεδονικό Μέτωπο σχετικά με τη συγκεντρωτική χρησιμοποίηση των πυρών του πυροβολικού, δεν μπόρεσε να φανεί χρήσιμη στην Μικρά Ασία κατά τις μεγάλες επιχειρήσεις του 1921 και 1922, επειδή μετά την πολιτική μεταβολή της 1ης Νοεμβρίου 1920, απομακρύνθηκαν από τη Στρατιά όλοι σχεδόν οι εμπειροπόλεμοι Αμυνίτες αξιωματικοί. Οι αντικαταστάτες τους, των οποίων η γνώση και εμπειρία είχε μείνει στους Βαλκανικούς Πολέμους, δεν μπορούσαν να αντιληφθούν ότι τα Τάγματα Πεζικού διέθεταν πλέον σημαντικό αριθμό ομαδικών όπλων και ότι για να πετύχει μία επίθεση απαιτείτο βαριά και μεγάλης διάρκειας προπαρασκευή του πυροβολικού προκειμένου να σιγήσουν τα ομαδικά όπλα και να καταστραφούν τα συρματοπλέγματα.

Θεωρώ ότι η υστέρηση του Ελληνικού Πυροβολικού έναντι του Τουρκικού στα ζητήματα που ήδη αναφέρθηκαν ήταν μία από τις σημαντικότερες αιτίες που έκριναν το αποτέλεσμα των επιχειρήσεων και της εκστρατείας γενικότερα, σε βάρος της Ελλάδας.

Το Τουρκικό πυροβολικό

Ο Τουρκικός Στρατός κατέβαλε σημαντικές προσπάθειες για την απόκτηση ισχυρού πυροβολικού. Όχι σε αριθμό, αλλά σε ποιότητα, βεληνεκές και ισχύ.  Ιδιαίτερη σημασία έδειξαν για την οργάνωση βαρέως πυροβολικού. Είναι απολύτως βέβαιο ότι το Τουρκικό Πυροβολικό ήταν κατά πολύ ισχυρότερο από το Ελληνικό. Το Τουρκικό Μεραρχιακό Πυροβολικό διέθετε συνήθως δύο πυροβολαρχίες, των 4 πυροβόλων εκάστη, με πυροβόλα των 75 χλστ. και μία πυροβολαρχία με 4 πυροβόλα των 105 χλστ. Σε σύγκριση, το Ελληνικό Μεραρχιακό αποτελούταν από 4 πυροβολαρχίες των 4 πυροβόλων εκάστη, με πυροβόλα των 65 χλστ. Επίσης το Τουρκικό πυροβολικό ενεργούσε πάντα εκτός του βεληνεκούς του Ελληνικού πυροβολικού. Τέλος οι Τούρκοι χρησιμοποιούσαν το πυροβολικό τους, όταν απαιτείτο, υπό κεντρικό έλεγχο.

Στην τελική επίθεση στο Αφιόν Καραχισάρ, οι Τούρκοι θα τάξουν απέναντι από τα Κέντρα Αντιστάσεως Τηλκί Κηρί Μπελ και Καμελάρ 3 Συντάγματα Βαρέως Πυροβολικού με 54 βαρέα πυροβόλα και οβιδοβόλα και 8 Ρωσικούς όλμους των 150 χλστ., κατάλληλους για τη καταστροφή οχυρώσεων. Η συγκεντρωτική βολή των 62 αυτών πυροβόλων, αλλά και των πυροβόλων 75 χλστ και 105 χλστ. των Μεραρχιών, που διήρκεσε από τις 0430 έως τις 0600, συνέτριψε τις όχι και αξιόλογες Ελληνικές οχυρώσεις, επέφερε τρομακτικές απώλειες στους αμυνόμενους και κλόνισε ανεπανόρθωτα το ηθικό τους, με αποτέλεσμα πολλοί να εγκαταλείψουν την θέσης τους και να τραπούν προς τα πίσω.

Στην ιστοσελίδα μας  «Η Στρατιωτική Ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας«, βρίσκεται μία εξαιρετική ανάλυση του Βελισάριου για το Ελληνικό και το Τουρκικό πυροβολικό.

1.2.δ. Το Ιππικό

Η δύναμη του Ελληνικού Ιππικού περιοριζόταν σε μία Ταξιαρχία και στις Ημιλαρχίες εκάστης Μεραρχίας, δυνάμεως περίπου 70 ιππέων εκάστη. Οι ίπποι που χρησιμοποιούσε το Ελληνικό Ιππικό δεν ήταν εγκλιματισμένοι στο Μικρασιατικό περιβάλλον, με αποτέλεσμα η αντοχή τους να αποδειχθεί κατώτερη των περιστάσεων. Κατά την εκστρατεία του Σαγγάριου, η Ταξιαρχία Ιππικού ουσιαστικά είχε αχρηστευθεί αφού οι ίπποι της είχαν εξαντληθεί. Το Ιππικό της Μικρασιατικής Στρατιάς μέχρι και την τελευταία μάχη της Εκστρατείας, ποτέ δεν θα πλησιάσει σε μέγεθος και απόδοση το Τουρκικό Ιππικό. Τον Αύγουστο του 1922 η Μεραρχία Ιππικού θα βρίσκεται πολύ μακριά από την περιοχή που δόθηκε η τελευταία μάχη της εκστρατείας, βόσκοντας χορταράκι στα λιβάδια του Ουσάκ.

Η Τουρκική ηγεσία από πολύ νωρίς κατηύθυνε τις προσπάθειες της στην οργάνωση ισχυρού και πολυάριθμου Ιππικού, το οποίο πέρα των αποστολών του Ιππικού, χρησιμοποιούταν κυρίως ως ταχυμεταφερόμενο πεζικό. Οι ίπποι του Τουρκικού ιππικού ήταν μικρόσωμοι, εγκλιματισμένοι στο Μικρασιατικό περιβάλλον και μεγάλης αντοχής. Τον Αύγουστο του 1922 ο Τουρκικός Στρατός διέθετε 5 Μεραρχίες Ιππικού και η σημαντικότερη επιχείρηση του Τουρκικού Ιππικού εκτελέστηκε την νύκτα της 12ης προς 13η Αυγούστου όταν το Vο Σώμα Ιππικού με 3 Μεραρχίες Ιππικού πέρασε από μία ορεινή διάβαση και ξεχύθηκε στα μετόπισθεν της  Ιης Μεραρχίας, απέκοψε τις επικοινωνίες και συγκοινωνίες του Α’ Σώματος Στρατού με τη Σμύρνη, δημιούργησε σύγχυση και δεύτερες σκέψεις σε αυτούς που μάχονταν στα χαρακώματα.

1.2.ε. Εκλογή αμυντικών τοποθεσιών, οχύρωση

Η Στρατιά Μικράς Ασίας αμέσως μετά την επιστροφή της από τον Σαγγάριο, χρειάστηκε να επιλέξει την αμυντική τοποθεσία επί της οποίας θα εγκαθίστατο για να καλύψει την κατεχόμενη ζώνη. Όμως η κυβέρνηση και η Στρατιά, θεωρούσαν ότι η κατοχή μεγάλης εδαφικής έκτασης και σημαντικών πόλεων τους προσπόριζαν στρατηγικό πλεονέκτημα. Αυτή η ιδέα είχε σαν αποτέλεσμα να επιλεγεί μία τοποθεσία με ανύπαρκτη φυσική ισχύ και τελείως αντιοικονομική, που σε συνδυασμό με την απαίτηση της πλήρους κάλυψής της, μετέτρεψαν την Στρατιά των 200.000 ανδρών, από Στρατηγική δύναμη, σε διοίκηση μίας γραμμής φρουρίων, που κανένα δεν ήταν ικανό να αντέξει σε μία ισχυρή επίθεση.

Δεξιά πτέρυγα της εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ

Για την κάλυψη του συγκοινωνιακού κόμβου του Αφιόν Καραχισάρ, επελέγη από την IVη Μεραρχία και εγκρίθηκε από το Α’ Σώμα Στρατού και την Στρατιά, μία αμυντική τοποθεσία που δεν διέθετε βάθος και φυσική ισχύ και επιπλέον ήταν υποκείμενη στην εχθρική παρατήρηση και βολή. Τέλος οι συγκοινωνίες της εξέχουσας έβαιναν παράλληλα με την αμυντική γραμμή και σε απόσταση λίγων χιλιομέτρων από αυτή. Όσο αφορά την οχύρωση, ήταν πολύ κατώτερη των περιστάσεων και για αυτό το λόγο κατεστράφη πολύ γρήγορα. Σήμερα ελάχιστα διακρίνονται από την οχύρωση της εξέχουσας, πλην αυτής στο ύψωμα Χασάν Μπελ, στο οποίο αντέστη με ιδιαίτερη επιτυχία το 5ο Σύνταγμα Πεζικού, οδηγώντας σε αυτοκτονία τον διοικητή της 57ης Τουρκικής Μεραρχίας.

11η ΦΩΤΟ _ΟΧΥΡΩΣΗ

Ανατολικά του Σαγγαρίου, ίχνη της οχυρώσεως από το όρος Γιλδίζ μέχρι το ρέμα Σαπάντζα.

Από την άλλη πλευρά ο Τουρκικός στρατός απεδείχθη ασυναγώνιστος στην εκλογή των πλέον κατάλληλων τοποθεσιών για την διεξαγωγή του αμυντικού του αγώνα και την ισχυρή οχύρωση αυτών. Όλες οι τοποθεσίες που επέλεξε για να αμυνθεί, δηλαδή αυτές της Κοβαλίτσας – Αβγκίν, της Κιουτάχειας και ανατολικά του Σαγγάριου, διέθεταν μεγάλη φυσική ισχύ. Επί των τοποθεσιών αυτών έσκαψαν βαθειά χαρακώματα, άνοιξαν χαρακώματα συγκοινωνίας και κατασκεύασαν κλειστές περιβολές και ισχυρά σκέπαστρα. Σε όλες τις τοποθεσίες είχαν αποψιλώσει το έδαφος μπροστά από τα χαρακώματα και είχαν μετακινήσει κάθε τι που θα δυσχέραινε την βολή τους. Ακόμη και σήμερα, τα ίχνη αυτών των οχυρώσεων φαίνονται καθαρά στο Google Earth.

1.2.στ. Ελλείψεις των Συνταγμάτων σε αξιωματικούς και οπλίτες

Ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα στα οποία απέτυχε η πολιτική διεύθυνση του πολέμου ήταν η συμπλήρωση της μάχιμης δύναμης της Στρατιάς στο προβλεπόμενο για πόλεμο επίπεδο. Οι Μεραρχίες διέθεταν δύναμη, αλλά τα Τάγματα Πεζικού δεν διέθεταν. Στις επιχειρήσεις του Μαρτίου η δύναμη των Ταγμάτων ανερχόταν στο 55% της προβλεπόμενης. Παρά την επιστράτευση 111.000 ανδρών, τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1921, η ενίσχυση της Στρατιάς θα βραδύνει πέραν κάθε λογικής και η μάχιμη δύναμη των περισσοτέρων Μεραρχιών δεν θα συμπληρωθεί ποτέ. Την ίδια ώρα υπήρχαν 30.000 προσκολλημένοι οπλίτες σε όλον τον Ελληνικό Στρατό. Τα Μετόπισθεν, η Αθήνα, η Σμύρνη και διάφορες στρατιωτικές και κρατικές υπηρεσίες, ευημερούσαν από υπερπληθυσμό οπλιτών. Η δύναμη οπλιτών της Παλαιάς Ελλάδας ανερχόταν στις 50.000 και οι μη Μεραρχιακές Μονάδες των Δ’ και Ε’ Σωμάτων Στρατού της Μακεδονίας και της Ηπείρου αντίστοιχα, διέθεταν συνολική δύναμη 12.000 ανδρών.  Η κατάσταση κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων γινόταν χειρότερη επειδή ήταν σχεδόν αδύνατο να αναπληρωθούν οι απώλειες.

Γενικό Συμπέρασμα

Αυτό συμπυκνώνεται από τον τότε Λοχαγό διευθυντή του 3ου Επιτελικού Γραφείου της Ιης Μεραρχίας Κλεάνθη Μπουλαλά:

«Μετά την πτώση του 1799 και την υποχώρηση του εχθρού οι Μεραρχίες σταματούν προς ανάπαυση και ανασυγκρότηση κατά την στιγμή που επεβάλλετο να αναληφθεί καταδίωξη του εχθρού μέχρι τελευταίου ανδρός και ίππου. Δυστυχώς η αντίληψη αυτή ήταν άγνωστη στους ημετέρους ανώτατους ηγήτορες οι οποίοι απέβλεπαν στην κατάληψη εδαφών και όχι στην εξουθένωση των εχθρικών δυνάμεων. Το στρατηγικό δίδαγμα ήταν αρνητικό για την Ελληνική διοίκηση ως πάσχουσα από δυσκαμψία ελιγμού και έλλειψη ικανότητας στην διεύθυνση του αγώνα. [..] Το πυροβολικό περιοριζόταν σε ασήμαντες προπαρασκευές, συνήθως άνευ σχεδίου πυρός και συνηθέστατα άνευ συνδέσμου με το πεζικό, επειδή το απόσπασμα συνδέσμου πυροβολικού σιωπηρώς είχε καταργηθεί, για αυτό και πολλάκις το μαχόμενο πεζικό εβλήθη από το φίλιο πυροβολικό, το οποίο παραμελούσε τους κανόνες της αμέσου υποστηρίξεως προς εξουδετέρωση των μέσων πυρός του εχθρού και επιμήκυνε την βολή του, ακριβώς όταν η επίθεση βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη. [..] Το αληθές όμως είναι ότι την αριθμητική κατωτερότητα των Τούρκων εξουδετέρωνε η αμυντική οργάνωση του εδάφους και η υπερέχουσα αξία των στελεχών τους κατόπιν αυστηρής επιλογής και ενδελεχούς εκπαιδεύσεως, ενώ την αριθμητική υπεροχή των Ελληνικών στρατευμάτων και την άφθαστη ορμή των κατωτέρων αξιωματικών και των στρατιωτών μας κατέστρεφε η ανικανότητα της Ανωτάτης και Ανωτέρας διοικήσεως. Πράγματι ενώ οι Τούρκοι διοικητές ήσαν κινητήρες προωθήσεως της μαχομένης μάζας, οι Έλληνες διοικητές έχοντες απωλέσει την αυτοπεποίθησή τους λόγω άγνοιας των μεθόδων της νέας τακτικής την οποία ουδέποτε εδιδάχθησαν, ήσαν τροχοπέδη της προχωρούσης μάζας.». Γράφει ακόμη, ότι οι Τούρκοι είχαν αξιοθαύμαστη ικανότητα κατασκευής χαρακωμάτων. [Μπουλαλάς σελ. 152]

 

2. Οι Επιπτώσεις του Εθνικού Διχασμού στο Στράτευμα.

Ο Εθνικός Διχασμός δίχασε ψυχικά το Σώμα των Ελλήνων αξιωματικών, αλλά και τον Στρατό συνολικά. Αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης ήταν η υποβάθμιση της πολεμικής ικανότητας του Στρατού.

Παρά τις μεγάλες εκκαθαρίσεις αξιωματικών στις οποίες προέβη η Βενιζελική παράταξη μετά την επικράτησή της το 1917, αυτή κατόρθωσε να δημιουργήσει ένα στράτευμα πολιτικά έμπιστο αλλά και ικανό, καθώς η ανάπτυξη της στρατιωτικής ισχύος είχε κεντρική σημασία στον πολιτικό της σχεδιασμό. Επίσης είχε δημιουργηθεί ένα πειθαρχημένο Σώμα Αξιωματικών, με πρόσθετη επιμόρφωση και πολύτιμες εμπειρίες από την συμμετοχή του στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και στις μέχρι τότε επιχειρήσεις της Μικράς Ασίας. Πλέον τούτων, οι Βενιζελικοί αξιωματικοί ήταν φανατικά προσηλωμένοι στο Μικρασιατικό όραμα του Βενιζέλου και αυτό ωθούσε τα πράγματα προς την επιτυχία.

Με την πολιτική αλλαγή της 1ης Νοεμβρίου 1920,  1.500 πρώην αποταχθέντες αξιωματικοί επανήλθαν στο στράτευμα χωρίς καμία αξιολόγηση. Αμέσως μετά προήχθησαν στους βαθμούς που προηγουμένως είχαν λάβει οι πρώην ομοιόβαθμοί τους Βενιζελικοί αξιωματικοί. Κάποιοι από τους πρώην απότακτους ανέλαβαν διοικήσεις αντίστοιχες των νέων βαθμών τους, χωρίς όμως την πολεμική εμπειρία των προκατόχων τους και κυρίως χωρίς την απαιτούμενη επανεκπαίδευση στο Μικρασιατικό επιχειρησιακό περιβάλλον. Η γνώση και η πολεμική εμπειρία των αποκατασταθέντων απότακτων αξιωματικών περιοριζόταν στους Βαλκανικούς Πολέμους. Επιπλέον, 500 περίπου εμπειροπόλεμοι Βενιζελικοί αξιωματικοί με σημαντική και μακρά δράση στο Μακεδονικό Μέτωπο και στις μέχρι τότε επιχειρήσεις της Μικράς Ασίας, απομακρύνθηκαν από το στράτευμα ή τέθηκαν στο περιθώριο ή παραιτήθηκαν· μια απαράδεκτη «πολυτέλεια» εν καιρώ πολέμου. Επίσης ένας μεγάλος αριθμός αποκατασταθέντων αποτάκτων αρνήθηκε, ατιμωτητί λόγω της ευνοίας που απολάμβανε, να αναλάβει υπηρεσία στην Μικρά Ασία. Αυτοί αποτέλεσαν «το σκοτεινό κέντρο των Αθηνών που υπονόμευσε τον αγώνα που διεξαγόταν στην Μ. Ασία«. Τα αναφερόμενα προέρχονται από υπηρεσιακή αναφορά του διοικητή της Στρατιάς προς τον Υπουργό των Στρατιωτικών.

Η διαδικασία «αποκατάστασης των αδικιών» υπήρξε καταστροφική και οδήγησε σε πτώση της ποιότητας του στρατεύματος. Πολλοί νέοι ηγήτορες δεν θα καταφέρουν να ανταποκριθούν στις πολύ αυξημένες, από το 1921 και μετά, επιχειρησιακές απαιτήσεις της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Η προβληματική αυτή κατάσταση απεικονίζεται στους πίνακες Διοικήσεως και Συγκροτήσεως που βρίσκονται στο τέλος των εκδόσεων της ΔΙΣ.

Το οξύμωρο της όλης κατάστασης ήταν ότι οι νέοι ηγήτορες της Στρατιάς ανέλαβαν να υπηρετήσουν τα αποτελέσματα μίας πολιτικής την οποία ποτέ δεν πίστεψαν αλλά και εναντιώθηκαν στον εμπνευστή της.

Ακόμα χειρότερα, μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου, κλονίζεται ακόμη και η βασική έννοια της πειθαρχίας, που για τον ομοιογενή Βενιζελικό στρατό ήταν απόλυτα παγιωμένη. Πολλοί επανελθόντες αξιωματικοί, εξ αιτίας της εύνοιας που απολαμβάνουν, δεν θεωρούν εαυτούς δεσμευμένους από την αυστηρή στρατιωτική πειθαρχία και την υπηρέτηση του καθήκοντος, με αποτέλεσμα επανειλημμένα κρούσματα απειθαρχίας κατά την διεξαγωγή των επιχειρήσεων και όχι μόνο, που δεν πατάσσονται.

3. Πολιτική Διεύθυνση του Πολέμου

Επιλογή και διορισμός Αρχιστρατήγου

Το πρώτο και κορυφαίο ζήτημα που απασχόλησε την κυβέρνηση που προέκυψε μετά τις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920, ήταν ο διορισμός διοικητή των στρατευμάτων της Μικράς Ασίας, επειδή ο διοικητής του Στρατού Αντιστράτηγος Λεωνίδας Παρασκευόπουλος είχε υποβάλει την παραίτησή του. Η κυβέρνηση τοποθέτησε στην θέση του τον Αντιστράτηγο ε.α. Αναστάσιο Παπούλα, που από το 1917 βρισκόταν στη φυλακή επειδή είχε καταδικαστεί από στρατοδικείο για την υποκίνηση στασιαστικών κινημάτων κατά την επιστράτευση του Ελληνικού Στρατού το 1917 για τις επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου.

Όλες οι πηγές συμφωνούν ότι ο Παπούλας στερούνταν ακόμη και στοιχειώδους στρατιωτικής μόρφωσης και επιτελικής κατάρτισης καθώς δεν είχε φοιτήσει σε κάποια στρατιωτική σχολή. Όπως δείχνουν τα γεγονότα, δεν ήταν σε θέση ούτε να κατευθύνει το έργο του επιτελείου του, αλλά ούτε και να λάβει αποφάσεις. Τα γεγονότα και τα υπάρχοντα στοιχεία αποδεικνύουν ότι ο Παπούλας δεν ήταν κύριος της αποφάσεώς του. Είναι βέβαιο ότι τον αποφασιστικό λόγο επί των  επιχειρησιακών ζητημάτων είχαν οι θεσμικά ανεύθυνοι Επιτελάρχης και Υπαρχηγός του επιτελείου της Στρατιάς, Συνταγματάρχες Πάλλης και Σαρηγιάννης, μεταξύ των οποίων πρέπει να υπήρχε και μία υποκρυπτόμενη αντιπαλότητα. Ο δυϊσμός στο επίπεδο της ανώτατης διοικήσεως της Στρατιάς, δηλαδή ο Παπούλας επί των διοικητικών και οι Πάλης και Σαρηγιάννης επί των επιχειρησιακών, ήταν μία εξόχως προβληματική κατάσταση. Κάποια στιγμή αυτό το σχήμα απέκτησε και τρίτη γωνία, όταν στο στρατηγείο της Στρατιάς εγκαταστάθηκε, άγνωστο με ποία ιδιότητα, και ο μυστικοσύμβουλος του Γούναρη και απολογητής της Κωνσταντινικής παράταξης Υποστράτηγος Ξενοφών Στρατηγός.

Τον Μάιο του 1922 η κυβέρνηση διόρισε ως νέο Αρχιστράτηγο τον Αντιστράτηγο Γεώργιο Χατζανέστη. Ο Χατζανέστης προερχόταν από την Σχολή Ευελπίδων αλλά έμεινε μακριά από τον Στρατό για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Παραιτήθηκε το 1909 και επανήλθε το 1912. Στην επιστράτευση του 1915 ήταν διοικητής της Vης Μεραρχίας, η οποία λόγω  της ακραίας αυστηρότητάς του στασίασε, με αποτέλεσμα ο Χατζανέστης να αντικατασταθεί. Κατόπιν τούτου παραιτήθηκε. Επανήλθε στο στράτευμα το 1921. Αναλαμβάνοντας την διοίκηση της Στρατιάς διαπίστωσε το έωλο της αμυντικής διάταξης και αποφάσισε την σύμπτυξη του μετώπου. Αντί όμως να ασχοληθεί με αυτό το πολύ σοβαρό ζήτημα, σχεδίασε -με τη σύμφωνη γνώμη της κυβέρνησης- την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης που βρισκόταν υπό την στρατιωτική κατοχή της Μ. Βρετανίας, της Γαλλίας και της Ιταλίας. Προς τον σκοπό αυτό μετέφερε σημαντικές δυνάμεις από την Μικρά Ασία στην Ανατολική Θράκη. Η σύλληψη του σχεδίου δια του οποίου η Ελλάδα θα ερχόταν σε πόλεμο με τους συμμάχους, φανέρωνε και τη ρηχότητα των σκέψεων της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας. Το μείζον ήταν η αντιμετώπιση της δυσχερούς στρατιωτικής κατάστασης στην Μικρά Ασία και η κυβέρνηση και ο Αρχιστράτηγος διασπούσαν δυνάμεις και προσπάθειες σε δονκιχωτικούς σκοπούς. Το δεύτερο λάθος του Χατζανέστη ήταν η κατάργηση της διοίκησης του Νοτίου Συγκροτήματος υπό την οποία υπάγονταν τα Α’ και Β’ Σώματα Στρατού, πράγμα που θα συντελέσει σημαντικά στην ήττα του Αυγούστου του 1922. Τρίτο του λάθος ήταν ότι πέταξε στον κάλαθο των αχρήστων την πρόταση που του υποβλήθηκε από τον Υπαρχηγό του επιτελείου του για την μείωση των επί της αμυντικής τοποθεσίας δυνάμεων και την συγκρότηση ισχυρών εφεδρειών. Τέλος, κατά την επίθεση των Τούρκων στο Αφιόν Καραχισάρ, έλαμψε δια της απουσίας του.

Πιστεύω ότι μία από τις σημαντικότερες αιτίες των αποτυχιών και της ήττας, η σημαντικότερη όλων μάλλον, ήταν η αποτυχία της κυβέρνησης αφ’ ενός να επιλέξει τον καλύτερο και ικανότερο αξιωματικό για την θέση του Αρχιστράτηγου και αφ’ ετέρου να διαθέσει στον Αρχιστράτηγο τους πλέον άξιους ανώτατους αξιωματικούς για την ανάθεση των διοικήσεων των Σωμάτων Στρατού και των Μεραρχιών.

Αποφάσεις της νέας κυβέρνησης μέχρι και τον Δεκέμβριο του 1920

Η κυβέρνηση στις αρχές Δεκεμβρίου ενέκρινε την εκτέλεση μίας επιθετικής αναγνώρισης προς το Εσκή Σεχήρ με σκοπό τη διαπίστωση της κατάστασης του Κεμαλικού Στρατού. Από την αναγνώριση διαπιστώθηκε ότι υπήρχε οργανωμένος Τουρκικός Στρατός που διεκδικούσε «λυσσωδώς» το έδαφος. Έναντι του Ελληνικού Μετώπου διέθετε εννέα Μεραρχίες, μέσης δύναμης 2.000-3.000 ανδρών. Υπήρχε σχέδιο οργάνωσης ισχυρού στρατού. Στο Εσκή Σεχήρ επισκευάζονταν και  κατασκευάζονταν κλείστρα πυροβόλων, σε αντικατάσταση αυτών που είχαν παραδοθεί στους συμμάχους.

Ήταν προφανές ότι ο Τουρκικός Στρατός που θα αντιμετώπιζε μελλοντικά η Στρατιά, θα ήταν κατά πολύ ισχυρότερος και ικανότερος από αυτόν του Δεκεμβρίου του 1920, και κάθε καθυστέρηση στην λήψη των αναγκαίων στρατιωτικών αποφάσεων θα ήταν σε βάρος της Ελλάδας.

Τα δεδομένα του Μικρασιατικού προβλήματος και οι θέσεις της Ελλάδας

Στις 12 Ιανουαρίου 1921 αποφασίστηκε από τη Μ. Βρετανία, τη Γαλλία και την Ιταλία, να συνέλθει στις 8 Φεβρουαρίου στο Λονδίνο διάσκεψη με σκοπό την επίλυση του Μικρασιατικού ζητήματος. Σε αυτήν κλήθηκε να συμμετάσχει και η κυβέρνηση της Άγκυρας. Αυτό ισοδυναμούσε με αναγνώριση του Κεμάλ.

Στις αρχές Ιανουαρίου 1921, όλα τα δεδομένα που επηρέαζαν την λύση  του Μικρασιατικού ζητήματος ήταν γνωστά:

Η Ιταλία ήταν εξ αρχής εχθρική προς την παρουσία της Ελλάδας στην Μικρά Ασία.

Η Γαλλία έδωσε αρχικά την συγκατάθεσή της αλλά μετά τον Φεβρουάριο του 1920, προσέγγισε τους Τούρκους, επιδιώκοντας να υποστηρίξει τα συμφέροντά της στην Ανατολή. Τον Απρίλιο του 1920 ο πρωθυπουργός της Γαλλίας Μιλλεράν είχε προειδοποιήσει τον Βενιζέλο ότι η Γαλλία δεν θα άρχιζε πόλεμο με την Τουρκία για να επιβάλει την παραμονή της Ελλάδας στη Μικρά Ασία. Η επιστροφή του βασιλιά Κωνσταντίνου στον θρόνο της πρόσφερε το άλλοθι για να δικαιολογήσει την μεταβολή της πολιτικής της έναντι της Ελλάδας.

Ο Πρωθυπουργός της Μεγάλης Βρετανίας διέκειτο ευνοϊκά προς την Ελλάδα, αλλά τα δεδομένα είχαν αλλάξει. Ο Κεμάλ ήταν ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης της νέας Τουρκίας. Στους διαμορφωτές της υψηλής στρατηγικής της Μ. Βρετανίας υπήρχε σίγουρα προβληματισμός για τον ικανότερο να υποστηρίξει τα γεωπολιτικά τους συμφέροντα στην ευρύτερη περιοχή των στενών και της Μέσης Ανατολή.

Οι Κεμαλικοί ήταν προσηλωμένοι στις αποφάσεις των συνεδρίων του Ερζερούμ και της Σεβάστειας και από τις 12 Ιανουαρίου που ο Κεμάλ μετεβλήθη σε επίσημο συνομιλητή των Συμμάχων, ήταν απολύτως βέβαιο ότι καμία δύναμη δεν μπορούσε να τους μετακινήσει από την απόφασή τους να διώξουν τα ξένα στρατεύματα από την Ανατολία.

Η Ελληνική Κυβέρνηση και η Εθνοσυνέλευση ομοφώνως αποφάσισαν και δήλωσαν ότι τα παραχωρηθέντα στην Ελλάδα δια της συνθήκης των Σεβρών ήταν αδιαπραγμάτευτα.

Κατόπιν τούτων ήταν προφανές ότι πολιτική λύση του Μικρασιατικού ζητήματος δεν μπορούσε να υπάρξει. Οι όροι της συνθήκης των Σεβρών μπορούσαν να επιβληθούν στον Κεμάλ μόνο δια των Ελληνικών όπλων. Επομένως η χώρα έπρεπε να προετοιμαστεί άμεσα για γενικό πόλεμο ή διαφορετικά να αποχωρήσει από τη Μικρά Ασία.

Όμως η κυβέρνηση και η Στρατιά Μικράς Ασίας δεν αντιλαμβάνονταν τις στρατιωτικές υποχρεώσεις που επέβαλλαν τα πολιτικοστρατιωτικά δεδομένα του Μικρασιατικού ζητήματος. Η άποψη αυτή τεκμηριώνεται από τα εξής δύο γεγονότα:

1ο γεγονός: Στις 15 Ιανουαρίου η Στρατιά ζήτησε από τον  Υπουργό των Στρατιωτικών  δια του επιτελάρχη της που μετέβη στην Αθήνα, την ενίσχυσή της δια 30.000 ανδρών προκειμένου στα μέσα Απριλίου να επιχειρήσει για την κατάληψη της γραμμής Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ. Ο Υπουργός δεν ικανοποίησε το αίτημα της Στρατιάς αλλά ζήτησε από τον επιτελάρχη της την εκτέλεση μίας επιχείρησης μέχρι τις 8 Φεβρουαρίου, δια της οποίας θα καταδεικνυόταν στους συμμάχους η ισχύς του Ελληνικού Στρατού και η αδυναμία του Κεμαλικού. Ο επιτελάρχης της Στρατιάς πρότεινε την επιχείρηση για την κατάληψη της γραμμής Εσκή Σεχήρ – Αφιόν και ο Υπουργός την αποδέχθηκε.

Στις 17 Ιανουαρίου ο Παπούλας συμφώνησε στην εκτέλεση της επιχείρησης, αναφέροντας ότι αρχικά θα καταλάμβανε το Εσκή Σεχήρ και την Κιουτάχεια και στην συνέχεια το Αφιόν Καραχισάρ. Ζητούσε όμως την ενίσχυση της Στρατιάς  δια 3.500 ανδρών. Αλλά η απάντηση που έλαβε ήταν: «Ενίσχυσις δι’ ανδρών αδύνατη, πιθανώς αποσταλώσι εκατόν χωροφύλακες». Υπόψη ότι η δύναμη του Στρατού που βρισκόταν στην ηπειρωτική Ελλάδα, ανερχόταν σε 85.000 περίπου άνδρες. Ο Παπούλας συμφώνησε να εκτελέσει την επιχείρηση με τη μάχιμη δύναμη που διέθετε η Στρατιά, που υπολειπόταν της προβλεπομένης κατά 30.000 άνδρες περίπου.

2ο γεγονός: Στις 18 Ιανουαρίου 1921, ο Αρχηγός της Επιτελικής Υπηρεσίας Στρατού Υποστράτηγος Κωνσταντίνος Γουβέλης πρότεινε εγγράφως στον Υπουργό των Στρατιωτικών Δημήτριο Γούναρη την άμεση επιστράτευση τεσσάρων κλάσεων προκειμένου να ενισχυθεί η Στρατιά δια 50.000 και πλέον ανδρών και άλλων πολεμικών μέσων, ώστε στις αρχές Μαρτίου να εκτελέσει ευρείες επιχειρήσεις για τη συντριβή του Τουρκικού Στρατού. Η πρόταση δεν έγινε δεκτή από τον Υπουργό, με αποτέλεσμα ο Αρχηγός της ΕΥΣ να υποβάλει την παραίτησή του.

Τελικά η εκτέλεση της επιχείρησης που ζήτησε ο Υπουργός μεταφέρθηκε για αργότερα. Στο διάστημα που ακολούθησε η Στρατιά ουδεμίας ενίσχυσης έτυχε.

Από τα δύο προαναφερθέντα γεγονότα καθίσταται προφανές ότι η κυβέρνηση, μέχρι και τις αρχές Μαρτίου του 1921 αδυνατούσε να αντιληφθεί τα στρατιωτικά μέτρα που επιβαλλόταν να λάβει άμεσα προκειμένου ο Ελληνικός Στρατός να είναι σε θέση να επιβάλλει με την ισχύ των όπλων του την συνθήκη των Σεβρών στους Τούρκους, παρά το ότι οι θέσεις όλων όσων εμπλέκονταν στην επίλυση του Μικρασιατικού ζητήματος ήταν κατά το μάλλον απόλυτα διευκρινισμένες. Κατόπιν τούτου, δεν είναι περίεργο ότι και αυτή η διάθεση εκατό χωροφυλάκων στην Στρατιά Μικράς Ασίας ήταν απίθανη.

 

Επίλογος

Το συμπέρασμά μου από τη μελέτη της Μικρασιατικής Εκστρατείας συμπυκνώνεται στο εξής: Η αδυναμία ή η καθυστέρηση ή η αδιαφορία στην ανάπτυξη και διατήρηση της αναγκαίας και ικανής στρατιωτικής ισχύος προκειμένου η χώρα να μπορεί να προστατεύσει την εδαφική της ακεραιότητα και να υποστηρίξει αποτελεσματικά τα εθνικά συμφέροντά της, πληρώνεται πολύ ακριβά. Κατά πολύ ακριβότερα από αυτά που απαιτούνται για την ανάπτυξη και διατήρηση της απαιτούμενης κάθε φορά στρατιωτικής ισχύος. Ασφαλώς με τον όρο στρατιωτική ισχύς δεν εννοώ μόνο τα αναγκαία οπλικά συστήματα και υλικά μέσα. Θεωρώ ότι πρωταρχική υποχρέωση της πολιτείας αναφορικά με τα στρατιωτικά ζητήματα, είναι η συνεχής και αδιάλειπτη επένδυση στο έμψυχο δυναμικό, μόνιμο και στρατευμένο καθώς και σε ό,τι το αφορά, προκειμένου να είναι στο σύνολό του ικανό προς πόλεμο. Στις υποχρεώσεις της πολιτείας ανήκει και η επιλογή των πλέον κατάλληλων για να αναλάβουν την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων. Σε κάθε περίπτωση, η ανάπτυξη της αναγκαίας και ικανής κάθε φορά στρατιωτικής ισχύος για την ασφάλεια της Χώρας και την υπηρέτηση των εθνικών δικαίων και συμφερόντων, είναι αποκλειστική ευθύνη της Πολιτείας. Η αποτελεσματικότητα των Ενόπλων Δυνάμεων είναι ευθύνη της Πολιτείας. Η διοίκηση των Ενόπλων Δυνάμεων και η ικανότητά τους να αναλάβουν και να εκτελέσουν πολεμικές επιχειρήσεις για να προστατεύσουν την Χώρας και τα συμφέροντά της, θα είναι πάντα πολιτικό ζήτημα. Μάλλον το μείζον πολιτικό ζήτημα.

102 Responses to Αίτια της Αποτυχίας και της Ήττας του Ελληνικού Στρατού κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία

  1. ΑΧΕΡΩΝ says:

    Οἱ αφτιασίδωτες παρουσιάσεις του Αρματιστή,αλλά με άτεγκτη στρατιωτικά προσέγγιση,είναι μία μεγάλη δωρεά για εμένα κι όσους χωρίς να έχουν στρατιωτική κατάρτιση,ενδιαφέρονται να μάθουν.
    Να μάθουν ΓΙΑΤΙ χάσαμε στην Μικρασία,και όχι απλώς ότι χάσαμε,επειδή νομοτελειακά δήθεν δέν μπορούσαμε να κερδίσουμε.
    Οδυνηρή,αλλά εξίσου έντιμη,και μάλλον πολύτιμη ἡ αιχμή ότι δέν γίναμε καλύτεροι:
    [Σημείωση: Και αν αυτό προκαλεί εύλογες απορίες για το τότε, μην πιστεύετε ότι κάτι άλλαξε σήμερα!]-και ιδίως ὡς προς την επάρκεια του πολιτικού προσωπικού,συμπληρώνω.
    Ὡστόσο,το ότι σχηματισμός όπως ἡ ΧΧΧΙΙΙ ΜΚΤ δίνει βήμα να ακουστούν τα δυσάρεστα,είναι ίσως καλός οιωνός.
    Διότι και σήμερα δίνεται,ἤ πάντως οφείλει να δοθεί αγώνας για την διαφύλαξη της αμυντικής ικανότητος της Χώρας.
    —————————————
    Μία παρατήρηση,όχι άμεσα σχετική με την Μικρασιατική Εκστρατεία,αλλά αφού αναφέρθηκε στο κείμενο,αφορά την ισχύ του ἑλληνικού πυροβολικού το 1912,που δίδεται σε 144 πυροβόλα.
    Σε άλλες πηγές,συνήθως αναφέρεται σε 168 πυροβόλα,αλλά είναι προφανές ότι κάτι λείπει.
    144 ήταν μόνο τα πεδινά Σνάϊδερ Κανέ των 75,υποδείγματος 1908,και άλλα 24 τουλάχιστον τα ορειβατικά Σνάϊδερ Δαγκλή των 75,επίσης υποδείγματος 1908.
    Λείπουν όμως τα παλαιότερα βραδυβόλα Κρούππ των 75,87,105 και 150,πιθανώς και 170 χιλιοστών,εκ των οποίων τα 105 και 150 επιβεβαιωμένα κανονιοβόλησαν το Μπιζάνι,αλλά και τα ελαφρότερα πήραν μέρος και στην απελευθέρωση του Αιγαίου,και στις επιχειρήσεις στην Βόρειο Ήπειρο.
    Βραδυβόλα Κρούππ των 75,ορειβατικά και πεδινά,αλλά και πεδινά (πρώην χαρακτηριζόμενα φρουριακά) των 87 αξιοποιήθηκαν και στην Μικρά Ασία.

  2. STRATOS says:

    Ευχαριστoύμε!!!
    Εκπληκτική ανάλυση των επιχειρήσεων, των προβλημάτων που αντιμετώπισε ο Ελληνικός Στρατός στην Μικρά Ασία, ευκολοκατανόητη (για εμάς τους μη στρατιωτικούς) με τα καλύτερα σχεδιαγράμματα που (προσωπικά) έχω συναντήσει (είτε στο διαδίχτυο είτε σε βιβλία στρατιωτικής ιστορίας για την εν λόγω περίοδο).
    Θα διαφωνήσω μονάχα με το ότι ο Ελληνικός Στρατός ήταν κατώτερος του τουρκικού……. αποδείχτηκε κατά πολύ ανώτερος στο 99% των μαχών που δόθηκαν, υστερούσε δυστυχώς σε πυροβολικό (τίποτε το καινούριο να υστερούμε στα όπλα έναντι οποιοιδήποτε αντιπάλου στην 4000 χρόνων ιστορία μας) και στην δυνατότητα αναπλήρωσης απωλειών.
    Ο Ελληνικός στρατός (παρά τα προβλήματα που περιγράφεται..) είχε διασπάσει τις 2 γραμμές άμυνας στον Σαγγάριο και ετοιμαζόταν για την τρίτη και τελευταία………δυστυχώς αυτό δεν έγινε από καθαρά θέμα τύχης…………….αν είχαμε περάσει τότε, δεν θα συζητάγαμε σήμερα αυτή την τραγωδία..
    Γενικότερα, από αυτά που έχουν γίνει γνωστά, θα συμφωνήσω στα περισσότερα μαζί σας ότι τα αίτια της αποτυχίας μας στην εκστρατεία της Μικράς Ασίας συνοψίζονται (κατά σειρά προτεραιότητας)..:
    1) Κακή Τύχη
    2) Προβλήματα επικοινωνιών… όπως πολύ περιγραφικά αναλύεται…. αν η τύχη δεν είναι παράγοντας, τότε αυτός είναι ο Νο.1 λόγος της αποτυχίας μας.
    3) Άνοιγμα του μετώπου αντιπαράθεσης σε σημείο που δεν μπορούσε να καλυφθεί ικανοποιητικώς από τις εκεί Ελληνικές δυνάμειs (με όλα τα παράλληλα προβλήματα επικοινωνιών και ανεφοδιασμού)…
    Πάλι πολύ περιγραφικά αναφέρεται τα προβλήματα επάνδρωσης του Ελληνικού Στρατού (για την διεξαγωγή μίας τέτοιας εκστρατείας) λόγω της διατήρησης ισχυρών δυνάμεων στην Θράκη (για ενδεχόμενη επιχείρηση κατάληψης της Κωνσταντινούπολης) και των διάφορων φυγόστρατων και φυγοπόλεμων βυσματιών (που συναντάμε και στις μέρες μας σωρηδόν)…. + Την αδυναμία αναπλήρωσης απωλειών..
    Να προσθέσω επίσης ότι ενώ η εν λόγω επιχείρηση έγινε περισσότερο για την ανάγκη Απελευθέρωσης των Ελληνικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας και του Πόντου (2.850.000 κόσμος!!!!) ελάχιστα αυτοί προσέφεραν σε έμψυχο δυναμικό στα 3 χρόνια παρουσίας του Ελληνικού Στρατού στην περιοχή…
    4) Εθνικός διχασμός. Πάλι τίποτε το καινούριο στην Ελληνική Ιστορία (βλέπεται ακόμη ποιο πρόσφατα Κύπρος 1974)!!! Αλλά από την στιγμή πού τόσο με τους βενιζελικούς αξιωματικούς όσο και με τους βασιλικούς, ο Ελληνικός στρατός κέρδισε επανειλημμένα τον Τουρκικό Στρατό (όπως είχα κάνει και στους βαλκανικούς πολέμους) δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε κανέναν. Έχασε δυστυχώς την τελευταία μάχη για τους παραπάνω λόγους που αναφέραμε.
    Ασυζήτητη πάντως η παραμονή του Στρατηγού Παρασκευόπουλου, στην διεύθυνση των επιχειρήσεων θα μπορούσε να είχε αλλάξει την ροή της εκστρατείας…. ο τύπος είχε λάβει μέρος σε όλες τις πολεμικές αναμετρήσεις από τον πόλεμο του 1897!!!!
    5) Αλλαγή του Πολιτικού σκηνικού με την άνοδο στην εξουσία του φιλογερμανού Βασιλιά, που έδωσε λόγο στους Συμμάχους να απεμπλακούν από αυτά στα οποία είχαν δεσμευτεί (έναντι του Βενιζέλου) βάση της συνθήκη των Σεβρών.

    ¨Όπως και να έχει θρύλοι οι παππούδες μας που πολέμησαν τότε…………που πέρασαν την Ερυθρά έρημο πεζοπορώντας, πίνοντας τον ιδρώτα τους για νερό για να φτάσουν να πολεμάν ανατολικά του Σαγγαρίου!!!! Θρύλοι…

  3. Λαουτάρο says:

    3ο Παράδειγμα: Η Τουρκική επίθεση της 13ης Αυγούστου 1921 1922 κατά της τοποθεσίας της εξέχουσας νότια του Αφιόν Καραχισάρ.

    Προς τούτο στο διάστημα 1-13 Αυγούστου 1921 1922 μετέφερε με νυκτερινές πορείες στην περιοχή νοτιοδυτικά του Αφιόν

    _______________________________________________

    Πολύ ωραία εργασία !!!!!
    ( Αλλά για τις ευθύνες των βενιζελικών τίποτα ; 😦 Δεν υπήρχαν κάτι παραιτηθέντες βενιζελικοί αξιωματικοί οι οποίοι από την Κων/πολη έκαναν προπαγάνδα κατά της ελληνικής κυβέρνησης και ο Κεμάλ μοίραζε τις προκηρύξεις τους από αέρος ; )

  4. .+- says:

    Πολυ καλο!
    Θα ηθελα να προσθεσω και να τονισω συμπληρωματικα του κειμενου σημεια.
    Σαν εκστρατεια απο καθε αποψη αντιλαμβανομαστε οτι υπηρξε μια αλληλουχια λαθων των στρατιωτικων και πολιτικων που μαζι ολα αυτα οδηγησαν σε μια ασχημη καταληξη. Αλλου περισσοτερο, αλλου λιγοτερο, ειναι πρακτικα αδυνατο να μην εντοπιστουν. Το ενα διπλα στο αλλο,σε μια αλληλουχια και αθροιστικα οδηγησαν στο ασχημο τελος. Πολυ ορθα ο αξιοτιμος Αρθρογραφος επελεξε να τονισει την σημασια της εκπαιδευσης και της επιλογης των «καταλληλων ανθρωπων» σε θεσεις κλειδια που να ειναι σε θεη να επικουρουν της Πολιτικη ηγεσια στις σημαντικες αποφασεις. Χωρις να θελω να μειωσω την σημασια του ανθρωπινου παραγοντα, θελω επισης να τονισω οτι και η σημασια της παρουσιας των υλικων μεσων που χρησιμοπουνται σε πολεμικες επιχειρησεις. Δεν ειναι δυνατο να εχουμε την πεποιθηση οτι μονο του ο ανθρωπινος παραγοντας ειναι σε θεση να επιτυχει αθλους, χωρις να ειναι ορθα και καταλλληλα εφοδιασμενος απο καθε αποψη. Ετσι λοιπον, θεματα Δομης Δυναμεων και πολεμικων μεσων, που επηρεαζουν ποιοτικα και ποσοτικα την μαχιμη παρατακτεα δυναμη οπως πεισης και παραγοντες σαν την ισχυ πυρος δεν ειναι ορθο να υποτιμουνται κια να παραβλεπονται. Η Ελλαδα στην Μικρα Ασια αποδεδειγμενα ειχε υποτιμησει την σημασια και αυτων των παραγοντων. Θεωρω οτι τα υλικα μεσα μαζι με την σημασια του ανθρωπινου παραγοντα ειναι οπως οι δυο οψεις του ενος και μονου «νομισματος». Δεν γινεται το ενα χωρις το αλλο.
    Ετσι λοιπον πρεπει για αλλη μια φορα, να αναρωτηθουμε, εαν η Στρατια ηταν σε θεση αν διαθετει τα ανωτερα μεσα που της ελλειψαν και εξαιτιας αυτων των αριθμητικων κενων που επηρεασαν και αυτα μετην σειρα τους, πολλες επιχειρησεις, απο τις αρχικη συλληψη και σχεδιασμο μεχρι και το τελικο αποτελεσμα, ποσο διαφορετικα θα μπορουσε να ειναι το ιδιο το αποτελεσμα.
    Θα υπηρχαν λιγοτερες απωλειες σε ανθρωπινο δυναμικο στο πεζικο εαν το πυροβολικο ηταν ανωτερο σε ισχυ πυρος;
    Για παραδειγμα, ειναι γνωστο οτι οι οργανωμενες οχυρωσεις εκστρατειας, απο τον 1ο ΠΠ ηταν σε θεση να προστατευσουν απο πυρα πυροβολικου απο το διαμετρημα των 75χλς και ανω. Τα ελληνικα ορειβατικα των 65χλς σιγουρα δεν μπορουσαν να ειχαν την ιδια φονικοτητα και αποτελσματικοτητα με τα ανωτερου διαμετρηματος οπλα (>=75χλς). Εαν δεν κανω λαθος 8 μεραχριες ηταν εξοπλισμενα με αυτα. 8 στις 11 με 12 αναλογως την χρονικης περιοδου. Τα λιγα Σκοντα των 105χλς ποσο μπορουμε να περιμενουμε οτι θα ηταν σε θεση να καλυψουν το προβλημα αυτο;
    Αλλο παραδειγμα, ποσο ποιο ακριβο ηταν το τιμημα που πληρωσε η στρατια σε αιμα απο την ελλειψη αρματων (που χρησιμοποιηθηκαν μαζικα απο το 1917 στο δυτικο μετωπο κατα τον Α΄ΠΠ) για τις επιχειρησεις στην 1η γραμμη του μετωπου, κατα τις επιθετικες επιχειρησεις την ανοιξη και το καλοκαιρι του 1921; ποσο ποιο ευκολα θα ηταν τα πραγματα για την στρατια απο την παρουσια τους;
    Ποσο ποιο ευκολα θα ηταν τα ζητηματα επικοινωνιας μεταξυ σχηματιμσων απο την παρουσια Σ/Α; Απο οσα γωνριζω υπηρχαν μολις 5! Ενας ανα ΣΣ και ενας Στην εδρα της Στρατιας. Μεραρχιες και Σντ ηταν χωρις. Μονο με τηλεγραφο ή οπτικα εαν και οταν αυτα λειτουργουσαν ή με αγγελιοφορο.
    Η ελλειψη αμυντικης βιομηχανιας!
    Γιατι ενω ο ΕΣ και ιδαιτερα οι μαχιμοι σχηματισμοι αυξανονταν αριθμητικα μερα με την ημερα, δεν υηρχε στην ελλαδα ουτε ενα μηχανουργειο σαν την σημερινη ΕΒΟ στο Αιγιο που να τους εφοδιαζει με ατομικο και ομαδικο οπλιοσμο για το πεζικο και το ιππικο; Την ανοιξη του 1921 εφτασαν στο σημειο να συζητανε την χρηση ολων των Γκρά γιατι δεν ειχε μεινει τιποτα αλλο στις αποθηκες!
    Ειναι μονο ορισμενα απο τα πολλα προβληματα που προυπηρχαν απο το 1906 και δεν πιστευω οτι ειχαν βρει μεχρι τοτε μια ορθη λυση. Τοτε, το πεζικο και το ιππικο, με την γνωστη θυσια του ανθρωπινου αιματος που τους διεκρινε θεωρω οτι τα καλυψε κατω απο το χαλί.
    Ριχνω απλα, για αλλη μια φορα, ενα «πετραδακι» στην «λιμνη». Αλλα, οπως και σε αλλες περιπτωσεις, πιστευω οτι θα πρεπει να συνεχισουμε να προβληματιζομαστε και για αυτες οπως και για αλλες πτυχες και να μην περιοριζομαστε αποκλειστικα σαν κυριο παραγοντα της ηττας στα ανθρωπινα λαθη πριν και κατα την διαρκεια των επιχειρησεων εξαιτιας την «ανεπαρκειας» για τον αλφα ή βητα λογο.

    .+-

  5. K/Δ ΚΒ says:

    Φίλε STRATOS, ε με τέτοια απρονοησία από την πλευρά του ελληνικού κράτους για την έγκαιρη δημιουργία αξιόπιστου ενόπλου βραχίονα για την διεκδίκηση των εθνικών επιδιώξεων της Μεγάλης Ιδέας -όπως τα περιγράφει ο αγαπητός Αρματιστής- για ποιά έλλειψη τύχης μιλάμε; Η Ελλάδα τελικά διπλασιάστηκε. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η στα σοβαρά αναμονή από την πλευρά μας σήμερα, τετραπλασιασμού τότε της χώρας, αποτελεί ύβρη. Ουδέποτε οι ελληνικές κυβερνήσεις έδωσαν προτεραιότητα σε μακροπρόθεσμο πλαίσιο στην στρατιωτική προετοιμασία και οργάνωση. Το ίδιο έγινε πχ με την Κύπρο, Εν τέλει όποιος μελετήσει σοβαρά τις επιχειρήσεις της ΕΦ το 1974, διαπιστώνει ότι επί 14 χρόνια μετά την ίδρυση του κράτους, δεν είχε φτιαχτεί πραγματικός στρατός. Κατ’ εξοχήν η ευθύνη είναι πολιτική. Από εκεί και πέρα εξαιτίας της πολιτικής απρονοησίας, το Σώμα των Αξιωματικών δεν είναι ικανό για να επιβάλλει το αυτονόητο. Την πειθαρχία. Δεν έχεις που δεν έχεις εκπαιδευθεί ο ίδιος σωστά, δεν εκπαιδεύεις που δεν εκπαιδεύεις σωστά τους άνδρες σου, δεν έχεις που δεν έχεις πληθώρα μέσων, δεν έχεις που δεν έχεις τα πνευματικά και επαγγελματικά εφόδια να σχεδιάσεις και να οργανώσεις την μάχη ή την εκστρατεία, δεν μπορείς στο τέλος να δεις ότι η μάζα του στρατού αποσυντίθεται από την απραξία. Δεν μπορείς να καταλάβεις ότι μόνο αυστηρή παρακολούθηση και διοίκηση των ανδρών, η διαρκής ενασχόλησή τους με αντικείμενα και με εκπαίδευση αποτελούν τα στοιχειωδέστερα πράγματα που πρέπει να κάνεις. Αποδείχθηκε ότι όπου υπήρχαν μονάδες λόχου, τάγματος όπου η διοίκηση απλά έκανε τα παραπάνω, όχι μόνο δεν έχασαν την πειθαρχία και το αξιόμαχό τους, αλλά παρέμειναν συγκροτημένες ως το τέλος. Όπως λέει νομίζω ο Τσιγάντες, τότε (1922) ο ΕΣ είχε ρεμπελέψει. Η διοίκηση είχε αφήσει χύμα τους άνδρες -πέρα από το κακό συσσίτιο, τις καιρικές συνθήκες, την απομόνωση και τις άλλες κακουχίες. Όταν λοιπόν οι άνδρες ξεχνάν ότι είναι στον στρατό, τότε η πρώτη αντίδραση στην παραμικρή αναποδιά, είναι να το βάζουν στα πόδια.
    Ο Αρματιστής το πέταξε το υπονοούμενο στα Στελέχη που έκανε την διάλεξη. Τα Στελέχη δεν ξέρω αν το έπιασαν.

  6. STRATOS says:

    Φίλε Κ/Δ ΚΒ μίλησα για τύχη, γιατί στην τελική μάχη του Σαγγαρίου και αφού ό Ελληνικός στρατός όπως είπα είχε καταλάβει τις δύο πρώτες γραμμές αμύνης των τούρκων και η μάχη δινόταν για την 3η και τελευταία (οπού εκεί θα χανόταν ο πόλεμος για τους τούρκους)………. σύμφωνα με ασφαλής πληροφορίες (από την τουρκική πλευρά), ο κεμαλ ήταν με το ένα χέρι στο τηλέφωνο έτοιμος να διατάξει γενική υποχώρηση – σύμπτυξη, μέχρι που έφτασε την ύστατη στιγμή η πληροφορία ότι οι Έλληνες σταμάτησαν την επίθεση…….. τα πάντα κρίθηκαν σε μερικά λεπτά (στην κλωστή για την ταχύτητα διεξαγωγής επιχειρήσεων της εποχής)..
    Τα υπόλοιπα είναι γνωστά και ότι οι Στρατιώτες αγανάκτησαν περιμένοντας μήνες άπραγοι στα βάθη της Ανατολίας (κάποιοι πέφτοντας θύματα της ανθελληνικής – αντιπολεμικής προπαγάνδας του σεκε… σημερινό κκε!!! Για να μην ξεχνιόμαστε) .
    Να ξέρετε επίσης ότι είναι πολύ εύκολο να κάνουμε κριτική εκ των υστέρων επί των πάντων και εκ του ασφαλούς (γνωρίζοντες το αποτέλεσμα)…Αν είχε κερδηθεί η μάχη του Σαγγαρίου δεν θα είχαμε τίποτε να συζητάμε σήμερα, πέρα από θριαμβολογίες.
    Επίσης εκ των πραγμάτων ποτέ κανείς στρατός στον κόσμο δεν θα βρεθεί 100% έτοιμος σε όλα τα επίπεδα για διεξαγωγή πολέμου.
    Ιδίως σε σύγκριση με τον τουρκικό στρατό της εποχής, ο Ελληνικός ήταν κατά πολύ ανώτερος σε τακτική και πεζικό και προετοιμασίες.
    Με το μέτωπο να έχει ανοίξει 100δες χιλιόμετρα και με την απουσία εφεδρειών, όπου και να χτυπούσε ο κεμαλ θα μπορούσε να δημιουργήσει ρήγμα (αφού του δώσαμε την πρωτοβουλία και 1 χρόνο!! να προετοιμαστεί) .
    Δεν εφάρμοσε (ο κεμαλ) καμία σπουδαία στρατιωτική τακτική αλλά πράγματα που μαθαίνει κάθε αξιωματικός από τον πρώτο χρόνο στην σχολή του.
    Σαφώς και φταίει η πολιτεία και οι πολιτικάντηδες που για άλλη μια φορά δεν μπόρεσαν να δώσουν εγκαίρως λύση στο πρόβλημα, είτε στρατιωτική είτε διπλωματική, με τρόπο που να εξασφαλίζει τα συμφέροντα της πατρίδας και του Ελληνισμού.

  7. ilias stampoulidis says:

    Παρακαλω καποιον να με διαφωτισει. γιατι τον Μαιο του 1919 δεν κηρυξαμε πολεμο στην τουρκια με μια αφορμη πχ σφαγες ελληνων του ποντου;
    αυτο που εγινε στη Μ. Ασια το λεμε εκστρατεια και οχι πολεμο γιατι;
    δηθεν πηραμε εντολη απο τους συμμαχους για τη σμυρνη αλλα γιατι προτιμησαμε να γινουμε εντολοδοχοι για να μας λενε αυτοι τι και πως θα το κανουμε;
    το 1912 πηραμε θεσσαλονικη χωρις κανεις να μας βαλει ορους και προυποθεσεις οπως στη σμυρνη….μηπως επρεπε το 1919 να κηρηξουμε επισημα τον πολεμο στην τουρκια για να το παμε οπως θελουμε;;

  8. K/Δ ΚΒ says:

    Φίλε STRATOS αυτό που ζητάς εσύ δεν είναι τύχη. Είναι κ@λ@φαρδία. Πριν φτάσει ο ΕΣ στον Σαγγάριο, σε όλες τις μεγάλες επιχειρήσεις (Μαρτίου, Ιουνίου) τα έκανε μαντάρα. Αυτό προσπαθούν να εξηγήσουν οι αναρτήσεις στο ιστολόγιο για να καταλάβουμε γιατί δεν νικήσαμε. Λες ότι είχαμε καταλάβει τις 2 γραμμές των κεμαλικών και η μάχη δινόταν για την 3η. Κατ’ αρχήν κάνεις λάθος. Δεν είχε επιχειρήσει καν ο ΕΣ να καταλάβει την 3η γραμμή. Αυτό γιατί από τις 21 Αυγούστου ήδη, ο Παπούλας είχε σταματήσει τις επιθετικές ενέργειες αναμένοντας εντολές από την κυβέρνηση. Ο Παπούλας εξαρχής δίσταζε να εκτελέσει την επιχείρηση προς Άγκυρα και είχε πει το περίφημο πάμε και βλέπουμε. Αν δεν συναντήσουμε αντίσταση προχωράμε προς Άγκυρα, αν συναντήσουμε καταστρέφουμε την σιδηροδρομική γραμμή και υποχωρούμε πίσω. Ήδη επί 10 μέρες και μετά την αντίσταση που είχε συναντήσει είχε πάρει ο ίδιος την απόφαση για αποχώρηση. Πλέον χρειαζόταν και την κυβερνητική κάλυψη για την αποχώρηση που σχεδίαζε. Γι’ αυτό και αντέδρασε τόσο έντονα στην πρωτοβουλία του Ανδρέα να μετακινήσει το Β΄ ΣΣ πίσω από το Γ΄. Γιατί ο Ανδρέας το έκανε με σκοπό μια τελευταία επίθεση (αυτήν που λες εσύ για την 3η γραμμή). Ο Παπούλας προσευχόταν για την αρνητική απάντηση που του έδωσε ο Γούναρης. Άρα δεν πρόκειται για τύχη αλλά προδιαγεγραμμένη αποτυχία, εφ’ όσον διόρισες τον πλέον ανίκανο επιτελικώς αρχιστράτηγο και αποσπασματικά άφησες την τύχη της υπόθεσης στα όπλα (αυτά που για χρόνια/δεκαετίες δεν έχεις ασχοληθεί σοβαρά (τα λέω του Γούναρη για να τ’ ακούν κι οι προηγούμενοι πολιτικοί). Είναι δυνατόν με τον Παπούλα από την μία και τον Κεμάλ από την άλλη να ζητάμε τύχη; H τύχη βοηθά τους τολμηρούς αλλά όχι και τους καραγκιόζηδες. Περισσότερη τύχη άξιζαν πχ οι Τούρκοι τον Μάρτιο του 1921 με την τολμηρή τους κίνηση προς Τουμλού Μπουνάρ, με τον γνωστό επιπόλαιο τρόπο που εξηγεί ο Αρματιστής ότι ελήφθη η απόφαση κυβέρνησης και στρατού για να εκτελεστούν οι επιχειρήσεις του ΕΣ. Αν τότε δεν είχαν αποτύχει πιθανόν ο ΕΣ δεν θα χρειαζόταν να φτάσει στον Σαγγάριο για να βρει καλύτερη τύχη.

  9. «Φίλε STRATOS αυτό που ζητάς εσύ δεν είναι τύχη. Είναι κ@λ@φαρδία.»

    Ακριβώς.

  10. STRATOS says:

    Ασφαλώς και δεν είναι κ@λ@φαρδία αλλά η πραγματικότητα και η οικτρή κατάσταση που βρέθηκε ο στρατός του κεμαλ έξω από την Άγκυρα, το Σεπτέμβριο του 1921 (βάση τουρκικών αναφορών τα χρόνια που πέρασαν της μάχης, ακόμη και από τον ίδιο τον κεμαλ μέσα στο τουρκικό κοινοβούλιο!!)!!
    Πως γίνεται να έχεις καταλάβει την μισή τουρκία (έχεις φτάσει έξω από την άγκυρα!!) με πεζοκίνητο στρατό (που υπολείπεται σε πυροβολικό – ιππικό έναντι του αντίπαλου) και να είσαι και καραγκιόζης!!!(παρόλο που πολεμάς συνεχώς από το 1897 για αυτήν την πατρίδα!!), αυτό ένας Θεός το ξέρει??!!!
    Είπαμε η εκ των υστέρων κριτική (επί των πάντων) είναι η πιο εύκολη (ιδίως άμα γίνεται από το πληκτρολόγιο!!).

  11. @Stratos

    Ειλικρινά, απορώ πως μπορείς να έχεις αυτές τις δύο παραγράφους στο ίδιο σχόλιο, και μάλιστα κολλητά:

    «Εκπληκτική ανάλυση των επιχειρήσεων, των προβλημάτων που αντιμετώπισε ο Ελληνικός Στρατός στην Μικρά Ασία, ευκολοκατανόητη (για εμάς τους μη στρατιωτικούς) με τα καλύτερα σχεδιαγράμματα που (προσωπικά) έχω συναντήσει (είτε στο διαδίχτυο είτε σε βιβλία στρατιωτικής ιστορίας για την εν λόγω περίοδο).

    Θα διαφωνήσω μονάχα με το ότι ο Ελληνικός Στρατός ήταν κατώτερος του τουρκικού……. αποδείχτηκε κατά πολύ ανώτερος στο 99% των μαχών που δόθηκαν, υστερούσε δυστυχώς σε πυροβολικό (τίποτε το καινούριο να υστερούμε στα όπλα έναντι οποιοιδήποτε αντιπάλου στην 4000 χρόνων ιστορία μας) και στην δυνατότητα αναπλήρωσης απωλειών.»

    Στην πρώτη παράγραφο βρίσκεις εκπληκτικό ένα κείμενο που έχει ως (μοναδικό) θέμα τους τρόπους που ο ΕΣ συστηματικά (λόγω οργανισμού) ή συγκυριακά (λόγω επιλογής ηγεσίας) υστερούσε έναντι του τουρκικού στρατού, και αμέσως μετά «διαφωνείς μονάχα με το ότι ο ΕΣ ήταν κατώτερος του τουρκικού». Δηλαδή, αν διαφωνείς «μονάχα» με αυτό, με τι συμφωνείς;

  12. STRATOS says:

    @Βελισαριος

    Όχι συγνώμη, μάλλον δεν κατάλαβες τα γραφόμενα μου, μιλάω γενικά ότι μου άρεσαν τα σχεδιαγράμματα και ο τρόπος εξιστόρησης των συγκρούσεων – παραδειγμάτων + όλα τα υπόλοιπα, την πολιτική κατάσταση κτλ

    Με τις πρώτες παραγράφους διαφωνώ κάθετα
    .
    Επαναλαμβάνω ότι ο Ελληνικός στρατός ήταν πολύ ανώτερος από τον τουρκικό σε τακτική και πεζικό.
    Ούτε σημαίνει ότι αν ένας αξιωματικός που δεν έχει τελειώσει 10 σχολές πολέμου είναι άχρηστος (όπως αποδείχτηκε και εκ των πραγμάτων με τον ΕΣ να νικάει τον τουρκικό σε 99 μάχες και να καταλαμβάνει την μισή τουρκία(παρότι σύμφωνα με τα λεγόμενα του αρθογράφου ο τελευταίος είχε εξαιρετικής μορφώσεως αξιωματικούς).
    Στις πρώτες παραγράφους, κάνει και αναφορά στους βαλκανικούς πολέμους στο φεύγα, υποτιμώντας τον Ελληνικό στρατό, υπονοώντας ότι παντού ο ΕΣ αντιμετώπισε κατώτερες (αριθμητικά) τουρκικές δυνάμεις ενώ μόνο τα Ιωάννινα τα κατέλαβε ο ΕΣ με υπερκέραση της πανίσχυρης γραμμής του Μπιζανίου και με τις επιθετικές πρωτοβουλίες που έλαβε στο πεδίο της μάχης ο Ταγματάρχης Βελισαρίου (εξ υπαξιωματικών!!!) ο οποίος κατέλαβε την πόλη με μία δύναμη που στην πραγματικότητα δεν ξεπερνούσε τους 3 – 4 λόχους ευζώνων!!!!!……..ξεφτιλίζοντας πλήρως τον οθωμανικό στρατό.

    Επίσης υπάρχουν και άλλα λάθη στην παραπάνω περιγραφή (που δείχνει ότι στον αρθογράφο διαφεύγουν γεγονότα).

    Οι Ελληνικοί σχηματισμοί που έλαβαν μέρος στον 1ο παγκόσμιο πόλεμο ήταν αμιγώς στελεχωμένοι από ¨Έλληνες αξιωματικούς . Το ότι μεγάλες Ελληνικές μονάδες ανήκαν διοικητικά σε Συμμαχικούς σχηματισμούς είναι γεγονός…… αλλά το ίδιο ακριβώς και σε πολύ χειρότερο βαθμό γινόταν με τον οθωμανικό στρατό, π.χ στην Καλλίπολη…. όπου όχι μόνο η διοίκηση και τα επιτελεία αλλά και μεγάλος μέρος στελεχών σε μονάδες πρώτης γραμμής ήταν γερμανοί αξιωματικοί..
    Αναφέρεται σε “ρηχότητα των σκέψεων της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας” για την επιλογή να μετακινήσουν 3 συντάγματα στην Θράκη για την σχεδιαζόμενη επιχείρηση κατάληψης της Κωνσταντινούπολής. Ασφαλώς οι άνθρωποι δεν ήταν τρελοί να επιτεθούν στους “Συμμάχους”, αλλά αυτή η κίνηση έγινε καθαρά για την ανύψωση του πεσμένου ηθικού(για τους λόγους που προαναφέραμε) της Στρατιάς Μικράς Ασίας.
    Το Ελληνικό πυροβολικό χρησιμοποιήθηκε σε πολλές μάχες στην Μικρά Ασία συγκεντρωτικά. Το ότι στην τελική γραμμή άμυνας κατάντησε να είναι τοπομαχικό(όπως αναφέρεται)!! έγινε εκ των πραγμάτων αφού έπρεπε να καλυφτεί ένα τεράστιο μέτωπο και ισοκατανεμήθηκε στις μονάδες (μην μπερδεύεστε, δεν είμαστε στην εποχή των αυτοκινούμενων πυροβόλων με τα 30-40χλμ βεληνεκές και της Εγνατίας οδού).
    Σε όλα τα υπόλοιπα συμφωνώ και ιδίως στο θέμα των προβλημάτων με τις επικοινωνίες της ΣΜΑ.
    Λυπάμαι αν ο αρθογράφος ήθελε απλώς να κριτικάρει τις επιλογές και την ποιότητα των στελεχών του ΕΣ, με τα δεδομένα που έχουμε 100 χρόνια μετά….

  13. K/Δ ΚΒ says:

    Φίλε STRATOS έχεις υπ’ όψιν σου ότι ο ΕΣ μόλις τελευταία στιγμή «κατάφερε» να συγκεντρώσει 9 ΜΠ στο Μακεδονικό μέτωπο (1 μήνα πριν την έναρξη των μεγάλων επιθετικών επιχειρήσεων -Σεπτέμβριος 1918); Έχεις υπ’ όψιν σου πόσες από αυτές έλαβαν μέρος στον κύριο άξονα επιχειρήσεων (όχι σε δευτερεύοντα μέτωπα εν πολλοίς ακινητούντα); Αν μελετήσεις αυτά, τότε θα καταλάβεις τι μεγάλη εμπειρία απέκτησε ο ΕΣ από τον Α΄ ΠΠ σε σχέση με τους Οθωμανούς που πολεμούσαν στα 4 σημεία του ορίζοντα εναντίον Άγγλων, Γάλλων, Ρώσσων και επί περισσότερο χρόνο. Ο ΕΣ έφτασε να κατέχει όσο έδαφος κατείχε στην Μικρά Ασία, γιατί το μισό το είχε καταλάβει ενόσω δεν αντιμετώπιζε τακτικές δυνάμεις αλλά κυρίως άτακτα τμήματα. Αλλά και τον Μάρτιο του 1921 ενώ είχε ακόμα μια κάποια υπεροχή, τελικά απέτυχε. Πως λες ότι συνεχώς νικούσε; Μόνο στις επιχειρήσεις Ιουνίου κατάφερε να απωθήσει τον αντίπαλο χωρίς όμως να τον καταστρέψει και γι’ αυτό αναγκάστηκε να συνεχίσει. Εντός του 1921 πότε νομίζεις αντιμετώπισε σχεδόν ισοδύναμες δυνάμεις; Ναι η απάντηση είναι αυτή που υποπτεύεσαι. Τον Αύγουστο του 1921 -μόλις. Θα ήθελα πραγματικά να μας υποδείξεις την βιβλιογραφία για το που μελέτησες με λεπτομέρειες τήν τακτική του ελληνικού και του οθωμανικού πεζικού (τουλάχιστον) την περίοδο αυτή ώστε να καταλήξεις στο συμπέρασμα της ελληνικής ανωτερότητας;

  14. @ Stratos

    «Επίσης υπάρχουν και άλλα λάθη στην παραπάνω περιγραφή (που δείχνει ότι στον αρθογράφο διαφεύγουν γεγονότα).»

    Για πες! Είμαι ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ περίεργος για τα λάθη που υπάρχουν στην παραπάνω περιγραφή. (Για να τα διορθώσουμε, μη μένουν και μας εκθέτουν).

  15. STRATOS says:

    @ Βελισαριος

    Τα αναφέρω ακριβώς από κάτω (στο προηγούμενο μήνυμα) αν θες να διαβάσεις..

    Σορρύ ρε συ!! δεν ήξερα ότι το παραπάνω άρθρο δεν σηκώνει κριτική……και Μην ειρωνεύεσαι (από το διαδίχτυο!!).

  16. @ STRATOS

    Ρε συ Στράτο, η κριτική που κάνεις δεν σηκώνει κάτι παραπάνω από ειρωνία. Τόσο απλά.

    Σου παρατίθεται ένα άρθρο με την πιο εμπεριστατωμένη κριτική που έχει γίνει στη βιβλιογραφία, που βασίζεται σε βαθιά γνώση της Μικρασιατικής Εκστρατείας και σε κορυφαία επιτελική κατάρτιση, κι έρχεσαι και απορρίπτεις με τον πιο ελαφρύ και επιπόλαιο τρόπο που θα μπορούσα να σκεφτώ. Κι αυτό χωρίς επιχειρήματα, με απλές δηλώσεις που δείχνουν χονδροειδή άγνοια. Και δεν φαίνεται καθόλου να σε έχει απασχολήσει αν είσαι σε θέση, καν, αν έχεις τη γνώση και την κατάρτιση για να ασκήσεις κριτική. Δε ζητάς διευκρινίσεις, δεν εκφράζεις κάποια επιφύλαξη ως προς κάποια σημεία, δεν διαφωνείς καν συγκρατημένα. Απλά απορρίπτεις ως λανθασμένα όσα δεν ταίριαξαν στην ποδοσφαιρική σου αντίληψη για τα στρατιωτικά πράγματα, ενώ οι παρατηρήσεις σου δείχνουν ότι δεν γνωρίζεις τα αντικείμενα για τα οποία μιλάς (όχι «εγκυκλοπαιδικά», αλλά σε κάποιο βάθος – ας πούμε αντίστοιχο αυτού που έχει η ανάρτηση και θα απαιτούσε μια κριτική του).

    Να στο πω πολύ απλά: είναι το είδος της κριτικής που με ενοχλεί – ασχέτως θέσης που εκφράζει, ακόμη κι όταν συμφωνεί με τις δικές μου θέσεις. Κι ακόμη πιο απλά: έχεις φυσικά κάθε δικαίωμα να θεωρείς ότι έχεις εμβριθή αντίληψη για τα όσα σχολιάζεις. Έχε κατά νου όμως ότι τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα απ’ ό,τι πιστεύεις.

    (Αλήθεια τα «και τα άλλα λάθη» εκτός της λανθασμένης αντίληψης που έχει ο συντάκτης για τους Βαλκανικούς Πολέμους, δεν είπες ποια είναι. Εκτός από τη μπαλαφάρα για την κατάληψη των Ιωαννίνων από «3-4 λόχους Ευζώνων», για πες μερικά (συγκεκριμένα) λάθη για να καταλάβεις για τι μιλάμε, γιατί προφανώς αισθάνεσαι και θιγμένος τώρα. Παρεμπιπτόντως, έτσι ενδεικτικά -γιατί δεν έχει κανείς την ενέργεια να σου απαριθμήσει τις ανακρίβειες και τις απλοϊκότητες που αναφέρεις: το «εξ υπαξιωματικών» που αναφέρεις για τον Βελισσαρίου, δεν είναι αυτό που νομίζεις – με τρία θαυμαστικά.)

  17. Αρματιστής says:

    @ STRATOS

    Αγαπητέ κύριε

    Δεν έχω σκοπό να αντιδικήσω μαζί σας. Ό,τι γράφω είναι ηλεγμένο και τεκμηριωμένο. Όποιος μπορεί να το διαβάσει και να το κατανοήσει, έχει καλώς. Όποιος δεν μπορεί, ασφαλώς και θα μιλάει για το 99% των μαχών που κέρδισε ο Ελληνικός Στρατός στην Μ. Ασία. Όταν θα μου πεις ποιες είναι αυτές οι μάχες, τότε θα μπορέσουμε να συζητήσουμε σε άλλη βάση. Τέτοιες νίκες όμως δεν υπάρχουν, όσο και αν ψάξεις. Δύο μόνο είναι οι μεγάλες νίκες του Ελληνικού Στρατού, αυτές της μάχης της Κιουτάχειας (Τσαούς Τσιφλίκ – υψ. 1799) και του Εσκή Σεχήρ (8ης Ιουλίου 1921), οι οποίες όμως εξ αιτίας λαθών και κακών αντιλήψεων της διοίκησης της Στρατιάς Μ. Ασίας, δεν έτυχαν της σωστής εκμετάλλευσης.

    Γράφεις ότι ο ΕΣ στον Σαγγάριο διέσπασε τις 2 γραμμές άμυνας (του αντιπάλου) και ετοιμαζόταν να διασπάσει και την τελευταία, αλλά αυτό δεν έγινε από καθαρά θέμα τύχης. Θα ήταν καλό όμως να μπορούσες να γίνεις σαφέστερος όσο αφορά την τύχη.

    Ανεξάρτητα της όποιας απάντησής σου, ο ΕΣ δεν διέσπασε καμία γραμμή άμυνας στον Σαγγάριο. Απλά ύστερα από ηρωικούς και αιματηρούς αγώνες, απώθησε τον Τουρκικό στρατό από τις 1η και 2η αμυντικές τοποθεσίες του, καθώς και από μία ενδιάμεση μεταξύ 1ης και 2ης. Προσέβαλε την 3η στην περιοχή του Πολατλί χωρίς όμως θετικό αποτέλεσμα και δεν ενήργησε καθόλου εναντίον του υπολοίπου και μεγαλύτερου μέρους της 3ης, επειδή ο Παπούλας κάτω από το βάρος των τεράστιων απωλειών που δεν αναπληρώνονταν, αλλά και για άλλους λόγους αποφάσισε να διακόψει την μάχη.

    Όσο αφορά τη διεύθυνση της μάχης ανατολικά του Σαγγάριου, η ηγεσία της Στρατιάς απεδείχθη κατώτερη των περιστάσεων, με αποτέλεσμα το (άφθονο) αίμα που χύθηκε να μην εξαργυρωθεί με τη νίκη. Τώρα αν ο Κεμάλ ήταν έτοιμος να διατάξει γενική σύμπτυξη (αυτά νομίζω ότι τα έγραφε ο συχωρεμένος ο Καψής), θα πω «ε, και;». Το ζήτημα ήταν να συντριβεί ο τουρκικός στρατός και όχι ο Ελληνικός να φθάσει στην Σεβάστεια.

    Το αν ο ΕΣ είχε καταλάβει το 1/7 της έκτασης της Μικράς Ασίας δεν είχε καμία απολύτως σημασία. Σημασία είχε ο ΕΣ να επιβληθεί κατά κράτος του τουρκικού στρατού. Να καταστρέψει τον Τουρκικό στρατό ή να τον εξουδετερώσει. Η ευκαιρία δόθηκε στην μάχη της Κιουτάχειας, αλλά αφού η νίκη δεν έτυχε της δέουσας εκμετάλλευσης, ήταν ωσάν να μην υπήρξε.

    Όσον αφορά τα αίτια που αναφέρεις:
    1) Σε καμία περίπτωση δεν υπήρξε κακή τύχη. Αν όμως εννοείς ως κακή τύχη, την ηγεσία που επέλεξε η κυβέρνηση για να την θέσει επικεφαλή της Στρατιάς, θα συμφωνήσω.
    2) Όσον αφορά τα προβλήματα των επικοινωνιών, ασφαλώς αυτά ήταν σοβαρά, αλλά το αποτέλεσμα των επί μέρους επιχειρήσεων αλλά και της τελικής μάχης δεν κρίθηκε από τις επικοινωνίες. Για εκείνη την εποχή, τα προβλήματα των επικοινωνιών, όπως η έλλειψη ασυρμάτων, θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν δια της σμίκρυνσης των αποστάσεων μεταξύ των στρατηγείων των Μεγάλων Μονάδων και των Μεραρχιών, καθώς και της διεύθυνσης του αγώνα από τους διοικητές των Μεγάλων Μονάδων από πολύ προωθημένες θέσεις. Πράγμα όμως που ουδέποτε έγινε.
    3) Η δύναμη που διέθετε ο ΕΣ και η Στρατιά Μ. Ασίας ήταν επαρκής για να κρατηθεί το εκτεταμένο μέτωπο. Αυτό όμως προϋπέθετε άλλες στρατηγικές προθέσεις, άλλη σχεδίαση και άλλη διάταξη δυνάμεων. Μία ιδέα περί αυτού είναι οι προτάσεις Πάσαρη που όμως δεν έγιναν αποδεκτές. Βεβαίως το εκτεταμένο μέτωπο, δεν μπορούσε να διατηρηθεί εσαεί.

    Άκου φίλε. Εγώ σε καμία περίπτωση δεν υποτιμώ τον Ελληνικό Στρατό. Ο Στρατός και η ιστορία του, οι αγώνες του και το αίμα που έχυσαν οι αξιωματικοί και οι στρατιώτες του, ή ο ιδρώτας που χύνουν καθημερινά τα στελέχη του, αγωνιζόμενα κάτω από αντίξοες συνθήκες, ώστε να μπορούν να κρατήσουν ψηλά τις σημαίες, είναι η ίδια η ζωή μου. Και για αυτό τον λόγο γράφω. Λέω το τι έγινε τότε. Αν η Ελλάδα πολεμούσε μόνη εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας το 1912 θα ηττάτο και οι Τούρκοι θα έφθαναν και πάλι στην Λαμία, αν όχι νοτιότερα. Όμως την περίοδο πριν το 1912, αλλά και κατά την διάρκεια του Α’ ΒΠ υπήρξε μία συγκυρία ευτυχών γεγονότων για τα Ελληνικά συμφέροντα, όπως η αναδιοργάνωση και οι προμήθειες του Θεοτόκη, η επανάσταση του Στρατιωτικού Συνδέσμου που έφερε τον Βενιζέλο και τέλος η συμμαχία των χριστιανικών Βαλκανικών Κρατών. Κατά την διάρκεια του πολέμου μας ευνόησε η απληστία των Βουλγάρων που τα ήθελαν όλα και κυρίως την Κωνσταντινούπολη, το ότι οι Τούρκοι έβαλαν στο Σαραντάπορο 2 Μεραρχίες επειδή δεν μας υπολόγιζαν, το ότι στο Σαραντάπορο ο στρατηγός Μοσχόπουλος ανέπτυξε πρωτοβουλία και οδήγησε την IV Μεραρχία σχεδόν στα νώτα των Τούρκων με αποτέλεσμα αυτοί να εγκαταλείψουν την αμυντική τοποθεσία του Σαρανταπόρου, το ότι ο Βενιζέλος επέβαλε στον Κωνσταντίνο να κατευθύνει τον Στρατό ταχέως προς την Θεσσαλονίκη και τέλος το ότι ο Χασάν Ταξίν πασάς, απεδείχθη φιλέλληνας. Τα υπόλοιπά είναι λόγια για πανηγυρικούς.

    Το από πού προερχόταν ο Βελισαρίου δεν έχει καμία σημασία. Ήταν ταγματάρχης του Ελληνικού Στρατού και ήταν ο ήρωας των ηρώων. Ανεξάρτητα τούτων είχε αποφοιτήσει από την Στρατιωτική Σχολή Υπαξιωματικών με τον βαθμός του ανθυπολοχαγού.

    Θα ήθελα βεβαίως να μου πεις τα λάθη που υπάρχουν στο κείμενό μου και τα γεγονότα που μου διαφεύγουν.

    Σε καμία περίπτωση δεν υποτιμώ και τον Ελληνικό Στρατό κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία. Την γνώμη μου για εκείνο τον Στρατό, την αναφέρω. Είναι ίδια με αυτή του τότε Λοχαγού Κλεάνθη Μπουλαλά.

    Όμως κύριε δεν γράφω πανηγυρικό, ούτε αναφέρομαι σε δεδομένα όπλων ραντάρ και βλημάτων. Αυτά μου είναι παντελώς αδιάφορα. Οι πόλεμοι δεν κερδίζονται εξ αιτίας ηρωικών κατορθωμάτων, ή επειδή ο αντίπαλος έχει περισσότερα όπλα. Βεβαίως έχουν και αυτά τον ρόλο τους στην νίκη. Οι πόλεμοι κερδίζονται και χάνονται για άλλους λόγους. Είναι αυτοί που εν πολλοίς αναφέρω. Και μεταξύ αυτών, ίσως ο σπουδαιότερος, είναι ότι η πολιτική ηγεσία απέτυχε να δώσει στην Στρατιά Μικράς Ασίας την ανώτατη ηγεσία που επέβαλαν οι περιστάσεις. Δηλαδή διοικητή Στρατιάς, επιτελάρχη, σωματάρχες και μεράρχους. Αν και οι Μέραρχοι γενικά επέδειξαν εξαιρετικές ικανότητες.

    Όσο αφορά την ρηχότητα των σκέψεων της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας που αναφέρω σχετικά με το ζήτημα της κατάληψης της Πόλης, είμαι προφανώς επιεικής.

  18. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    Αγαπητέ «Stratos»,

    Είναι άλλο πράγμα η εκτίμηση του κάθε ενός για ένα στρατό (υποκειμενικό στοιχείο) και άλλο πράγμα τα ιστορικά γεγονότα (αντικειμενικό στοιχείο). Οι εκτιμήσεις είναι το εύκολο, σε τελική ανάλυση όλοι έχουν μια γνώμη. Η μελέτη των ιστορικών γεγονότων όμως είναι το δύσκολο (κόπος, χρόνος) και φυσικά το ουσιώδες. Η ανάρτηση περιγράφει γεγονότα.

    Ας δούμε μερικά αδιαμφισβήτητα γεγονότα ειδικά σε αυτά που έχεις γράψει:

    Α. Η μεγάλη αριθμητική υπεροχή που ο ΕΣ απόλαυσε στις μάχες του Α΄ Βαλκανικού είναι ιστορικό γεγονός. Τι να κάνουμε τώρα… Ταυτόχρονα όμως η ανάρτηση αποτιμά το τότε έργο του στρατού μας ως «τεράστιας σημασίας». (Παρεμπιπτόντως, ο Ιωάννης Βελισσαρίου ήταν απόφοιτος σχολής αξιωματικών, της σχολής από την οποία αποφοίτησαν οι περισσότεροι αξιωματικοί της εποχής του).

    Β. Η μεγάλη έλλειψη εμπειρίας των ελληνικών επιτελείων από τον A’ ΠΠ είναι επίσης ιστορικό γεγονός. Από το επίπεδο της μεραρχίας και πάνω οι ελληνικοί σχηματισμοί μόνο ένα Έλληνα Σωματάρχη «είδαν», και αυτό για λίγο και για μια άχαρη αποστολή: Το A’ ΣΣ υπό τον Παρασκευόπουλο στη μεγάλη συμμαχική επίθεση του Σεπ 1918 που είχε την εξής βασική αποστολή στην συμμαχική επίθεση: την … απασχόληση των έναντι του εχθρικών δυνάμεων. Πως να εξαχθεί επιτελική και διοικητική εμπειρία μειζόνων σχηματισμών;

    Γ. Αντιθέτως τούρκοι αξιωματικοί διοίκησαν επανειλημμένως στον Α΄ΠΠ Σώματα στρατού και Στρατιές, με ό,τι αυτό σημαίνει για την απόκτηση εμπειριών διοίκησης μεγάλων σχηματισμών. Στην ίδια την Καλλίπολη που εσύ αναφέρεις, στην τελική φάση της εκστρατείας συναντάμε υπό τον Λίμαν, τρείς τούρκους σωματάρχες (Φεΐζί μπέη, Βεχήπ πασά και Εσάτ πασά, οι δύο τελευταίοι οι ηττημένοι στο Μπιζάνι το 1913… .) Και φυσικά ο βασικός ρόλος του Κεμάλ στην ίδια εκστρατεία είναι γνωστός και πολλές άλλες μάχες πλην της Καλλίπολης έδωσαν σε τούρκους αξιωματικούς πλούσια -αν και επώδυνη- εμπειρία σε επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας.

    Δ. Στη Mικρασιατική Eκστρατεία, σημειωτέον εκστρατεία υψηλής δυσκολίας, ο ΕΣ είχε ασφαλώς και κάποιες επιτυχίες και έτσι έφτασε μαχόμενος κοντά στην τουρκική πρωτεύουσα. Οι επιτυχίες αυτές έδειξαν και τις αρετές του. Αλλά στη βασική του αποστολή, την επιβολή στρατιωτικής ήττας μείζονος μεγέθους στον κεμαλικό στρατό, ο ΕΣ συνολικά απέτυχε. Πρόκειται επίσης περί γνωστού ιστορικού γεγονότος. Η ανάρτηση περιγράφει μερικά μειονεκτήματα (συγκριτικά πάντα) του ΕΣ που δεν επέτρεψαν την επιτυχία της κύριας αποστολής του. Την επίδραση αυτών των μειονεκτημάτων με συγκεκριμένο τρόπο μάχη προς μάχη, θα το διαβάσεις στις αναρτήσεις μας που ακολουθούν. Η μελέτη μερικών από τις επιχειρήσεις του 1922 υπάρχουν ήδη εδώ στο ιστολόγιο.

    Υ.Γ Και ο τουρκικός στρατός στρατός κατά την μικρασιατική εκστρατεία υπέπεσε σε σοβαρά λάθη. Θα τα διαβάσεις και αυτά εδώ στις περιγραφές των μαχών. Αλλά τα λάθη του ήταν μικρότερης σημασίας από τα ελληνικά και συνέβησαν σε ευνοϊκότερο για αυτόν περιβάλλον. Η τελική και αδιαμφισβήτητη αποτίμηση για την ελληνοτουρκική στρατιωτική σύγκρουση στην μικρασία είναι μία: καθαρή ελληνική ήττα. Απομένει να διδαχθούμε από αυτή και όχι να την φτιασιδώσουμε.

  19. Να συμπληρωθεί ότι οι μεραρχίες κατά τον Α’ ΠΠ είχαν επιτελείο που αποτελούταν από γάλλους αξιωματικούς, με τους έλληνες -ονομαστικά τοποθετημένους- επιτελείς να περιορίζονται σε καθήκοντα παρατηρητή. Οι έλληνες επιτελείς ανέλαβαν τη διεύθυνση των γραφείων των μεραρχιών με τη λήξη των επιχειρήσεων. Το αναφέρει ρητά και αναλυτικά ο Παρασκευόπουλος στα απομνημονεύματά του.

  20. Χρήστος Α. says:

    Πολλά τα λάθη του ελληνικού κράτους στο συνολό του απο το 1919 έως το 1922.Δεν είχα την ευκαιρία να ρωτήσω τους παππούδες μου που πολέμησαν εκεί,ο ένας πέθανε το 1966 οδηγός στην Μικρά Ασία και ο δεύτερος πυροβολητής πέθανε όταν ήμουν 11 ετών.Θα τους ρωτούσα γιατί δεν ανέλαβαν οι μικρασιάτες την φύλαξη των μετόπισθεν,γιατί δεν υποχρέωσαν σε κατάταξη όλους τους άνδρες από 18 ετών έως 50 με εξαιρέσεις μόνο λόγους υγείας,γιατί δεν κινητοποίησαν Αρμένιους και μη ορθοδόξους χριστιανούς έστω για βοηθητικούς ρόλους, 5000 Αρμένιοι ζούσαν μόνο στο Αφιόν Καραχισάρ το 1922.Γιατί δεν έγινε έρανος Πανελλήνιος ή έστω καταναγκαστική απαλλοτρίωση μέρους περιουσίας μικρασιάτων και των αφιερωμάτων των εκκλησιών ακόμη όπως πρότεινε ο Αγιος Χρυσόστομος Σμύρνης,γιατί δεν έγινε απομάκρυνση όλων των μουσουλμάνων που διέπονταν εχθρικά προς τον ελληνικό στρατό 200 Km από την γραμμή αντιπαράθεσης και μεταφορά τους στην ηπειρωτική Ελλάδα αρρένων μόνο, ώστε σε πιθανή καταστροφή να ξέρει ο Κεμάλ πως υπάρχουν εν δυνάμει αδέρφια του στην άλλη όχθη του Αιγαίου, γιατί δεν δούλεψαν έκτακτα στρατοδικεία για τους φυγόστρατους ,δήμευση των περιουσιών τους αρχικά και εκτελέσεις αμετανόητων παραπτωματιών ,γιατί δεν χρησιμοποιήθηκε η αεροπορία ,18 αεροσκάφη διέθετε ,έστω έναν μαζικό βομβαρδισμό των τουρκικών θέσεων απέναντι από τη εξέχουσα έπρεπε να προγραμματίσουν.γιατί ο ελληνικός στόλος δεν αγκυροβόλησε στην Σμύρνη ή στον λαιμό που υπάρχει στην χερσόνησο της Ερυθραίας και να καλύψει τον υποχωρούντα στρατό για εβδομάδες μέχρι να πλησιάσουν ισχυρές δυνάμεις εχθρικού πυροβολικού σώζωντας χιλιάδες μικρασιάτες ,επίσης γιατί δεν υπήρχαν στέγαστρα για το πεζικό πάνω στα υψώματα προσβολής της πρώτης γραμμής και τα μάνταλα από τις πόρτες έπρεπε να είχαν λυώσει για την ανεύρεση μετάλλων για την κατασκευή τους.Ακηδία είναι η απάντηση σε όλα τα παραπάνω πιστεύω.

  21. Σαν αναγνώστης,σας ευχαριστώ πολύ για τις υψηλού επιπέδου αναρτήσεις σας.Σας πρωτογνώρισα με τη δημοσίευση του Αρματιστή για την Εξέχουσα του Αφιόν και από τότε παρακολουθώ την ιστοσελίδα σας.Συγχαρητήρια σε όλους σας!

  22. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @ ilias stampoulidis,

    Το θεμέλιο όλης της πολιτικής του Βενιζέλου για τη Μικρά Ασία ήταν η συμμαχία και στενή συνεργασία με την Αγγλία (πρωτίστως) και τη Γαλλία. Αυτή η πολιτική πολύ δύσκολα συνδυαζόταν με την πλήρη ανεξαρτητοποίηση της ελληνικής πολιτικής στη Μικρά Ασία, που πρακτικά σήμαινε η μονομερής κήρυξη πολέμου κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Δεν ξέρω τι σημασία έχει να εξετάσουμε μέσω σχολίων ένα πολυσύνθετο πολιτικοστρατιωτικό «what if», έξω από το βασικό πλαίσιο της εποχής.

  23. @ Αναστάσιος Πυρετζής

    Ευχαριστούμε κι εμείς θερμά για τα καλά σας λόγια!

  24. ilias stampoulidis says:

    @ΚΛΕΑΝΘΗΣ
    Δεν θα ενδιεφερε ενα «what if» αλλα να βλεπαμε τα πλεονεκτηματα και τα μειονεκτηματα των πολιτικων επιλογων – συμμαχιων που υπηρχαν το 1919. Το 1912 μεγαλουργησαμε με βαλκανικες συμμαχιες, που δεν μας φερθηκαν τοσο διπροσωπα οσο οι Ευρωπαικες το 1922…. Για παραδειγμα η συμμαχια με τους Αρμενιους και η στρατιωτικη υποστηριξη τους το 1919 δεν θα ηταν ενα μεγαλο πλεονεκτημα για εμας, οπως και ο ξεσηκωμος των κουρδων με τη βοηθεια μας, στους οποιους ο κεμαλ υποσχεθηκε τα παντα;

    παντως το ερωτημα παραμενει το 1919-1922 η συγκρουση με τους τουρκους ηταν πολεμος ή εκστρατεια-εντολη; εκει νομιζω κρυβεται η αιτια της αποτυχιας μας…οι ανισοβαρεις συμμαχιες ειναι επιφοβες….οι ψευδαισθησεις που σου δημιουργουν οι ισχυροι φιλοι πολλες φορες σε αδειαζουν και δε σου επιτρεπουν να δεις και να μετρησεις την πραγματικοτητα…

  25. .+- says:

    @ ilias stampoulidis says: 8 Ιανουαρίου 2018 στο 23:48

    «..που δεν μας φερθηκαν τοσο διπροσωπα οσο οι Ευρωπαικες το 1922..»

    Εδω σηκωνει πολυ σκεψη και προβληματισμο.
    «εμεις» συνηθιζουμε να το βλεπουμε ετσι, αλλα «αυτοι» το εβλεπαν αλλοιως.

    το διεθνες σκηνικο ολης της χρονικης περιοδου που ξεκινα απο το τελος του Α’ΠΠ, θα ελεγα οτι για ορισμενους μπορει να θεωρηθει παρα πολυ πολυ αμφιρροπο εως εξαιρετικα ομιχλωδες για να χαραχτει μια συγκεκρημενη γραμμη που να ξεχωριζει τους «καλους» απο τους «κακους».
    Εχε υποψη υστερα οτι απο τον χειμωνα του 1919-1920 ηταν κοινως γνωστο στους συμμαχους οτι ο Βενιζελος πηγαινε για να κατακτησει «γη» και οχι απλα για να επιβαλει τους ορους της (συμμαχικης) ειρηνης για λογαριασμο της Ετεντε. Η επιβουλη της ειρηνης αποτελουσε το λεγομενο «φυλο συκης» που λειτουργουσε σαν «μανδυας» για την περαιτερω αυξηση της ελληνικης επικρατειας. Μεχρι ενα σημειο αυτο το αποδεχτηκαν, απο την στιγμη ομως που επελεξαν την αποχωρηση απο την Τουρκια, για τους δικους τους λογους, δεν ηταν πλεον για αυτους κατι το ενδιαφερον ή σημαντικο, αλλα ισως αποτελουσε παραγοντα αρνητικο και αποσταθερωποιητικο για ολη την εγγυς, μεση ανατολη και παρακαυκασια περιοχη μεχρι και ακομη την ινδια.
    Η σταση των συμμαχων σε γενικες γραμμες χρειαζεται μια αρκετα ψυχρη ματιά για να κατανοηθει εαν ηταν -αντικειμενικά-ορθη ή οχι και μεχρι σε ποιο σημειο.

    .+-

  26. K/Δ ΚΒ says:

    Οι βαλκάνιοι σύμμαχοι του 1912 δεν είναι η Βουλγαρία που μας επιτέθηκε αιφνιδιαστικά και η Σερβία που την κατηγορούμε ότι ενώ εμείς συνεχίζαμε να πολεμάμε τους Βουλγάρους το 1913 αυτή είχε αναστείλει τις επιχειρήσεις; Δεν αναφέρομαι καν στο τι ήθελε η Σερβία το Μοναστήρι.

  27. STRATOS says:

    Εκ των πραγμάτων απαντάω όσο γίνετε ποιο περιληπτικά..

    Βελισάριε,

    Συμφωνώ μαζί σου, τα πράγματα τον Αύγουστο του 1922 ήταν πολύ ποιο σύνθετα απότι μπορούμε να τα φανταστούμε εμείς 100 χρόνια μετά και να δικάζουμε και καταδικάζουμε ανθρώπους και ηγεσίες με τέτοια ευκολία!!
    Τώρα μιλάς πολύ σωστά, ασφαλώς και δεν είμαι σε θέση, ούτε έχω την γνώση και την κατάρτιση για να ασκήσω κριτική, όπως και δεν ασκώ καθόλου κριτική!!! Σε πατριώτες αξιωματικούς και στρατιώτες που πολέμησαν 10 χρόνια για την Ελλάδα!!!!ανατριχιάζω και υποκλίνομαι μόνο..

    Ελπίζω εσύ να έχεις την γνώση και την πολεμική εμπειρία ώστε να δικάζεις ελεύθερα.

    Και εγώ δεν έχω καθόλου ενέργεια να γράφω κατεβατά στο διαδίχτυο προσπαθώντας να εξηγήσω τα αυτονόητα.
    ………………………………………………………………………………………………..
    Προς Αρματιστής,

    Αγαπητέ κύριε,

    Ούτε εμένα με ενδιαφέρει να αντιδικήσω με κανέναν (ιδίως από το διαδίχτυο!!), ελπίζω να μου επιτρέπεται να διαφωνήσω σε κάποια πράγματα από αυτά που γράφεται.
    Έχω διαβάσει και άλλα κατατοπιστικά σχολεία σας για διάφορα στρατιωτικά θέματα και ουδέποτε σχολίασα ή διαφώνησα με τα γραφόμενα σας.
    Επίσης εξαιρετικά είναι τα άρθρα σας (μέσα από αυτόν τον ιστότοπο) για την οργάνωση και τον οπλισμό του Ε.Σ στην Μικρά Ασία και την έρευνα για τους λιποτάκτες.
    ¨Όπως είπα συμφωνώ με την κριτική σας στην Πολιτική ηγεσία και στην ανικανότητα της να διαχειριστεί την κατάσταση όπως την παρέλαβε από την προηγούμενη κυβέρνηση (που επίσης φέρει ευθύνες για τις επιλογές της).
    Διαφωνώ μονάχα στο ότι το επίπεδο του Ελληνικού στρατού και της διοίκησης του ήταν κατώτερο από το αντίστοιχο του τουρκικού.
    Ήταν κατά πολύ ανώτερο σε όλα αυτά τα χρόνια από τον Οκτ.1912 μέχρι τον Αυγ. 1922 που η Ελλάδα από την Θεσσαλία έφτασε έξω από την Άγκυρα και ο Ελληνικός στρατός κέρδιζε συνεχώς τον τουρκικό στρατό.
    Μου κάνει φοβερή εντύπωση που έχετε πάντα μία εύκολη δικαιολογία για τους τούρκους και τις ήττες του, ενώ αντίθετα για την μοναδική Ελληνική ήττα επιτίθεστε συλλήβδην και κατακρίνεται δικάζεται την Ελληνική διοίκηση και τις επιλογές της(κρίνοντας με τα στοιχεία και τις πληροφορίες που έχουμε εμείς σήμερα, και για τα οποία υπήρχε πλήρη άγνοια στα Ελληνικά επιτελεία τότε!! τον Αυγ.1921-1922!!).
    Ειλικρινά δεν με απασχολεί γιατί οι οθωμανοί, στον Α Βαλκανικό πόλεμο, δεν μπόρεσαν να μεταφέρουν 200.000 στρατό στην Θράκη για να μας κερδίσουν…. ο Ελληνικός στόλος ήταν που τους έκοψε τις γραμμές ανεφοδιασμού και βοήθησε να κερδίσει η Συμμαχία τον πόλεμο.
    Ούτε θα λυπηθώ που ο Ταγματάρχης Βελισαρίου (από όπου και να προέρχεται, σίγουρα όχι από την σχολή του γενικού επιτελείου του οθωμανικού στρατού) ξεφτίλισε τους τούρκους στην μάχη του Μπιζανίου.
    Ανεξάρτητα της όποια απάντησης σου (και τους αυτοσχεδιασμούς του πρίγκιπα Ανδρέα), στην μάχη του Σαγγαρίου (Για πολλούς η μεγαλύτερη στρατιωτική επιχείρηση που ανέλαβε ο Ελληνικός στρατός στην Ιστορία του), ο ίδιος ο κεμάλ, οι συνεργάτες του , ακόμη και ο προσωπικός βιογράφος του (!!!!) αναφέρουν ότι κατευθυνόταν (ο κεμαλ) στο μαγνητικό τηλέφωνο για να ζητήσει γενική υποχώρηση, όταν τον πρόλαβαν για να τον ενημερώσουν ότι οι Έλληνες σταμάτησαν την επίθεση. Επομένως μιλάμε για καθαρή τύχη, και έχοντας διαβάσει στρατιωτική ιστορία δεν είναι η πρώτη φορά που ο παράγοντας τύχη κρίνει μια στρατιωτική αναμέτρηση…..

    Το ότι έγιναν λάθη, έγιναν! λάθη έκαναν και οι μεγαλύτεροι στρατηγοί στην ιστορία (που στο τέλος επίσης ηττήθηκαν και εγκατέλειψαν τις περιοχές που είχαν καταλάβει).

    Συμφωνώ σε όλα όσα αναφέρεται στο θέμα των επικοινωνιών. Αν είναι πολύ κοντά στην πρώτη γραμμή τα επιτελεία υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να αποκοπούν από μία αιφνιδιαστική επίθεση του εχθρού. Αλλά γενικότερα από την στιγμή που υπήρχε τέτοιο πρόβλημα μετάδοσης διαταγών και αναφορών, οι αποστάσεις των επιτελείων με τις μονάδες στην πρώτη γραμμή θα έπρεπε να είναι μικρότερες.

    Η δύναμη της ΣΜΑ με 170.000 στρατό (μόνο οι 70000 – 75000 της πρώτης γραμμής) ασφαλώς και δεν μπορούσε να καλύψει την γραμμή του μετώπου τον Αύγουστο του 1922…… υπήρχαν μεραρχίες που είχαν 50χλμ μέτωπο να καλύψουν!!! Ενώ υπήρχαν και τομείς που δεν φυλασσόντουσαν καθόλου (προφανώς λόγω του εδαφικού ανάγλυφου)..

    Και ο στρατηγός Παπούλας (ακόμη και πριν την επίθεση στο Σαγγάριο) και ο Χατζανέστης είχαν στείλει επιστολές στην κυβέρνηση που ζητούσαν ενισχύσεις, μιλάγαν για την οριακή κατάσταση που ήταν η ΣΜΑ. Τίποτε ουσιαστικό δεν έγινε.

    Υπάρχουν αναφορές που λένε ότι ο Χατζανέστης ήταν ακριβώς για αυτόν τον λόγο στην Σμύρνη τον Αυγ.1922, να ζητήσει μεταφορά της στρατιάς δυτικότερα για να μικρύνει το μέτωπο. Τον πρόλαβαν οι εξελίξεις.

    Ακόμη και έτσι η τουρκική επίθεση τον Αυγ.1922, θα είχε ανακοπεί αν ο Πλαστήρας δεν είχε ρίξει 1 υπνάκο στον Σιδηροδρομικό σταθμό του Μπαλ Μαχμούτ και δεν περνούσε ολόκληρη μεραρχία ιππικού στα μετόπισθεν της IV Mεραρχίας . Είναι γνωστά αυτά, από την άλλη τι να κάνουμε, δεν μπορεί κανείς να κατηγορήσει τον Πλαστήρα ότι δεν πολέμησε και ότι δεν άφησε ακέραιο τον τομέα του μέχρι να διαταχθεί σύμπτυξη..

    Γενικότερα, είναι ενδιαφέρουσες oι περιγραφές – αναλύσεις σας για τις μάχες της Μικράς Ασίας , εκτός της γενικότερης χλεύης σας που διακρίνω προς τους διοικητές μονάδων και στην Ελληνική διοίκηση, που απλά κάνεις από μας δεν είναι σε θέση να κατακρίνει…. βασικά ούτε μπορούμε να φανταστούμε τις δυσκολίες των διοικήσεων των μονάδων που αντιμετώπιζαν 500+χλμ από τις μικρασιατικές ακτές μέσα σε εχθρικό έδαφος και περιβάλλον.

    Το επίπεδο του Ελληνικού Στρατού ήταν κατά πολύ Ανώτερο ανέκαθεν από αυτό του τουρκικού.
    Η εποποιία της Ανεξάρτητης μεραρχίας το καλοκαίρι του 1922 έμεινε για να μας θυμίζει τον θρύλο του Ελληνικού Στρατού, κατά τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως έκανε ο Ξενοφώντας και οι Μύριοι πριν 2300+ χρόνια.
    Τα κύρια προβλήματα που μας οδήγησαν στην ήττα τον Αυγ.1922 και τον Ιούλιο – Αυγ. του 1974 είναι περισσότερο ο εθνικός διχασμός (που μεταφέρθηκε δυστυχώς και στις τάξεις του στρατεύματος και των αξιωματικών), και η Λιποταξία – φυγοπολεμία. Tελευταία έρχονται τα όποια λάθη των διοικήσεων.

    Δυστυχώς ο κομματισμός και η φυγοστρατία – λειψανδρία υπάρχουν ακόμη και σήμερα στον ΕΣ με κύρια ευθύνη των πολιτικών.

  28. STRATOS says:

    Προς Αρματιστής,

    “Θα ήθελα βεβαίως να μου πεις τα λάθη που υπάρχουν στο κείμενό μου και τα γεγονότα που μου διαφεύγουν”
    Τα έχω γράψει ακριβώς από κάτω από την παραπάνω φράση..στο 4ο μήνυμα μου στην εν λόγω συζήτηση.
    Σε κάποια απαντήσατε ήδη (διαφωνώ) και σε κάποια όχι. Νo problem. Ευχαριστώ.
    …………………………………………………………………….

    Προς Κ/Δ ΚΒ και ΚΛΕΑΝΘΗΣ

    Ευχαριστώ για τα μηνύματα σας.

    Συνεχίζω να αμφιβάλω αν είχε οποιαδήποτε παραπάνω πολεμική εμπειρία ο κεμαλικός στρατός από τον Ελληνικό.
    Συμφωνώ ότι στον Α παγκόσμιο πόλεμο δεν λάβαμε μέρος σε μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις στο Μακεδονικό μέτωπο. Αυτό δεν σημαίνει ότι ήμασταν απόλεμοι το 1919 – 1922, αφού είχαμε λάβει μέρος και σε άλλες επιχειρήσεις ενώ οι παλαιότεροι διοικητές είχαν προλάβει μέχρι και την σύγκρουση του 1897!!

    Τι πολεμική εμπειρία απέκτησε ο οθωμανικός στρατός την ίδια εποχή?? σαν τέτοια μόνο η εμπλοκή του στην μάχη της Καλλίπολης μπορεί να θεωρηθεί (Ο Ρωσικός στρατός που κέρδισε είχε διαλύσει ήδη από την επανάσταση των μπολσεβίκων και στα ανατολικά έχασε όλες τις κτήσεις της (η οθωμανική αυτοκρατορία)).

    Και στην μάχη της Καλλίπολης όλη η διοίκηση και τα επιτελεία ήταν γερμανοί αξιωματικοί… …οι ίδιοι είχαν οργανώσει τα πάντα ακόμη και τα θαλάσσια ναρκοπέδια και τα επάκτια πυροβολεία. Οι τούρκοι ήταν μπανίστες και σε επιτελικό επίπεδο δεν προσέφεραν τίποτε.
    Ακόμη και αν κέρδισαν κάτι μαθαίνοντας από την οργάνωση, τον τρόπο ενέργειας και λήψης αποφάσεων των γερμανών, δεν ξέρω τι εμπειρία μπορεί να απέκτησαν συμμετέχοντας στην απόκρουση μίας αποβατικής ενέργειας (ίσως η πιο κακοσχεδιασμένη και κακοεκτελεσμένη στην παγκόσμια στρατιωτική ιστορία) με τον πόλεμο κινήσεων που εξελίχθηκε στο μικρασιατικό μέτωπο.
    Επιπλέον ακόμη και να αποκτήθηκε σημαντική εμπειρία (????) 1 μόνο μέρος των αξιωματικών του οθωμανικού στρατού μεταπήδησε στον κεμαλικό.
    …………………………………………………….
    Προς Κ/Δ ΚΒ.

    Φίλε σου διαφεύγουν γεγονότα.

    Ποιον τουρκικό στρατό αντιμετωπίσαμε μόνο 2 φορές στην Μικρά Ασία?? !!

    Από την πρώτη στιγμή που πατήσαμε στην Σμύρνη στις 2.Μαιου.1919 εμπλακήκαμε σε μάχη με τον τουρκικό τακτικό στρατό που φύλασσαν τον διοικητήριο και τις φυλακές της πόλης… είχαμε νεκρούς την πρώτη μέρα της εμπλοκής μας στην Μικρά Ασία..

    Οι πηγές μου είναι κατά βάση οι τόμοι της ΔΙΣ-ΓΕΣ της δεκαετίας του 1960 (πρώτη έκδοση).

    Το τουρκικό πεζικό ήταν για κλάματα και το 1922 και το 1974 (σύμφωνα με μαρτυρίες αυτών που πολέμησαν). Πυρ και κίνηση , ομάδα τουφεκιοφόρων και ομάδα οπλοπολυβόλου (είχαν υιοθετήσει το οπλοπολυβόλο το 1922 οι τούρκοι??) και τακτική κίνηση που είχε ο ΕΣ, ήταν επιστημονική φαντασία για τους τούρκους (που δείχνει και το επίπεδο των αξιωματικών τους).

    52 χρόνια μετά στην Κύπρο, οι Ελδυκάριοι συνάντησαν πάλι τον τούρκο αξιωματικό με την σφυρίχτρα!!!!!!!!!!(παρόλη την αφθονία αυτόματων όπλων και σύγχρονων ασυρμάτων)!!

    Ασφαλώς και το ιππικό τους και το πυροβολικό τους ήταν σε καλύτερη μοίρα το 1922, μετά και την ενίσχυση που δέχτηκαν από τους σοβιετικούς και τους κωλοτούμπες ελεεινούς “συμμάχους” μας!!

  29. ilias stampoulidis says:

    Η κηρυξη πολεμου στην τουρκια το 1919 για μενα με καποιο προσχημα,(πχ γενοκτονια Ποντιων) θεωρω οτι θα ηταν κατι πολυ πιο ξεκαθαρο (χωρις ορους και προϋποθεσεις) και πατριωτικο απο τον τυχοδιωκτισμο της εντολης που μας δοθηκε και θα εστελνε μηνυμα σεβασμου των απανταχου Ελληνων.
    Σαν και μας το 1941 οι βουλγαροι πηραν εντολη και κατεβηκαν Μακεδονια Θρακη και συντομα ξεκουμπιστηκαν, ατιμωρητοι βεβαια….

    το 1912 βαλκανιοι συμμαχοι μας ηταν και το μαυροβουνιο που δεν μας εκανε κατι….
    παντως μην ξεχναμε οτι το 1912 οι βουλγαροι με τους οποιους συγκρουστηκαμε μετα, πολεμησαν πολυ σκληρα (με βαριες απωλειες) με τους τουρκους στην ανατολικη θρακη αποκοπτωντας τις ενισχυσεις των τουρκων στη μακεδονια γι αυτο αισθανθηκαν ριγμενοι στη μοιρασια και μας επιτεθηκαν….

  30. Αρματιστής says:

    @ STRATOS

    «… εκτός της γενικότερης χλεύης σας που διακρίνω προς τους διοικητές μονάδων και στην Ελληνική διοίκηση»

    Δεν ξέρω αν το αντιλαμβάνεσαι, αλλά χρησιμοποιώντας (εσύ) στην παραπάνω πρόταση την λέξη χλεύη, ουσιαστικά ισχυρίζεσαι ότι με το κείμενό μου γελοιοποιώ τους κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία διοικητές των μονάδων και την διοίκηση του Ελληνικού Στρατού.

    Αυτό περίεργε τύπε, είναι εξαιρετικά προσβλητικό.

    Μάθε ότι την κριτική μόνο οι ανόητοι και οι κομπλεξικοί την αντιλαμβάνονται ως χλεύη.

    Για να συνεχίσεις να έχεις βήμα σε αυτό το ιστολόγιο, να πάρεις πίσω αυτή την φράση και να ζητήσεις συγνώμη.

  31. Λοιπόν Στράτο,

    Δεν σου είπα ότι «τα πράγματα τον Αύγουστο του 1922 ήταν πολύ ποιο σύνθετα απότι μπορούμε να τα φανταστούμε εμείς 100 χρόνια». Είπα ότι τα πράγματα είναι πολύ πιο σύνθετα απ’ ό,τι εσύ φαντάζεσαι, μιας κι έχεις εμφανώς πλήρη άγνοια των στοιχειωδών της Εκστρατείας.

    Τώρα, αν κατά τη γνώμη σου η συγκροτημένη και μετά λόγου γνώσεως άσκηση κριτικής στους υπευθύνους μιας τραγικής ήττας είναι αθέμιτη, ενώ είναι θεμιτό το λιβάνισμά τους εν πλήρη αγνοία, σεβαστό, αλλά δεν ενδιαφέρει το ιστολόγιο. Μπορεί να γίνει αλλού αυτό, σε πανηγυριώτικα fora.

    Επειδή το θέμα έχει αρχίσει να γίνεται κουραστικό: Μιλάς κατηγορηματικά (και πλέον και σε ανοίκειο τόνο) για θέματα που εμφανώς αγνοείς, εκφέροντας απόψεις και κρίσεις.

    Η άγνοια είναι εξωφρενικού βαθμού. Σχετικά με την επιχειρησιακή εμπειρία του Ελληνικού και του Κεμαλικού Στρατού προ της Μικρασιατικής, διάβασε πρόχειρα αυτό:

    https://belisarius21.wordpress.com/2012/12/19/%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B5%CE%BA%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CE%B2%CE%B1%CE%B8%CF%8D%CF%84%CE%B5%CF%81%CE%B1-%CE%B1%CE%AF-5/

    για στοιχειώδη ενημέρωση, ώστε να μην υποστούμε κι άλλους ασόβαρους ισχυρισμούς.

    Κάπου αλλού, το περιστατικό με τους πυροβολισμούς στους τουρκικούς στρατώνες την ημέρα της απόβασης, καθώς και οι αντιανταρτικές επιχειρήσεις του ’19 ή η επιχείρηση προς Φιλαδέλφεια-Ουσάκ-Νικομήδεια, αξιολογείται ως αντίστοιχο των επιχειρήσεων του Μαρτίου ή του Ιουλίου. Και αλλού αναφέρεται (στα σοβαρά) ότι » Το τουρκικό πεζικό ήταν για κλάματα και το 1922 και το 1974 (σύμφωνα με μαρτυρίες αυτών που πολέμησαν). Πυρ και κίνηση , ομάδα τουφεκιοφόρων και ομάδα οπλοπολυβόλου (είχαν υιοθετήσει το οπλοπολυβόλο το 1922 οι τούρκοι??) και τακτική κίνηση που είχε ο ΕΣ, ήταν επιστημονική φαντασία για τους τούρκους (που δείχνει και το επίπεδο των αξιωματικών τους).» Προφανώς ο σχολιασμός σου είναι τρολάρισμα, δεν μπορώ να εξηγήσω αλλιώς την παράθεση απίθανων ισχυρισμών.

    Και σε κάθε περίπτωση, ισχύει ό,τι έγραψε ο Αρματιστής προ ολίγου.

  32. K/Δ ΚΒ says:

    Έχω την εντύπωση STRATOS ότι μπερδεύεις το προσωπικό κουράγιο, την γενναιότητα και τον τσαμπουκά του απλού στρατιώτη (στα οποία ενδεχομένως ο Έλληνας στρατιώτης να υπερτερούσε) με ένα ολόκληρο Στράτευμα που διεξάγει μεγάλες μάχες (το οποίο έχει ανώτερες και ανώτατες διοικήσεις). Όταν μου αναφέρεις την πρώτη μάχη στην Σμύρνη την πρώτη μέρα της απόβασης καταλαβαίνω πολλά. Δεν κατανοείς ή αδυνατείς να κατανοήσεις την έννοια των «εντατικών επιχειρήσεων» κι ασχολείσαι ακόμα και με μικροεπεισόδια. Από μια αφήγηση ενός απλού στρατιώτη για ένα απλό περιστατικό εξάγεις γενικότερα συμπεράσματα. Από που έχεις συμπεράνει την επιστημονικής φαντασίας τακτική του ελληνικού πεζικού δεν μου έχεις διευκρινίσει, αλλά προφανώς αγνοείς ότι από το 1921 και οι κεμαλικοί είχαν τα οπλοπολυβόλα στο οπλοστάσιό τους. Τώρα πως το για κλάματα κεμαλικό πεζικό κατάφερε να επικρατήσει του ανώτερου ελληνικού, δεν μπορείς να σκεφτείς ότι απλά τα κατάφερε γιατί είχε καταλληλότερα στηθεί, διοικηθεί, πειθαρχηθεί (εκπαιδευθεί δεν τολμώ να πω γιατί θα διαφωνήσεις) από τους προϊστάμενούς του αλλά το κυριότερο είχε καταλληλότερα καθοδηγηθεί και συντονιστεί στο πεδίο της μάχης; Γι’ αυτό και καταφεύγεις στους θρήνους περί έλλειψης τύχης αφού ο Κεμάλ ετοιμαζόταν να υποχωρήσει και από την άλλη για την ατυχία που πρόλαβε η επίθεση τον Χατζηανέστη ενώ είχε αποφασίσει την σύμπτυξη του μετώπου. Στην Μικρά Ασία, η εκστρατεία ουσιαστικά ξεκίνησε το 1921 (αν δεν το ‘χεις καταλάβει ακόμα) κι αυτό γιατί από το 1919 έως το 1920 ο ΕΣ αποστρατευόταν (γι’ αυτό και απαιτήθηκε Επιστράτευση το 1921), άσχετα αν μετέφερε περισσότερες δυνάμεις στο μέτωπο. Το 1921 είναι η περίοδος όπου η κεμαλική πλευρά κουτσά-στραβά, είτε το θέλουμε είτε όχι, είτε μας αρέσει είτε όχι, κατάφερε να αντιπαρατάξει τακτικά στρατεύματα σε ανάλογους αριθμούς με τα ελληνικά και να διεξάγει εντατικές αμυντικές και επιθετικές επιχειρήσεις. Πριν ο μεγαλύτερος όγκος των τακτικών του δυνάμεων ήταν στραμμένος στα ανατολικά. Στις μεγάλες επιχειρήσεις μπορεί να περίσσεψε η ελληνική λεβεντιά, αλλά σε ανώτατο επίπεδο, η ελληνική ηγεσία υστέρησε. Τι άλλο θέλεις από το παράδειγμα των Επιχειρήσεων του Μαρτίου που περιγράφει και θα εξαντλήσει ο Αρματιστής; Τι φιάσκο ήταν αυτό για τον ΕΣ; Είναι γνωστός ο επιτελικός σχεδιασμός που προκάλεσε το αποτέλεσμα. Όσο θάρρος, τόλμη, τσαμπουκά να έχει ο απλός στρατιώτης, το σχέδιο ενεργείας σε υψηλό επίπεδο ήταν αξιοθρήνητο. Αυτό δεν το λέμε εμείς σήμερα από τον καναπέ μας και μετά από 100 χρόνια. Ήδη είχε επισημανθεί από τότε.

  33. ΕΚΑΤΟΝΤΕΣΣΑΡΗΣ says:

    Δυστυχώς, στην Πατρίδα, η κριτική λαμβάνεται σαν χλεύη. Για παράδειγμα, εγώ είχα τις ίδιες σκέψεις για τις επιδόσεις του ΕΣ κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους (ότι δηλ. το βάρος το σήκωσαν οι Βούλγαροι και στο δεύτερο οι Σέρβοι, ενώ οι Ρουμάνοι έμπαιναν στη Σόφια όταν εμείς δίναμε τη μάχη της Τζουμαγιάς). Δεν τολμούσα όμως να το πω σε κανέναν, διότι θα εισέπραττα θύελες. Όμως, χωρίς κριτική, δεν υπάρχει βελτίωση.

  34. Ανώνυμος says:

    Θα ήθελα να συγχαρώ τον συγγραφέα του άρθρου για την όντως εμπεριστατωμένη ανάλυση του και να συνεισφέρω και εγώ μερικές σκέψεις για την Μικρασιατική Εκστρατεία.

    1. Έπρεπε ο Βενιζέλος να δεχθεί την συμμαχική πρόταση για απόβαση στην Σμύρνη και την Μικρά Ασία;

    Πιστεύω πως η απάντηση θα πρέπει να είναι θετική. Τέτοιες ευκαιρίες παρουσιάζονται μία φορά στα 1000 χρόνια. Σε περίπτωση άλλωστε επιτυχίας του εγχειρήματος (και τότε υπήρχαν πολλές), θα είχαμε την ουσιαστική εκπλήρωση της Μεγάλης Ιδέας με τα αυτονόητα πλεονεκτήματα. Πέραν αυτού, η μοίρα των Μικρασιατών σε περίπτωση συμπεριλήψεως τους σε ένα μελλοντικό τουρκικό κράτος ήταν προδιαγεγραμμένη: εξόντωσις ή ξεριζωμός. Άλλωστε οι σφαγές και διώξεις είχαν ξεκινήσει ήδη πριν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και ήταν ακόμη νωπές οι μνήμες της γενοκτονίας των Αρμενίων.

    2. Μπορούσε όμως να επιτύχει η Εκστρατεία;

    Η μοναδική περίπτωση να επιτύχει η Εκστρατεία ήταν να διετηρήτο η διεθνής κατάστασις που επικρατούσε την περίοδο της αποβάσεως στην Σμύρνη. Ειδικότερα, είναι βέβαιο ότι στο μυαλό του Βενιζέλου, η Ελλάς θα ήτο απλώς ένα (μικρό μάλιστα) κομμάτι του πάζλ του πολέμου κατά των Τούρκων στην Μικρά Ασία. Από Δυτικά, το παζλ το συμπλήρωναν οι νικητές Σύμμαχοι Βρεταννοί, Γάλλοι και Ιταλοί με ζώνες επιρροής και στρατεύματα, ενώ στα Ανατολικά Πόντιοι, Αρμένιοι, Κούρδοι και φυσικά οι Λευκοί, μετά την – βεβαία – νίκη τους κατά των Μπολσεβίκων στον ρωσικό Εμφύλιο Πόλεμο, με την αρωγή φυσικά των νικητών Συμμάχων και ημών (εκστρατεία στην Ουκρανία). Υπό αυτάς τας συνθήκας, η Τουρκία θα περιορίζετο στο κέντρο της Μικράς Ασίας, ακίνδυνος και ανίσχυρος, όπως περίπου προέβλεπε η – ατυχήσασα και ουδέποτε κυρωθείσα άρα και ουδέποτε ισχύσασα – Συνθήκη των Σεβρών.
    Σε καμμία περίπτωση δεν υπήρχε περίπτωση επιτυχίας της Εκστρατείας με μόνη την Ελλάδα κατά της Τουρκίας. Επ’ αυτού, πολύτιμη πηγή είναι το «Ημερολόγιο» του Ιωάννου Μεταξά και τα σχετικά του υπομνήματα, όπου ανέλυε διεξοδικώς – και δικαίως όπως απεδείχθη – το αδύνατον της αναλήψεως της Μικρασιατικής Εκστρατείας από μόνη την Ελλάδα. Τέτοιας εκτάσεως εγχείρημα υπερέβαινε σαφώς τις δυνάμεις μόνης της Ελλάδος, πληθυσμιακές, στρατιωτικές, οικονομικές κτλ. Αντίστοιχο – περίπου – παράδειγμα είναι η συντριβή της Μεγάλης Στρατιάς του Μεγάλου Ναπολέοντος και της Βέρμαχτ του Χίτλερ στην αχανή και απέραντη Ρωσσία.

    3. Τι συνέβη τελικώς;

    Αυτό που είναι γνωστό, το χειρότερο σενάριο, δηλαδή τελικώς η Ελλάς ευρέθη μόνη της να πολεμά τον Κεμάλ και το σύνολο του Τουρκικού Έθνους στην Μικρά Ασία. Ειδικότερα, στο Δυτικό Μέτωπο, οι Γάλλοι και οι Ιταλοί έσπευσαν να υπογράψουν συμφωνίες με τον Κεμάλ, εκκενώνοντας παράλληλα την Μικρά Ασία, ενισχύοντας τον παντοιοτρόπως και υπονομεύοντας επιπλέον τον αγώνα μας με όποιον τρόπο είχαν διαθέσιμο, κυρίως οι Ιταλοί. Στο Ανατολικό Μέτωπο, οι Μπολσεβίκοι κέρδισαν τον Ρωσικό Εμφύλιο, ανεγνώρισαν πρώτοι από όλους του Κεμάλ και τον ενίσχυσαν παντοιοτρόπως με χρήματα, όπλα, πολεμοφόδια. Επιπλέον, εξουδετέρωσαν τους Αρμενίους και επέστρεψαν και στην Τουρκία το Καρς και το Αρδαχάν που είχαν προσαρτηθεί στην Ρωσία μετά τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1877-1878 (για περισσότερα αρίστη πηγή είναι το εξαιρετικό πόνημα που διαφημίζετε στο ιστολόγιο σας για τον ρόλο των Σοβιετικών «Μικρασιατική Εκστρατεία: Ο Ρόλος των Σοβιετικών»). Όσον αφορά σε Ποντιους και Κούρδους, οι μεν πρώτοι υπέστησαν γενοκτονία, οι δε Κούρδοι εν πολλοίς συμμάχησαν με τους Τούρκους, κάτι το οποίο φυσικά έχουν μετανοιώσει πικρώς έκτοτε.. Οι μόνοι Σύμμαχοι μας ήταν οι Βρεταννοί, αλλά και αυτοί ουσιαστικώς δεν εβοήθησαν.

    4. Ποία ήτο η ενδεδειγμένη λύση;

    Μόνον μία: η συντεταγμένη αποχώρησις από την Μικρά Ασία (μοιραίως μαζί με τον Μικρασιατικό Ελληνισμό – αναίμακτος Μικρασιατική Καταστροφή ουσιαστικώς) και η εξασφάλισις όσο το δυνατόν μεγαλυτέρων πλεονεκτημάτων αλλού (Ανατολική Θράκη, Κωνσταντινούπολις, Στενά κτλ.).
    Οποιαδήποτε άλλη λύσις ήτο αδιέξοδος: όχι μόνο η ολεθρία που επελέγη (εκστρατεία προς Άγκυρα, καθήλωσις της Στρατιάς επί ένα έτος στην γραμμή Εσκί Σεχήρ-Αφιόν Καραχισάρ άνευ σκοπού), αλλά και η πλέον ορθολογική στρατιωτικώς, ήτοι αναδίπλωσις στα παράλια της Μικράς Ασίας όπου κατοικούσαν κυρίως οι ελληνικοί πληθυσμοί και ήταν ευχερεστέρα η άμυνα, καθώς και έτσι η Ελλάς θα ήτο υποχρεωμένη να παραμένει αενάως επιστρατευμένη και να αντιμετωπίζει τις συνεχείς τουρκικές επιθέσεις για ανακατάληψη του συνόλου της Μικράς Ασίας και εκδιώξεως των ελληνικών πληθυσμών, άρα αδιέξοδο πάλι.

    4. Ποίοι φέρουν την ευθύνη για το τελικό αποτέλεσμα;

    Όπως προανέφερα, η αποτυχία της Εκστρατείας οφείλεται στην αλλαγή του διεθνούς περιβάλλοντος και των συμμαχιών. Δεν είμαι οπαδός του δόγματος «για όλα φταίνε οι κακοί ξένοι» και δεν υποτιμώ τις συνέπεις του ολεθρίου Εθνικού Διχασμού και της ανικανότητος της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας μας, ωστόσο ακόμη και εάν ο φάκελος μας ήταν «άψογος», δεν θα μπορούσαμε να φέρουμε εις πέρας την εκστρατεία μόνοι μας. Απλούστατα, υπερέβαινε τις δυνάμεις μας ένα τέτοιο εγχείρημα. Κια φυσικά δεν ευθύνεται η Ελλάς, εάν οι Γάλλοι και οι Ιταλοί αποφάσισαν να συμμαχήσουν – ουσιαστικώς – με τον Κεμάλ και να νικήσουν οι Μπολσεβίκοι στον Ρωσικό Εμφύλιο.

    Παρ’ όλα αυτά υπάρχουν φυσικά και ελληνικές ευθύνες, όχι για την τελική αποτυχία όπως είπα, αλλά για την – ολεθρία – διαχείριση της Εκστρατείας και τον βαρύτατο φόρο αίματος που – αδικαιολογήτως – επληρώθη.
    Η Εκστρατεία από ελληνικής πλευράς χωρίζεται σε δύο περιόδους, με σημείο τομής τις εκλογές του Νοεμβρίου 1920.
    Α΄ περίοδος: Στην περίοδο αυτή, ο κύριος πρωταγωνιστής όχι μόνο στο πολιτικό πεδίο, αλλά και στο στρατιωτικό – αν και δεν ήτο στρατιωτικός – ήτο ο Μέγας Ελευθέριος Βενιζέλος. Ουδείς άλλος μπορούσε να τον επισκιάσει, οι άλλοι απλώς εκτελούσαν τις εντολές του. Και αναφέρω και το στρατιωτικό πεδίο, γιατί ο Βενιζέλος ησχολείτο προσωπικώς με την εξέλιξη των επιχειρήσεων, δίδοντας συνεχώς εντολές στην Στρατιά για το πώς και πότε έπρεπε να κινηθεί και ποία θα ήταν τα όρια προελάσεως της κτλ. Οι τελικές αποφάσεις όσον αφορά την Εκστρατεία αλλά και την Ελλάδα γενικότερα, ελαμβάνοντο αποκλειστικώς από αυτόν.
    Β΄ περίοδος: Στην περίοδο αυτή, δύο είναι ο κύριοι υπαίτιοι, στο πολιτικό τομέα ο ηγέτης της αντιβενιζελικής παρατάξεως και επανειλημμένως Πρωθυπουργός Δημήτριος Γούναρης και στον στρατιωτικό ο Στρατηγός Αναστάσιος Παπούλας. Οπωσδήποτε, υπήρχαν και άλλοι αξιόλογοι πολιτικοί και στρατιωτικοί ηγήτορες πέραν αυτών των δύο, αλλά αυτών οι αποφάσεις επηρέασαν την Εκστρατεία περισσότερο από κάθε άλλον.
    Ο Γούναρης ήτο αναμφιβόλως ένας έντιμος και πατριώτης πολιτικός, ωστόσο δεν έπαυε να είναι μία μετριότης και σε καμμία περίπτωση δεν μπορούσε να ηγηθεί μίας τέτοιας προσπάθειας. Σε αυτό το σημείο το «Ημερολόγιο» του Μεταξά είναι και πάλι αποκαλυπτικό. Θα πρέπει οπωσδήποτε να διαβαστούν οι δύο συναντήσεις του Μεταξά με τους Γούναρη και συνεργάτες του τον Μάρτιο 1921, για να καταλάβει κανείς το βάθος της ανικανότητος του τελευταίου. Επιπλέον, περιθωριοποίησε αποτελεσματικώς κάθε άλλον πολιτικό ή στρατιωτικό που θα μπορούσε να συνεισφέρει, ακόμα και τον ίδιο τον Βασιλέα Κωνσταντίνο. Για τον τελευταίο, το μόνο που μπορεί να ειπωθεί είναι ότι λόγω της βαρυτάτης ασθενείας του, δεν είχε καμμία απολύτως επίδραση στην Εκστρατεία, πέραν του τεραστίου κύρους του στον Λαό και Στρατό.
    Ο Παπούλας ήταν ένας μετριότατος αξιωματικός, χωρίς να έχει αποφοιτήσει από καμμία Σχολή και το μόνον του ουσιαστικώς προσόν ήταν οι αντιβενιζελικές του δάφνες. Η διαχείρισις της Εκστρατείας ήταν αθλία και το γεγονός ότι δεν ηττηθήκαμε νωρίτερα οφείλεται κυρίως στον ηρωισμό του Ελληνικού Στρατού και την ικανότητα μέρους των αξιωματικών (το ιστολόγιο σας είναι αποκαλυπτικό επ’ αυτού). Κλείνω λέγοντας δύο περιστατικά: ήταν μάρτυς κατηγορίας στην Δίκη των Έξ κατά του διαδόχου (!!!) του και τελικώς εκτελεσθέντος Στρατηγού Χατζανέστη και ένας από τους λίγους εκτελεσθέντας μετά το αποτυχόν βενιζελικό κίνημα του Μαρτίου 1935. Αρκεί επίσης να διαβάσει κανείς το βιβλίο του Βασιλόπαιδος Ανδρέου «Δορύλαιον – Σαγγάριος» για να καταλάβει κανείς το ποιόν του ανδρός…

  35. ΑΧΕΡΩΝ says:

    @ Ανώνυμος 12 Ιανουαρίου 2018 στο 06:17

    Ἄν ὁ «Μέγας» Βενιζέλος ειλικρινά πίστευε ότι ἡ Ἑλλάς θα καρπωνόταν την Μικρά Ασία ὡς κομπάρσος,με συμμετοχή ὡς «ένα (μικρό μάλιστα) κομμάτι του πάζλ του πολέμου κατά των Τούρκων στην Μικρά Ασία»,τότε ήταν επικεικώς αφελής.
    Ἄν εσείς πιστεύετε ότι στρατιωτικώς δέν ήμεθα είς θέσιν να επικρατήσουμε του Κεμάλ,προφανώς δέν διαβάσατε την προηγούμενη ανάρτηση του Αρματιστή για την μάχη Τσαούς Τσιφλίκ-Ύψωμα 1799.
    Όταν αναφέρετε ότι ὁ «Μέγας» Βενιζέλος ήταν «ο κύριος πρωταγωνιστής όχι μόνο στο πολιτικό πεδίο, αλλά και στο στρατιωτικό – αν και δεν ήτο στρατιωτικός – »,ελπίζω να μήν σας διαφεύγει ὀτι ὁ Μεσσίας σας ήταν εκείνος που αντιτάχθηκε στις επιχειρήσεις προς Φιλαδέλφεια,τις πρώτες πραγματικές επιχειρήσεις στην Μικρά Ασία,αλλά και κάθε μεταγενέστερη,μέχρι τον Οκτώβριο του 1920,οπότε απέδρασε όπως γενικώς οἱ Ἕλληνες πολιτικοί γνωρίζουν να αποδρούν.
    Επί δεκατρείς μήνες,και χωρίς ουσιαστικά αντίπαλο,καθήλωσε την Στρατιά Μικράς Ασίας στην απραξία,ἤ μάλλον στην παθητικότητα,και όταν ὁ Λεωνίδας Παρασκευόπουλος πήρε την πρωτοβουλία προς Φιλαδέλφεια,ὁ «Μέγας» άστραψε και βρόντησε.
    Ακολούθως,έδωσε άλλο ένα πεντάμηνο στον Κεμάλ,ενώ στην Μικρασία είχε δώσει ἥδη τον Στεργειάδη,και τέλος τους «Ηνωμένους».
    Έχω γράψει σε άλλα σχόλια,ότι ἄν στην θέση μας ήταν οἱ Σέρβοι ἤ οἱ Βούλγαροι,θα είχαν «περάσει στο παρασύνθημα» ἄμα τη αποβιβάσει στην Μικρά Ασία,και δέν θα έδιναν στον εχθρό το ιπποτικώτατο αβάντσο που συνηθίζουμε οἱ Ἕλληνες.
    Το ἄν,μετά τυχούσα ἑλληνική νίκη στην Μικρασία θα έπρεπε ἡ Ἑλλάς να παραμείνει εσαεί επιστρατευομένη,προκειμένου να υπερασπιστεί τα μικρασιατικά της εδάφη,δέν νομίζω ότι θα ήταν δυσκολώτερο από το να παραμένει διαρκώς με το δάκτυλο στην σκανδάλη στον Έβρο και το Αιγαίο,και εγκλωβισμένη στην ημικατεχόμενη Κύπρο.
    Τέλος,πρίν από πολλά χρόνια,λίγο καιρό πρίν την επανένταξη στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ το 1980,κάποιος απόστρατος είχε εξηγήσει σε μία ομήγυρη νεαρών ότι ἡ στρατιωτικώς οικονομικώτερη γραμμή αμύνης της Ἑλλάδος σε απο Βορράν επίθεση,ήταν χονδρικώς από τον Αμβρακικό Κόλπο μέχρι τον Όλυμπο.
    Στις παρατηρήσεις μας ότι αυτό άφηνε την μισή Χώρα εκτός,συμπεριλαμβανομένης της Θεσσαλονίκης,όπου γινόταν ἡ συζήτηση,αντέτεινε ότι περιοριζόταν στην ψυχρή στρατιωτική λογική,(και αυτή ήταν που επέβαλε την επανένταξη κατά την γνώμη του),και συμπλήρωσε ότι «δικό σου είναι ότι μπορείς να υπερασπίσεις».
    Βλέπετε,αγαπητέ,υπό αυτήν την οπτική,δέν θα σώζαμε,και όντως δέν σώσαμε,ούτε Ανατολική Θράκη,ούτε Κωνσταντινούπολη (ποιός θα μας την χάριζε,είπαμε;),ούτε Στενά,(ξανά: ποιός θα μας τα χάριζε και αυτά,εφόσον ήμεθα έρμαιοι στις διαθέσεις άλλων;),αλλά ούτε και Δυτική Θράκη,ούτε Ανατολική και Κεντρική Μακεδονία,ούτε Ήπειρο θα σώζαμε.
    Αλλά ίσως,με την αυτή οπτική πάντοτε,να έχουμε ἥδη υπερεπεκταθεί ὡς κράτος,και τώρα που το σκέφτομαι,εκτός από την Κύπρο,μάλλον ήταν μακριά και τα Ίμια.

  36. Trekker says:

    Θα ήθελα να συγχαρώ τον συγγραφέα του άρθρου και να κάνω 2 ερωτήσεις.

    Στο παρακάτω link
    https://www.scribd.com/document/215359602/%CE%97%CE%9C%CE%95%CE%A1%CE%9F%CE%9B%CE%9F%CE%93%CE%99%CE%9F-%CE%A4%CE%9F%CE%A5-%CE%99-%CE%9C%CE%95%CE%A4%CE%91%CE%9E%CE%91-%CE%9C%CE%91%CE%A1%CE%A4%CE%99%CE%9F%CE%A3-1921

    στη σελ 2 (72 στο βιβλίο)
    ο Μεταξάς προτείνει να μεταφερθεί στη Μικρά Ασία όλος ο ελληνικός στρατός.
    Ομως ο Πρωτοπαδακης του απαντά οτι υπάρχουν μόνο 72 000 μανλιχερ και 27 000 lebel
    μετά πάμε σε γκράδες.
    Επαναλαμβανεται και στη σελιδα 11 (89-90) .
    Δεν υπάρχουν χρήματα για αγορά όπλων.΄

    1.Τελικά ποια ειναι η εξέλιξη του συγκεκριμένου
    Η κυβέρνηση αγόρασε όπλα πεζικού,τα παραχώρησαν οι άγγλοi ,έμειναν στην Ελλάδα για εφεδρεία,δεν αποκτήθηκαν ποτέ ?

    2.Το λογικο δεν ειναι ο Βενιζέλος ΠΡΙΝ αποβιβαστεί ο Ε.Σ. στην Μικρά Ασία να απαιτήσει από τους άγγλους να του παραδωσουν όπλα πεζικού για την μεγαλη πλειοψηφία του επιστρατευόμενου στρατού δηλ επιπλέον 100 000 όπλα ειδάλλως δεν αποβιβάζεται.
    Και οχι φυσικά για να πάει στην Αγκυρα.
    Δεν ήταν αφελής να πιστεύει οτι υπαρχει μόνο καλό σενάριο και κανένα ρίσκο στην εξέλιξη της κατάστασης.
    Ηξερε οτι για να πετύχει ικανοποιητικους όρους στη συμφωνία ειρήνης έπρεπε ο Ε.Σ. να εχει την μέγιστη δυνατή αποτροπή .
    Μια λογική ερμηνεία ειναι οι εκλογικοί-πολιτικοί σχεδιασμοί του
    -να πείσει τώρα οτι θα είναι περίπατος
    -να μην τρομαξει το λαό
    -να μην δώσεί λαβή στην αντιπολίτευση
    Υπάρχει καλύτερη εξήγηση ?

    Και ένα σχόλιο μου.
    Δεν μπορούσε να υπάρξει μακροπρόθεσμη προοπτική στην εκστρατεία.
    Οι μουσουλμάνοι κάτοικοι των χωριών που καταλάμβανε ο Ε.Σ. δεν βαπτίζονταν χριστιανοί.

    Ευχαριστώ.

  37. Ανώνυμος says:

    Απάντηση στον ΑΧΕΡΟΝΤΑ

    Δηλαδή θεωρείς ότι στρατιωτικώς μπορούσε να επιτύχει η Εκστρατεία από μόνη την Ελλάδα, χωρίς καμμία απολύτως υποστήριξη από οποιονδήποτε άλλον; Προφανώς αυτό δεν μπορεί να υποστηριχθεί σοβαρώς. Πόσο θα μέναμε στην Μικρά Ασία ΕΜΠΟΛΕΜΟΙ; 2 χρόνια, 3, 4 ,5; Μην συγχέεις το γεγονός του εμπολέμου στην Μικρά Ασία με την σημερινή κατάσταση, που ναι μεν υπάρχουν τα γνωστά σημαντικά προβλήματα με την Τουρκία, ωστόσο δεν υπάρχει εμπόλεμος κατάστασις- πρόκειται για σημαντικότατη διαφορά. Άλλο να πολεμάς συνεχώς – και χωρίς ελπίδα ουσιαστικά – όπως και τελικώς εσυνέβη στην Μικρά Ασία και άλλο να έχεις μία – έστω ψυχρά – ειρήνη στα σημερινά Ελληνο-τουρκικά σύνορα. Άλλωστε τα σύνορα του Έβρου και του Αιγαίου υπακούν σε μία γεωγραφική, στρατηγική και πληθυσμιακή λογική – γι’ αυτό και διατηρούνται ουσιαστικώς ανέπαφα από το 1923/1947 – , στην Μικρά Ασία που ακριβώς θα χαράσσονταν τα σύνορα, αφού είναι αδύνατος ο διαχωρισμός των ακτών από την ενδοχώρα και μάλιστα με συντριπτική πληθυσμιακή υπεροχή του τουρκικού στοιχείου.

    ΘΕΩΡΩ ΛΟΙΠΟΝ – ΚΑΙ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΒΑΣΙΚΗ ΜΟΥ ΘΕΣΙΣ ΚΑΙ ΠΙΣΤΕΥΩ ΟΤΙ ΟΥΔΕΙΣ ΔΙΑΦΩΝΕΙ – ΟΤΙ ΜΟΝΗ ΤΗΣ Η ΕΛΛΑΣ ΔΕΝ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΠΟΤΕ ΝΑ ΕΠΙΒΑΛΕΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ.

    Όσον αφορά στον Βενιζέλο, εγώ δεν είμαι απολογητής του βενιζελισμού, ωστόσο αυτά που περιγράφεις ως λάθη του Βενιζέλου και αδικαιολόγητες και επιζήμιες παρεμβάσεις του στη εξέλιξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων, είναι απλώς εκφάνσεις αυτών που προανέφερα, δηλαδή του αδιεξόδου στο οποίο είχε αρχίσει να περιέρχεται η Εκστρατεία ήδη πριν από τις εκλογές του Νοεμβρίου 1920 λόγω της ολοένα και περισσότερο απροκάλυπτα εχθρικής στάσης των Συμμάχων μας Γάλλων και κυρίως Ιταλών, οι οποίοι είχαν πλέον λάβει τις αποφάσεις τους τασσόμενοι όλο και περισσότερο με τον Κεμάλ, θέτοντας συνεχώς εμπόδια στην εξέλιξη των επιχειρήσεων.

  38. ΑΧΕΡΩΝ says:

    @Ανώνυμο 12 Ιανουαρίου 2018 στο 13:46
    Αρχίζοντας από το τέλος,βρίσκω αντιφατικό,ἤ πάντως ήξεις-αφίξεις,το να αποκαλείς τον Βενιζέλο «Μέγα»,και να μήν είσαι απολογητής του.
    Από την πλευρά μου όχι μόνο θα συμφωνήσω ότι το αδιέξοδο είχε προκύψει πρίν τις εκλογές του Νοεμβρίου 1920,αλλά προσθέσω ότι ήταν ακριβώς ὁ Βενιζέλος που μανουβράρισε την Ἑλλάδα στο αδιέξοδο.
    Παρακάτω:
    «ΘΕΩΡΩ ΛΟΙΠΟΝ – ΚΑΙ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΒΑΣΙΚΗ ΜΟΥ ΘΕΣΙΣ ΚΑΙ ΠΙΣΤΕΥΩ ΟΤΙ ΟΥΔΕΙΣ ΔΙΑΦΩΝΕΙ – ΟΤΙ ΜΟΝΗ ΤΗΣ Η ΕΛΛΑΣ ΔΕΝ ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΠΟΤΕ ΝΑ ΕΠΙΒΑΛΕΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΛΥΣΗ ΣΤΗΝ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ.»
    Διαφωνώ εγώ.
    Και μάλιστα κάθετα.
    Ἡ αλήθεια είναι ότι παρά τις όποιες εξυπηρετήσεις εκ μέρους των Γάλλων και Ιταλών,τον Ιούλιο 1921 ὁ Ε.Σ μπορούσε να καθαρίσει την παρτίδα,έστω και απλώς εφαρμόζοντας τα αυτονόητα,όπως τα εφάρμοζε ὁ αντίπαλος.
    Και εδώ προκύπτει ένα αυθόρμητο ερώτημα:μετά από τον στρατιωτικό εκμηδενισμό του Κεμάλ,πώς θα συνέχιζε αυτός τον αγώνα με αξιώσεις;
    Μόνο ἡ Ἑλλάς θα κουραζόταν από τον πόλεμο;
    Ἡ Τουρκία ήταν σε θέση να συνεχίζει εις τον αιώνα;
    Ακόμη,δέν καταλαβαίνω κάποια απλά πράγματα,όπως ότι δέν έφτανε μία σαρωτική νίκη -όπως αυτή που μπορούσαμε να επιτύχουμε τότε- για να εξασφαλίσουμε την Μικρά Ασία,ενώ άρκεσε μία ήττα στο Μαντζικέρτ για την χάσουμε.
    Προφανώς,κάποια κατάρα πρέπει να μας βαραίνει.
    «Άλλωστε τα σύνορα του Έβρου και του Αιγαίου υπακούν σε μία γεωγραφική, στρατηγική και πληθυσμιακή λογική –»
    Τα σύνορα αυτά υπακούν στην λογική του ότι ὁ νικητής καρπώνεται όχι μόνο ότι έχει ἥδη,αλλά και πέραν αυτών την δυναμική που του εξασφαλίζει ἡ νίκη του.
    Για να το θέσω απλά και τετράγωνα,ἡ Ἑλλάς θα ήταν βιώσιμη μόνο με τις δύο πλευρές του Αιγαίου ενοποιημένες,ακόμη και με διεθνοποιημένη Πόλη και Στενά.
    Την Ανατολική Θράκη,που στο προηγούμενο σχόλιο σου την συγκατέλεγες στα ζητούμενα,τώρα την διαγράφεις μονοκοντυλιά.
    Ἔ λοιπόν,την Ανατολική Θράκη την ΔΩΣΑΜΕ,δέν την χάσαμε,και απορώ πώς δέν βλέπεις τον ελέφαντα στο δωμάτιο,ότι αυτή σήμερα αποτελεί ένα εδραιωμένο προγεφύρωμα από το οποίο ἡ Τουρκία μπορεί να απειλήσει την Ἑλλάδα,να αλώσει την Δυτική Θράκη εκ των έσω μέσω της μειονότητος,και γενικώς να κάνει παιχνίδι ὡς «ευρωπαϊκή» δύναμη.
    Εκτός ἄν εννοείς ότι ἡ «γεωγραφική, στρατηγική και πληθυσμιακή λογική» που εξυπηρετεί αυτή ἡ διαρύθμιση,είναι το συμφέρον του νικητή.
    Οπότε όμως,αυτοακυρώνεσαι στα ζητούμενα που προηγουμένως έθεσες.
    Επί πλέον,το πληθυσμιακό κριτήριο της Ανατολικής Θράκης,θα μπορούσε και έπρεπε να ρυθμιστεί στο ίδιο πλαίσιο της Λωζάννης,δέν βρίσκω γιατί έπρεπε και εκεί να δειχθούμε τόσο γενναιόδωροι.
    Και τέλος,στην Μικρά Ασία δέν υπήρχε χώρος και για εμάς και γι᾿αυτούς,διότι απλούστατα οἱ Τούρκοι δέν ανέχονται άλλους στο πλαίσιο του «εθνικού» τους κράτους.
    Δέν βρίσκω κανέναν λόγο,ούτε πολιτικό,ούτε συναισθηματικό,στο να αυτοδεσμευόμαστε εμείς και μόνο εμείς σε ιπποτισμούς και κουραφέξαλα.

  39. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @Ανώνυμος 12 Ιανουαρίου 2018 στο 06:17
    Το τι ΄΄έπρεπε΄΄ να γίνει, δεν έχει μεγάλη σημασία κατά την γνώμη μου, γιατί η Ιστορία δεν διορθώνεται. Ό γέγονε γέγονε.
    Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία και πιθανώς όφελος, είναι η καταννόηση του τι έγινε και γιατί έγινε. Εδώ υπάρχει πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει. Και μια σχετική ερώτηση επί του προηγούμενου σχολίου σου: Σε ποιό κείμενο ο Μεταξάς ΄΄αναλύει διεξοδικώς – και δικαίως όπως απεδείχθη – το αδύνατον της αναλήψεως της Μικρασιατικής Εκστρατείας από μόνη την Ελλάδα΄΄ το 1919-1920;

  40. .+- says:

    @ Ανώνυμος says: 12 Ιανουαρίου 2018 στο 06:17 + ΑΧΕΡΩΝ says: 12 Ιανουαρίου 2018 στο 10:50
    Το να αποβιβαστουν σητν Σμυρνη κια να κρατηθει το σαντζακιο οκ! ο Βενιζελος απο το 1919 ειχε 11 Μπ και 1 ΤΙ διαθεσημες. Αντε και να μπορεσει να συγκροτησει το ΓΕΣ εκ του μηδενος ορισμενα ΣΠ για στρατο κατοχης. Αυτες οι δυναμεις μπορουμε να υποστηριξουμε οτι εφταναν και περισευαν για τα βορεια συνορα (2 ΜΠ) εως τον Νεστο, για την κατοχη της Δυτ+Αν Θρακης (2 ΜΠ) για την Σμυρνη και την ενδοχωρα της (3 ΜΠ) και για την επικουρεια των Συμμαχων (1 ΜΠ) εναντια σε προβληματα ανεπαρκειας στρατιωτικων δυναμεων, οπως και οι ιδιοι ειχαν αναγνωρισει οτι υπηρχαν. Οι υπολοιπες δυναμεις σαν εφεδρεια (3 ΜΠ, 1 ΤΙ) επετρεπε να αντιμετωπιστουν τα απροβλεπτα.
    Απο εκει και περα η Ελληνικη αποφαση (Βενιζελος/Παρακσευοπουλος) για εκστρατεια προς την αγκυρα (αυγουστος 1920/Σεβρες) ειναι εξαιρετικα αισιοδοξη απο καθε αποψη, οπως και να το δει ο οποιοςδηποτε.
    Η διαθεση των απαραιτητων δυναμεων οπως κια πολλων αλλων συντελεστων απαραιτητων για την επιτυχια υποτιμηθηκε. Μπορουμε να υποστηριξουμε οτι η απαραιτητη προετοιμασια δεν υπηρξε στον απαραιτητο βαθμο.
    αυτη η διασταση εξακολουθησε να υποτιμαται και επι Βασιλικων Κυβερνησεων (Πρωτοπαπαδακης/Γουναρης/Γουβελης/Παπουλας) και η ιδια η υποδειξη του Γουβελη (1/1921) δειχνει να μην λαμβανει υποψη αναλογους παραγοντες. Ενδεικτικο της ελλειψης προετοιμασιας ηταν οι αποφασης αγορας υλικου πολεμικου και μη απο ξενες πηγες στην κυριολεξια λιγες εβδομαδες πριν απο την εναρξη των επιχειρησεων. Μπορει να θεωρηθει -στην κυριολεξια- «τσαπατσουλιά» της τελευταιας στιγμης που ελπιζουμε οτι θα «βγει» το ιδιο.
    Το ημερολογιο του Ι. Μεταξά δεν κανει τιποτα αλλο παρα να επαυξανει την προηγουμενη διαπιστωση. Για παραδειγμα, οι αναφορες στο ημερολογιο του Μεταξα για ελλειψεις στον ατομικο οπλισμο, οπως και αλλα πολλά, οπως η ακαταλληλότητα του πυροβολικου, υποδεικνειουν οτι απο το τελος του Α’ΠΠ δεν ειχε γινει μια αναθεωρηση και μια αναδιοργανωση του ΕΣ που ηταν απαραιτητη απο την πρωτη στιγμη και που επρεπε να ειχε ολοκληρωθει πριν ξεκινησει το οτιδηποτε περα απο τα ορια του Σαντζακιου της Σμυρνης.
    Απο εκει και περα τα υπολοιπα, οπως λενε συνηθως, ειναι…ιστορια.
    .+-

  41. Ανώνυμος says:

    ΠΡΟΣ ΚΛΕΑΝΘΗ:

    Τα υπομνήματα και οι συνομιλίες του Μεταξά που αναφέρω – ΚΑΙ ΘΕΩΡΩ ΟΤΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΘΕΙ Η ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΕΑΝ ΔΕΝ ΔΙΑΒΑΣΘΟΥΝ ΜΕ ΤΗΝ ΔΕΟΥΣΑ ΠΡΟΣΟΧΗ ΑΥΤΑ – είναι τα εξής:

    – ΠΕΡΙ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ – ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ, 14.1.1915, Ημερολόγιο , Τόμος 2, σελ. 386 – 390, Εκδόσεις Γκοβόστη,

    – ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ ΜΕΤΑ ΓΟΥΝΑΡΗ, ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗ ΚΑΙ ΕΜΟΥ, 25.3.1921, Τόμος 3, σελ. 71-77

    – ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ ΜΕ ΓΟΥΝΑΡΗ, ΠΡΩΤΟΠΑΠΑΔΑΚΗ, ΘΕΟΤΟΚΗ, ΕΞΑΔΑΚΤΥΛΟ, 29.3.1921, 78-101

    Eπίσης, οι σελίδες του «Ημερολογίου» του των ετών 1914-1922 βρίθουν απόψεων για την Μικρασιατική Εκστρατεία, απόψεων που δυστυχώς εδικαιώθησαν.
    Σημαντικότατη πηγή είναι ακόμη η αρθρογραφία του Μεταξά με τον Βενιζέλο για τον Εθνικό Διχασμό, Εκδόσεις Κυρομάνος.
    Αναφέρομαι κυρίως στον Μεταξά, όχι μόνο γιατί ήταν από τις μεγαλύτερες πολιτικές και στρατιωτικές προσωπικότητες της Νεωτέρας Ελλάδος, αλλά και γιατί είναι γνωστότατες οι πολιτικές του πεποιθήσεις. Απολύτως αφοσιωμένος στον Βασιλέα Κωνσταντίνο και την Δυναστεία, εκ των ηγετών της αντιβενιζελικής παρατάξεως, πολιτικός σύμμαχος του Γούναρη και των λοιπών αντιβενιζελικών πολιτικών. Μάλιστα με τον Γούναρη ήσαν μαζί στην εξορία.

    ΠΡOΣ AXEΡONTA:

    Δηλαδή εσύ πιστεύεις ότι υπήρχε στρατιωτική λύση στην Μικρασιατική Εκστρατεία από μόνη την Ελλάδα, όχι μόνο χωρίς Συμμάχους, αλλά επιπλέον και με την ανοιχτή εχθρότητα Γαλλίας, Ιταλίας και Σοβιετικής Ενώσεως που ήταν ανοιχτά σύμμαχοι του Κεμάλ;

    Η μόνη πιθανότητα να συνέβαινε αυτό ήταν να είχαμε εμείς τις στρατιωτικές ιδιοφυίες και όχι ο Τούρκοι. Δυστυχώς, και από αυτό το ιστολόγιο – και κατά γενική παραδοχή – προκύπτει το αντίθετο: ο Κεμάλ δεν θα έκανε το σημαντικό στρατιωτικό λάθος όπως και δεν έκανε τελικώς, ρισκάροντας την καταστροφή των δυνάμεων του. Οπότε, πως – με όλα τα στοιχεία εναντίον μας – θα μπορούσαμε να επιβάλουμε στρατιωτική λύση;

    Όσον αφορά στην Ανατολική Θράκη, χαίρομαι που επιμένεις, γιατί ακριβώς αποδεικνύει τα λεγόμενα μου. Ότι δηλαδή οι Μεγάλες Δυνάμεις είχαν ήδη λάβει τις αποφάσεις τους – και αυτές ήταν δυστυχώς αρνητικές για εμάς. Ενώ δηλαδή η Ανατολική Θράκη στρατιωτικώς μπορούσε ανέτως να κρατηθεί, αφού ο Κεμάλ δεν διέθετε στόλο για να διεκπεραιώσει στρατεύματα, οι Σύμμαχοι στα Μουδανιά την παρεχώρησαν στους Τούρκους και μας εκάλεσαν εκ των υστέρων να υπογράψουμε τα τετελεσμένα, απειλώντας μας ανοιχτά μάλιστα να μην διανοηθούμε να αρνηθούμε.

  42. Αρματιστής says:

    @ Ανώνυμος 12 Ιανουαρίου 2018
    Αρχικά ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια.
    Σχετικά με τα αναφερόμενα στο σχόλιό σας:
    Στο ζήτημα της αποδοχής από τον Βενιζέλο της πρότασης των συμμάχων για την αποβίβαση του Ελληνικού Στρατού στην Σμύρνη συμφωνούμε. Υπό τις κρατούσες συνθήκες τον Μάιο του 1919, δηλαδή με την Ελλάδα να βρίσκεται στην πλευρά των νικητριών χωρών του 1ου Π.Π., την Οθωμανική αυτοκρατορία ηττημένη, διαμελισμένη και υπό την κατοχή ή τον έλεγχο των μεγάλων δυνάμεων και με τον Οθωμανικό Στρατό ηττημένο αποστρατευμένο και αφοπλισμένο, τυχόν άρνηση του Βενιζέλου να αποδεχθεί την συμμαχική εντολή, θα χαρακτηριζόταν από το έθνος και την ιστορία ως η μέγιστη προδοσία. Περί αυτού νομίζω ότι δεν μπορεί να χωρέσει αντίλογος.
    Πιστεύω ακόμη ότι μόνο ο Βενιζέλος είχε την ικανότητα και την απαιτουμένη εκ των πραγμάτων βούληση για να φέρει σε αίσιο πέρας την εκστρατεία, αλλά και να αναλάβει την ευθύνη και το κόστος για την υπό ομαλές συνθήκες εκκένωση της Μικράς Ασίας από τον Ελληνικό Στρατό και τον Ελληνικό πληθυσμό, σε περίπτωση που αυτό θα επιβαλλόταν από την εξέλιξη των πραγμάτων. Δυστυχώς όμως, στις 1 Νοεμβρίου 1920 ο Ελληνικός λαός αποφάσισε ότι ο καταλληλότερος για να ηγηθεί του επιστρατευμένου ακόμη έθνους, ήταν ο Γούναρης, με αποτέλεσμα τους Παρασκευόπουλο, Πάγκαλο, Νίδερ και λοιπούς ανώτατους Βενιζελικούς αξιωματικούς, να τους διαδεχθούν οι Παπούλας, Πάλης, Ξ. Στρατηγός, Κοντούλης και λοιποί. Όλοι τους απεδείχθησαν όχι απλώς κατώτεροι των περιστάσεων, αλλά ήταν τελείως ανεπαρκείς για να διευθύνουν πολιτικά και στρατιωτικά εκείνη την μεγάλη υπόθεση. Η εκστρατεία και ο στρατός μετά την 1η Νοεμβρίου πορεύτηκαν, όπως πορεύτηκαν, και έφθασαν όπου έφθασαν, χάρη στο αίμα και την πέραν κάθε λογικού ορίου αυτοθυσία των αξιωματικών και οπλιτών της Μικρασιατικής Στρατιάς.
    Ασφαλώς άλλες ήταν οι συνθήκες όταν ο Βενιζέλος αποδεχόταν την εντολή για την κατάληψη της Ιωνίας από τον Ελληνικό Στρατό, άλλες αυτές που διαμορφώθηκαν στην συνέχεια —ιδίως μετά την αποχώρηση του Κλεμανσό από την εξουσία— και άλλες μετά την ανάληψη της εξουσίας από την αντιβενιζελική παράταξη. Για τις επικρατούσες πολιτικοδιπλωματικές συνθήκες στα τέλη του 1920—αρχές του 1921, υπάρχει σχετική ολιγόλογη αναφορά στο κείμενό μου.
    Η άποψή μου είναι ότι τον αποφασιστικότερο λόγο στα πολιτικά ζητήματα τα σχετικά με την επίλυση του Μικρασιατικού ζητήματος —και την παραμονή (ή μη) την Ελλάδας στην Ιωνία— τον είχε η Μ. Βρετανία, ο πρωθυπουργός της οποίας υποστήριξε μέχρι τουλάχιστον και τις αρχές του 1922 —εμφανώς και αφανώς— την Ελληνική υπόθεση. Μετά την πολιτική μεταβολή της 1ης Νοεμβρίου 1920, οι Βρετανοί ανέμεναν να δουν την εξέλιξη των στρατιωτικών ζητημάτων προκειμένου να πάρουν τις τελικές αποφάσεις τους επί του Ανατολικού ζητήματος. Από τα όσα διαμείφθηκαν μεταξύ των Άγγλων και Ελλήνων κατά την διάσκεψη του Λονδίνου τον Φεβρουάριο του 1921, είναι φανερό ότι ο Λόϋδ Τζώρτζ ήλπιζε ότι ο Ελληνικός Στρατός θα μπορέσει να επιβληθεί του Τουρκικού και ενθάρρυνε την Ελληνική ηγεσία να αναλάβει την διεξαγωγή επιθετικών επιχειρήσεων. Της επεσήμανε όμως ότι δεν θα έπρεπε να αφεθεί τίποτε στην τύχη του επειδή σε περίπτωση αποτυχίας οι Τούρκοι θα εγένοντο ανοικονόμητοι. Ήταν βέβαιο ότι σε περίπτωση αποτυχίας και οι Τούρκοι θα εγένοντο ανοικονόμητοι, αλλά και στο εσωτερικό της Μ. Βρετανίας ο προβληματισμός θα εντεινόταν για τον καταλληλότερο σύμμαχο για την υποστήριξη των συμφερόντων τους. Αλλά το τιμόνι της χώρας το κρατούσε ο Γούναρης, ο οποίος προβληματιζόταν αν θα ενίσχυε την Στρατιά έστω και με 200 χωροφύλακες προκειμένου να διεξαγάγει τις εαρινές επιχειρήσεις. Τραγωδία!!!
    Πιστεύω ότι έστω και με τον Γούναρη πρωθυπουργό, η εξέλιξη της εκστρατείας θα ήταν διαφορετική αν την διοίκηση της Μικρασιατικής Στρατιάς την είχε αναλάβει ένας ικανός αξιωματικός. Κάποιος που μπορούσε να αποφασίζει και να διευθύνει. Και ικανοί αξιωματικοί υπήρχαν. Μοσχόπουλος, Καλλάρης, Γεννάδης … Ο πρίγκιπας Ανδρέας αναφέρει ότι ο ακόμη εξόριστος Κωνσταντίνος, πρότεινε τον Στέφανο Γεννάδη. Ο Γούναρης όμως επέλεξε με καθαρά κομματικά κριτήρια, τον Παπούλα. Την χειρότερη δυνατή επιλογή. Ο Δούσμανης γράφει ότι ο Γούναρης τον κάλεσε και τον ρώτησε αν ο Παπούλας ήταν κατάλληλος για να αναλάβει την διοίκηση της Στρατιάς. Και όταν του είπε, «προς Θεού», ο Γούναρης του ανταπάντησε ότι ήδη του είχε αναθέσει την αρχιστρατηγία. Και η εύλογη απάντηση του Δούσμανη: «τότε για ποιο λόγο ζητάς την γνώμη μου;».
    Το γράφω και στο κείμενο:
    «Πιστεύω ότι μία από τις σημαντικότερες αιτίες των αποτυχιών και της ήττας, η σημαντικότερη όλων μάλλον, ήταν η αποτυχία της κυβέρνησης αφ’ ενός να επιλέξει τον καλύτερο και ικανότερο αξιωματικό για την θέση του Αρχιστράτηγου και αφ’ ετέρου να διαθέσει στον Αρχιστράτηγο τους πλέον άξιους ανώτατους αξιωματικούς για την ανάθεση των διοικήσεων των Σωμάτων Στρατού και των Μεραρχιών».
    Σχετικά με το ζήτημα της αποχώρησης από την Μ. Ασία.
    Νομίζω ότι αυτό είναι πολύ εύκολο να το λέμε σήμερα. Τότε ποιος μπορούσε να πάρει αυτή την απόφαση και να αναλάβει μία τόσο βαριά ευθύνη; Δηλαδή να ζητήσει από τους Έλληνες της Μικράς Ασίας να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να δημιουργήσει ένα τεράστιο προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα. Τέτοιες σκέψεις μέχρι και τις αρχές του 1922 ουδέποτε τέθηκαν. Άλλωστε η κυβέρνηση και σύσσωμη η εθνοσυνέλευση αποφάσισαν και δήλωσαν ότι τα παραχωρηθέντα δια της συνθήκης των Σεβρών στην Ελλάδα ήταν αδιαπραγμάτευτα. Ο Βενιζέλος ήταν τύραννος και αφορισμένος, αλλά τα επιτεύγματα της πολιτικής του ήταν καλά! Η Ελλάδα για να μείνει στην Μικρά Ασία, θα έπρεπε να πολεμήσει, αλλά ο Γούναρης δεν είχε την στόφα του ηγέτη για να φέρει αυτή την υπόθεση σε πέρας. Ούτε να κινητοποιήσει το σύνολο των πόρων του έθνους ήθελε, ούτε επιστράτευση ήθελε να κάνει, αλλά ούτε και να ενισχύσει την Στρατιά με δυνάμεις από την ηπειρωτική Ελλάδα αποφάσιζε. Μετά την αποτυχία των επιχειρήσεων του Μαρτίου, για την οποία αποτυχία ήταν ο μόνος υπεύθυνος, αποφάσισε να γίνει Βενιζέλος. Αλλά παρά το ότι η επιστράτευση κηρύχθηκε στις 6 Μαρτίου 1921, η ενίσχυση της δύναμης της Στρατιάς βράδυνε εξαιρετικά. Μέχρι και τις αρχές Ιουνίου η προβλεπόμενη μάχιμη δύναμη των Μεραρχιών δεν είχε συμπληρωθεί. Των περισσοτέρων δεν συμπληρώθηκε ποτέ.
    Πάντοτε θα πλανάται το ερώτημα αν ο Ελληνικός Στρατός ήταν σε θέση να επιτύχει μία συντριπτική νίκη σε βάρος του Τουρκικού Στρατού που θα τον καθιστούσε ανίκανο για περαιτέρω δράση για μεγάλο χρονικό διάστημα.
    Μέχρι και τον Μάρτιο του 1921 ο Τουρκικός Στρατός ήταν σκιά του παλιού εαυτού του. Οι 9 Μεραρχίες που βρίσκονταν απέναντι από την ΣΜΑ διέθεταν μέση δύναμη 1500 ανδρών εκάστη. Οι Ελληνικές Μεραρχίες διέθεταν πολύ μεγαλύτερη δύναμη και από τις 9 Τουρκικές Μεραρχίες, πλην όμως η μάχιμη δύναμή τους ανερχόταν στο μισό της προβλεπόμενης. Δηλαδή, το ποσοστό επάνδρωσης των Ταγμάτων ΠΖ ανερχόταν στο 50% περίπου. Η υπεροχή της Ελληνικής Στρατιάς θα συνεχίσει να υφίσταται και στην συνέχεια, μέχρι και τις επιχειρήσεις προς την Άγκυρα. Το σημαντικότερο σημείο υπεροχής της ήταν το επιθετικό πνεύμα. Η άποψή μου είναι ότι ο Ελληνικός Στρατός το 1921 ήταν σε θέση —παρά τις υστερήσεις και τα άλλα προβλήματα, που περιγράφονται στο κείμενο— να επιβληθεί του Τουρκικού Στρατού. Δεν θεωρώ σκόπιμο να υποστηρίξω την γνώμη μου την παρούσα στιγμή, αφού αυτό θα αναφερθεί σε άλλα κείμενα. Επειδή όμως αντιλαμβάνομαι ότι έχετε μελετήσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, θα γνωρίζετε ασφαλώς ότι:
    1. Οι εαρινές επιχειρήσεις απέτυχαν (κυρίως) επειδή: α) Το σχέδιο επιχειρήσεων ήταν για τον κάλαθο των αχρήστων (ζήτημα ηγεσίας). β) Η κυβέρνηση απέφυγε να ενισχύσει την δύναμη της Στρατιάς πριν την έναρξη της επιχείρησης, ο δε διοικητής της Στρατιάς απεδέχθη να εκτελέσει τις επιχειρήσεις με την μειωμένη δύναμη που διέθετε (πολιτικό και στρατιωτικό ζήτημα). γ) Η Στρατιά δεν διέθεσε για τις επιχειρήσεις το μείζον της δύναμής της, αλλά τήρησε σημαντικές δυνάμεις σε δευτερεύοντα μέτωπα (ζήτημα διοίκησης).
    2. Οι επιθετικές επιχειρήσεις του Ιουλίου 1921 απέτυχαν στην επίτευξη του στρατηγικού τους σκοπού, επειδή μετά την διάρρηξη της οχυρωμένης τοποθεσίας της Κιουτάχειας στις 3 Ιουλίου 1921, η παρουσιασθείσα μία και μοναδική ευκαιρία να κυκλωθεί, ή να εξουδετερωθεί, ένα σημαντικό τμήμα του Τουρκικού Στρατού, ο οποίος Τουρκικός Στρατός υποχωρούσε εσπευσμένα προς την τοποθεσία Εσκή Σεχήρ – Σεϊντή Γαζή, παρήλθε ανεκμετάλλευτη. Η ίδια ευκαιρία παρουσιάστηκε και στις 8 Ιουλίου. Αλλά και αυτή παρήλθε ανεκμετάλλευτη. Η καταδίωξη του Τουρκικού Στρατού που αποχωρούσε προς τον Σαγγάριο διακόπηκε στις 10/7 επειδή οι ιθύνοντες της Στρατιάς θέλησαν να στήσουν αψίδες για να γιορτάσουν την καταστροφή του Τουρκικού Στρατού.
    3. Ακόμη και αυτός ο ανόητος ελιγμός που υιοθετήθηκε προκειμένου να προσβληθεί η ανατολικά του Σαγγάριου οχυρωμένη Τουρκική αμυντική τοποθεσία, είχε ένα παράθυρο ευκαιρίας για να επιτύχει. Αλλά και εκεί έλαμψε η ελαφρότητα.
    4. Ακόμη και τον Αύγουστο του 1922, ήταν δυνατή η απόκρουση της Τουρκικής επίθεσης και ίσως η αναστροφή της κατάστασης. Αλλά άμυνα χωρίς την πρόβλεψη ισχυρών εφεδρειών δεν νοείται.
    Ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των στρατιωτικών επιχειρήσεων, οι αποφάσεις για την λύση του όλου ζητήματος θα λαμβάνονταν από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Έχω την γνώμη όμως ότι σε περίπτωση που ο Ελληνικός Στρατός επετύγχανε την εξουδετέρωση [η συντριβή και η καταστροφή είναι βαριές λέξεις] του Τουρκικού Στρατού, οι αποφάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων και ειδικά της Αγγλίας, θα ήταν διαφορετικές. Ας μην ξεχνάμε ότι η συνθήκη της Λωζάνης ήταν σκανδαλωδώς ευνοϊκή για την ηττημένη Ελλάδα.

  43. ΑΧΕΡΩΝ says:

    @Ανώνυμο 13 Ιανουαρίου 2018 στο 14:31

    Ὁ Αρματιστής στο σχόλιο του 13 Ιανουαρίου 2018 στο 16:34 με καλύπτει απόλυτα.

  44. Τελικώς, μάθαμε από τα τότε παθήματα και κυρίως τοποθετούνται οι ικανότεροι επί κεφαλής σε όλες τις βαθμίδες ηγεσίας;

  45. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @ Ανώνυμος 13 Ιανουαρίου 2018
    Για τη «διεξοδική ανάλυση Μεταξά» για τη Μικρασιατική Εκστρατεία: Δεν ρώτησα απλώς για την άποψή του, ειδικά μάλιστα για τις απόψεις του μετά τα γεγονότα. Ρώτησα για τυχόν ανάλυση του για την εκστρατεία που ανελήφθη το 1919, ανάλυση την οποία δεν βλέπω. Ελπίζω η διαφορά μεταξύ απλής γνώμης και κανονικής ανάλυσης με στρατηγικά επιχειρήματα, όπως ήξερε πολύ καλά να συντάσσει ο Μεταξάς, να είναι κατανοητή.
    Η γνώμη του Μεταξά (όχι ανάλυση) στο τέλος του Μαρτίου 1921, είναι μετά από δύο ολόκληρα χρόνια από την αρχή της εκστρατείας και μάλιστα μετά την πρώτη μείζονα αποτυχία του ΕΣ και την αλλαγή καθεστώτος. Ως εκ τούτου, μοιραία επωφελείται από την εκ των υστέρων γνώση.
    Επιπλέον, αν διαβάσεις με προσοχή την περίοδο αυτή του ημερολογίου του, θα δείς πιστεύω πως ο Μεταξάς απαντά στον Γούναρη όχι ώς ψυχρός στρατηγικός αναλυτής του επιτελείου αλλά ώς απογοητευμένος -από τα κοινά- άνθρωπος από τον οποίο ζητείται στρατιωτική υπηρεσία από την οποία έχει αμετακλήτως αποφασίσει να απέχει. Δεν ζητείται λοιπόν απλώς η γνώμη του για την Εκστρατεία, αλλά η προσωπική του υπηρεσία υπό διοικητικούς όρους που ο Μεταξάς του 1921 δεν επιθυμεί καθόλου.
    Όσον αφορά τα περίφημα υπομνήματα του Μεταξά 1913-1914, δεν αφορούν γενικά και αόριστα το αδύνατον της εκστρατείας υπό οποιαδήποτε συνθήκες αλλά γράφονται με βάση το στρατηγικό πλαίσιο της πρό Α’ ΠΠ εποχής. Την εποχή λοιπόν των υπομνημάτων η Ελλάς αντιμετωπίζει την απειλή της Βουλγαρίας και της Τουρκίας που είναι οι δυό ισχυρότερες στρατιωτικώς χώρες της Βαλκανικής. Αυτή η στρατηγική κατάσταση έχει αλλάξει κατά πολύ το 1919.
    Επειδή λοιπόν δεν έχω άμεσα διαθέσιμο ολόκληρο το έργο του Μεταξά, ξαναρωτώ: έχεις δεί ΑΝΑΛΥΣΗ, του Μεταξά όπου να επιχειρηματολογεί για το ΑΔΥΝΑΤΟ της εκστρατείας με τις συνθήκες του 1919-1920;

  46. Ανώνυμος says:

    ΠΡΟΣ ΑΡΜΑΤΙΣΤΗ:

    Χαίρομαι που συμφωνείτε με την 1η μου διαπίστωση ότι στο ερώτημα:
    «Έπρεπε ο Βενιζέλος να δεχθεί την συμμαχική πρόταση για απόβαση στην Σμύρνη και την Μικρά Ασία;»,
    η απάντηση θα πρέπει να είναι θετική.
    Επ’ αυτού πιστεύω ότι ουδείς μπορεί να διαφωνήσει, για τους λόγους που επιγραμματικά αναφέρω.

    Περαιτέρω όμως, στο κρίσιμο ερώτημα:

    Εάν δηλαδή μπορούσε να υπάρξει στρατιωτική λύσις στην Μικρασιατική Εκστρατεία από την Ελλάδα μόνη της, άνευ συμμάχων (πλην μιας θεωρητικής υποστηρίξεως από βρεταννικής πλευράς, κυρίως του Πρωθυπουργού Λόυντ Τζωρτζ).
    Με την κεμαλική Τουρκία να έχει ως Συμμάχους της την Γαλλία, την Ιταλία και την Σοβιετική Ένωση και – το κυριότερο – μα μην έχει άλλο μέτωπο παρά μόνο το δικό μας – έχοντας νικήσει ή εξουδετερώσει τα υπόλοιπα μέτωπα.
    Με έναν Εθνικό Διχασμό που σοβούσε από το 1915.
    Με τη οικονομία καταστραμμένη (υπενθυμίζω την ηρωική προσπάθεια του Πρωτοπαπαδάκη να διχοτομίσει το χαρτονόμισμα για να αποφευχθεί η χρεωκοπία).
    Με συγχωρείτε αλλά η απάντηση δεν μπορεί να είναι θετική.

    ΤΟ ΕΓΧΕΙΡΗΜΑ ΥΠΕΡΕΒΑΙΝΕ ΚΑΘΑΡΩΣ ΤΙΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΜΟΝΗΣ.

    Πόσες Μεραρχίες μπορούσαμε να παρατάξουμε συνολικώς; 5 ΣΣ, άρα 14-15 ετοιμοπόλεμες Μεραρχίες. Με ανοιχτά τα μέτωπα με Αλβανία, Γιουγκοσλαβία και κυρίως Βουλγαρία. Άρα πόσες Μεραρχίες θα έπρεπε να παραμένουν στην Μικρά Ασία σε συνεχή ετοιμοπόλεμη κατάσταση; Τουλάχιστον 10. Επαρκούσαν για τον τεράστιο χώρο που έπρεπε να καλύψουν; Φυσικά και όχι. Το έχετε ήδη αναλύσει επαρκώς.

    Επαναλαμβάνω ότι η μόνη πιθανότητα να συνέβαινε αυτό ήταν να είχαμε εμείς τις στρατιωτικές ιδιοφυίες και όχι ο Τούρκοι. Δυστυχώς, και από αυτό το ιστολόγιο – και κατά γενική παραδοχή – προκύπτει το αντίθετο: ο Κεμάλ και οι συνεργάτες του (Ινονού κτλ) δεν θα έκαναν το σημαντικό στρατιωτικό λάθος όπως και δεν έκαναν τελικώς, ρισκάροντας την καταστροφή των δυνάμεων τους σε μία αποφασιστική μάχη, όπως περιμέναμε εμείς. Αντιθέτως, η πολιτική και στρατιωτική διαχείρισις της καταστάσεως από πλευράς μας ήταν αξιοθρήνητος. Οπότε, πως – με όλα τα στοιχεία εναντίον μας – θα μπορούσαμε να επιβάλουμε στρατιωτική λύση;

    Και αυτό που τελικώς έγινε είναι κάτι αντίστοιχο με αυτό που θα γινόταν ούτως ή άλλως: Σταθεροποίησις του Μετώπου σε ένα σημείο και Μεγάλη Τουρκική Επίθεσις. Αντί η Καταστροφή να συνέβαινε τον Αύγουστο – Σεπτέμβριο του 1922 θα συνέβαινε το 1923 ή το 1924. Και εάν αποκρούαμε την επίθεση; Θα ακολουθούσε άλλη αργότερα. Και άλλη. Μέχρι το τέλος. Ο Κεμάλ είχε όλα τα χαρτιά στα χέρια του. Και ένα έθνος ενωμένο πίσω του. Και την ειλημμένη απόφαση των Μεγάλων Δυνάμεων να του δώσουν την Μικρά Ασία.

    Σχετικά τώρα με τα εάν: Η ιστορία δεν γράφεται έτσι. Εγώ όμως τα δέχομαι.

    Είναι πραγματικά θλιβερό ότι το ‘Έθνος ρίχθηκε σε αυτήν την φοβερά περιπέτεια διχασμένο και διαιρεμένο. Σε πλήρη αντίθεση με τους Βαλκανικούς Πολέμους.
    Από πλευράς Βασιλέων, και ο Αλέξανδρος και ο Κωνσταντίνος δεν είχαν την παραμικρά ουσιαστική επίδραση επί των γεγονότων.
    Από πλευράς Πριγκήπων, μόνον ο Πρίγκηψ Ανδρέας έλαβε μέρος και μάλιστα σε μία κρισιμότατη καμπή, στην εκστρατεία προς Άγκυρα, όπου έκανε ό,τι ήτο ανθρωπίνως δυνατόν (δεν δέχομαι φυσικά τα όσα του απεδόθησαν στη συνέχεια για πολιτικούς λόγους).
    Από πλευράς πολιτικών, μόνον ο Βενιζέλος μπορούσε όντως να αντιμετωπίσει την κατάσταση πιο αποτελεσματικώς από οποιονδήποτε άλλον. Όμως, επέλεξε την λύση των εκλογών του 1920. Είναι ένα ερώτημα που δεν έχει απαντηθεί επαρκώς γιατί προκήρυξε εκλογές και μάλιστα εσεβάσθη πλήρως το αποτέλεσμα. Οι απολογηταί του βενιζελισμού το προβάλλουν ως κορυφαία απόδειξη της δημοκρατικής του συνειδήσεως. Όμως, ο Βενιζέλος στην πολιτική του καριέρα δεν έδειξε και ιδιαίτερο σεβασμό στην δημοκρατία και μάλλον υπήρξε ένα από τους μεγαλυτέρους κινηματίες (ενδεικτικά κινήματα Θερίσου, 1916, 1933, 1935 και άλλα πολλά…). Τι τον έκανε να συμπεριφερθεί έτσι; Υπάρχει και η άποψις ότι απλώς εγκατέλειψε το σκάφος πριν το ναυάγιο… Δεν την υιοθετώ απολύτως, αλλά όντως η απόφασις εκείνη του Βενιζέλου δεν έχει ακόμη επαρκώς εξηγηθεί.

    Όσον αφορά στο Σώμα των Αξιωματικών, ο Εθνικός Διχασμός και οι Εκλογές του 1920 εσάρωσαν τα πάντα στο διάβα τους …

    Όσον αφορά στην παρατήρηση μου περί της μοναδικής λύσεως, «Μόνον μία: η συντεταγμένη αποχώρησις από την Μικρά Ασία (μοιραίως μαζί με τον Μικρασιατικό Ελληνισμό – αναίμακτος Μικρασιατική Καταστροφή ουσιαστικώς) και η εξασφάλισις όσο το δυνατόν μεγαλυτέρων πλεονεκτημάτων αλλού (Ανατολική Θράκη, Κωνσταντινούπολις, Στενά κτλ.)».
    Πόσο σκληρό ακούγεται! Ειρηνική Μικρασιατική Καταστροφή! Ήταν όμως καλύτερο το αίμα που χύθηκε; Άλλωστε και στην Ανατολική Θράκη το ίδιο έγινε. Πολύ απλά εντός 15 ημερών δεν έμεινε ούτε ένα Έλληνας ούτως ώστε όταν εισήλθαν οι Τούρκοι δεν βρήκαν κανέναν να σφάξουν…

    – ΠΡΟΣ ΚΛΕΑΝΘΗ

    Ειδική ανάλυση του Μεταξά όπως την ζητάς, δεν υπάρχει.
    Όμως, όπως προανέφερα, διατρέχοντας και τις σελίδες του ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ του, και την αρθρογραφία με τον Βενιζέλο, δεν υπάρχει η παραμικρά αμφιβολία για το πώς έβλεπε το όλο εγχείρημα ο Μεταξάς. Και δεν έπεσε έξω…

  47. .+- says:

    @ Ανώνυμος says: 14 Ιανουαρίου 2018 στο 15:56

    Συμφωνώ μαζι σας!
    Εαν ο Βενιζελος ήθελε να φτασει τα ελληνικα συνορα μεχρι την ακκυρα, αν οχι και ποιο περα, επρεπε πρωτα να αναδιοργανωσει τον ΕΣ και να τον προετοιμασει αναλογως για την εκστρατεια. Απο τον Μαϊο του 1919 και την αποβαση στην Σμυρνη μεχρι και τον αυγουστο του 1920 (Σέβρες) και την αποφαση για την μονομερη επιβουλη της (Ελληνικης) θελησης στον Κεμαλ και στους δικους του, υπηρξε ενα χρονικο διαστημα της ταξεως των 15 μηνων που περασε στην απραξια σε οτι αφορα την απαραιτητη αναδιοργανωση και προπαρασκευή του ΕΣ για αυτην την αποστολη.
    Ειναι πρακτικα αδυνατο να υπαρχει η «συνηθεια» τις παραμονες εναρξεων των επιχειρησεων να καταθετουν αιτημα για ενα σωρό απαιτησεις (οπλα, φορτηγα, υποδηση, ενδυση, ανταλλακτικα κλπ) με την ταυτοχρονη απαιτηση να τα παραλαβουν και συντομα αν οχι αμεσα και ολα να αναδιοργανονονται μεσα σε λιγες εβδομαδες λες και προκειται για εκδρομη!
    Δεν γινεται ετσι! Παρα ηταν τραβηγμενο!
    Ολα τα προβληματα, οι αδυναμιες και οι ελλειψεις υστερα φανηκαν!
    Ακομη και ο Μεγας Αλεξανδρος πριν απο τις νικηφορες εκστρατειες κατα των Περσών χρειαστηκε ενα σημαντικο μεσοδιαστημα οργανωσης, προπαρασκευης και προετοιμασιας.

    .+-

  48. ilias stampoulidis says:

    Σε εκπομπη του Φρεντυ Γερμανου της δεκαετιας του 1970 εμφανιστηκε Ελληνας στρατιωτης αιχμαλωτος του Κεμαλ που δουλευε στο σπιτι του. ο κεμαλ λεει ο τοτε αιχμαλωτος να του πε «επρεπε να σας ειχαμε σκοτωσει ολους». Αληθεια οι τουρκοι δεσμευονταν απο καποια συνθηκη για τη μεταχειριση των αιχμαλωτων απο τη στιγμη που δεν ειχε κηρυχτει επισημα πολεμος?

  49. Ανώνυμος says:

    Μερικές ακόμη σκέψεις για τις περίφημες εκλογές του 1920, ίσως τις κρισιμότερες την Νεωτέρας Ελληνικής Ιστορίας.

    Ο Βενιζέλος κυβερνά όλη την Ελλάδα – το «κράτος της Θεσσαλονίκης» ήδη από το 1916 – ουσιαστικώς δικτατορικώς από τον Ιούνιο 1917. Εκτελέσεις αντιφρονούντων, εξορίες, διώξεις, δίκες και καταδίκες, λογοκρισία, με λίγα λόγια ένα εξαιρετικά αυταρχικό περιβάλλον. Περαιτέρω, ως ένας από τους νικητές του Α΄ ΠΠ προωθεί συστηματικώς το όνειρο της Μεγάλης Ελλάδος των 2 Ηπείρων και 5 Θαλασσών, με επιστέγασμα την απόβαση στην Μικρά Ασία τον Μάιο 1919 και την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών τον Ιούλιο 1920.
    Παρά ταύτα, οι αντίπαλοι του διατηρούν ακόμη την ζωτικότητα τους, όπως απέδειξε και η εναντίον του δολοφονική απόπειρα στο Παρίσι, αμέσως μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών, γεγονός που οδήγησε σε νέο κύμα διώξεων με αποκορύφωμα την δολοφονία του Ίωνος Δραγούμη. Επιπλέον, ο εντελώς ξαφνικός θάνατος του Βασιλέως Αλεξάνδρου, με τον οποίο είχε ανπτύξει μία καλή σχέση συνεργασίας, γεγονός που ικανοποιούσε τους μετριοπαθείς βασιλικούς, ανοίγει θέμα επανόδου στον θρόνο του Κωνσταντίνου και αναβιώνει σε όλη του την έκταση τον Διχασμό του Α’ ΠΠ.
    Σε αυτό το κλίμα, προκηρύσσει εντελώς ξαφνικά εκλογές (οι τελευταίες είχαν γίνει το 1915).

    Γιατί;

    Σε αυτές, ο Βενιζέλος έλαβε, ως γνωστόν, έστω και οριακά, περισσότερες ψήφους από την Αντιπολίτευση. Όμως, λόγω του εκλογικού συστήματος – το οποίο ο ίδιος είχε προφανώς επιλέξει – έλαβε περίπου τους μισούς βουλευτές. Εάν άλλαζε καταλλήλως το εκλογικό σύστημα (προσφιλές σπορ όλων ανεξαιρέτως των ελληνικών κυβερνήσεων), ουδέν θέμα θα προέκυπτε. Και όχι μόνο έχασε – λόγω εκλογικού συστήματος επαναλαμβάνω – αλλά ανεχώρησε για την εξορία σαν κύριος, χωρίς να του ζητηθεί από οποιονδήποτε αυτό. Δεν τον εξόρισε κανείς. Και όντας στο εξωτερικό τα επόμενα δύο σχεδόν κρίσιμα χρόνια, ουδεμία ουσιαστική δραστηριότητα ανέπτυξε υπέρ της Ελλάδος και της Εκστρατείας, πέραν κάποιων επουσιωδών παρεμβάσεων. Άψογος συμπεριφορά θα έλεγε κάποιος, φυσικά αφού ο Βενιζέλος τόσο μεγάλος δημοκράτης ήταν.

    ΗΤΑΝ;

    Και τα συνεχή κινήματα του (Θερίσου, Εθνικής Αμύνης, 1922, 1933, 1935 κ.α.), τι ήταν; Ξέρουμε πολλούς Έλληνες πολιτικούς να έχουν τόσα κινήματα στοι ενεργητικό τους; Πως ο Βενιζέλος απεφάσισε να επιδείξει άκρα δημοκρατική συμπεριφορά σε μία από τις πιο κρίσιμες καμπές του έθνους και του μεγαλύτερου δημιουργήματος του, της Μικρασιατικής Εκστρατείας; Δεν γνώριζε το ποιόν των αντιπάλων του, Γούναρη και σία; Δεν καταλάβαινε ότι εάν επετύγχαναν, είχε τελειώσει πολιτικά για πάντα;

    Ο ίδιος, νομίζω ότι ουδέποτε έδωσε ουσιαστική απάντηση στο ερώτημα των εκλογών, πέραν φυσικά των προφανών περί δημοκρατίας κτλ. Είναι όμως τόσο απλή η απάντησις;

    Θεωρω, όπως έχω αναφέρει σε άλλη παρατρήρησή μου, ότι απλώς ο Βενιζέλος έβλεπε το ναυάγιο – ήταν ήδη προφανές και πριν από τις εκλογές του Νοεμβρίου, ειδικά για έναν πολιτικό του διαμετρήματος του Βενιζέλου – και απλώς εγκατέλειψε το σκάφος εγκαίρως, για να μην καταλήξει αυτός στο Γουδί, όπως οι ατυχείς – και ανάξιοι – διάδοχοι του…

    Φυσικά η διαφωνία είναι εύκολη με αυτήν την άποψη, αλλά θεωρώ ότι οι ανωτέρω σκέψεις δεν απέχουν πολύ από μία λογική ενατένιση των πραγμάτων.

  50. Αρματιστής says:

    @ Ανώνυμο 15 Ιανουαρίου 2018, 06:21

    Αγαπητέ

    Θέλω να σας ενημερώσω, ότι στο παρόν ιστολόγιο αποφεύγουμε την ενασχόλησή μας με τα πολιτικά ζητήματα, όσο και με ζητήματα της πολιτικής μας ιστορίας που δίχασαν το έθνος. Κάποια πράγματα όμως πρέπει να απαντώνται:

    Αναφέρετε ότι ο Βενιζέλος προκήρυξε τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920, για πετάξει την ευθύνη της διαχείρισης του Μικρασιατικού ζητήματος στην αντιπολίτευση, γνώμη βεβαίως που υποστηρίζετε από πολλούς. Λέτε ότι η διαφωνία είναι εύκολη με την άποψη σας, υπονοώντας ασφαλώς ότι υπάρχουν και άλλες απόψεις, τις οποίες όμως δεν τις παρουσιάζεται για να υπάρξει μία λογική αποτίμηση.

    Ακούστε και τις ακόλουθες απόψεις:

    1) Ο Βενιζέλος δεν μπορούσε να φανταστεί ότι στις εκλογές θα τον μαυρίσουν. Δεν υπήρχαν τότε σφυγμομετρήσεις.

    2) Ο Βενιζέλος είχε δηλώσει ότι θα προχωρούσε σε εκλογές μετά την υπογραφή συνθήκης ειρήνης με την Τουρκία. Η συνθήκη ειρήνης —των Σεβρών— υπεγράφει και προκήρυξε εκλογές.

    3) Ο Βενιζέλος αντιλαμβανόταν ότι για να επιβληθεί η συνθήκη των Σεβρών απαιτούνταν να αναληφθεί η εκτέλεση ευρέων επιθετικών επιχειρήσεων (όπως προνοούσε το σχέδιο Παρασκευόπουλου) για την καταστροφή του Κεμαλικού Στρατού, πράγμα που απαιτούσε νέες πολεμικές προσπάθειες και ως εκ τούτου χρειαζόταν πρόσφατη λαϊκή εντολή.

    4) Ο Βενιζέλος είχε απηυδήσει από να τον κατηγορούν οι αντίπαλοί του ως τύραννο και πιθανό η δολοφονική επίθεση που δέχθηκε να τον συγκλόνισε και να τον οδήγησε στην απόφαση της προκήρυξης των εκλογών.

    Σε κάθε περίπτωση ο Βενιζέλος κατά την προεκλογική περίοδο προσπάθησε, προβάλλοντας το εθνικό έργο του, να κερδίσει τις εκλογές και όχι να τις χάσει. Η αντιβενιζελική παράταξη επεδίωξε να νικήσει, νίκησε, αλλά για το σημαντικότερο εθνικό ζήτημα δεν διέθετε πολιτική και ούτε ήξερε τι έπρεπε να κάνει.

    Σχετικά με τα κινήματα:

    Του Θερίσου έγινε εξ αιτίας της αυταρχικής διακυβέρνησης του ύπατου αρμοστή πρίγκιπα Γεωργίου (αδελφού του Κωνσταντίνου) και είχε σαν σκοπό την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.

    Όσο αφορά το κίνημα της εθνικής άμυνας: Ευτυχώς που έγινε και η Ελλάδα βρέθηκε με την πλευρά των νικητών του 1ου Π.Π.. Και το ότι ο βασιλιάς να εκπαραθυρώσει δύο φορές τον εκλεγμένο πρωθυπουργό; Αυτό πως το βλέπεις.

    Το κίνημα του 1922 δεν το έκανε ο Βενιζέλος, αλλά ο Πλαστήρας. Αλλά και το κίνημα του 1933, ο Πλαστήρας το έκανε.

    Καλό όμως είναι να αποφύγουμε την περαιτέρω ενασχόληση με αυτά τα ζητήματα. Το ιστολόγιο, έχει άλλο χαρακτήρα και άλλο σκοπό. Και το κείμενο που σχολιάζουμε σε άλλα αναφέρετε.

  51. Αρματιστής says:

    @ Ανώνυμος 14 Ιανουαρίου 2018 στο 15:56

    Το ερώτημα που έθεσες είναι το εξής:

    «Μπορούσε να υπάρξει στρατιωτική λύση στην Μικρασιατική Εκστρατεία από την Ελλάδα μόνη της;»

    Απαντώντας και πάλι θα προσπαθήσω να γίνω περισσότερο σαφής.

    Αρχικά η κυβέρνηση που προέκυψε από τις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920, δεν ήξερε τι έπρεπε να κάνει. Πήρε πάρα πολύ χρόνο για να αντιληφθεί την γενική στρατιωτικοπολιτικοδιπλωματική κατάσταση που είχε διαμορφωθεί αναφορικά με το Μικρασιατικό ζήτημα —μετά την ανάληψη της εξουσίας από την αντιβενιζελική παράταξη και ειδικότερα μετά την επάνοδο του βασιλιά Κωνσταντίνου— τις υποχρεώσεις που αυτή επέβαλε και το τι έπρεπε να γίνει για να παραμείνει η Ελλάδα στην Μικρά Ασία. Η δικαιολογία ότι νέα κυβέρνηση δεν ήξερε, δεν έχει καμία βάση. Όποιος θέλει να κυβερνήσει, πρέπει να είναι έτοιμος να το κάνει. «Όχι λεφτά υπάρχουν για μοίρασμα και αφού πάρουμε την εξουσία να καλούμε το ΔΝΤ». Η αντιβενιζελική παράταξη, ανέλαβε την διακυβέρνηση χωρίς να έχει πολιτική για το Μικρασιατικό ζήτημα. Πέρασαν 4 μήνες πριν αναλάβει δράση και αυτή με λάθος τρόπο.

    Πιστεύω ότι στο διάστημα του Ιανουαρίου – Αυγούστου του 1921, η Ελλάδα και ο Στρατός της διέθεταν την δυνατότητα να επιβληθούν επί της Τουρκίας του Κεμάλ και του τότε ανίσχυρου ακόμη Τουρκικού Στρατού. Προς τούτο:

    • Απαιτούταν η άμεση κινητοποίηση όλων των δυνάμεων του έθνους (ψυχικών, υλικών, οικονομικών, του πνευματικού κόσμου). Καλά τα ομόφωνα ψηφίσματα της βουλής, αλλά όταν πάμε για πόλεμο τα δίνουμε όλα.

    • Επιβαλλόταν πριν την ανάληψη οποιασδήποτε μεγάλης επιθετικής επιχείρησης, να ενισχυθεί γενναία η Στρατιά Μ. Ασίας με εφέδρους, καθώς και με προσωπικό και μέσα από την δύναμη που βρισκόταν στην ηπειρωτική Ελλάδα και το Εσωτερικό. Τα ελλείποντα πολεμικά μέσα, θα έπρεπε να τα προμηθευτούν από το εξωτερικό και την εσωτερική αγορά.

    • Η ηγεσία της Στρατιάς έπρεπε να ανατεθεί στον ικανότερο.

    Όπως γίνεται αντιληπτό, λέω τα ίδια που προτείνει ο Υποστράτηγος Κ. Γουβέλης στο υπόμνημά του προς τον Γούναρη στις 18 Ιανουαρίου 1921.

    Από τα παραπάνω δεν έγινε τίποτε και ότι αποφασίστηκε τον Απρίλιο του 1921 για την ενίσχυση της Στρατιάς, πήρε πολύ χρόνο για να υλοποιηθεί. Κήρυξαν επιστράτευση στις 6 Μαρτίου και όρισαν ως πρώτη ημέρα επιστράτευσης την 14η Μαρτίου, ενώ οι επιχειρήσεις άρχισαν στις 10 Μαρτίου. Κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων του Μαρτίου και στην συνέχεια, επιστράτευσαν 111.000 άνδρες και μέχρι τις 28 Ιουνίου που άρχισε η προέλαση προς την Κιουτάχεια, δεν κατόρθωσαν να συμπληρώσουν την μάχιμη δύναμη των αξιωματικών και των οπλιτών των Μεραρχιών. Οι έχοντες την ευθύνη αξιωματικοί του Εσωτερικού, αντιβενιζελικοί κατά βάση σύμφωνα με αναφορά του Παπούλα, μάλλον υπονόμευαν την όλη προσπάθεια. Δεν μπόρεσαν να λύσουν ούτε το ζήτημα των αποσπασμένων και προσκολλημένων, με αποτέλεσμα 27.000 άνδρες να φέρονται ως προσκολλημένοι. Στην πραγματικότητα καθυστέρησαν πέραν κάθε λογικού ορίου την ενίσχυση της ΣΜΑ με αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις να αρχίσουν στις 28 Ιουνίου, δηλαδή με το νέο ημερολόγιο άρχισαν στις 11 Ιουλίου. Τους έπιασε η εποχή των βροχών. Είναι προφανές ότι η αβελτηρία της κυβέρνησης και των λοιπών ιθυνόντων, πρόσφερε στον Κεμάλ 8 πολύτιμους μήνες για να ετοιμάσει τον στρατό του και να οχυρώσει όλες τις πιθανές τοποθεσίες στις οποίες θα έδινε την αμυντική του μάχη..

    Επειδή το ερώτημά σου αφορά το αν η Ελλάδα μπορούσε να νικήσει, εγώ υποστηρίζω απερίφραστα ότι ναι μπορούσε (στο διάστημα που προσδιόρισα), αλλά οι τότε ιθύνοντες δεν έπραξαν ότι επιβαλλόταν και στον χρόνο που έπρεπε για να μπορέσει να νικήσει. Η επιβολή επί του Τουρκικού στρατού μέχρι και το τέλος του Αυγούστου του 1921, βρισκόταν μέσα στις δυνατότητες της Ελλάδας. Προσδιόρισα ότι παρά τα προβλήματα, παρά τις καθυστερήσεις και ελλείψεις, παρά την προβληματική ηγεσία, η Στρατιά στις 3 και στις 8 Ιουλίου 1921 βρέθηκε σε θέση να επιτύχει ένα μείζον αποτέλεσμα επί του Κεμαλικού στρατού.

    Αλλά και μετά τον Σαγγάριο η ΣΜΑ διατηρούσε ακόμη τεράστιες στρατηγικές δυνατότητες, αλλά ο εκλεκτός της κυβέρνησης, αποτυχών αρχιστράτηγος Παπούλας, την καταδίκασε με τις σύμφωνη γνώμη της κυβέρνησης σε αργό θάνατο. Πρώτο με την δήλωσή του της 8ης Σεπτεμβρίου 1921 περί του ότι «η αντίληψη της Στρατιάς είναι ότι δεν θα ήταν φρόνιμο να ζητηθεί πλέον από τον Στρατό κάτι περισσότερο» και δεύτερο με την απόφαση να τηρηθεί όλο εκείνο το τεράστιο μέτωπο ως να επίκειται εχθρική επίθεση ταυτόχρονα σε κάθε σημείο του με το σύνολο της εχθρικής δύναμης. Θέλω να πω ότι η ΣΜΑ ηττήθηκε τον Αύγουστο του 1922 επειδή ακυρώθηκε ως στρατηγική δύναμη.

    Οπωσδήποτε ο Ελληνικός Στρατός δεν μπορούσε να παραμείνει επιστρατευμένος εσαεί. Ούτε όμως και οι Τούρκοι. Μεγαλύτερο πρόβλημα αυτομολιών είχαν οι Τούρκοι, απ’ ότι λιποταξιών η ΣΜΑ. Ίσως πλέον ευαίσθητός να ήταν ο Τουρκικός στρατός σε μία πολύ σοβαρή αποτυχία, απ’ ότι ο Ελληνικός. Οι Τούρκοι βρίσκονταν επί πολύ μεγαλύτερο χρόνο υπό τα όπλα απ’ ότι ο ΕΣ.

    Ανεξάρτητα από τα παραπάνω, η ενασχόληση του Βελισάριου, του Κλεάνθη και εμού με την Μικρασιατική Εκστρατεία δεν αποβλέπει στο να δώσουμε απάντηση σε υποθετικά ερωτήματα αντίστοιχα με αυτό που έθεσες. Σκοπός μας είναι:

    1. Να παρουσιάσουμε στο ευρύ κοινό τα στρατιωτικά γεγονότα της Μικρασιατικής εκστρατείας κατά τρόπο κατανοητό.

    2. Να προσδιορίσουμε τις γενικές και ειδικές αιτίες των αποτυχιών και της ήττας μας.

    3. Να παρουσιάσουμε τον τρόπο που ενεργούσε ο τότε και σημερινός αντίπαλος.

    4. Να δείξουμε ότι η καθυστέρηση στην ανάπτυξη της κάθε φορά απαιτούμενης στρατιωτικής ισχύος για την υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων, έχει ως αποτέλεσμα την εθνική ήττα.

    5. Να αναδείξουμε την κρίσιμη σημασία της επιλογής της ηγεσίας του στρατεύματος με κριτήρια αξιοσύνης και όχι κομματικά.

    6. Τέλος να κάνουμε κατανοητό ότι για τις αποτυχίες και τις ήττες μας δεν είναι οι άλλοι υπεύθυνοι, αλλά εμείς.

    Σχετικά με το ζήτημα του Μεταξά.
    Συμφωνώ απόλυτα με τον Κλεάνθη. Οι εκτιμήσεις του 1913-14 έγιναν υπό άλλες συνθήκες και άλλες οι συνθήκες του 1921.
    Η κυβέρνηση ήθελε τον Μεταξά για αρχιστράτηγο, αλλά ο Μεταξάς δεν είχε διοικήσει ούτε λόχο.
    Ο Μεταξάς αρνήθηκε να αναλάβει αρχιστράτηγος, όπως άλλωστε είχε κάθε δικαίωμα, αλλά η κυβέρνηση αφού τον θεωρούσε απαραίτητο, μπορούσε να τον επιστρατεύσει και να τον στείλει στην Μ. Ασία ως επιτελάρχη. Ή σωματάρχη. Ο μόνος που μπορεί να αρνηθεί την προσφορά υπηρεσίας, είναι ο καλούμενος ως αρχιστράτηγος. Όλοι οι άλλοι ε.α. αξιωματικοί μπορεί να επιστρατευθούν.

  52. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @ Ανώνυμο 15 Ιανουαρίου 2018, 06:21
    «….Σε αυτές, ο Βενιζέλος έλαβε, ως γνωστόν, έστω και οριακά, περισσότερες ψήφους από την Αντιπολίτευση…»
    Δεν «είναι γνωστόν» ότι έλαβε περισσότερες ψήφους, γιατί τότε δεν υπήρχε ασφαλής τρόπος ακριβούς υπολογισμού των ψήφων, ειδικά μάλιστα όταν οι διαφορές ήταν της τάξης του 1%. Οι αριθμοί ψήφων που παραθέτει ο Παπαναστασίου έχουν αμφισβητηθεί λόγω Θράκης, ενώ οι 100.000 στρατιωτικές ψήφοι δεν καταμετρήθηκαν.

  53. -+- says:

    @ Αρματιστής says:15 Ιανουαρίου 2018 στο 18:07
    Αξιοτιμε Αρματιστη, η αντιληψη των πραγματων ετσι οπως την παρουσιαζει το ιστολογιο ειναι σε μεγαλο βαθμο ορθη. Θα διαφωνησω σε ορισμενα μονο σημεια. Ορισμενες φορες στο παρελθον εχω ηδη διαφοροποιηθει σε σχεση με την θεση του ιστολογιου σε επιμερους θεματα. Με το σημερινο σχολιο θελω μονο να τονισω καποιες πτυχες που εξακολουθω να θεωρω οτι ειχαν υποτιμηθει απο την αρχη της Μικρασιατικης και οι μετεπειτα Βασιλικοι απλα συνεχισαν να διαιωνησουν το σφαλμα.
    Θεματα προπαρασκευης και προτετοιμασιας, εξακολουθω να πιστευω οτι ειχαν υποτιμηθει σε τεραστιο βαθμο. Ειναι πρακτικα αδυνατο ακομη και με εναν νεον «Μεγα Αλεξανδρο» στην αρχηγια της Στρατιας τετοια μειονεκτηματα και ελλειψεις να μπορεσουν να ξεπεραστουν χωρις να πληρωθει ενα τιμημα αιματος ανωτερο απο το αποδεκτο. αυτο ειναι εμφανες και απο τις επιχειρησεις του μαρτιου, ιουλιου 1921 και ιδιαιτερα στον Σαγγαριο και το τιμημα που πληρωσε το ελληνικο πεζικο, μπορει να θεωρηθει υπερμετρο και περα απο τις δυνατοτητες αναπληρωσης απωλειων της Στρατιας. Η στρατια αναπληρωσε τις απλωεις της σε σημαντικο βαθμο μοκλις την ανοιξη του 1922 με την ελευση των εφεδρων.
    Μεχρι σε ενα σημειο μπορω να αποδεχτω την γενικοτερη πεποιθηση περι ανικατοτητας της ηγεσιας της Στρατιας και οτι σε αυτη οφειλεται σε μεγαλο βαθμο η αποτυχια. εξακολουθω να διατηρω συγκεκρημενες αμφιβολιες και ερωτηματικα για πολλα θεματα προπαρασκευης που θα επρεπε να ειχαν μελετηθει απο την πρωτη ημερα που οι Ευζωνοι αποβιβαστηκαν στην Σμυρνη.
    Αυτα τα θεματα, καθως φαινεται σε διαχρονικη βαση παντα ειχαν υποτιμηθει. Θημηθητε οτι οι συμμαχικες μελετες την ανοιξη του 1920 αναφερονταν για 27 περιπου μεραρχιες για να κερδιθει ο Κεμαλ και ο ΕΣ τον αυγουστο του 1921 ειχε το πολυ 7 ΜΠ μολις διαθεσημες για επιχειρησεις στην Μ. Ασια. Οι αλλες, περιπου 3 ΜΠ, εκεινες της «ειρηνικης» συνθεσης, δεν γνωριζουμε τι ειχαν και τι τους ελλειπε. Για παραδειγμα δεν ειχαν καθολου ορειβατικα! Τι επιστρευση μπορουσε νι γινει εαν οι λεγομενες «μεραχριες» δνε εχουν το οργναικο πυροβολικο τους;! απλη η διαπιστωση, τιποτα το ιδαιτερα δυσκολο, νομιζω οτι θα συμφωνησετε και εσεις! Μα εαν το καλοκαιρι του 1920 κατι μποορυσε ακομη να γινει, και να κλεισουν οι τρυπε για τις 3 ΜΠ της ειρηνικης συνθεσης, τον χειμωνα του 1921 τοτε; Ηταν ή δεν ηταν τελειως διαφορετικα τα πραγματα;! μπορυοσ ενα επναλαηφθει το εγχειρημα; την ανοιξη του 1921 στραφκαν σε τουρκικα λαφυρα κατασκευης Σκοντα και Κρουπ γιατι δεν υπηρχε αλλη πηγη προς αντληση. το ξεχναμε αυτο;!
    Ενα συμπληρωματικο σχολιο σχετικα με την γενικη επιστρατευση. Κατι πολυ απλο.Εαν οπως ειναι γνωστο απο τον διαλογο Ι. Μεταξα Γουναρη & Πρωτοπαπαδακη τον Μαρτιο του 1921 υπηρχε περιορισμενος αριθμος τουφεκιων στις αποθηκες (μανλιχερ, μαουσερ απο λαφυρα, Γκρά) πως γινεται να καλεστουν στα οπλα ολοι οι αρρενες χωρις να υπαρχει οπλισμος για ολους αλλα για περιορισμενο αριθμο για αυτους.Οι υπολοιποι πως θα πολεμουσαν; με τα χερια; Εχει κανενας αναρωτηθει οτι ναι μεν η γενικη επιστρατευση αποδιδει τα νουμερα που ηταν απαραιτητα, αλλα απο την αλλη ολοι αυτοι θα επρεπε να ντυθουν και παραλληλα εξοπλιστουν; Και τι μοναδες θα συγκροτηθουν; Απο τα γνωστα στοιχεια περα απο ορισμενα τμηματα «ελαφρης» συνθεσης, αντε και κανα πυροβολο, δεν θα μπορουσαν να γινουν πολλα πραγματα. Καποιος μπορει να υποστηριξει οτι τα απαραιτητα θα αγοραζονταν απο την διεθνη αγορα. Ποτε; τον χειμωνα του 1921 η Ελλαδα ειχε στερεψει απο μετρητα και κανενας δεν εκανε πιστωση. Με τι χρηματα θα αγοραζονταν; και τι υλικο; Ποτε θα παραλαμβανοτνας αυτα που θα καταφερναν να αποκτηθουν; ποσο καιρο να εκπαιδευτουν οι νεοσυλλεκτοι και ποσο καιρο οι νεες μοναδες να γινουν ετοιμοπολεμες; Επαναλαμβανω οτι δεν νομιζω οτι ο παραγοντας «χρονος» εχει ληφθει υποψη για να κατανοηθει οτι μια προπαρασκευη για να ειναι επιτυχης πρεπει να λαμβανει ολα αυτες τις παραμετρους υποψη.
    Χωρις να θελω να ειμαι κουραστικος σε μεγαλο βαθμο, ο προβληματισμος που εκφραζω για την γενικη επιστρατευση ειναι στο οτι συνεβαινε το γωνστο «ναι μεν ..αλλά» και οτι δεν υπηρχαν τα μεσα που ειναι απαραιτητα για να συγκροτηθουν νεες μοναδες με βαση τους πινακες προσωπικου και υλικου. Απο την αλλη η μεταφροα ολων των διαθεσημων (περιορισμενων) πολεμικων και μη μεσων που ηπυρχαν στην ηπειρωτικη ελλαδα, σε μεγαλο βαθμο ηταν απαραιτητα για τις μοναδες και σχηματισμους που ειχαν ρολο προστασιας των βορειων συνορων. Μπορουσαν να «αποψιλοθουν» περισσοτερο; Εαν επιλεγονταν η μεταφορα του υλικου (ηδη απομειωμενου σε σημαντικο βαθμο) τα βορεια συνορα τοτε, απλα θα εμεναν αφυλακτα.
    Ερωτηση: η Βουλγαρια, ή η αλβανια ακομη και με ατακτους θα μπορουσαν να δημιουργησουν σημαντικα προβληματα ασφαλειας στις περιοχες εκεινες που τα Δ’ & Ε’ ΣΣ ειχαν αναλαβει την φθλαξη των συνορων; απο οσα ξερω το διεθνες σκηνικο στα βορεια συνορα της χωρας δνε ηταν εξαιρετικα αισιοδοξο στον βθαμο που να επιτρεπει την αποσυρση ολων των οργανομενων μαχιμων σχηματισμων του ΕΣ, αφηνοντας μονο «προσκοπους» ή «ελαφρα» τμηματα για την φυλαξη των συνορων αυτων.
    το προβλημα λοιπον της αποφασης για επιστρατευση ή οχι ισως μαλλον θα επρεπε να μελετηθει ελαφρα σε ποιο ευρεια εκταση και οχι αποκλειστικα σε σχεση με τις αναγκες της ΣΜΑ και σητν βαση οτι υπηρχαν «τοσοι» εφεδροι και γιατι δνε τους καλεσαν!
    Με εκτιμηση
    .+-.

  54. -+- says:

    -+- says: 15 Ιανουαρίου 2018 στο 22:24

    Ορθογραφικο λαθος που δημιουργει συγχηση:
    «Αυτα τα θεματα, καθως φαινεται σε διαχρονικη βαση παντα ειχαν υποτιμηθει. Θημηθητε οτι οι συμμαχικες μελετες την ανοιξη του 1920 αναφερονταν για 27 περιπου μεραρχιες για να κερδιθει ο Κεμαλ και ο ΕΣ τον αυγουστο του 1921 ειχε το πολυ 7 ΜΠ μολις διαθεσημες»

    το ορθο:

    «Αυτα τα θεματα, καθως φαινεται σε διαχρονικη βαση παντα ειχαν υποτιμηθει. Θημηθητε οτι οι συμμαχικες μελετες την ανοιξη του 1920 αναφερονταν για 27 περιπου μεραρχιες για να κερδιθει ο Κεμαλ και ο ΕΣ τον αυγουστο του 1920 ειχε το πολυ 7 ΜΠ μολις διαθεσημες»
    Μπορειτε να το διωρθωσετε;
    Σας ευχαριστω πολυ
    .+-

  55. npo says:

    @ Ανώνυμος says:
    14 Ιανουαρίου 2018 στο 15:56
    Το σωστό ερώτημα (κατά την γνώμη μου) δεν είναι αν μπορούσε να υπάρξει στρατιωτική λύσις στην Μικρασιατική Εκστρατεία από την Ελλάδα μόνη της, άνευ συμμάχων.
    Το σωστό ερώτημα είναι αν έγιναν απ’ την πλευρά της ηγεσίας όσα μπορούσαν να γίνουν. Κι ν δεν έγιναν, γιατί δεν έγιναν. Ασχέτως παραληφθείσας κατάστασης και τελικού αποτελέσματος
    Αν θέσεις τις σωστές ερωτήσεις συνήθως παίρνεις και τις σωστές απαντήσεις.

  56. Ανώνυμος says:

    ΠΡΟΣ ΑΡΜΑΤΙΣΤΗ:
    Χαίρομαι ειλικρινώς που οι απόψεις μου τροφοδοτιύν έναν γόνιμο διάλογο.
    Θα ήθελα όμως να θέσω το εξής ερώτημα, υποθετικό, βάσει όμως της δικής σας υποθέσεως του τι θα έπρεπε να είχε γίνει στρατιωτικώς και δεν έγινε:
    Υποτεθείσθω λοιπόν ότι όλα εξελίσσονταν ομαλώς, κατά την απάντηση σας της 15.1 και ότι η ΣΜΑ θα επετύγχανε μία σημαντική – κατά το μάλλον ή ήττον νίκη, ή όπως εσείς λέτε «εξουδετέρωση [η συντριβή και η καταστροφή είναι βαριές λέξεις] του Τουρκικού Στρατού» – επί των Κεμαλικών (βέβαια όταν ισχυρίζομαι ότι το εγχείρημα υπερέβαινε απολύτως τις δυνάμεις της Ελλάδος μόνης και άνευ Συμμάχων εννοώ ότι και τίποτα στην ζωή δεν εξελίσσεται ιδανικά, ειδικά αν λάβουμε υπ΄ όψιν όσα είχαν προηγηθεί στην Ελλάδα και διεθνώς, άρα δεν θα μπορούσαμε να περιμένουμε πάντοτε την καλύτερη εξέλιξη για εμάς και την χειρότερη για τους άλλους σε βάθος χρόνου).
    Ας δούμε λοιπόν την μελλοντική εξέλιξη, το endgame. Βλέπω ότι μάλλον έχετε μελετήσει καλώς την τοπογραφία της Μικράς Ασίας. Που ακριβώς προτείνετε να χαράσσονταν η νέα γραμμή αντιπαραθέσεως ή στο καλύτερο σενάριο – που θεωρώ απίθανο για τους λόγους που ανέπτυξα σε προηγούμενες παρατηρήσεις μου – τα νέα οριστικά σύνορα; Είναι δυνατός ο γεωγραφικός διαχωρισμός της Μικράς Ασίας (ο Μεταξάς στο περίφημο υπόμνημα του περί Μικράς Ασίας που αναφέρω προηγουμένως το θεωρούσε αδύνατο «ΠΕΡΙ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ – ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ, 14.1.1915, Ημερολόγιο , Τόμος 2, σελ. 386 – 390, Εκδόσεις Γκοβόστη»); Υπάρχει «Έβρος» στην Μικρά Ασία; Προφανώς θα απαντούσατε σε μία περιοχή – και πάλι επιμένω ότι θα ήθελα περίπου να την προσδιορίσετε – που θα περιελάμβανε τα παράλια της Μικράς Ασίας όπου κυρίως κατοικούσαν οι Έλληνες, με πρωτεύουσα την Σμύρνη – και σίγουρα όχι την εκτός πάσης λογικής γραμμή που επελέγη τελικώς. Πιστεύετε ότι οι Τούρκοι θα το αποδέχονταν αυτό (και οι Μεγάλες Δυνάμεις – εδώ ούτε την Ανατολική Θράκη δεν μας επέτρεψαν να κρατήσουμε, ενώ ανέτως μπορούσαμε να το πράξουμε παρά την Κατασστροφή, ενώ μας απείλησαν με ένοπλη αντίδραση εάν προελαύναμε προς την Κωνσταντινούπολη το θέρος του 1922). Πόσες Μεραρχίες εν πάσει περιπτώσει χρειάζονταν για την πλήρη κάλυψη αυτής της μικροτέρας μεν σε έκταση περιοχής από αυτήν που τελικώς επελέγη, αλλά οπωσδήποτε πάλι μεγάλης, ίσως και ίσης σε έκταση με την σημερινή Ελλάδα περίπου, με σημαντικό ακόμη εχθρικό τουρκικό πληθυσμό εντός αυτής, ίσως και πλειοψηφικό, ενώ θα έπρεπε να υφίστανται φυσικά και ισχυρές εφεδρείες; Εγώ λέω τουλάχιστον 10. Και δεν ξεχνούμε και το ζήτημα της καλύψεως των βορείων συνόρων, ιδίως με Βοιυλγαρία. Άρα, όπως προανέφερα, απλώς καθυστερείς το μοιραίο.
    ΠΡΟΣ npo:
    «Το σωστό ερώτημα (κατά την γνώμη μου) δεν είναι αν μπορούσε να υπάρξει στρατιωτική λύσις στην Μικρασιατική Εκστρατεία από την Ελλάδα μόνη της, άνευ συμμάχων.
    Το σωστό ερώτημα είναι αν έγιναν απ’ την πλευρά της ηγεσίας όσα μπορούσαν να γίνουν. Και αν δεν έγιναν, γιατί δεν έγιναν. Ασχέτως παραληφθείσας κατάστασης και τελικού αποτελέσματος
    Αν θέσεις τις σωστές ερωτήσεις συνήθως παίρνεις και τις σωστές απαντήσεις.»
    Μα ακριβώς εγώ θεωρώ ότι με όσα είχαν προηγηθεί στην Ελλάδα από το 1915 (Εθνικός Διχασμός, δύο κράτη, αυταρχική διακυβέρνησις Βενιζέλου, εξορία Βασιλέως Κωνσταντίνου και ηγετών βασιλικής παρατάξεως, εκλογές Νοεμβρίου 1920, ανικανότης Γούναρη και περιβάλλοντος του, οικονομική χρεωκοπία, εχθρική στάση Μεγάλων Δυνάμεων κτλ…) δεν θα μπορούσαν να γίνουν αυτά που θα έπρεπε να γίνουν.

  57. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @ Ανώνυμος 14 Ιανουαρίου 15¨56

    Φίλε σχολιαστή, περί Μεταξά:

    Δεν ζήτησα εγώ ΄΄ανάλυση΄΄ του Μεταξά για την μικρασιατική εστρατεία. Εσύ την επικαλέστηκες στο πρώτο σχόλιό σου γράφοντας ακριβώς: ΄΄ο Μεταξάς ανέλυε διεξοδικώς το αδύνατον της αναλήψεως της Μικρασιατικής Εκστρατείας΄΄. Δεν υπάρχει λοιπόν επιχειρηματολογία Μεταξά για το αδύνατο της εκστρατείας.

    Και όχι μόνο αυτό αλλά δεν υπάρχει ούτε καν γνώμη του για το αδύνατον της εκστρατείας , τουλάχιστον με τις συνθήκες του 1919-1920. Ο Μεταξάς, όταν διατύπωνε υπευθύνως ως επιτελής τις θέσεις του, είχε πάντοτε υπόψη του την σοβαρή πιθανότητα εκστρατείας του ΕΣ στην Μικρά Ασία και ως βασικό εμπόδιο έβλεπε την εχθρική στάση της ισχυρότατης στρατιωτικώς (πριν τον Ά΄ΠΠ) Βουλγαρίας.

    Ιδού λοιπόν τα γραφόμενα του Μεταξά στα περίφημα Υπομνήματα του το 1913-1914 (Απομνημονεύματα Ι.Μ., ΄΄ΕΣΤΙΑ΄΄ 1951)

    Α. ΄΄ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΔΥΝΑΤΩΝ ΠΟΛΕΜΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΉΣΕΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΙΑΣ΄΄. Ο Μεταξάς σε αυτή εξετάζει το 1914 το θέμα της απόβασης του ΕΣ στην Μικρά Ασία (με την Τουρκία πάνοπλη και την επίσης πάνοπλη Βουλγαρία εχθρική), ως μια από τις 3 διάθέσιμες επιλογές:
    ΄΄…Υπό τας σημερινάς όθεν συνθήκας πολιτικής καταστάσεως εν τω Αίμω, η Ελλάς δεν δύναται να επιχειρήση αποβάσεις μεγάλων δυνάμεων του στρατού αυτής, έστω και αν ο όγκος του τουρκικού στρατού ευρίσκεται εν Μικρά Ασία. …Αφού κριθή ο αγών κατά του βουλγαρικού στρατού και προελάση ο ελληνικός εις Θράκην, τότε μόνον δύναται να γίνει σκέψις δι΄ επιχείρησιν προς την Μικρά Ασίαν…΄΄

    Β. Ημερολόγιο Ι.Μ., Οκτώβριος 1918, αναδρομή στα γενόμενα το 1915-1918 (για το διάστημα που δεν ενημέρωνε το ημερολόγιο του).

    ΄΄..Εκείνην την εποχή (1914) άλλωςτε, αι ιδέαι μου είχον ωριμάσει ως προς το ζήτημα των Δαρδανελλίων…..Επιχειρήσεις (του ΕΣ) εις τα παράλια της Μ. Ασίας, δεν ηδύνατο να έχωσι κρίσιμον αποτέλεσμα εκτός εάν επιχειρούντο υπό της ολότητας του ελληνικού στρατού, όπερ αδύνατον ένεκα της Βουλγαρίας…΄΄

    Γ. Υπόμνημα iv, ΄΄Η ΕΠΙΧΕΊΡΗΣΙΣ ΤΩΝ ΔΑΡΔΑΝΕΛΛΙΩΝ΄΄

    ΄΄..Θα ήτο δυνατή ταχεία και αποφασιστική η λήξις του πολέμου έάν η Ελλάς ηδύνατο να πλήξει την Τουρκίαν καιρίως. Πράγματι δε καίριον πλήγμα είναι η απόβασις ολόκληρου του ελληνικού στρατού εις Μικράν Ασίαν και η εν αυτή καταστροφή των στρατιωτικών δυνάμεων της Τουρκίας. Η επιχείρησις αυτή είναι τεχνικώς δυνατή ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΣ ΈΧΕΙ ΠΟΛΛΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ ΕΠΙΤΥΧΊΑΣ, αλλά πολιτικώς, προς το παρόν τουλάχιστον, αποκλείεται ένεκα της εχθρότητας της Βουλγαρίας και της εν τοιαύτη περιπτώσει ευκολίας βουλγαρικών πραξικοπημάτων κατά της Μακεδονίας…΄΄

    Υπάρχουν και άλλες τέτοιες αναφορές του Μεταξά, όταν φυσικά κατείχε υπεύθυνη θέση επιτελούς και πριν την εκστρατεία, και όχι μετά και ώς ιδιώτης. Όλες αυτές οι αναφορές συντελούν στην σύνοψη: Ο Μεταξάς, ακόμα και με δεδομένη την μεγάλη στρατιωτική ισχύ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το 1914, δεν θεωρούσε καθόλου αδύνατη την επιτυχία μιας μικρασιατικής εκστρατείας, εφόσον προφανώς είχε αντιμετωπιστεί επαρκώς η απειλή της Βουλγαρίας που τότε ήταν στρατιωτικώς ισχυρότατη.

  58. .+- says:

    @Ανώνυμος 14 Ιανουαρίου 15¨56 +ΚΛΕΑΝΘΗΣ says: 16 Ιανουαρίου 2018 στο 09:08

    Φιλτατοι, θα μου επιτρεψετε να παρατηρησω οτι ο Ι. Μεταξας μπορει να πιστευε καποια πραγματα για την εφικτοτητα μιας εκστρατειας στην Μ. Ασια, αλλα εμεις μετα απο 100 χρονια απο την εποχη εκεινη, με την δοση ρεαλισμου που μας διακρινει και την κριτικη σκεψη του «σημερα», μαλλον θα πρεπει να θεωρουμε αυτες, οπως και αλλες εκτιμησεις, σαν «αισιοδοξες», εχοντας μπροστα μας την γνωση απο την Μικρασιατικη καταστροφη.

    .+-

  59. Αρματιστής says:

    Προς Ανώνυμο 16 Ιανουαρίου 2018/05:05
    Και εγώ χαίρομαι με τον διάλογο, αλλά όπως έγραψα και στο προηγούμενο σχόλιο μου, άλλος είναι ο σκοπός μας —αναφορικά με την παρουσίαση της Μ.Ε.— και άλλο το θέμα του παρόντος κειμένου. Εσείς παρά ταύτα επιδιώκετε να κατευθύνετε τη συζήτηση σε μία άλλη θεματολογία.
    Γενικά δεν μου αρέσει να βρίσκομαι διαρκώς στη θέση του εξεταζόμενου και να καλούμαι να απαντήσω επί υποθετικών σεναρίων. Δηλαδή σε περίπτωση που θα νικούσε η Ελλάδα τους Τούρκους, να μου ζητάς να προσδιορίσω σε ποια γραμμή θα έπρεπε να χαραχθούν τα Ε-Τ σύνορα στην Μ.Α., ποια θα ήταν η αμυντική τοποθεσία που θα κάλυπτε αυτά τα σύνορα και ποίες οι δυνάμεις που θα απαιτούνταν για την κάλυψη αυτής της τοποθεσίας.
    Επίσης για το ζήτημα που με ρωτάτε, έχετε έτοιμη την απάντηση. Δέκα (10) μεραρχίες. Επομένως, έχετε ήδη προσδιορίσει τα σύνορα, την αμυντική τοποθεσία και τις αντίπαλες Τουρκικές δυνάμεις.
    Κατόπιν τούτου και αφού φαίνεται ότι έχετε μελετήσει επαρκώς το ζήτημα και έχετε και έτοιμες απαντήσεις, μήπως είναι προτιμότερο να γράψετε ένα σχετικό σχόλιο για το που θα έπρεπε να χαραχθούν τα Ε-Τ σύνορα στη Μ.Α., σε περίπτωση βεβαίως που νικούσαμε τους Τούρκους, ποια θα ήταν η πλέον πρόσφορη αμυντική τοποθεσία για την κάλυψη του Ελληνικού τμήματος της Μ.Α., τις Τουρκικές δυνάμεις που θα εκτιμούσατε ότι θα μπορούσε να παρατάξει η Τουρκία έναντι αυτής της Ελληνικής περιοχής και τις απαιτούμενες Ελληνικές δυνάμεις για την αμυντική κάλυψη της υπό την κυριαρχία της Ελλάδας περιοχής της Μ.Α.; Καλό θα ήταν να επισυνάψετε και έναν χάρτη που να παρουσιάζονται τα παραπάνω.
    Νομίζω ότι στο πρώτο μου απαντητικό σχόλιο, της 13ης Ιανουαρίου, ήμουν περισσότερο πραγματιστής από εσάς που χαράξατε σύνορα, τοποθεσίες και εκτιμήσατε αμυντικές δυνάμεις. Έγραφα σχετικά με την περίπτωση Ελληνικής νίκης:
    «Ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των στρατιωτικών επιχειρήσεων, οι αποφάσεις για τη λύση του όλου ζητήματος θα λαμβάνονταν από τις Μεγάλες Δυνάμεις. Έχω την γνώμη ότι σε περίπτωση που ο Ελληνικός Στρατός επετύγχανε την εξουδετέρωση [η συντριβή και η καταστροφή είναι βαριές λέξεις] του Τουρκικού Στρατού, οι αποφάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων και ειδικά της Αγγλίας, θα ήταν διαφορετικές. Ας μην ξεχνάμε ότι η συνθήκη της Λωζάνης ήταν σκανδαλωδώς ευνοϊκή για την ηττημένη Ελλάδα.» — Αναφερόμενος στην συνθήκη της Λωζάνης, υπονοούσα ότι αφού η υπόψη συνθήκη ήταν ευνοϊκή για την ηττημένη Ελλάδα, η συνοριακή διαρρύθμιση που θα καθοριζόταν ύστερα από νίκη του Ε.Σ. θα ήταν περισσότερο ευνοϊκή για μας. Ασφαλώς αυτό αποτελεί μια προσωπική εκτίμηση και δεν συγκρίνεται με την σιγουριά την δική σας περί 10 Μεραρχιών.
    Σχετικά με το «υπάρχει Έβρος στην Μικρά Ασία;»
    Θέλετε να πείτε ότι ο ποταμός Έβρος καθορίζει μία ισχυρή αμυντική τοποθεσία; Ανεξάρτητα από την απάντησή σας, θα σας δώσω την δική μου εκτίμηση:
    «Είναι τόσο ισχυρή, όσες και οι άλλες ποτάμιες γραμμές στους πολέμους που προηγήθηκαν. Όσο και η διώρυγα του Σουέζ…»
    Δεν επιθυμώ να αμφισβητήσω την φυσική ισχύ της τοποθεσίας του Έβρου. Είναι η μόνη που διαθέτουμε για να καλύψουμε τον νομό Έβρου και διαθέτει την φυσική ισχύ που της παρέχει ο ποταμός Έβρος. Πρέπει όμως να ξέρουμε και περί τίνος ομιλούμε. Μία τοποθεσία είναι φύσει ισχυρή όταν στηρίζει επαρκώς τα πλευρά της, διαθέτει βάθος, είναι οικονομική, διαθέτει αναπεπταμένα πεδία βολής, και διαθέτει ένα σοβαρό κώλυμα προ του μετώπου της. Η τοποθεσία του Έβρου δεν είναι οικονομική αφού απαιτεί για την κάλυψή της πολλές και ισχυρές δυνάμεις, δεν διαθέτει βάθος, τα πεδία βολής στην παρόχθια περιοχή είναι περιορισμένα (ασφαλώς όχι παντού), το δε κώλυμα του Έβρου δεν είναι ιδιαίτερα σοβαρό. Ειδικά τους θερινούς μήνες.
    Όσο για τους λόγους που χάσαμε την Αν. Θράκη, αυτοί είναι προφανείς. Στην Μ.Α. ηττηθήκαμε και καταστράφηκε ο στρατός μας.

  60. Αρματιστής says:

    @ -+-

    Συμφωνώ ότι στα ζητήματα της προπαρασκευής για την ανάληψη σοβαρών επιθετικών επιχειρήσεων υπήρξε καθυστέρηση. Ενδεχομένως και αμέλεια. Και από τον Βενιζέλο και από τους αντιπάλους του. Αυτό κατά ένα μέρος οφείλεται και στην υποτίμηση του αντιπάλου. Τον νικήσαμε στους Βαλκανικούς Πολέμους, κατά τον τρόπο που αναφέρεται στο κείμενο, μετά τον τέλος του 1ου Π.Π. η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε καταρρεύσει και η στρατιωτική της δύναμη είχε καταστραφεί. Στις επιχειρήσεις του 1920 προς την Προύσα τη Φιλαδέλφεια, το Ουσάκ και την Τζεντίζ, τους νικήσαμε και πάλι, άσχετα αν οι υπόψη επιχειρήσεις ήταν στρατιωτικός περίπατος. Η επικρατούσα αντίληψη ήταν ότι η Τουρκία ήταν ένα πτώμα. Με άλλα λόγια οι Τούρκοι ήταν του χεριού μας. Παρά ταύτα επιβαλλόταν οι τότε διοικούντες να εκτιμήσουν με ρεαλισμό την όλη κατάσταση. Οι ενδείξεις ότι οι Τούρκοι θα παρουσίαζαν και πάλι μία ισχυρή στρατιωτική δύναμη ήταν πολλές. Ειδικά η μεγάλη Τουρκική επίθεση που εκτοξεύτηκε κατά της ΧΙΙΙης Μεραρχίας στην Τζεντίζ, μεσούσης της προεκλογικής περιόδου στην Ελλάδα, φανέρωσε ότι ο Τουρκικός στρατός αναγεννιόταν από την τέφρα του.

    Επί των ζητημάτων που θίγεις, οι απαντήσεις μου θα ακολουθήσουν τη σειρά με την οποία τα τοποθετείς

    1. Η αναπλήρωση των απωλειών της Στρατιάς

    Ο Ε.Σ. στις 1 Ιουνίου 1921 διέθετε υπό τα όπλα 318.000 άνδρες. Κατά την άποψή μου μπορούσε να αναπληρώσει τις απώλειες των επιχειρήσεων του Ιουλίου και του Αυγούστου πολύ ενωρίτερα. Υπάρχει όμως ένα αλλά. Κανένας κερατάς (πολιτικός και στρατιωτικός) από τους έχοντες την ευθύνη της διαχείρισης και αξιοποίησης της υπό τα όπλα δύναμης δεν ήθελε να αγγίξει την δύναμη του εσωτερικού και των βοηθητικών Μονάδων της ΣΜΑ, της ΣΘ και του Ε’ Σ.Σ.. Το έχω ξαναγράψει. 9.000 οπλίτες ήταν τοποθετημένοι στις Μ.Μ.Μ. του Ε’ Σ.Σ. (οι Μ.Μ.Μ. της ΣΜΑ διέθεταν 4.400). Αντίστοιχα ίσχυαν και για τις Μ.Μ.Μ. του Δ’ Σ.Σ. και τα έμπεδα της Θράκης. Η τοποθετημένη δύναμη στο Εσωτερικό (Παλαιά Ελλάδα) ανερχόταν στις 57.000 οπλίτες.

    2. Ανικανότητα ηγεσίας

    Ο Παπούλας ήταν απόλυτα ανεπαρκής. Δεν λέω ανίκανος. Ανεπαρκής για αρχιστράτηγος. Για διοικητής συντάγματος ή και Μέραρχος, πιθανόν να ήταν καλός, Ο Παπούλας δεν μπορούσε να πάρει απόφαση. Διάβασε και πάλι το κείμενο «Οι επιθετικές επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921 προς Εσκή Σεχήρ και Αφιόν Καραχισάρ – Μέρος Α’», ή αυτό για την λήψη της απόφασης για την επιχείρηση προς την Άγκυρα.

    3. Αριθμός τυφεκίων:

    • Δεν μπορώ να διανοηθώ ότι ήταν αδύνατη η προμήθεια τυφεκίων. Αγόρασαν από το εξωτερικό πλήθος υλικών. Φορτηγά, πυρομαχικά κ.α.. Πως ήταν αδύνατο να προμηθευτούν τουφέκια. Αν έψαχναν να πάρουν μόνο Μάνλιγχερ, αυτό μάλλον θα πρέπει να ήταν εξαιρετικά δύσκολο. Υπήρχαν όμως και αλλού πορτοκαλιές.

    • Πριν καλέσουν και άλλες κλάσεις υπό τα όπλα, επιβαλλόταν να αξιοποιήσουν αυτούς που βρίσκονταν υπό τα όπλα. Κατά την άποψη μου αν καλούσαν και την κλάση του 1911, η δύναμη του Στρατού θα ήταν υπεραρκετή.

    • Δεν ήταν απαραίτητο όλοι να φέρουν όπλο. Πιστεύω να έχεις δει το έργο «ο εχθρός προ των πυλών». Οι άοπλοι οπλίζονται με τα όπλα των φονευθέντων και των τραυματιών. Δεν γνωρίζω αν το εφήρμοσαν οι σοβιετικοί, αλλά με βάση αυτά που γνωρίζω, οι πρώτοι διδάξαντες ήταν οι Τούρκοι. Τον Αύγουστο του 1921 οι Τούρκοι διαθέτουν στον Σαγγάριο 51 Συντάγματα ΠΖ και κάθε ένα εξ αυτών διαθέτει έναν Έμπεδο Λόχο (αναπληρώσεων) με δύναμη 250 ανδρών. Είναι μία δύναμη άοπλων οπλιτών που μπορούν να αναπληρώσουν αμέσως τις απώλειες μάχης παραλαμβάνοντες τα όπλα των νεκρών και τραυματιών. Τον Αύγουστο του 1922 οι Τούρκοι διεύρυναν την αναφερόμενη πρόβλεψη άοπλων οπλιτών στις Μεραρχίες τους. Από υπάρχουσα κατάσταση δυνάμεως του IV Σώματος Στρατού (5η, 8η, 11η, 12η Μεραρχίες) οι ένοπλοι ανέρχονταν σε 19.797 άνδρες, οι άοπλοι 11.401 και τα τυφέκια 17.799. Αναλογικά εξετάζοντας τα πράγματα, ο αριθμός των τυφεκίων και των 18 Τουρκικών Μεραρχιών του Δυτικού Μετώπου θα πρέπει να ανερχόταν 80.000 περίπου. Στις 1 Ιουνίου 1921 η ΣΜΑ διέθετε 138.692 τυφέκια διαφόρων τύπων. Προς το παρόν δεν διαθέτω στοιχεία για το 1922.

    • Ο συνολικός αριθμός των τυφεκίων του Ελληνικού Στρατού τον Ιούνιο του 1921 ανερχόταν σε 198.317. Τον Απρίλιο του ιδίου έτους είχαν βρεθεί 156.916 τυφέκια. Φαίνεται ότι όσο έψαχναν στις αποθήκες, συνέχεια ανακάλυπταν τυφέκια.

    • Η Ελλάδα δεν αντιμετώπιζε απειλή πολέμου από την Αλβανία και την Βουλγαρία. Ο Αρχηγός της ΕΥΣ Υποστράτηγος Βίκτωρ Δούσμανης είχε προτείνει δια υπομνήματος την κατάργηση της Στρατιάς Θράκης και την μεταφορά του μεγαλύτερου μέρους της δύναμης της στην Μ.Α.

  61. Trekker says:

    Για τα ατομικά όπλα 2 λινκ.
    https://gunsmagazine.com/weapons-of-the-greco-turkish-war/
    https://gunsmagazine.com/exclusive-web-extra-weapons-of-the-greco-turkish-war-part-2/

    Μία ανωμαλία.
    Η Τουρκία σύμμαχος της Γερμανίας διαθέτει εκατοντάδες χιλιάδες γερμανικά όπλα.
    Η Ελλαδα σύμμαχος της Αγγλίας διαθετει Lee Enfield No 1 Mk III μηδεν (0).
    Εδώ ο Καμμένος ζητά από τις ΗΠΑ να παραχωρίσουν στην Ελλάδα 2 μοίρες F-35 και Α.Β.
    Ο Βενιζέλος τι ζήτησε απο τους κολλητούς του Άγγλους ?
    Δεν ήξερε για την εκστρατεια της Καλλίπολης ?

    Ο πόλεμος είναι πολιτική με άλλα μέσα.
    Ο πόλεμος πραγματώνει πολιτικες-εκλογικές-κομματικές επιλογές πολυ μακριά απο το πεδίο
    της μάχης.

    https://en.wikipedia.org/wiki/Chanak_Crisis

    Και το κοινοβούλιο του Καναδά !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
    http://theataturksocietyofcanada.ca/mka/explore/the-chanak-crisis/

    ———————-
    «Δεν ήταν απαραίτητο όλοι να φέρουν όπλο» κτλπ
    Σωστό.
    Για το αμυνόμενο.
    Στη ταινία το στάλινγραντ.
    Σε ενα blog υψηλου επιπέδου δεν μπορεί να γράφεται οτι θα το διαπράτει ο επιτιθέμενος.
    Επιτιθέμενος -αμυνόμενος 3 προς-1(Πριν το blitzkrieg).
    Ο θεός να βάλει το χέρι του αν το υποστηρίζει στα σοβαρά αξιωματικός.
    Στην ελληνοφρένεια μόνο.

  62. Trekker says:

    Το συμπέρασμα για μένα ειναι οτι η Μικρά Ασία καταλαμβάνεται και ελέγχεται μόνο πολιτισμικά-θρησκευτικά και μόνο από ανατολικά .
    Η Μικρά Ασία κυβερνιέται στον ιστορικό χρόνο κυρίως απο δύναμεις της ενδοχώρας.
    Η πρωτευουσα της τουρκίας ειναι στο κέντρο της χώρας , στην ενδοχώρα και η κομματική βάση του ΑKP.
    Οποια θαλάσσια δύναμη επιτεθεί στη Μικρά Ασία δυτικά -απο την ακτή προς την ενδοχώρα θα ηττηθεί σχεδον σίγουρα αργά η γρήγορα απο την ηπειρωτική δύναμη.

    Οπως η αμερικη ηττήθηκε στο βιετναμ ,τελμάτωσε στην κορέα ,η μεγάλη βρετανία αποχώρησε χωρίς πόλεμο απο τη ινδία ,η αποικιοκρατιία και οι αυτοκρατορίες τελείωσαν.
    Για αυτο το ισραήλ αγκυστρωμένο στην μεσογειακή ακτή εχει βάση αποτροπής την πυρηνική τριάδα ώστε να μην εξαυλωθεί απο τα 200 εκατ μουσουλμάνους της ενδοχώρας.
    Ετσι και η ελλαδα στον ψυχρό πόλεμο απέτρεψε την επίθεση της βαλκανικής κομμουνιστικής ενδοχώρας με το δόγμα του πρώτου πυρηνικού πλήγματος και τον ελληνικό στρατό να ασχολείται με τον εσωτερικό εχθρό.

    Οι άνθρωποι της ενδοχώρας , οι ιδέες τους και τα μέσα τους ,άσχετα της ποιότητας τους, πάντοτε θα κερδιζουν ή θα περιορίζουν σημαντικά τις θαλάσσιες δύναμεις και τους αντιπροσώπους που θα επιτεθετούν.

    Μια θαλάσσια δυναμη και ο αντιπρόσωπος μπορούν να να έχουν ελπίδα επιτυχίας σε επιθεση σε ηπειρωτική δυναμη μόνο αν εχουν εφαρμόσει τα αξιώματα:

    Sun tzu
    Victorious warriors win first and then go to war, while defeated warriors go to war first and then seek to win.

    Liddell-Hart
    Adjust your end to your means.

    Τα εφάρμοσε ο Βενιζέλος;
    Η απαντηση ειναι Οχι.

    Θεωρητικα μιλώντας τι έπρεπε να επιλέξει η πολιτική τάξη:

    Δεδομένου οτι δεν υπήρχαν χρήματα έπρεπε να ζητήσουν ισχυρό στρατωτικό εξοπλισμό από την αγγλία σε αντάλλαγμα της απόβασης.
    – Αν τον παραχωρουσαν να γινοταν αποβαση στη σμυρνη ,να μην βαδισει στην ενδοχώρα αλλα να οχύρωνε την ευρύτερη περιοχή της σμύρνης ,και να πιεση τους ξενους για γρηγορη ειρηνευτικη συμφωνια και οτι πετύχει.Οι άγγλοι χωρις proxy θα συμπεριφέρονταν διαφορετικά Ο κεμαλ ηταν ρεαλιστής .Αν ο ελληνικος στρατος ειχε μεγάλη αποτρεπτική ισχύ το λογικότερο ειναι να υπηρχε ευρηνευτική συμφωνία (χωρις την μεγάλη ιδεα-χωρις το όνειρο) επωφελής για χριστιανους-μουσουλμάνους.
    -Αν δεν παραχωρουσαν ισχυρό στρατωτικό εξοπλισμό και ήθελαν την ελλάδα πιόνι τους δεν έπρεπε να γίνει απόβαση και να περιμένουν την εξέλιξη της κατάστασης.
    Στο χειροτερο σεναριο μια τουρκια με τα εκατομμύρια των χριστιανών θα ηταν μια διαφορετικη , πιο πλουραλιστική τουρκία.

    Δεν έγιναν τα παραπάνω λόγω του εσωτερικού διχασμού- του εμφύλιου πολέμου για τον πολιτικό έλεγχο και πολιτική-οικονομική αξιοποιήση των οργάνων της κρατικής εξουσίας.

    —-
    Ειτε συμφωνώντας ειτε διαφωνώντας μαζι σας όποιος διαβάζει το blog σας γινεται σοφότερος.

  63. Αρματιστής says:

    @ Trekker

    Το θέμα του κειμένου αναφέρεται στα γενικά αίτια της αποτυχίας των στρατιωτικών επιχειρήσεων και της ήττας, αλλά κάποιοι δεν μπορούν να ξεκολλήσουν από τις ιδεολογικές τους παρωπίδες

    Ο Βελισάριος μου πρότεινε να μην αναρτηθεί το σχόλιο σου, λόγω του μάλλον προσβλητικού σου λόγου. Όμως είπα να αναρτηθεί. Για τον παρακάτω και μόνο λόγο:

    «Όταν «μάγκα» αποφασίζεις να μεμφθείς κάποιον που γράφει επώνυμα, επιβάλλεται να είσαι το λιγότερο πιο συγκροτημένος (για να μην πω κάτι άλλο) όταν γράφεις ανώνυμα. Η μαγκιά πίσω από την ανωνυμία, είναι @@@@@@@».

    Ανεξάρτητα από τα παραπάνω:

    1. Ο Ελληνικός λαός στις 1 Νοεμβρίου του 1920 αποφάσισε ότι ικανότερος για να διαχειριστεί το Μικρασιατικό ζήτημα, ήταν ο Γούναρης και η αντιβενιζελική παράταξη. Η κρίση του λαού σεβαστή. Όμως οι μεγάλες επιχειρήσεις που θα έκριναν σε μεγάλο βαθμό και την λύση του Μικρασιατικού ζητήματος, διεξήχθησαν την περίοδο που την διακυβέρνηση της χώρας την ασκούσε η αντιβενιζελική παράταξη και κατόπιν τούτου οι αποτυχίες και οι ήττες είναι ευθύνη αυτής της παράταξης.

    2. Στο τελευταίο σχόλιο ανέφερα ότι «στα ζητήματα της προπαρασκευής για την ανάληψη σοβαρών επιθετικών επιχειρήσεων υπήρξε καθυστέρηση. Ενδεχομένως και αμέλεια. Και από τον Βενιζέλο και από τους αντιπάλους του». Αλλά την περίοδο της διακυβέρνησης Βενιζέλου, ο τότε Τουρκικός Στρατός δεν συνιστούσε ακόμη σοβαρή απειλή.

    3. Οι αποτυχίες και η ήττα δεν οφείλονται στο ότι ο Ελληνικός Στρατός διέθετε μικρότερο αριθμό τυφεκίων από τον Τουρκικό Στρατό.

    Δεν είμαι σε θέση να αναφέρω τι ζήτησε ο Βενιζέλος και τι έλαβε από τους συμμάχους. Όμως μέχρι και τις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου του 1920, ο ΕΣ προμηθευόταν ακωλύτως πυρομαχικά και άλλα πολεμικά εφόδια από τις συμμαχικές αποθήκες που βρίσκονταν στην Ελλάδα, οι οποίες μετά τις εκλογές με διαταγή των συμμάχων έκλεισαν. Αυτό το αναφέρει ο καθ’ ύλην αρμόδιος διευθυντής του IVου Επιτελικού Γραφείου του Γενικού Στρατηγείου και της ΣΜΑ στην συνέχεια, αντισυνταγματάρχης τότε Γεώργιος Σπυρίδωνος.

    Γνωρίζουμε επίσης ότι τον Ιούλιο του 1920 ο Αρχηγός του Ελληνικού Στρατού Αντιστράτηγος Λ. Παρασκευόπουλος υπέβαλε στον Βενιζέλο κατάσταση αναγκαιούντων υλικών και εφοδίων, προκειμένου αυτά να ζητηθούν από τους Άγγλους, εν όψει της σχεδιαζόμενης κοινής Αγγλοελληνικής επιχείρησης προς την Άγκυρα και το Ικόνιο. Δεν γνωρίζω αν η αίτηση αυτή παραδόθηκε από τον Βενιζέλο στην Αγγλική κυβέρνηση. Μεταξύ των υλικών που ζητούνταν ήταν και τα εξής: 50.000 τυφέκια, 10.000 αραβίδες, 750 οπλοπολυβόλα, 300 πυροβόλα και τα ανάλογα πυρομαχικά για τα αναφερόμενα όπλα. Περισσότερες πληροφορίες ίσως να μπορέσει να μας δώσει ο φίλος μας Κ/Δ ΚΒ που έχει μελετήσει το υπόψη ζήτημα.

    Σχετικά τώρα με το ζήτημα των διαθέσιμων τυφεκίων και της επάρκειας αυτών, θα κάνω μία μικρή αναφορά, περισσότερο για και μη μένουν ερωτηματικά στους αναγνώστες που διαβάζουν τα διάφορα περίεργα σχόλια.

    Γράφω γρήγορα και προσπερνώ πολλές φορές την σύνταξη. Αναφέρομαι σε εκείνη την πολεμική περίοδο. Και αναφέρομαι στην τότε υπό τα όπλα δύναμη των 318.000 ανδρών. Όταν έχεις μία δύναμη αυτού του μεγέθους υπό τα όπλα, δεν μπορεί όλοι να φέρουν όπλο, επειδή:

    1. Στην σύνθεση των Μονάδων προβλέπονταν, ή υπήρχαν και άοπλοι. Όπως προμηθευτές οπλοπολυβόλων και βοηθητικοί.
    2. Τον Ιούνιο του 1921, 21.000 οπλίτες βρίσκονταν στα νοσοκομεία και άδεια. Ένας πολύ μεγάλος, αλλά άγνωστος αριθμός οπλιτών ήταν απεσπασμένοι σε υπηρεσίες των μετόπισθεν, ή ήταν αδικαιολογήτως απόντες (λιποτάκτες κλπ).
    3. Τον Ιούνιο επίσης του 1921, 52.000 περίπου οπλίτες ήταν τοποθετημένοι στις υπηρεσίες τις μονάδες και τα Έμπεδα του Εσωτερικού, δηλαδή από την Θεσσαλία και κάτω για τους οποίους είχαν διατεθεί 8.843 τυφέκια.

    Κατόπιν των παραπάνω είναι προφανές ότι τα υπάρχοντα τον Ιούνιο του 1921 199.000 τυφέκια, επαρκούσαν για τον εξοπλισμό των υπό τα όπλα ανδρών που προβλέπονταν να φέρουν τυφέκιο.

    Τον Ιούνιο του 1921 οι 11 Μεραρχίες της ΣΜΑ διέθεταν συνολικά 105.488 τυφέκια. Ήτοι 9.590 τυφέκια κατά μ.ορ.. Για τις υπόλοιπες 3 Μεραρχίες του ΕΣ είχαν διατεθεί 23.370 τυφέκια.

    Επομένως οι Μεραρχίες της ΣΜΑ ήταν υπέρ επαρκώς εξοπλισμένες όσο αφορά τον ατομικό οπλισμό των οπλιτών και διέθεταν σχεδόν διπλάσια τυφέκια από αυτά που διέθεταν οι Τουρκικές Μεραρχίες το 1922, όταν η συγκρότηση του Τουρκικού Στρατού είχε ολοκληρωθεί (τον Ιούνιο του 1921 η δύναμη των Τουρκικών Μεραρχιών ανερχόταν στους 5.000 περίπου άνδρες).

    Για ποιο λόγο:
    Επειδή αυτό που ενδιέφερε περισσότερο, ήταν οι Λόχοι Πεζικού, δηλαδή η δύναμη που ερχόταν σε άμεση εμπλοκή με τον εχθρό ανταλλάσσοντας πυρά με αυτόν, να διαθέτει τον προβλεπόμενο οπλισμό. Δηλαδή έπρεπε να υπήρχαν κατά Λόχο πλήρους συνθέσεως 216 οπλιτών, 159 Μάνλιγχερ, 40 Λεμπέλ και 8 οπλοπολυβόλα και συνολικά κατά Μεραρχία 5.589 τυφέκια (4.293 Μάνλιγχερ, 1080 Λεμπέλ και 216 οπλοπολυβόλα). Και όπως γίνεται αντιληπτό τα αναφερόμενα όπλα υπήρχαν και με το παραπάνω. Υπόψη ότι καμία Μεραρχία δεν διέθετε την προβλεπόμενη εκ των πινάκων συνθέσεως δύναμη.

    Σχετικά με την πρόταση «δεν ήταν απαραίτητο όλοι να φέρουν όπλο»
    Οπωσδήποτε ήταν μάλλον ενδιαφέρον, όχι όμως σημαντικό, να διαθέτουν όλοι οι οπλίτες των Μεραρχιών ατομικό οπλισμό. Αλλά δεν υπάρχουν όμως σχετικές αναφορές για την εμπλοκή σε μάχη των βοηθητικών Μονάδων, όπως των μεταγωγικών, ή των συζυγαρχιών, ή των λόχων τηλεγραφητών, κ.α., αλλά ούτε και ήταν δυνατό αυτές οι Μονάδες να εμπλακούν σε μάχη. Όμως αυτές οι βοηθητικές Μονάδες διέθεταν ένα πολύ σημαντικό αριθμό τυφεκίων, που ήταν μεγαλύτερος από αυτόν που μπορούμε να υποθέσουμε ότι ήταν αναγκαίος για την ασφάλεια της βοηθητικών Μονάδων μίας Μεραρχίας. Εν πάσι περιπτώσει όταν υπάρχουν προβλήματα και πρέπει να θεραπευτούν σοβαρές ανάγκες, επιβάλλεται να τακτοποιούνται κατά προτεραιότητα οι σημαντικότερες. Υπό αυτή την οπτική, με τον υπάρχοντα τότε οπλισμό, μπορούσαν να εξοπλιστούν περισσότερες μάχιμες μονάδες.

    Επαναλαμβάνω. Το πρόβλημα δεν ήταν τα τυφέκια. Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι διαθέταμε περισσότερα από τους Τούρκους. Το πρόβλημα ήταν ότι οι τότε υπεύθυνοι δεν μπορούσαν να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά την διαθέσιμη δύναμη.

    Ας έρθουμε τώρα «κύριε» ξερόλα και στο 3:1
    Από πού έπεσε αυτό; Πως προέκυψε αυτό το συμπέρασμα; Έγραψα κάτι σχετικό; Είπα δηλαδή ότι η επίθεση μπορεί να γίνει και από μία δύναμη που είναι ίση με την αντίπαλη; Έγραψα κάτι για την αναλογία δυνάμεων στην άμυνα ή την επίθεση; Μήπως φαντασιώνεσαι όπως υπουργός άμυνας που πιστεύει ότι οι Αμερικάνοι θα του χαρίσουν 40 F-35 για τα ωραία του μάτια;

  64. Αρματιστής says:

    ΣΧΕΤΙΚΟ: Σχόλιο μου της 16 Ιανουαρίου 2018 / 18:54

    Στο σχετικό σχόλιο έγραφα ότι:

    ¨»Ο συνολικός αριθμός των τυφεκίων του Ελληνικού Στρατού τον Ιούνιο του 1921 ανερχόταν σε 198.317. Τον Απρίλιο του ιδίου έτους είχαν βρεθεί 156.916 τυφέκια. Φαίνεται ότι όσο έψαχναν στις αποθήκες, συνέχεια ανακάλυπταν τυφέκια.»

    Και έτσι έπρεπε να είναι. Ο συνολικός αριθμός τυφεκίων του Ελληνικού Στρατού κατά την περίοδο της Μικρασιατικής Εκστρατείας, συνυπολογιζομένων και των Γκρα, πρέπει να πλησίαζε τις 300.000 τυφέκια. Από που προκύπτει αυτό.

    Ο συνολικός αριθμός των τυφεκίων που διασώθηκαν μετά το πέρας της Μικρασιατικής Εκστρατείας ήταν ο ακόλουθος:

    1. Τυφέκια και αραβίδες Μάνλιγχερ: 108.000
    2. Τυφέκια Μάουζερ: 23.000
    3. Τυφέκια και αραβίδες Λεμπέλ: 58.000
    4. Τυφέκια Γκρα: 60.000
    Σύνολο: 249.000

    Σε αυτά θα πρέπει να προστεθεί και ο πολύ μεγάλος αριθμός των τυφεκίων, που χάθηκαν,είτε καταστράφηκαν, είτε τέλος παραδόθηκαν στους Τούρκους από τμήματα που αιχμαλωτίστηκαν.

    Ο καθένας μπορεί να βγάλει τα συμπεράσματά του για το αν ήταν δυνατή η συγκρότηση και άλλων μάχιμων μονάδων το 1921.

  65. K/Δ ΚΒ says:

    Για όνομα του Θεού κύριοι. Σε σχέση με το τι ΔΕΝ ζήτησε ο Βενιζέλος από την Αγγλία. Η Ελλάδα μπαίνει στον Α΄ ΠΠ στην πλευρά της Συνεννόησης. Η τελευταία αναλαμβάνει να επανεξοπλίσει σε μεγάλο βαθμό τον ΕΣ. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία ζητά συνθηκολόγηση και αναμένει να τις επιβληθούν οι όροι της ειρήνης το φθινόπωρο του 1918. Η διαδικασία καθυστερεί. Η Ελλάδα έχει θέσει τις εδαφικές της διεκδικήσεις ως νικήτρια δύναμη. Εν τω μεταξύ αρχίζει η αποστράτευση των Συμμάχων για λόγους οικονομικούς (της Ελλάδας περιλαμβανομένης). Την άνοιξη του 1919 εξαιτίας εσωτερικής αντιπαλότητας των Συμμάχων, η Ελλάδα ερωτάται αν μπορεί να μεταφέρει στρατό σε περιοχή την οποία διεκδικεί. Εκείνη την στιγμή θα πει στην Αγγλία, «Οκ έχω στρατό, αλλά πριν αποβιβαστώ δώσε μου υλική ενίσχυση»; Από πού προκύπτει μια τέτοια σκέψη; Μπορεί κανείς εκείνη την στιγμή να σκεφθεί πως θα πάνε τα πράγματα σε 2 χρόνια κι ότι η υπόθεση θα εξελιχθεί σε Εκστρατεία, εξαιτίας:
    α) της εκδήλωσης εθνικιστικού κινήματος στην Ανατολία.
    β) της παράτασης των διαπραγματεύσεων για την ειρήνη ως το καλοκαίρι του 1920
    γ) της μεταστροφής Γαλλίας και Ιταλίας
    ενώ έχει μπροστά του:
    α) την δεδομένη συμπαράσταση Αγγλίας, Γαλλίας, ΗΠΑ στις εδαφικές διεκδικήσεις
    β) τον οθωμανικό Στρατό συνθηκολογημένο και αποστρατευμένο (στην πλειοψηφία)
    γ) το εθνικιστικό αίσθημα των οθωμανών σε χαμηλό επίπεδο
    δ) τον ετοιμοπόλεμο ελληνικό Στρατό Εκστρατείας
    Είναι δυνατόν να κατηγορείται ο Βενιζέλος για την θετική του απάντηση; Αφού όταν έθετε τις εθνικές διεκδικήσεις, η αντιπολίτευση δεν είχε ενστάσεις (απλά τον κατηγορούσε αργότερα ο Τύπος ότι δεν είχε εξασφαλίσει και την Κωνσταντινούπολη). Η Ηνωμένη Αντιπολίτευση την άνοιξη του 1920 είχε ρητά ενημερώσει τους Συμμάχους, ότι συμφωνούσε στην εθνική πολιτική των διεκδικήσεων. Το ίδιο και όταν ανήλθε στην εξουσία. Υπήρχε περίπτωση κανείς Έλληνας πολιτικός να πει τον Μάιο του 1919 όχι στην συγκεκριμένη πρόταση; Είναι γνωστό ότι και το 1915 ο Γούναρης ως πρωθυπουργός, επεδίωκε την ρητή αναφορά των εδαφικών εκτάσεων που οι Σύμμαχοι έλεγαν ότι θα δώσουν στην Ελλάδα μεταπολεμικά στην περιοχή της Μικράς Ασίας.
    Τώρα τι έγινε με την αγγλική βοήθεια που ζήτησε ο Βενιζέλος το 1920. Ο ΕΣ άρχισε από τον Ιανουάριο του 1919 να μειώνει την οροφή του στα πλαίσια της αποστράτευσης, διατηρώντας όμως σημαντική αριθμητική δύναμη σε σύγκριση με τους Συμμαχικούς στρατούς. Ωστόσο, το πρόγραμμα ανάπτυξης του ΕΣ που είχε συμφωνήσει ο Βενιζέλος το 1917 με τους Σύμμαχους, δεν ολοκληρώθηκε για τον απλό λόγο ότι εξαιτίας διαφόρων παραγόντων καθυστέρησε η επιστράτευση του ΕΣ και τον πρόλαβε το τέλος του πολέμου. Έτσι, ενώ σχεδιαζόταν να επιστρατευτούν 15 μεραρχίες (όσες προέβλεπε και το Σχέδιο Επιστράτευσης 1914), τελικά μόλις και έγινε δυνατή η κινητοποίηση 10-11 ως το τέλος του πολέμου. Βάσει του αρχικού σχεδιασμού, ο ΕΣ συνέχισε να αναπτύσσεται και σχημάτισε 2-3 ακόμα μεραρχίες, αλλά εξαιτίας της αρχόμενης αποστράτευσης, φαίνεται ότι δεν κατάφερε να τις εξοπλίσει πλήρως. Ως εκ τούτου τον Οκτώβριο του 1920, ο Παρασκευόπουλος ενημέρωσε τον Βενιζέλο ότι προκειμένου να διεξαχθούν εντατικές επιχειρήσεις ανατολικότερα, έπρεπε να επιστρατευτούν/εξοπλιστούν πλήρως 3 μεραρχίες. Προκειμένου να υλοποιηθεί αυτό, ήδη από το καλοκαίρι του 1920, η Ελλάδα είχε προωθήσει κατάλογο αναγκαίων υλικών στην Αγγλία. Τα υλικά αυτά που αναφέρει ο Αρματιστής (60.000 τυφέκια/αραβίδες κ.λπ.) ασφαλώς προορίζονταν για άνω των 3 ΜΠ, αλλά ίσως με αυτά η ελληνική διοίκηση επεδίωκε την πληρέστερη κάλυψη των αναγκών, αφού κατά έναν παράξενο τρόπο, εκείνη την στιγμή διέθετε κάπου 100.000 μόνο Μάνλιχερ και Λεμπέλ. Δεν ξέρω αν παράλληλα είχε προωθηθεί και κατάλογος στην Γαλλία (π.χ. ο κατάλογος στην Αγγλία δεν περιελάμβανε πυροβόλα για τον εξοπλισμό των 3 μεραρχιών και θα ήταν παράδοξο να εισαχθεί και νέος τύπος εκτός των 2 ορειβατικών γαλλικού συστήματος που διέθετε ο ΕΣ). Όπως είναι φυσικό, το αίτημα προς την Αγγλία δεν είχε τύχη εξαιτίας των μετέπειτα πολιτικών εξελίξεων. Από εκείνο το σημείο, έως τον Μάρτιο του 1921 οπότε ο ΕΣ κινητοποιεί συνολικά 15-16 ΜΠ και στην ΣΜΑ διαθέτει 11 από αυτές, είναι φυσικό παρά τις προμήθειες που έγιναν την περίοδο Μαρτίου – Ιουνίου 1921 να εξακολουθούσαν να υπάρχουν κενά και γι’ αυτό παρατηρούνται ΜΠ με Λεμπέλ και Μάουζερ (εκτός των Μάνλιχερ) και Γκρα στους βοηθητικούς και τα μετόπισθεν. Το κυριότερο όμως που επεδίωκε ο Βενιζέλος με την κρούση στην Αγγλία, ήταν και η εξασφάλιση της διεξαγωγής της εκστρατείας με την παροχή οικονομικής βοήθειας. Είχε αντιληφθεί ήδη από τον Σεπτέμβριο του 1920 ότι, η κατάσταση είχε αλλάξει σε σχέση με τον Μάιο του 1919. Αυτό είναι και η βασική διαφορά με την αντιπολίτευση. Ο Βενιζέλος διαχειριζόμενος την υπόθεση μεταξύ 1917-1920 είχε την ευχέρεια γνώσης των πραγμάτων και επαναλαμβάνω της αντίληψης αυτών. Η αντιπολίτευση δεν είχε την ίδια ευχέρεια, γιατί απλά εξαντλούσε ως τις εκλογές την ενεργητικότητά της, με την ενασχόλησή για την πάλη κατά του καθεστώτος (τυραννικού ίσως) αλλά αφού πρώτα έπαιρνε την εξουσία, μετά θα άρχιζε να ασχολείται ΚΑΙ με τις κρατικές υποθέσεις. Είναι σημαντικό, ότι εξάντλησε σοβαρό διπλωματικό κεφάλαιο, προσπαθώντας να αναγνωριστεί ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος από τους Συμμάχους (αυτό την έκαιγε). Μετά θεωρούσε ότι αφού γινόταν αποδεκτή θα συνέχιζε να διεκδικεί ό,τι είχε ως τότε επιτευχθεί και αν όλα πήγαιναν καλά θα εξακολουθούσε να είναι σύμμαχος της Συννενόησης, όπως και το 1917. Δεν είχε αντιληφθεί την αλλαγή των εσωτερικών ισορροπιών. Μόνο τον Μάρτιο του 1921 κατάλαβε αυτό που είχε καταλάβει ο Βενιζέλος από τον Σεπτέμβριο του 1920: την ανάγκη εκστρατείας. Απώλεια χρόνου, την στιγμή που ο αντίπαλος ενισχύεται.
    ΥΓ
    Μια παρατήρηση για τον οπλισμό. Οι αριθμοί των τυφεκίων τον Απρίλιο και Ιούνιο 1921 για τον ΕΣ (157.000 και 198.000 αντίστοιχα) είναι αυτοί που είχαν διατεθεί στις μονάδες εκστρατείες (αναφέρονται άλλωστε μαζί με το προσωπικό που επάνδρωνε αυτές) και ΔΕΝ περιελάμβαναν τα τυφέκια που ήσαν αποθηκευμένα και δεν είχαν διατεθεί. Δηλαδή, σίγουρα ο ΕΣ εκείνη την περίοδο είχε άνω των 200.000 τυφεκίων (απλά μόνο τα μισά –Μάνλιχερ και Λεμπέλ– ήσαν σύγχρονα και διέθεταν επαρκή πυρομαχικά –το γιατί ήταν τόσο λίγα είναι άλλη ιστορία)

  66. ΑΝΕΣΤΗΣ ΙΑΚΩΒΟΥ says:

    @ Trekker

    «Οποια θαλάσσια δύναμη επιτεθεί στη Μικρά Ασία δυτικά -απο την ακτή προς την ενδοχώρα θα ηττηθεί σχεδον σίγουρα αργά η γρήγορα απο την ηπειρωτική δύναμη»

    Μπορεί να μην είναι ακριβώς έτσι τα πράγματα. Η Μικρά Ασία μπορεί να κατακτηθεί με τον ίδιο τρόπο που κατακτήθηκε η Ρωσία.

  67. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @ trekker,
    Το προτελευταίο σχόλιό σου ήταν στην τελευταία φράση του εμφανώς προσβλητικό και απαράδεκτο. Με τέτοιο ειρωνικό ύφος, τα όσα υποστηρίζεις είναι απλώς αδιάφορα.

  68. Trekker says:

    Κύριε Αρματιστή
    Σας ζητώ συγνώμη για το σχόλιο που αρμόζει μόνο στο pronews.
    Εγραψα επιπόλαια κάτι που φαίνεται προσβλητικό.
    Δεν είμαι επαγγελματίας της ιστορίας απλά κάποιος που διαβάζει επειδή του αρέσει να μαθαίνει.
    Για να σας αποδείξω την ειλικρίνεια μου σας λέω το εξης:

    Αν γράψω στο google gallipoli lessons learned βγαίνουν χιλιάδες αποτελέσματα από στρατιωτικές ακαδημίες,απο Director στρατηγικών ινστιτούτων ,διπλωματικές εργασιές.
    Στην ελλαδα σημερα ο αρματιστης ,ο βελισαριος και ο κλεανθης διερευνούν συστηματικά και επιστημονικά τη Μικρασιατική Εκστρατεία.
    Θα ήταν παράλογο να γραψω συνειδητά κάτι προσβλητικό για εσάς.
    Επί της ουσίας δεν θα επανέλθω.΄

  69. ΑΧΕΡΩΝ says:

    Μετά τις επιχειρήσεις Μαρτίου 1921,κατεβλήθη προσπάθεια εξοικονομήσεως οπλισμού από το εσωτερικό,και παράλληλη διευθέτηση,ώστε να ομογενοποιηθεί ὁ οπλισμός ανά μεραρχία.
    Επίσης,αγοράστηκαν 20.000 Λεμπέλ μαζί με 40.000.000 φυσίγγια,και 3.500 Μάννλιχερ-Σενάουερ από εκείνα που είχε κατάσχει ἡ Αυστρουγγαρία το 1914.
    Από το εσωτερικό συγκεντρώθηκαν 7.000 Μάννλιχερ,20.000 Γκρά,και 60.000 Μάουζερ Τουρκίας,από τις Εφορείες Υλικού Πολέμου Πρέβεζας,Ιωαννίνων και Θράκης,που στο μεγαλύτερο μέρος προωθήθηκαν στην Μικρά Ασία.
    Σε ότι αφορά την προτίμηση της Στρατιάς στα Μάννλιχερ και Λεμπέλ,αυτή οφειλόταν στην δυνατότητα εξευρέσεως πυρομαχικών πρωτίστως,και όχι στην τεχνολογική τους υπεροχή.
    Το ἑλληνικό Μάννλιχερ ήταν ένα εξαιρετικό όπλο,αλλά και τα Μάουζερ Τουρκίας και Γερμανίας δέν υστερούσαν δραματικά.
    Τα Λεμπέλ δέν ήταν ανώτερα των Μάουζερ,αλλά τα πυρομαχικά τους ήταν εξευρέσιμα,και παράλληλα αξιοποιούντο και ὡς βομβιδοβόλα (τρομπλόν) με τις οπλοβομβίδες Vivienne-Bessiér.
    Xρησιμοποιήθηκαν σε κάποια έκταση και περιστασιακά και άλλοι τύποι εκ λαφύρων,αποκαλούμενοι «διάφορα»,όπως τα «Μάουζερ Ρωσίας»,τα οποία ήταν στην πραγματικότητα ρωσικά Μόζιν-Ναγκάντ υπ.1891,τα οποία είχαν κυριευθεί από τους Γερμανούς στο ανατολικό μέτωπο,και είχαν τροποποιηθεί ώστε να βάλλουν το γερμανικό φυσίγγιο των 7,92 (το οποίο στην πραγματικότητα δέν είναι Μάουζερ,αλλά έχει ταυτιστεί με το Μάουζερ υπ.1898 του γερμανικού στρατού).
    Ακόμη,Μάουζερ Σερβίας των 7 χιλιοστών,και πιθανώτατα Λή-Ένφηλντ Νο 1 από λάφυρα (οἱ Τούρκοι είχαν αρκετά από την Καλλίπολη και Μεσοποταμία).
    Αναφέρεται ότι περί τα μέσα 1921 ἡ ΙΧ ΜΠ ήταν εξοπλισμένη με «Μάννλιχερ και διάφορα».

  70. @ trekker

    Με το τελευταίο σχόλιο που έκανες, αποσόβησες το σχόλιο που ετοιμαζόμουν να αναρτήσω, και που θα ήταν το πιο οξύ σχόλιο που έχω κάνει.

    Επί της ουσίας, αυτό που σου φάνηκε απίστευτο ήταν αυτό ακριβώς που έκαναν οι αντίπαλοί μας όταν μας νίκησαν συντριπτικά: κατά την επίθεση στο Αφιόν, οι τουρκικές μονάδες και οι τουρκικοί σχηματισμοί είχαν μεγάλα έμπεδα αόπλων (αλλά εκπαιδευμένων) στρατιωτών με τα οποία αναπλήρωναν άμεσα τις απώλειες των μονάδων. Οι άοπλοι στρατιώτες έπαιρναν τα όπλα των απωλεσθέντων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα οι μονάδες που εμπλέκονταν να διατηρούν την ισχύ τους παρά τις απώλειές τους – αν όχι πλήρως, πάντως σε πολύ μεγάλο βαθμό. Αν είχες υπομονή να διαβάσεις ολόκληρη την παράγραφο του Αρματιστή, θα μάθαινες κάτι που δεν ήξερες. Προφανώς, για το εάν είναι «επαγγελματικό» κάτι που έκανε ο αντίπαλός σου όταν σε νίκησε αποφασιστικά, καλό είναι να μην το συζητήσουμε, έτσι δεν είναι;

    Για να μη σχολιάσω τα «τρία προς ένα», blitzkrieg και λοιπές εξυπνάδες.

  71. Calgacus says:

    @ ΚΛΕΑΝΘΗΣ

    Στην επιστολογραφία του με τον Βενιζέλο το 1934 ο Μεταξάς τα λέει λίγο διαφορετικά.
    Καίριον πλήγμα κατά της Τουρκίας η Ελλάς μόνον εις Μ. Ασίαν θα ηδύνατο να καταγάγη μεταφέρουσα εκεί τον στρατόν της , αναζητούσα και καταστρέφουσα εκεί τον όγκον των τουρκικών δυνάμεων. Αλλά τούτο το εθεώρησα αδύνατον. (…) η Τουρκία ηδύνατο κάλλιστα να εξακολουθήση την αντίστασίν της, και άνευ της Θράκης και της Κων/πολεως, αγωνιζομένη εν Μ.Ασία. Αλλά εφρόνουν ότι διά της καταλήψεως της Κων/πολεως , ο ηθικός αντίκτυπος επί του μουσουλμανικού πληθυσμού της Τουρκίας θα ήτο τόσον μέγας, ώστε εθεώρουν πιθανώτατον ότι η Τουρκία θα επειθαναγκάζετο εις ειρήνην , εφ’ όσον αι όροι [ 1. εκχώρηση στην Ελλάδα των 2 στην Αγγλία κατασκευαζομένων τουρκικών θωρηκτών για να συνεχίσουμε να κυριαρχούμε στο Αιγαίο 2. αναγνώριση της ελληνικής κυριαρχίας στα νησιά του Αιγαίου. 3. να σταματήσουν οι διωγμοί κατά των Ελλήνων. ] μας θα ήσαν λίαν περιωρισμένοι , μη θιγομένων δι’ αυτών ζωτικών τουρκικών συμφερόντων. (…) Περί εδαφικών παραχωρήσεων εις την Ελλάδα εκ μέρους της Τουρκίας, ούτε λόγος έδει να γίνει. Επομένως κατέληγον εις την διά των Δαρδανελίων επίθεσιν κατά της Κων/πολεως. (…) η τοιαύτη εκστρατεία ΕΔΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΙΦΝΙΔΙΑΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΕΡΑΥΝΟΒΟΛΟΣ, με ταχύτατον αποτέλεσμα , ώστε και ταχυτάτη να είναι η άνευ μεγάλων απαιτήσεων εκ μέρους μας σύναψις της ειρήνης. Και τούτο , ένεκα φόβου (…) επεμβάσεων (…) της Βουλγαρίας (…) [και] μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων. (..) Πρός κατάληψιν της χερσονήσου της Καλλιπόλεως καί της αντίπεραν ασιατικής όχθης δια στρατού , θα έδει να γίνη απόβασις αυτού εις έν εκ των τριών κατωτέρω (…) Αργότερα φυσικά ηδύνατο να φέρη [ η Τουρκία ] και άλλας δυνάμεις εκ του εσωτερικού της Μ.Ασίας. (…) επομένως μεγίστην σημασίαν είχε το εάν η ελληνική επιχείρησις εγίνετο εν πλήρει ειρήνη, ανεπιστρατεύτου ούσης της Τουρκίας, ή εν πολέμω με πλήρη τουρκικήν επιστράτευσιν. Επί πλέον κεφαλαιώδη σημασίαν θα είχε το εάν η Τουρκία επληροφορείτο εγκαίρως ότι επίκειται απόβασις (…) Εάν η Τουρκία υπωψιάζετο κατά το διάστημα αυτό και ελάμβανε τα μέτρα της ; Τότε η επιχείρησις θα καθίστατο αδύνατος , θα ανεστέλλετο και θα εματαιούτο.

    Μπορεί λοιπόν το 1919 – 1920 η Βουλγαρία να ήταν εξουδετερωμένη, αλλά δεν είχαμε την ουδετερότητα δύο μεγάλων δυνάμεων. Της Ιταλίας και της Ρωσίας. Αργότερα και της Γαλλίας. Επίσης είχαμε εδαφικές απαιτήσεις από τους Τούρκους ( Ανατολική Θράκη και μετά από 5 χρόνια δημοψήφισμα για την ζώνη της Σμύρνης ), ενώ ο Μεταξάς το μόνο που ουσιατικά ζητούσε ήταν να μας αναγνωριστούν τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Εξάλλου όποιος νόμιζε ότι μπορούσαμε το 1914 να νικήσουμε μόνοι μας τους Τούρκους στην Μ.Ασία είναι απλά για γέλια είτε λέγεται Μεταξάς είτε λέγεται φούφουτος. Εδώ δεν τα καταφέραμε το 1919 – 1922 που οι Τούρκοι ουσιαστικά νίκησαν Αρμένιους, Γάλλους, Έλληνες και εσωτερικούς εχθρούς.

    @ K/Δ ΚΒ

    Την Ιταλία την είχαμε απ΄την αρχή αντίπαλο. Το ίδιο και την Ρωσία με την ουκρανική Εκστρατεία.

    Για την Ιταλία συγκεκριμένα από την wiki :

    Under the 1917 Agreement of Saint-Jean-de-Maurienne between France, Italy, and the United Kingdom, Italy was to receive all southwestern Anatolia except the Adana region, including İzmir. However, in 1919 the Greek Prime Minister Eleftherios Venizelos obtained the permission of the Paris Peace Conference to occupy İzmir, overriding the provisions of the agreement.

    Under its terms France would be allotted the Adana region, while Italy would receive the remainder of southwestern Anatolia, including İzmir (Smyrna). In 1919, the Greek prime minister, Eleuthérios Venizélos, by obtaining the permission of the Paris Peace Conference for Greece to occupy İzmir, overrode the provisions of the agreement despite Italian opposition.

    htps://en.wikipedia.org/wiki/Agreement_of_Saint-Jean-de-Maurienne

    Η Αγγλία θα μας βοηθούσε ( οικονομικά και στρατιωτικά ) κατά των Ρώσων και των Ιταλών όσο βοήθησε τους Αρμενίους και τους Κούρδους. Η Συνθήκη των Σεβρών προέβλεπε ανεξαρτησία για τους πρώτους και αυτονομία για τους δεύτερους. Θα πεί κάποιος έλα μωρέ τώρα ποιος ασχολείται με τους Ιταλούς ; Να πώ ποιος ασχολείται μέσω του παραδείγματος της Βορείου Ηπείρου ( 1919 ). Εμείς θέλαμε να χαραχτούν τα σύνορα βόρεια του Τεπελενίου και της Μοσχόπολης. Οι Άγγλοι μας στήριζαν λίγο πιο κάτω ( Τεπελένι και Μοσχόπολη να μείνουν εκτός ). Οι ΗΠΑνοί έλεγαν να πάρουμε μόνο τις ελληνόφωνες περιοχές ( Χειμάρρα, Αργυρόκαστρο, Άγιοι Σαράντα ) και να μείνουν εκτός οι βλαχόφωνες ( Μοσχόπολη, Κορυτσά ). Οι Ιταλοί πρότειναν αυτό που περίπου πήραμε. Μαντέψτε λοιπόν ποιανού η πρόταση πέρασε.

    _________________________________________________________________
    Δεν πιστεύω σε τελική νίκη κατά των Τούρκων στην Μικρά Ασία. Γιατί και να τους νικούσαμε το 1921 – 22 , δεν θα μπορούσαμε να σταθούμε πληθυσμιακά ούτε στην ζώνη της Σμύρνης. Και εκεί οι Τούρκοι ήταν περισσότεροι και για να υπερισχύσουμε στο δημοψήφισμα θα έπρεπε να κάνουμε μετακινήσεις πληθυσμών και διωγμούς. Θα το επέτρεπαν άραγε οι Μεγάλοι ; Ο στρατός που καταφέραμε να συγκεντρώσουμε ( 330.000 ) , έστω και με πολλούς λουφαδόρους, ήταν κατόρθωμα για τα δεδομένα της Ελλάδας. Το 1940 – 41, πολύ πιο οργανωμένοι , συγκεντρώσαμε πάνω – κάτω 400.000 . Σήμερα πόσους άραγε ;

    Άλλο ένα πρόβλημα είναι η Ανατολική Θράκη. Δεν είναι τόσο αυτό που λέει ο Αρματιστής ότι ηττηθήκαμε και δώσαμε ότι ζήτησαν . Ούτε αυτό που λένε οι αντιβενιζελικοί ή ο Μαζαράκης ότι κακώς την παραδώσαμε και ο «προδότης» Βενιζέλος . Στη συνομιλία Μεταξά – Γούναρη ο δεύτερος του ανακοινώνει πως αν δεν νικήσουμε τους Τούρκους , οι Άγγλοι μας είπαν να ξεγράψουμε την Ανατολική Θράκη. Και ο Μεταξάς αναρωτιόταν μα πώς και γιατί ; Γιατί οι Μεγάλοι σε σχέση με το ζήτημα των Στενών θέλουν και ήθελαν να έχουν να κάνουν με έναν. Όχι με δύο : Ελλάδα στην Ευρώπη και Τουρκία στην Ασία. Και φυσικά όταν κάποιος κατέχει την Κων/πολη πρέπει να έχει και την κατάλληλη ενδοχώρα. Γι’αυτό όταν οι Βούλγαροι νίκησαν τους Τούρκους στον Α΄Βαλκανικό και έφτααν ως την Τσατάλτζα, τελικά αυτό που πήραν ήταν η γραμμή Μηδείας – Αίνου. Αφού λοιπόν οι Μεγάλοι δεν θα έμεναν στην Τουρκία σαν αποικικοκράτες εντολοδόχοι όπως στην Μέση Ανατολή, πήγαινε περίπατο η Συνθήκη των Σεβρών και συνεπώς η Ανατολική Θράκη για τους Έλληνες. Στην Τουρκία έδωσαν την Ανατολική Θράκη και την Ίμβρο και την Τένεδο για προστασία των Στενών και εμείς τελικά πήραμε για αντιστάθμισμα τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου , ώστε να μην είναι οι Τούρκοι πολύ ισχυροί.

  72. .+- says:

    @Αρματιστής says:16 Ιανουαρίου 2018 στο 18:54

    Εχεις δικηο. δεν λεω οτι ο Παπουλας επρεπε να ειναι ενας νεος «Μεγας Αλεξανδρος». Παρα τα οσα νομιζω οτι εχω πληροφορηθει εξακολουθω να εχω καποια κενα ενημερωσης. δυστυχως ουτε η Βικι ειναι σε θεση να παρεχει πολλες πληροφοριες

    https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BD%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%AC%CF%83%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%A0%CE%B1%CF%80%CE%BF%CF%8D%CE%BB%CE%B1%CF%82

    Για παραδειγμα στην βικι δεν γινεται καμια ανφορα εαν ειχε σπουδασει στην Σχολη επιτελων του βερολινου ή οχι. Απο μνημης, απο οτι θυμαμαι, μαλλον ηταν και αυτος ενας απο εκεινους που ειχε σπουδασει εκει. Αλλα επειδη μπορει να κανω λαθος και να τον συγχεω με καποιον αλλο, θα επιθυμουσα απο τους συντελεστες του ιστολογιου, εαν ειναι δυνατο να εμφανηστει καποιο βιογραφικο προφιλ που να περιλαμβανει και τις σπουδες του.

    Κατι αλλο. Η Σοβιετικη Ενωσης, ή η Κινα, δεν εχουν προβλημα ανθρωπινου δυναμικου με την στενη εννοια του ορου. Το να χρησιμοποιουν αοπλους που να παιρνουν τα οπλα των νεκρων και τραυματιων παει καλα(!) για αυτους. ο Κεμαλ το εκανε και αυτος επειδη ηταν σε απογνωση μεχρι που αποχτησε υλικο και τους εξοπλισε.
    Ηταν ομως αυτη η θεση της Ελλαδας το 1919; Και γιατι σημερα καθομαστε και συζηταμε για τετοια λυση; Μηπως γιατι στην αρχη το 1919, δεν εκατσαν να μελετησουν στα σοβαρα το προβλημα του τι στρατο χρειαζεται η χωρα; και πως μπορει να τον αποχτησει;
    Η Ελλαδα σαν πλυθυσμος, οπως ειχες ειχες την ευκαιρια να διαπιστωσεις και εσυ σε μια αλλη πολυ ενδιαφερουσα αναρτηση, ειχε πληθυσμο περιπου 4,5-5,5 εκ. πανω κατω. Ολοι οι αρρενες στα οπλα, σημαινει οτι με βαση μια αισιοδοξη εκτιμηση (ειμαστε μετα το τελος του Α’ΠΠ και δεν ξερουμε τα «χάλια») ο ΕΣ θα εφτανε ή θα ξεπερνουσε τους 500 χλδ. Απο εκει και περα ομως, οτι απωλειες θα ειχε σε επιχειρησεις, που απο εκεινες του μαρτιου του 21 θα ειχε προβλημα να βρει αλλους εαν εκμεταλευονταν το 100% του ανθτωπινου δυναμικου. Οχι οτι δεν γινεται, αλλα συνηθως, «κρατανε» οπως λενε, «π#σ#νη» και δεν τους φωναζουν ολους απο την πρωτη στιγμη, εαν προκειται για μακροχρονιες επιχειρησεις σαν εκεινες εκει.
    Προσοχη δεν λεω οτι δεν θα γινονταν, αλλα για λογους προνοητικους, πιστευω οτι πολυ δυσκολα θα επελεγαν να τους φωναξουν ολους, μα ολους.
    Υστερα, οπως σωστα αναφερεις με την περιπτωση των τυφεκιων η αγορα επιπλεον αποθεματος δεν θα επρεπε να ειναι προβλημα. απο οσα γνωριζω, ομως Αγγλοι, Γαλλοι, πουλαγανε μεν, αλλα οταν ο Αλφα ή ο βητα εμφανιζονταν με επιταγες χωρις αντικρισμα, κοινως «ακαλυπτες», με μονο την υποσχεση οτι «θα …», η απαντηση ηταν ενα απλο ευχαριστω αλλα… ΔΕΝ! Το προβλημα της χρηματοδοτησης, δεν ειναι μονο στο «στελνω αιτημα στον ταδε», αλλα εαν ο «ταδε] για τους δικους του λογους, σωστοι ή λαθος οποιοι και να ειναι. μας το εγκρινει την στιγμη ποου το εχουμε αναγκη και εχουμε την καλυψη για να αγορασουμε τα παντα που ειναι απαραιτητα. απο τα λιγα στοιχεια που μπορεσα να βρω αυτο που ειδα ειναι οτι τον χειμωνα 1920-1921 το «ρευστο», υπηρχε μεν, αλλα με το σταγονομετρο! Πολλα προβληματα εμειναν στο «περιμενε» και για αυτον τον λογο.
    σιγουρα μπορεσαν να αποκτησουν καποιο πολεμικο υλικο (πχ οπλοπολυβολα, πολυβολα) και μη, αυτο που πηραν στις ποσοτητες που ειχαν, αλλα αυτο που ειχαν επαρκουσε; Θελω να επιστησω την προσοχη στο οτι η μεραρχια σαν ενας οργανισμος ειναι ενας πολυσυνθετος σχηματισμος και δεν «κτιζεται» αποκλειστικα με τυφεκιοφορους οταν λειπουν τα υπολοιπα μεσα και υλικα, όποια και να ειναι αυτα.
    Εχω παρατηρησει οτι ο ΕΣ το 1921 για να δημιουεργησει την ΣΜΑ και τις δυναμεις των μετοπισθεν «εξυσε» στην κυριολεξια τον πατο του βαρελιου σε ολα τα διαθεσημα μεσα. Ακομη και τα αριθμηιτκα μεγεθη στα κτηνη απειχαν απο εκεινα των πινακων της εμπολεμης συνθεσης. Δηλαδη ειμαστε μπροστα σε κατι που πλεον εχει φτασει σαν μεγεθος στα «ορια» εαν δεν τα εχει ξεπερασει. Ακομη κι ενα χρονο μετα, δεν συγκροτηθηκαν αλλες μεραρχιες, εκτος απο τις γνωστες Α’ και Β’ παρα χρησιμοποιοντας την αποσπαση απο μοναδες της ΣΜΑ και των μετοπισεν. Δηλαδη, το να συγκλροτησεις για απραδειγμα ενα επιπελον ΣΣ των 4 μεραρχιων για να δωσεις στην ΣΜΑ αλλες σημαντικες δυναμεις ηταν αδυνατο απο το 1921.
    Ο Δουσμανης για να δωσει την λυση ηθελε να σηκωσει οτι ειχε και δεν ειχε το Δ’ και το Ε’ ΣΣ για να «βγει» ο λογαριασμος.
    Ειναι γνωστο υστερα οτι καποια μεσα και υλικο στην Ελλαδα ηρθε απο την Αγγλια μολις τον χειμωνα του 1922-23 και οχι νωρητερα.
    Δηλαδη, τι θελω να πω. Ηταν εξαιρετικα καθυστερημενα και εξαιρετικα «λιγα» σε σχεση με τις προκλησεις που αντιμετωπιζε ο ΕΣ (ενδεικτικα) απο το καλοκαιρι του 1920.
    Σε τελικη αναλυση εαν, λεω, εαν το 1919 (πχ ιουνιος) ειχε εκπονηθει ενας νεος οργανισμος του στρατου τοτε, πολλα τετοια θεματα θα ερχονταν στην επιφανεια αμεσως και το πρωτο πραγμα που θα ακουγονταν θα ηταν: «χρειαζομαστε περισσοτερα υλικα και περισσοτερα μεσα γιατι αυτα που εχουμε δεν φτανουν ουτε για τις μισες δυναμεις μας»

    Με εκτιμηση
    .+-

  73. K/Δ ΚΒ says:

    @ Calgacus Χρήσιμη η παραπομπή στο wiki για τις ελληνοϊταλικές σχέσεις. Λίγη λεπτομέρεια δεν βλάπτει όμως. Ελλάδα και Ιταλία ήταν σύμμαχες από το 1917 (το 1914 η Ιταλία είχε και την στήριξη της Αυστροουγγαρίας στο θέμα της Β. Ηπείρου και σίγουρα δεν ήταν σύμμαχος με την Ελλάδα) και βέβαια τον Μάιο του 1919 η ελληνική παρουσία στην Σμύρνη αντιστρατεύονταν τα ιταλικά συμφέροντα, ωστόσο εκτός του ότι ο Βενιζέλος είχε εξασφαλίσει την στήριξη την δεδομένη στιγμή στο θέμα αυτό Αγγλίας, Γαλλίας, ΗΠΑ, εκμεταλλεύτηκε την τότε κυβερνητική αλλαγή στην Ιταλία και έτσι τον Ιούλιο του 1919 υπεγράφη το Σύμφωνο Τιττόνι-Βενιζέλου (δεν βάζω παραπομπή από το wiki) με το οποίο οι 2 χώρες συμφωνούσαν στην αμοιβαία στήριξη των διεκδικήσεών τους και στα πλαίσια αυτά η Σμύρνη (που το 1917 ήθελε η Ιταλία), τα Δωδεκάνησα (πλήν Ρόδου που το 1914 η Ιταλία δεν ήθελε ελληνικά) και η Β. Ήπειρος (που το 1914 η Ιταλία δεν ήθελε ελληνική), υπό ελληνική κυριαρχία είχαν πλέον και την ιταλική συγκατάθεση. Σε σχέση με την Ρωσσία (τα ‘χουμε ξαναπεί). Όταν στα τέλη του 1918 ο Βενιζέλος έδινε την συγκατάθεσή του για το εκστρατευτικό σώμα στην Ουκρανία ΔΕΝ είχε τελεσίδικα επικρατήσει η ερυθρή παράταξη. Θέλεις να πεις στα σοβαρά, ότι όταν ο Βενιζέλος προσπαθούσε να εξασφαλίσει την γαλλική στήριξη στις ελληνικές διεκδικήσεις, θα έπρεπε να λάβει υπ’ όψιν τον ρωσσικό παράγοντα (που ΔΕΝ ήταν τότε τελεσίδικα ερυθρός) ώστε να μην τον έχει αντίπαλο σε πιθανή ελληνική επέκταση στην Μικρά Ασία όταν θα αντιμετώπιζε την εκδήλωση τουρκικού εθνικιστικού κινήματος (που ΔΕΝ είχε καν εμφανιστεί τότε);
    ΥΓ1 Εκτός της Γραμμής Αίνου-Μηδείας, γνωρίζεις για την Γραμμή Γανοχώρων-Μηδείας;
    ΥΓ2 Το 1940-41 ο ΕΣ ξεπέρασε τις 500.000.
    @.+-
    Για τον Παπούλα αν είχε σπουδάσει ρωτάς; Μα είναι παγκοίνως γνωστό ότι ο άνθρωπος ούτε από το Στρατιωτικό Σχολείο των Ευελπίδων, ούτε από άλλο σχολείο είχε αποφοιτήσει. Ένας εθελοντής στρατιώτης ήταν που κατετάγη το 1878. Με αυτά (κι άλλα) προσόντα έγινε Αρχιστράτηγος.

  74. ΑΧΕΡΩΝ says:

    Tελικά,οἱ μετά Χριστόν προφήτες της Μικρασιατικής Καταστροφής,καταναλώνουν ενέργεια επιμένοντας σε μονολόγους,αντιμεταθέτοντας τα πρωθύστερα και τα μεθύστερα,αρμενίζοντας σε πελάγη ηττοπαθείας,κατατριβόμενοι να βρούν μίτους της Αριάδνης για την εξέλιξη της Εκστρατείας σάν να πρόκειται για κάτι επικείμενο,και παραβλέποντας ότι ἡ ηρωϊκότερη Στρατιά της Νεωτέρας Ἑλλάδος άγγιξε κατ᾿επανάληψη την Νίκη ακόμη και υπό τις συνθήκες υπό τις οποίες δόθηκε ὁ αγώνας,με όλες και παρ᾿όλες δηλαδή τις ελλείψεις.
    Τα ορόσημα της 3ης και 8ης Ιουλίου 1921 τα αντιπαρέρχονται ὡς να μήν υπήρξαν,αγνοώντας όλη την τεμκηρίωση που έχει προσφερθεί στο παρόν ιστολόγιο.
    Επιμένουν να πείσουν για το μάταιο της Εκστρατείας,και το προδιαγεγραμμένο απαίσιο τέλος της ,ὡς να απολογούνται απελπισμένα ενώπιον …του Αγίου Πέτρου.
    Ίσως σε επόμενο στάδιο να μας πείσουν ότι και ἡ Θεσσαλονίκη ήταν προδιαγεγραμμένη,ἤ ίσως ότι ..ακόμη δέν την πήραμε.
    Συμμαχούν με την γεωγραφία για να υποστηρίξουν ότι ἡ Μικρά Ασία κατακτάται μόνο από ανατολικά,όπως την κατέκτησαν οἱ Τούρκοι δηλαδή (εντελώς-μα εντελώς συμπτωματικά),αλλά κάνουν γαργάρα ότι οἱ Αχαιοί,Μακεδόνες και Ρωμαίοι ήλθαν από τα δυτικά.
    Και εν τέλει,όπως κατέκτησαν/απέσπασαν την Μικρά Ασία από την Ρωμανία οἱ Τούρκοι,έτσι θα μπορούσαν να την κατακτήσουν/αποσπάσουν από την οθωμανία οἱ Ἕλληνες.
    Υπό την προϋπόθεση,(δέν αντέχω,θα το ξαναγράψω),ότι θα πολιτευόταν όπως οἱ Σέρβοι ἤ οἱ Βούλγαροι,ἤ,ακόμη-ακόμη όπως οἱ «πετυχημένοι» Τούρκοι.

  75. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @ Calgacus,
    Κατ΄ αρχάς, όπως μπορεί να φανεί από τα σχόλια μου, δεν εκφράζω γνώμη για το αν μπορούσε η όχι η Ελλάς να κρατήσει οριστικά μια ζώνη στη δυτική Μ. Ασία. Η εκστρατεία αρχίζει το 1919 και συνολικά είναι σύνθετο θέμα με πολλαπλά ΄΄what if΄΄, τα οποία προσωπικώς μόνο ως πιθανότητες μπορώ να δώ. Επιπλέον για μένα το θέμα αυτό, αν και αναμφίβολα ελκυστικό, δεν είναι πραγματικά σημαντικό, . Η ιστορία ώς σύνολο είναι μία, αυτή που συνέβη και υπάρχουν 2 σπουδαιότερα θέματα σχετικής ενασχόλησης: αφ΄ ενός η ίδια η μικρασιατική εμπλοκή δεν έχει ακόμα εξιστορηθεί-αναλυθεί με πληρότητα, άρα απομένει πολλή δουλειά ακόμα, αφ΄ ετέρου δε, πραγματική σημασία για τους Έλληνες έχουν τα διδάγματα της, μέσα από τα λάθη μας.
    Για τον Μεταξά:
    Ο Μεταξάς το 1934 γράφει, αφ΄ ενός μεν έχοντες την εκ΄ των υστέρων γνώση (άπαντες σοφότεροι….), αφ΄ ετέρου δε, γράφει πρωτίστως για να δικαιωθεί, είναι φυσιολογικό. Αυτά τα γραπτά έχουν τους φυσικούς περιορισμούς των απομνημονευμάτων που είναι άλλο πράγμα από τα –πραγματικά- ημερολόγια: οι συγγραφείς των πρώτων, πρωτίστως εξηγούν/απολογούνται σε φίλους και εχθρούς. Μόνο αμερόληπτοι δεν είναι. Τα γραπτά Μεταξά που παράθεσα πάντως, είναι αυτούσια κομμάτια από τα γραπτά του το 1913-1918 (δίνω και την πηγή τους). Αν τα συγκρίνεις με τα κείμενα του 1934, ειδικά αυτό στο υπόμνημα ΄΄Περί Δαρδανελλίων΄΄ 1914, περί καταστροφής του τουρκικού στρατού, θα δείς ότι η θέση Μεταξά δεν είναι ακριβώς η ίδια, αν και ούτε οι συνθήκες είναι ίδιες.
    Για την ουσία λοιπόν των τμημάτων που σταχυολόγησες. Όπως έγραψα σαφώς στα περί Μεταξά σχόλια μου, ο Μεταξάς όταν κατείχε υπεύθυνη θέση ανωτάτου επιτελούς, ούτε ΄΄πρόβλεψε΄΄ ούτε ΄΄δεν πρόβλεψε΄΄ την έκβαση της εκστρατείας υπό τους όρους του 1919-1921. Ουδέποτε ο Μεταξάς εκλήθη να υποβάλει υπεύθυνη θέση για το θέμα υπό όρους του 1919, καθώς οι συνθήκες του 1913-1915, ήταν άλλες. Αυτή την πτυχή των γραπτών του σχολίασα. Συνεπώς, δεν υπάρχει πρόβλεψη Μεταξά ΄΄περί αδυνάτου΄΄ της εκστρατείας του 1919 πριν από αυτή, από όσο γνωρίζω βέβαια. Αν κάποιος βρει σχετικό απόσπασμα που αυτό το διαφοροποιεί, θα ήταν ευχάριστη η παράθεσή του εδώ, η ιστοριογραφία είναι μια συνεχή προσπάθεια κατανόησης.

  76. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    .@ +-

    Ο Παπούλας καμμιά στρατιωτική σχολή δεν είχε βγάλει, αν και εκείνη την εποχή δεν ήταν τόσο παράδοξο όπως σήμερα. Για την εξέλιξη αξκών όπως ο Παπούλας βλ. στην υποπαράγραφο Γ. της παραγράφου ΄΄Προέλευση – Επιλογή – Εκπαίδευση΄΄ Αξιωματικών στο παρακάτω:
    http://mikrasiatikhekstrateia.gr/stratoi/ellines_aksiomatikoi

  77. Αρματιστής says:

    Φίλε Αχέροντα
    Έχεις απόλυτο δίκιο. Άλλα διαπραγματεύεται το κείμενο και περί άλλων τυρβάζουμε επί δεκαπενθήμερο.
    Οι μετά Χριστόν προφήτες πολλοί. Αλλά όλοι εκείνοι οι άνδρες που διαχειρίστηκαν την Μικρασιατική υπόθεση, αλλά και το σύνολο των αξιωματικών και οπλιτών που σήκωσαν στις πλάτες τους την εκστρατεία και έχυσαν αφειδώς το αίμα τους για την πραγμάτωση του «ονείρου», ανεξάρτητα ικανότητας και επάρκειας, είχαν κάποια κοινά χαρακτηριστικά:
    1. Ήταν πατριώτες και έκαιγε η καρδιά τους για την Ελλάδα.
    2. Πίστευαν στο όραμα της Μεγάλης Ιδέας
    3. Δεν εξέτασαν πριν τον Μάρτιο του 1922, την περίπτωση εγκατάλειψης της Μικράς Ασίας. Αλλά και μετά τον Μάρτιο του 1922 οι όποιες σκέψεις για αποχώρηση απορρίφθηκαν.
    4. Κοίταξαν κατάματα τον πρώην δυνάστη του έθνους και δεν δείλιασαν να τον πολεμήσουν. Οι μέχρι πριν κάποια χρόνια ραγιάδες πέρασαν τον Σαγγάριο και έκρουσαν τα τείχη της Κεμαλικής πρωτεύουσας.
    Δυστυχώς όμως ο Ελληνικός Στρατός δεν κατόρθωσε να επιτύχει τον στρατηγικό σκοπό των επιθετικών επιχειρήσεων και στην συνέχεια ηττήθηκε. Και το παρόν κείμενο πραγματεύεται τα γενικά αίτια των αποτυχιών και της ήττας.
    Τα ερωτήματα που τίθενται σήμερα είναι τα εξής:
    1. Γίναμε σοφότεροι από εκείνους τους άνδρες;
    2. Διδαχθήκαμε από τα λάθη μας; Ο αντίπαλος σήμερα είναι ο ίδιος με αυτόν της Μικρασιατικής εκστρατείας;
    3. Διαθέτουμε τον πατριωτισμό και την φιλοπατρία εκείνων των ανδρών;
    4. Αντιμετωπίζουμε τον τότε και σημερινό αντίπαλό μας με το ίδιο θάρρος και την ίδια παρρησία με εκείνους τους άνδρες της περιόδου 1912-1922 που έδωσαν τα πάντα για την πατρίδα επί μία δεκαετία επιστρατεύσεων και πολέμων;
    5. Για ποιο λόγο συζητάμε σήμερα ότι η πλέον ενδεδειγμένη λύση του Μικρασιατικού ζητήματος ήταν η εγκατάλειψη της Μικράς Ασίας, αφού οι τότε υπεύθυνες ηγεσίες και σύσσωμη η εθνοσυνέλευση, μέχρι και τον Μάρτιο του 1922 απέκλειαν ένα τέτοιο ενδεχόμενο;
    6. Για ποιο λόγο επαναφέρουμε συνεχώς στον διάλογο το τι είπε ο Μεταξάς; Επειδή δικαιώθηκε, θα πουν πολλοί. Λυπάμαι, αλλά τουλάχιστον για αυτή την περίπτωση δεν θεωρώ τον Μεταξά δικαιωμένο. Και τούτο επειδή ενώ η πολεμούσα πατρίδα του ζήτησε τις υπηρεσίες του, μολονότι μπορούσε να τον επιστρατεύσει, αυτός αρνήθηκε να τις προσφέρει. Θεωρώ ότι αυτό το ζήτημα, ήταν μία άτυχη στιγμή του Μεταξά.

  78. ΑΧΕΡΩΝ says:

    Σεβαστέ μου φίλε Αρματιστή
    Είμαι και εγώ πεπεισμένος ότι έχω δίκηο.
    Αλλά παρ᾿ότι ανυπόκριτα κολακεύομαι από το δίκηο που μου αποδίδεις,αυτό με κάνει δυστυχή.
    Για να είμαι απολύτως ειλικρινής,είχα πάντοτε την αίσθηση/βεβαιότητα/πεποίθηση ότι ἡ Μικρασία δέν ήταν χαμένη από χέρι,διάβασα και την επίτομη της ΔΙΣ/ΓΕΣ μία φορά πρίν υπηρετήσω,και άλλη μία κατά την θητεία μου,άλλη μία αργώτερα,και ἄν και δέν θυμάμαι πλέον πολλά πράγματα, ένοιωσα ότι δικαιωνόμουν στην αίσθηση μου.
    Τα τελευταία χρόνια,οἱ αναρτήσεις οἱ δικές σου στο διαδίκτυο,εδώ,στο «εν κρυπτώ» και αλλού,και βεβαίως αυτές της εκλεκτής ομάδας του παρόντος ιστολογίου,μου έχουν δώσει μία πιό «φροντιστηριακή» εκπαίδευση,για την οποία και είμαι ευγνώμων.

    Στο προκείμενο,στις τέσσερις εκτιμήσεις/διαπιστώσεις σου δέν έχω να προσθέσω ἤ αφαιρέσω ούτε μία τελεία.
    Ακόμη και ἄν κάποιοι υστέρησαν έναντι των συμπολεμιστών τους,είμαστε δυστυχώς πολύ μικροί για να τους κρίνουμε.
    Θυμάμαι μία τοποθέτηση σου για το 49ο Σύνταγμα στο Αφιόν τον Αύγουστο του ᾿22,που όλοι το βρήκαν βολικό αποδιοπομπαίο τράγο,είχες επισημάνει ότι το 49ο άντεξε μόνο 45 λεπτά ισοπεδωτικού κανονιοβολισμού,αλλά ερώτησες και ποιός θα άντεχε 45 λεπτά ισοπεδωτικού κανονιοβολισμού με μόνη προστασία τις ξερολιθιές.

    Στα ερωτήματα που τίθενται σήμερα

    1)όχι
    2)όχι
    3)όχι
    4)όχι,εμείς που κλαίμε (κυριολεκτικά) για εννέα μήνες θητεία,δέν θα αντέχαμε ούτε απλώς την πορεία δια της Αλμυράς Ερήμου,πόσο μάλλον μετά την πορεία να κάνουμε και έφοδο με εφ᾿όπλου λόγχη.
    5) Για ποιο λόγο συζητάμε σήμερα ότι η πλέον ενδεδειγμένη λύση του Μικρασιατικού ζητήματος ήταν η εγκατάλειψη της Μικράς Ασίας;
    Για τον ίδιο λόγο που αθωώσαμε τους Έξη,και ὁ λόγος είναι μάλλον ὁ ίδιος για τον οποίον καταδικάστηκαν τότε.
    Τότε,στο πρόσωπο τους καταδικάστηκε ὁ κακός εαυτός μας,σήμερα στο πρόσωπο τους αθωώνουμε τον κιοτή εαυτό μας.
    Αναιρώντας την Μικρά Ασία,αναιρούμε αυτομάτως και την άλλη ενόχληση,την Κύπρο,και την άλλη ενόχληση,την Μακεδονία,και την άλλη ενόχληση,τα Ίμια,και την άλλη ενόχληση,τον 25ο Μεσημβρινό,και όποια άλλη ενόχληση μου διαφεύγει αυτήν την στιγμή.
    6)Για ποιο λόγο επαναφέρουμε συνεχώς στον διάλογο το τι είπε ο Μεταξάς;
    Επειδή μας αρέσει να βάζουμε ένα τοτέμ να παλέψει με ένα άλλο -μάς άφησε φαίνεται κουσούρι ἡ Τιτανομαχία.
    Το ένα τοτέμ,ὁ Βενιζέλος,«έφταιξε» που μας έμπλεξε στην Μικρά Ασία,ενώ το άλλο τοτέμ,ὁ Μεταξάς,δέν «έφταιξε» σε τίποτε,αφού δέν χρεώθηκε καμμία ήττα,αφού δέν πολέμησε στην Μικρά Ασία,ενώ έχει και την έξωθεν καλή μαρτυρία του «Όχι» και του συνακόλουθου Έπους.
    Άρα,βάζουμε έναν πολέμαρχο με δάφνες έπους,να μας απαλλάξει από την υποχρέωση να δημιουργήσουμε ένα άλλο.
    Δέν είναι υπέροχο;

  79. Γιώργος Γ says:

    Σχεδόν όλα όσα αποδίδει ως ανεπάρκειες του Ε.Σ το άρθρο υφίσταντο και προ του Νοεμβρίου του 1920 ( έλλειψη ιππικού, ανεπάρκεια πυροβολικού, απουσία σώματος επιτελών και ικανής μάζας αξιωματικών, ανύπαρκτη πειθαρχία, απουσία εμπειρίας. Το ζήτημα της «ποιότητας» δεν το θίγω, διότι κατά την περιόδο μέχρι τον Νοέμβριο του 1920 δεν είχαμε μείζονες επιχειρήσεις, ώστε οι μετά τον Νοέμβριο 1920 κρίθηκαν και απέτυχαν ενώ οι προ του Νοεμβρίου δεν κρίθηκαν, άρα η κρίση θα ναι υποθετική. Ο Τρικούπης πάντως Βενιζελικός- προ Νοεμβριανός- ήταν).
    Επίσης ούτε προ του 11ου/1920 υπήρχει στόχος δοσμένος στον Ε.Σ ( αρκεί να αναφερθούν τα δύο έγγραφα της 1ης.5.1919 του Βενιζέλου προς την δημογεροντία Σμύρνης, ως Πρωθυπουργός, και προς την 1η Μεραρχία, ως υπουργός των Στρατιωτικών).
    Και οι μεν μετανοεμβριανοί ανεύθυνα αδιαφόρησαν για το διεθνές περιβάλλον με την επιστροφή Κωνσταντίνου, ο Βενιζέλος όμως διάβασε λάθος το διεθνές περιβάλλον αφού η Αγγλική στήριξη δεν αρκούσε για να οδηγήσει σε επιτυχή κατάληξη την Ελληνική περιπέτεια στην Ασία ( αν υποθέσουμε ότι ήταν κάτι παραπανω από στήριξη του Λόυδ Τζωρτζ και των φιλελευθέρων του).
    Στην πραγματικότητα η εκστρατεία από την «ληξιαρχική πράξη γέννησης» της είχε ανυπέρβλητες αρρώστιες.
    Το Ελληνικό κράτος και ο Ε.Σ είχαν αδυναμίες, οι οποίες με την παράτηση της εκστρατείας μεγενθύνονταν εκ των πραγμάτων. Άρα θα έπρεπε να είναι προφανές ( στον Γουβέλη πχ, μοιάζει να ήταν), πως η επιχείρηση για να ευοδωθεί έπρεπε να ολοκληρωθεί ταχύτατα, αυτό το αγνόησαν και οι πριν τον Νοέμβριο και οι μετά.

  80. Ανώνυμος says:

    ΠΡOΣ AΡMATIΣTH:

    Ο βασικός πυρήνας της επιχειρηματολογίας μου – καταλαβαίνω και πολλών άλλων σχολιαστών – είναι ότι κάθε εκστρατεία/πόλεμος θα πρέπει να ειδωθεί στην ολότητα του, όχι μόνο ως πολεμική επιχείρησις, αλλά και ως πολιτική/διπλωματική/οικονομική κτλ. Αυτό ισχύει, ίσως περισσότερο από πολλούς άλλους πολέμους, για την Μικρασιατική Εκστρατεία. Αντιλαμβάνομαι ότι το ιστολόγιο δίδει μεγάλο βάρος στις πολεμικές επιχειρήσεις – που ομολογώ ότι αναλύονται πολύ καλά – ωστόσο, όπως προανέφερα, ειδικά στην Μικρασιατική Εκστρατεία, τα στρατιωτικά και πολιτικά/διπλωματικά/οικονομικά γεγονότα, εντός και εκτός Ελλάδος, εξελίσσονταν παράλληλα. Όταν λοιπόν θέτετε ως τίτλο του ωραίου άρθρου σας «Αίτια της Αποτυχίας και της Ήττας του Ελληνικού Στρατού κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία», μοιραίως αυτά τα θέματα θα ανακύψουν.

    Άλλωστε, η Μικρασιατική Εκστρατεία δεν ήταν ένα απλός Ελληνοτουρκικός πόλεμος. Ήταν μέρος μίας πολυσύνθετης επιχειρήσεως, που ξεκίνησε με την Ανακωχή του Μούδρου στις 30 Οκτωβρίου 1918 και τελείωσε με την Συνθήκη της Λωζάννης στις 24 Ιουλίου 1923, με κύριο διακύβευμα την μελλοντική μορφή του νέου τουρκικού κράτους, μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στο πλαίσιο αυτό, μεσολάβησαν πέντε σχεδόν έτη συνεχών στρατιωτικών και διπλωματικών εξελίξεων, με πλείστα μέτωπα, εκ των οποίων το ελληνικό ήταν ένα από αυτά, και μάλιστα μπορεί να χαρακτηρισθεί ένα από τα σπουδαιότερα. Ειδικότερα, οι Κεμαλικοί πολέμησαν τους Αρμενίους, σε συμμαχία με την Σοβιετική Ένωση, τους Γάλλους και Ιταλούς, σε μικρότερο βαθμό, ενώ επιπλέον σοβούσε και εμφύλιος διαμάχη μεταξύ κεμαλικών και αντικεμαλικών. Είναι βέβαιο, ότι αρχικώς μετά το τέλος του Α΄ ΠΠ οι νικητές Σύμμαχοι (Βρεταννοί, Γάλλοι, Ιταλοί) είχαν λάβει τις αποφάσεις τους: διάλυσις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και περιορισμός του νέου τουρκικού κράτους στην Κεντρική Μικρά Ασία. Η απόβασις μας λοιπόν στην Σμύρνη τον Μάιο 1919 ενετάσσετο σε αυτό τον σχεδιασμό. Ωστόσο, δυστυχώς, εν συνεχεία και ήδη πριν από τις εκλογές του Νοεμβρίου 1920, αναθεώρησαν τις απόψεις τους όσον αφορά στο δεύτερο σκέλος για λόγους δικών τους συμφερόντων και απεφάσισαν την ίδρυση τουρκικού κράτους υτό τον Κεμάλ στο σύνολο της Μικράς Ασίας, μαζί με την Κωνσταντινούπολη και την Ανατολική Θράκη (στους Συμμάχους μάλιστα θα πρέπει πλέον να προστεθεί και η Σοβιετική Ένωσις).

    Αυτό ήταν το αδιέξοδο που εκλήθη να αντιμετωπίσει ο Βενιζέλος ήδη πριν από τις εκλογές του Νοεμβρίου και αυτό παρέλαβε ο Γούναρης. Η μόνη λύση που διείδε ο Γούναρης ήταν η στρατιωτική επίλυσις του ζητήματος από μόνη την Ελλάδα ουσιαστικώς, θεωρώντας ότι αυτή η στρατιωτική επιτυχία θα έπειθε τις Μεγάλες Δυνάμεις ότι θα έπρεπε να επιστρέψουν στην αρχική πολιτική τους (άλλωστε αυτό πιστεύετε και εσείς «Έχω την γνώμη ότι σε περίπτωση που ο Ελληνικός Στρατός επετύγχανε την εξουδετέρωση [η συντριβή και η καταστροφή είναι βαριές λέξεις] του Τουρκικού Στρατού, οι αποφάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων και ειδικά της Αγγλίας, θα ήταν διαφορετικές. Ας μην ξεχνάμε ότι η συνθήκη της Λωζάννης ήταν σκανδαλωδώς ευνοϊκή για την ηττημένη Ελλάδα.»). Το μείζον ερώτημα λοιπόν εδώ είναι τι θα συνέβαινε εάν όντως το επετύγχανε, αλλά δυστυχώς για τους γνωστούς λόγους δεν το επέτυχε (πιστεύω ότι ούτως ή άλλως οι πιθανότητες καθοριστικής στρατιωτικής επικρατήσεως ήταν ελάχιστες, για τους λόγους που έχω εξαντλητικώς αναφέρει σε προηγούμενες παρατηρήσεις). Γι αυτό και ανεζήτησε αμέσως την νίκη, με αποκορύφωμα την εκστρατεία προς την Άγκυρα. Δυστυχώς, όπως αναλύετε ευστόχως, οι αποφάσεις που ελήφθησαν και ο τρόπος εκτελέσεως των επιχειρήσεων συνιστούν παράδειγμα προς αποφυγή. Συμφωνώ με την άποψη σας ότι η ΣΜΑ θα μπορούσε να επιτύχει κάτι πολύ καλύτερο το 1921, ακόμα και μέχρι την εκδήλωση της μεγάλης τουρκικής επιθέσεως τον Αύγουστο 1922, ωστόσο η ανικανότης πολιτικής και ιδίως στρατιωτικής ηγεσίας οδήγησαν στα γνωστά αποτελέσματα. Παρά ταύτα, ακόμη και έτσι όπως εξελίχθηκε η εκστρατεία από τον Μάιο 1919 έως τον Σεπτέμβριο 1922, επέτυχε σημαντικά αποτελέσματα, θα έλεγα και πέραν πάσης προσδοκίας, αφού αρκεί να δούμε τις εκτάσεις που κατείχε λίγο πριν την καταστροφή, με όλα τα δεδομένα εναντίον της. Ωστόσο, οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν άλλαξαν πολιτική με τα γνωστά αποτελέσματα. Οπότε, επεβάλλετο άμεσος αλλαγή πλεύσεως, μετά την αποτυχία της στρατιωτικής επίλυσης του ζητήματος από μόνη την Ελλάδα ουσιαστικώς, όπως φάνηκε μετά την αποτυχία της εκστρατείας προς την Άγκυρα και την καθήλωση του μετώπου. Αυτό όμως δυστυχώς ουδέποτε έγινε.

  81. Calgacus says:

    @ K/Δ ΚΒ

    Σύμφωνο Τιττόνι-Βενιζέλου
    Όση αξία είχε και η Συμφωνία Πολίτη – Καλφόφ. Δεν εξασφάλιζε τίποτα. H Ιταλία δεν πήρε ότι ήθελε και κατήγγειλε το Σύμφωνο. Ο Βενιζέλος λοιπόν δεν είχε καθόλου κατοχυρώσει την στήριξη της Ιταλίας όταν ξεκινούσε τις επιχειρήσεις στην Μικρά Ασία.

    Ρωσία
    Αφού λοιπόν η κατάσταση ήταν ρευστή, δεν είχε εξασφαλιστεί ούτε από την πλευρά της Ρωσίας..

    Γραμμή Γανοχώρων-Μηδείας

    Μια πρόταση που δεν έγινε αποδεκτή και είχε ως προϋπόθεση ότι τον έλεγχο των Στενών θα διατηρούσε η Αγγλία.

    Το 1940-41 ο ΕΣ ξεπέρασε τις 500.000.
    430.000 δίνει η wiki. Δεν δίνω παραπομπή γιατί δεν σου αρέσει. Στην μεγάλη Εαρινή Επίθεση είχαμε 250.000 – 300.000 στο ιταλικό μέτωπο. Το Νοέμβριο του ’40 είχαμε στο μέτωπο 230.000 , στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη 60.000 και στην Κρήτη 13.000 . Κατά την γερμανική επίθεση είχαμε σε Ανατολική Μακεδονία και Θράκη 65.000 – 70.000 ( με ηλικιωνένους, τραυματίες από την Βόρεια Ήπειρο και μουσουλμάνους ).

    @ ΚΛΕΑΝΘΗΣ

    Μεταξάς

    Αυτή είναι η απορία μου. Ο Μεταξάς πίστευε το 1913 – 4 για την Μικρά Ασία άλλα από αυτά που πίστευε το 1934 ; Στα αποσπάσματα που παρέθεσες γράφει κάτι παραπάνω ; Στο 1ο και 2ο παράθεμα λέει «σκέψις δι΄ επιχείρησιν προς την Μικρά Ασίαν» και «Επιχειρήσεις (του ΕΣ) εις τα παράλια της Μ. Ασίας». Αυτά είναι κάπως αόριστα. Τι εννοεί «προς την Μικρά Ασίαν» και «παράλια της Μ.Ασίας» ; Φαντάζομαι όχι εκστρατεία στο εσωτερικό, αλλά μόνο παραλιακά και ίσως απέναντι από την Ανατολική Θράκη. Στο 3ο όμως παράθεμα γίνεται πιο συγκεκριμένος : «Θα ήτο δυνατή ταχεία και αποφασιστική η λήξις του πολέμου έάν η Ελλάς ηδύνατο να πλήξει την Τουρκίαν καιρίως. Πράγματι δε καίριον πλήγμα είναι η απόβασις ολόκληρου του ελληνικού στρατού εις Μικράν Ασίαν και η εν αυτή καταστροφή των στρατιωτικών δυνάμεων της Τουρκίας. Η επιχείρησις αυτή είναι τεχνικώς δυνατή ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΣ ΈΧΕΙ ΠΟΛΛΑΣ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑΣ ΕΠΙΤΥΧΊΑΣ …». Αυτό φαίνεται τελείως τρελό ! Πίστευε ότι το 1914 μπορούσε να νικήσει την Οθωμανική Αυτοκρατρία στην Μ. Ασία καταστρέφοντας τον στρατό της ; Μήπως το εξαρτά από κάτι άλλο και θέτει κι άλλες παραδοχές. Επειδή δεν έχω πρόσβαση σε αυτά τα κείμενα , θα με ενδιέφερε αν βρείς κάτι παραπάνω και παραθέσεις για να μπορέσω να σχηματίσω καλύτερη εικόνα.

  82. .+- says:

    @ΚΛΕΑΝΘΗΣ says: 18 Ιανουαρίου 2018 στο 21:50
    +
    K/Δ ΚΒ says: 18 Ιανουαρίου 2018 στο 20:48

    Ευχαριστω πολυ για λινκ και διεκρινησεις.

    .+-

  83. K/Δ ΚΒ says:

    @ Calgacus
    Όλες οι σκέψεις σου βασίζονται στην εκ των υστέρων γνώση των εξελίξεων και στην προϋπόθεση της εκ των προτέρων 100% εξασφάλισης πριν η ελληνική πλευρά λάβει οποιαδήποτε απόφαση –δηλαδή στην ιδανική περίπτωση.
    Όταν έληξε ο Α΄ ΠΠ οι διεκδικήσεις των νικητριών χωρών επρόκειτο να ρυθμιστούν στο διπλωματικό επίπεδο (αυτό συμβαίνει συνήθως μετά από μια ανακωχή και μια στρατιωτική ήττα κάποιου). Τον Μάιο του 1919 ήταν σε εξέλιξη αυτές ακριβώς οι διπλωματικές διεργασίες. Μην ξεχνάμε όμως, ότι δεν ήταν μόνο η Ελλάδα που θα έπαιρνε κομμάτια της Οθ. Αυτοκρατορίας αλλά και η Αγγλία και η Γαλλία και η Ιταλία ακόμα και οι ΗΠΑ, ενώ υπήρχαν σχέδια για ίδρυση αρμενικού και κουρδικού κράτους. Σε αυτό το στάδιο μπορεί τα συμφέροντά της Ελλάδας να ήταν αντίθετα με αυτά της Ιταλίας, αλλά: α) ήταν σύμμαχοι κάτι που περιόριζε την ιταλική αντίδραση, β) είχε την υποστήριξη Αγγλίας, Γαλλίας και ΗΠΑ και γ) παρ’ όλα αυτά μπόρεσε και ήρθε σε συνεννόηση και με την Ιταλία έπειτα από 2 μήνες.
    Εκείνη την στιγμή τον Μάιο του 1919 ο Βενιζέλος ή ο οποιοσδήποτε Έλληνας πολιτικός θα έπρεπε σύμφωνα με το σκεπτικό σου να έχει υπ’ όψιν του ότι τυχόν επέκταση της χώρας στις περιοχές της Μικράς Ασίας θα σημάνει την καθολική εξέγερση των Τούρκων που θα εξελισσόταν σε πλήρη εκστρατεία, οπότε θα έπρεπε πριν απαντήσει θετικά στην αγγλογαλλική πρόταση για μετάβαση του ΕΣ στην Σμύρνη: α) να ζητήσει στρατιωτική βοήθεια από τους Συμμάχους, β) να ζητήσει την συγκατάθεση της Ιταλίας, γ) να ζητήσει από την Γαλλία να μην αλλάξει αργότερα γνώμη, δ) να σκεφθεί ότι δεν έχει καλύψει τον παράγοντα Ρωσσία. Θα μπορούσε λοιπόν ο Βενιζέλος να φροντίσει πριν οποιαδήποτε διεκδίκηση επί της Μικράς Ασίας, επιπλέον: α) να εξασφαλίσει την συνεννόηση με τους Κούρδους, Αφγανιστάν, Περσία, Αλβανία (γιατί απλά σήμερα ξέρουμε ότι ο Κεμάλ τους προσέγγισε), β) να εξασφαλίσει λάφυρα από τον ηττημένο Οθωμανικό Στρατό (γιατί σήμερα ξέρουμε ότι τελικά χρειάστηκε τέτοια), γ) να εξασφαλίσει ότι π.χ. η Γερμανία δεν θα παράσχει λαθραία οπλισμό στον Κεμάλ (γιατί σήμερα ξέρουμε ότι του πούλησε όπλα). Ακόμα καλύτερα, αυτά θα έπρεπε να τα ζητήσει ο Βενιζέλος από τον Φεβρουάριο του 1919, όταν στο Παρίσι έθετε τις ελληνικές διεκδικήσεις στην Μικρά Ασία. Ή ακόμα πιο καλά, να μην έθετε καν τις διεκδικήσεις αυτές.

    Το πόσο απλοϊκά εξετάζεις τα πράγματα, φαίνεται από τον σχολιασμό σου για το Σύμφωνο Τιττόνι-Βενιζέλου: “H Ιταλία δεν πήρε ότι ήθελε και κατήγγειλε το Σύμφωνο. Ο Βενιζέλος λοιπόν δεν είχε καθόλου κατοχυρώσει την στήριξη της Ιταλίας όταν ξεκινούσε τις επιχειρήσεις στην Μικρά Ασία”. H Ιταλία στην πραγματικότητα αμέσως μετά την μετάβαση του ΕΣ στην Σμύρνη, δέχθηκε το τετελεσμένο (υπάρχει σχετική μνεία συνάντησης Τζωρτζ, Κλεμανσώ που εξήγησαν στον Ορλάντο), αργότερα υπέγραψε το Σύμφωνο Τιττόνι-Βενιζέλου, προσπάθησε να το καταγγείλει, αλλά το έκανε ένα έτος μετά και ανεπιτυχώς γιατί τελικά επιτεύχθηκε νέα παραπλήσια συμφωνία τον Ιούλιο του 1920. Τέλος μόλις
    τον Οκτώβριο του 1922 κατήγγειλε την συμφωνία στο σκέλος των Δωδεκανήσων. Συνεπώς, ο Βενιζέλος ως την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών είχε σύμφωνη την ιταλική διπλωματία παρ’ όλο που ήταν γνωστό πως αυτό γινόταν με δυσφορία από αυτήν. Τώρα για το τι κλίμακας επιχειρήσεις μιλάμε επί Βενιζέλου, ας μην το θίξουμε. Σε κάθε περίπτωση από το επόμενο έτος αλλάζει άρδην η στάση Γαλλίας και Ιταλίας και πάντα σε συνάρτηση με ελληνική αδυναμία στρατιωτικής επιβολής (ήδη από τον Μάρτιο του 1921), οπότε και μιλάμε πραγματικά για μεγάλης κλίμακας επιχειρήσεις στα πλαίσια εκστρατείας.

    Το θέμα της Αν. Θράκης και των Στενών είναι πιο πολύπλοκο από την ανάλυση που θέτεις και το ειπωμένα του Μεταξά. Κατά τις διαπραγματεύσεις τον Μάρτιο του 1922 οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν εξέταζαν την ασφάλεια της Κωνσταντινούπολης μόνο. Προσπαθούσαν να ικανοποιήσουν και τις ελληνικές ευαισθησίες για μη υπερβολική απομάκρυνση από την Κωνσταντινούπολη γι’ αυτό τέθηκε και η γραμμή Γανοχώρων. Ταυτόχρονα εξέταζαν παράγοντες οικονομικούς, γεωγραφικούς, πληθυσμιακούς κ.λπ. Και βέβαια δεν επιθυμούσαν την μονομερή παράδοση των Στενών στην Τουρκία και γι’ αυτό θα της έδιδαν μόνο την ανατολική ακτή αυτών, τηρώντας Συμμαχικό έλεγχο στην Καλλίπολη. Όλα αυτά όμως με τις δεδομένες ισορροπίες στρατιωτικής ισχύος τότε. Τον Σεπτέμβριο του 1922 η κατάσταση είχε αλλάξει αλλά η Αγγλία εξακολουθούσε και ενδιαφερόταν για τα Στενά. Η μη ανταπόκριση των δυνάμεων της Κοινοπολιτείας στο κάλεσμά της, η γαλλική εμμονή και η ελληνική αδυναμία ήταν αυτοί οι παράγοντες που την ανάγκασαν τον Οκτώβριο να συναινέσει στην παράδοση των Στενών. Αυτά προέκυψαν από την ελληνική αδυναμία του 1922 και πάντα εξαρτιόταν από την στρατιωτική ισορροπία της στιγμής. Δεν θέλω καν να επεκταθώ στο τι θα είχε σημάνει για τα Στενά (κι όχι μόνο) τυχόν ελληνική επίθεση το 1923.

    Αφού η wiki δίνει 430.000 εσύ γιατί αναφέρεις 400.000;
    Tip1: Ο κινητοποιημένος ΕΣ στο 1940-41 δεν είναι μόνο ο Στρατός Εκστρατείας.
    Tip2: Μιλάμε για το απόγειο της αναπτυσσόμενης δύναμης και την σταδιακή 5μηνη ανάπτυξη του ΕΣ

  84. @ Γιώργος Γ

    Πράγματι, όσα αποδίδει το άρθρο ως συστηματικές ανεπάρκειες του Ελληνικού Στρατού, υφίσταντο και προ του Νοεμβρίου του 1920. Αλλά το άρθρο δίνει τρεις αιτίες για τη στρατιωτική ήττα, εκ των οποίων αυτή είναι η μία. Οι άλλες δύο είναι οι επιπτώσεις του Εθνικού Διχασμού στο στράτευμα και η ανεπάρκεια της πολιτικής διεύθυνσης του πολέμου. Είναι προφανές ότι με τις ίδιες συστηματικές ανεπάρκειες αλλά χωρίς την καταβαράθρωση του επιπέδου της ποιότητας των ανωτάτων κυρίως, και σε σημαντικό βαθμό των ανωτέρων αξιωματικών που οδήγησε το γενικό αυτό επίπεδο στο κατώτερο δυνατό, πράγμα που δεν ίσχυε πριν. Κυρίως όμως, η διεύθυνση αυτού του πολέμου δεν σχετιζόταν με τις συστηματικές ανεπάρκειες αλλά με τη συγκεκριμένη επιλογή και διαχείριση ενός πολύ μικρού αριθμού (μονοψηφίου) αξιωματικών: των διοικητών της ΣΜΑ, τεσσάρων-πέντε επιτελών και τριών-τεσσάρων σωματαρχών. Καμιά δεκαριά άνθρωποι (και σε κάθε στιγμή πέντε-έξι) διαχειρίζονταν το δεδομένο δυναμικό. Η επιλογή τους δεν ήταν θέμα των συστηματικών του ανεπαρκειών του Ελληνικού Στρατού αλλά της ευθυκρισίας και της υπευθυνότητας της πολιτικής ηγεσίας που τους επιλέγει. Κι επιπλέον, όλο αυτό το διαχειρίζεται μία πολιτική ηγεσία που διαμορφώνει αποφασιστικά τις συνθήκες υπό τις οποίες ένας στρατός εμπλέκεται. Συνεπώς, όταν σε έναν στρατός με αυτό το γενικό επίπεδο ποιότητας (εξαιρετικά μαχητικός αλλά με σοβαρούς περιορισμούς στις τεχνικές, τακτικές κι επιχειρησιακές του δεξιότητες) αποδίδεται μία δραματικά ανεπαρκής ηγεσία (που δεν είναι -μόνον- ζήτημα συστηματικών αδυναμιών αλλά βασικά θέμα επιλογής (και ευθύνης) της πολιτικής ηγεσίας), και εμπλέκεται υπό δυσμενείς στρατηγικούς όρους που διαμορφώνει η πολιτική ηγεσία, και παρ’ όλα αυτά αγγίζει τη νίκη (όχι μία φορά μόνον), είναι δύσκολο να αντιπαρέλθει κανείς την ευθύνη των συγκεκριμένων ανθρώπων στις συγκεκριμένες περιστάσεις και να αρχίσει την αναγωγή σε γενικότερες συνθήκες αναγόμενες σε βάθος χρόνου.

    Είναι η βασική αρχή του «ceteris paribus»: ασφαλώς είχαμε σοβαρές αδυναμίες συστηματικές, και ο Αρματιστής τις αποδίδει με την ακρίβεια ιατροδικαστή. Όμως ταυτόχρονα διαπιστώνει το προφανές: Με ΔΕΔΟΜΕΝΕΣ αυτές τις συστηματικές αδυναμίες, η συγκεκριμένη τραγικά ανεπαρκής πολιτική και στρατιωτική καθοδήγηση έφερε τον ΕΣ μια ανάσα από τη νίκη. Απαιτείται πραγματική προσπάθεια για να μη βλέπει κανείς τι θα επέτρεπε μια καθοδήγηση που δεν χρειαζόταν να είναι ιδιοφυής αλλά απλώς μη-τραγική. Πώς ακριβώς προκύπτουν οι «ανυπέρβλητες ασθένειες από τη ληξιαρχική πράξη γέννησης της εκστρατείας»;

    Και μία δεύτερη παρατήρηση που αφορά το σχόλιο: ο Γουβέλης και όσοι εισηγούνταν τις αποφασιστικές και ταχείες επιχειρήσεις τον χειμώνα ή την άνοιξη του 1921 δεν τις εισηγούνταν μόνον ή κυρίως επειδή η «μακρά διάρκεια» των επιχειρήσεων θα φανέρωνε τις συστηματικές αδυναμίες του ΕΣ αλλά επειδή με τις αποφασιστικές και ταχείες και αποφασιστικές επιχειρήσεις ο ΕΣ θα αντιμετώπιζε έναν πολύ πιο ασθενή τουρκικό στρατό.

  85. Calgacus says:

    @ K/Δ ΚΒ

    Όλοι εδώ μιλάμε ενώ έχουμε γνώση της εξέλιξης των γεγονότων. Ο Βενιζέλος δεν είχε εξασφαλίσει τίποτα για μας στην Μικρά Ασία. Να αστυνομεύσει πήγαινε για λογαριασμό των Μεγάλων. Ούτε με την Συνθήκη των Σεβρών δεν είχε εξασφαλίσει τίποτα, αφού μικρασιατικά εδάφη θα μας δίνονταν υπό συγκεκριμένες πρϋποθέσεις. Για την «συμφωνία» με την Ιταλία είπα την γνώμη μου. Οι Ιταλοί βοηθούσαν εμπράκτως τον Κεμάλ και έβλαπταν εμάς, αλλά θα μας έδιναν τα Δωδεκάνησα γιατί μόλις «τον Οκτώβριο του 1922» κατήγγειλαν «την συμφωνία στο σκέλος των Δωδεκανήσων» ; ! Δεν μπορώ να επανέλθω στο ζήτημα και να συζητάμε αενάως . Επίσης μου καταλογίζεις πράγματα που δεν είπα, οπότε δεν θα απαντήσω σε αυτά.

    Και για την Ανατολική Θράκη μου αποδίδεις πράγματα που δεν είπα. Άλλο να υπάρχει στα Στενά συγκυριαρχία Μεγάλων Δυνάμεων – Τούρκων και άλλο να υπάρχει συγκυριαρχία Ελλήνων – Τούρκων και όταν θέλουν να επέμβουν οι Μεγάλοι κατά βούληση να έχουν να κάνουν με δύο κράτη. Και ναί είναι σημαντικό ότι ο ελληνικός στρατός είχε ητηθεί και ότι οι Άγγλοι δεν ήθελαν να έρθουν σε ανοιχτή σύγκρουση με τους Τούρκους, αλλά τουλάχιστον ως προς το πρώτο ο ελληνικός στρατός , παρά την κατραπακιά που είχε φάει, νομίζω πως ήταν σε θέση να εμποδίσει τους Τούρκους να περάσουν στην Ευρώπη αν οι Άγγλοι αποχωρούσαν εντελώς. Τέλος να θυμίσω ότι ήδη στην συζήτηση Γούναρη – Μεταξά, πρίν τη νίκη μας στο Δορύλαιο το 1921, οι Άγγλοι μας προειδοποίησαν να ξεγράψουμε την Ανατολική Θράκη αν δεν υποτάσσαμε τους Τούρκους.

    «Λέγει ο κ. Πρωτοπαπαδάκης : Λάβε υπ’ όψιν σου όμως , ότι παραιτούμενοι της Μ.Ασίας , θα εχάναμεν καί την Θράκην.
    Πώς απήντησα, δεν το εννοώ αυτό. Την Θράκην δυνάμεθα να την κρατήσωμεν στρατιωτικώς επ ‘ άπειρον με μικράς δυνάμεις.
    Δεν πρόκειται περί αυτού , μου απαντά. Θα εχάναμεν τήν Θράκην διότι μας υποχρέωνεν η Αγγλία να δώσωμεν καί την Θράκην. Ημείς δια να έχωμεν την αγγλικήν υποστήριξην εις την Θράκην, πρέπει να είναι η Αγγλία πεπεισμένη , ότι δυνάμεθα να συντρίψωμεν τον Κεμάλ και να επιβάλωμεν την Συνθήκην των Σεβρών.
    Μα πως, απήντησα απορών, εγώ κατά την εποχήν που επροτάθη η αποστολή των επιτροπών διά την εθνολογικήν εξέτσασιν είχα την εντύπωσιν , ότι οπωσδήποτε θα εκρατούσαμεν την Θράκην. Δεν έχει ούτω ; ηρώτησα τόν κ. Γούναρην. Εγώ τότε μάλιστα ηπόρουν, διατί να μή δεχθώμεν τας επιτροπάς ταύτας και να απαλλαγώμεν του ολεθρίου αυτού πολέμου.
    Όχι, ακριβώς δεν είναι έτσι , μου απήντησε , βραδέως ομιλών , ο κος Γούναρης. Οι Άγγλοι , αυτοί οι ίδιοι ήθελαν να απορρίψβμεν τας επιτροπάς και μας το διεμήνυσαν δια του ιδιαιτέρου προσώπου που συνεννοούντο μαζί μας. Μας έδωσαν μάλιστα και το κείμενον της απαντήσεως , και μετά μικράν σιωπήν προσέθεσεν : Καμίαν ελπίδα δεν μας έδωσαν , ότι θα έμενεν η Θράκη ελληνική. Και μάλιστα όλοι μας έπειθαν , ότι οι Άγγλοι θα μας εγκατέλειπον εις το ζήτημα της Θράκης.»

    Είπα 400.000 γιατί έτσι θυμόμουν. Δώσε μου λοιπόν εσύ τις «πάνω από 500.000» – να μάθω και κάτι από την συζήτησή μας – και μην με σκάς με το πατερναλιστικό ύφος και τα tips. . Βάζεις μέσα και τις γυναίκες που έπλεκαν τη φανέλα του στρατιώτη ; 🙂

    Να δεχτώ ότι ήταν 500.000. Το 1920 είχαμε πληθυσμό 5 εκ. και το 1940 είχαμε 7,35 εκ.
    Το 1920-22 συγκεντρώσαμε 330.000 στρατό και με μια απλή μέθοδο των τριών βρίσκουμε ότι αναλογικά το 1940 θα έπρεπε να συγκεντρώσουμε 485.000. Δηλάδή κοντά στις 500.000 που λές εσύ. Άρα το 1921 και το 1940 είχαμε την ίδια επίδοση, ενώ σύμφωνα με τα νούμερα που δίνω εγώ το 1940 τα πήγαμε χειρότερα απ’το 1921.

  86. Όσον αφορά τους Ιταλούς καλώς κακώς το γεγονός παραμένει ότι παράλληλα με τη συνθήκη των Σεβρών υπέγραψαν και συνθήκη βάσει της οποίας παραχωρούσαν τα Δωδεκάνησα πλην της Ρόδου στην Ελλάδα, με τη Ρόδο να πρέπει να παραχωρηθεί όταν θα παραχωρείτο η Κύπρος στην Ελλάδα.

    Εξίσου γεγονός είναι ότι τα σύνορα της Βορείου Ηπείρου αποφασίστηκαν από την πρεσβευτική διάσκεψη της ΚΤΕ το 1921 που αποτελούσαν Βρετανία, Ιαπωνία, Γαλλία και Ιταλία και κρίθηκε από το ότι η Γαλλία ή οποία μέχρι το 1920 υποστήριζε την Ελληνική πλευρά, το 1921 υποστήριξε την Ιταλία.

    Οπότε γυρνάμε πάλι στην αγαπημένη θεωρία της αντι-βενιζελικής πλευράς ότι η κυβερνητική αλλαγή το Νοέμβριο του 1920 δεν είχε την παραμικρή σχέση με την μεταβολή της πολιτικής των Συμμάχων σε σχέση με την Ελλάδα. Απλά οι κακοί Γάλλοι κτλ ήταν αποφασισμένοι να μας προδώσουν και το ότι εμείς αποφασίσαμε να βάλουμε κυβέρνηση εγνωσμένων Γερμανόφιλων, 2 χρόνια μετά τη συντριβή της Γερμανίας δεν είχε καμία σχέση με αυτό.

    Να προσθέσω την απλή απορία τι θα έπρεπε να κάνει η όποια Ελληνική κυβέρνηση το 1919 σχετικά με τη Μικρά Ασία, κατά τη γνώμη όσον θεωρούν αδύνατη την Ελληνική νίκη, με δεδομένο την εξόντωση των Ελληνικών Μικρασιατικών πληθυσμών ήδη από το 1914. Θα έπρεπε απλά να τους ξεγράψει;

  87. sirios2015 says:

    Στο εξαιρετικό άρθρο ,νομιζω πρέπει να συμπεριληφθεί ,ότι οι μεγάλες χώρες που εχουν πολυ μεγάλο στρατηγικό βάθος ,δεν μπορούν ,τελικά να νικηθούν,τελειωτικά,ειδικα στις συνθήκες διεξαγωγής επιχειρησεων του 1920.Η υπαρξη αυτου του στρατηγικού βάθους ,εδινε τη δυνατότητα για αλλεπάλληλες υποχωρήσεις,και προφύλαξη της κεντρικης δυναμης για μια μαχη πιο βαθειά που ο αντιπαλός θα ειχε μικροτερη ισχύ .Και την Αγκυρα να καταλαμβάναμε θα ερχόταν η στιγμή που θα σημαινε την ώρα της ήττας μας.Ο χρόνος δούλευε για τον Κεμαλ ,και αυτο το ήξερε πολύ καλά..Δν ξέρω αν γινόταν η επιλογή της ασφάλισης μιας μικρότερης περιοχής περιμετρικά της Σμύρνης(40-50000 τχ) θα μπορουσε μακροπρόθεσμα να διατηρηθεί σε ελληνική κατοχή….Αυτο ειναι ισως ,ενα θεμα κριτική στις επιλογές του Βενιζέλου .Γιατι όλα ξεκινούν απο τις πολιτικές επιλογές.Τ.Δ

  88. Calgacus says:

    @ ΚΛΕΑΝΘΗΣ

    Βρήκα αυτό :
    h**ps://www.scribd.com/document/156142879/ΤΟ-ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ-ΤΟΥ-Ι-ΜΕΤΑΞΑ-1913-1917

    Για το β΄παράθεμα συνεχίζει ( σελ. 9 ) :

    «Δεν επερίμενα βεβαίως εκ τούτου καταστροφήν της Τουρκίας. Εγνώριζα ότι η συγκέντρωσις του στρατού της αθίκτου εν τη Δυτική Μ. Ασία ήτο δυνατή και κατ’ αυτού δεν ηδυνάμεθα τίποτε. Αλλ’ εφρόνουν ότι η εκ της επιτυχίας του εγχειρήματος ηθική διαταραχή της Τουρκίας θα ήτο τοιαύτη ώστε να υποκύψη αύτη εις όρους μετριοπαθείς. Δηλαδή αναγνώρισιν των νήσων εις την Ελλάδα , και παραχώρηση των θωρηκτών της εις την Ελλάδα, έστω και υπό μορφήν πωλήσεως αυτών , ευρισκομένων εισέτι υπό κατασκευήν».

    Μερικά πράγματα λέει και στην σελ.20 και αλλού. Δυστυχώς η προεπισκόπηση δεν είναι καλή και στραβώθηκα διαβάζοντάς τα !

  89. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @ Calgacus,

    Περί των γραπτών Μεταξά: H παράγραφος που αναφέρεις είναι η συνέχεια αυτής της παραπομπής που έχω παραθέσει και βέβαια δεν αλλάζει κάτι. Η επιχείρηση που γράφει ο Μεταξάς ότι ΄΄δεν αναμένει να καταστρέψει την Τουρκία΄΄ είναι η σχεδιαζόμενη ελληνική επίθεση κατά των Δαρδανελλίων. Για το ότι ΄΄δεν ηδυνάμεθα τίποτε εναντίον της συγκέντρωσης του τουρκικού στρατού εν τη Δυτική Μ. Ασία Ασία΄΄ , η αιτία είναι η απειλή της Βουλγαρίας, το λέει σαφώς στην προηγούμενη παράγραφο αυτού του κειμένου του, την οποία έχω παραθέσει.

    Ας ξαναπούμε γενικά για τις θέσεις Μεταξά, με άλλη διατύπωση: Ο Μεταξάς γράφει περί επιχειρήσεων στην Μικρά Ασία από το 1913 έως το 1934. Σε αυτά τα 22 χρόνια τόσο τα δεδομένα τα οποία κάθε φορά έχει υπόψη του, όσο και η πολιτική οπτική υπό την οποία γράφει, έχουν αλλάξει σοβαρά. Τα κείμενά του λοιπόν δεν συγκρίνονται μεταξύ τους απλά και άμεσα αλλά υπό εκάστοτε προϋποθέσεις, πότε είναι προβλέψεις, πότε απολογίες και πότε πολιτικές μάχες. Το 1913-14 ο Μεταξάς συντάσει υπομνήματα ενώ είναι επιτελικός αναλυτής, η Ελλάς είναι μονιασμένη, η Βουλγαρία ισχυρότατη και εχθρική και οι επιδόσεις του τουρκικού στρατού αυτές των βαλκανικών πολέμων. Το 1918 όταν ξαναγράφει ένα σύντομο απολογισμό, είναι ένας σε εξέλιξη πολιτικός άνδρας αλλά ατιμωτικά εξόριστος και αποταγμένος και βασικό μέρος της μιας πλευράς ενός φοβερού Εθνικού Διχασμού. Το 1921 αποκαθίσταται κάπως αλλά είναι πλήρως απογοητευμένος από τα τραγικά κοινά και αποφασισμένος να αρνηθεί την ειδική στρατιωτική υπηρεσία που του ζητείται. Το 1934 είναι γνώστης πλέον των φοβερών γεγονότων, και βασικά ένας πολιτικός που ορθογραφεί μαχόμενος εναντίον του πολιτικού του αντιπάλου (Βενιζέλου).
    Και για τα δεδομένα της εκστρατείας του 1919, είναι γνωστό το τι γράφει ο Μεταξάς την μέρα που ελληνικές δυνάμεις αποβιβάζονται στην Σμύρνη.

    Ας γενικεύσουμε περί προσωπικών απόψεων, είναι ενδιαφέρον. Οι προσωπικές μαρτυρίες δεν δημιουργούν αυτονόητα κάποια ιστορικά γεγονότα, ούτε καν για τις προσωπικές σκέψεις των ιδίων. Οι άνθρωποι συνήθως είναι υποκειμενικοί, με άγνοιες και με σκοπιμότητες. Χρειάζεται διασταύρωση πηγών και διερεύνηση σκοπιμοτήτων. Ιστοριογραφία ίσον αμερόληπτη και επίπονη έρευνα και διασταύρωση πηγών. Αν στις ιστορικές πηγές θέσουμε λάθος ή στρατευμένα ερωτήματα, θα πάρουμε και λανθασμένα αποτελέσματα. (βλ. Ν. Σβορώνος).

    Ας πούμε ως παράδειγμα τον διάλογο Μεταξά – Γούναρη τον Μάρτιο του 1921, όπως υπάρχει στο ημερολόγιο του πρώτου. Αρκεί αυτός ο διάλογος να φανερώσει τις προθέσεις της Αγγλίας για την τύχη της Θράκης; Όχι, δεν αρκεί, καραδοκούν οι προσωπικές σκοπιμότητες αλλά και τα απρόβλεπτα του μέλλοντος. Ο Γούναρης έχει συμφέρον στον διάλογο να κεντρίσει το πατριωτικό ενδιαφέρον του Μεταξά. Ο άγγλος πρωθυπουργός Λόυδ Τζωρτζ στην διάσκεψη του Λονδίνου που προηγήθηκε, έχει συμφέρον να πείσει τον Γούναρη στην ανάγκη να συνεχιστεί η εκστρατεία, δηλαδή η πολιτική του μισητού Βενιζέλου. Επίσης, ότι και αν είπε ο Λόυδ Τζωρτζ στην Συνδιάσκεψη, αυτά δεν ορίζουν μόνα τους την συνισταμένη των αγγλικών συνφερόντων, ο άγγλος πρωθυπουργός δεν είναι η Αγγλία. Το τι θα έκανε η αγγλική κυβέρνηση όταν ετίθετο πραγματικά το θέμα Θράκης, θα το καθόριζαν οι παράγοντες εκείνης της στιγμής. Το Σεπτέμβριο του 1922, οι παράγοντες από πλευράς Ελλάδος ήταν διαλυμένος στρατός και ανυπαρξία κυβέρνησης με την κανονική έννοια του όρου.

  90. .+- says:

    @ K/Δ ΚΒ says:19 Ιανουαρίου 2018 στο 23:02 + Calgacus says:21 Ιανουαρίου 2018 στο 19:45

    Φιλτατοι θα μου επιτρεψετε να μπω «σφηνα» στην συζητηση σας!
    Σχετικα με τον Ε. Βενιζελο. η αρχικη τοποθετηση περι «αστυνομευσης» για λογαριασμο των Συμμαχων ισχυει μονο εν μερη. Μεχρι τον Ιουλιο του 1920, ο ΕΣ εκτος απο την Σμυρνη «κατεκτησε» για λογαριασμο της ελλαδας, εστω και με την καλυψη ενος «μανδυα» Συμμαχικου ολη την Θρακη.
    Τοσο η Σμυρνη με τα περιξ, οσο και η θρακη, αμεσως μετα αρχισαν να αναδιοργανωνονται σε θεματα δημοσιας δοικησης με προσωπικο του Ελληνικου δημοσιου (εφορια, υπηρεσιες κλπ) και να αποδιδουν και φορους στην Μητροπολιτικη Ελλαδα.
    Δηλαδη η ενσωματωση τους στον εθνικο κορμο αρχισε να αποκτα μονιμη διασταση και να ξεπερνα τα ορια μιας απλης στρατιωτικης κατοχης. Ειμαστε δηλαδη μπροστα στο φιανομενο της κατακτησης ξενου, μεχρι εκινη την στιγμη, εδαφους! Ετσι λοιπον η μονιμοποιηση της ελληνικης παρουσιας ηταν οχι μονο γεγονος αλλα κατι το προδιαδεγεγραμμενο απο αλλη στιγμη νωρητερα.
    Αυτη την αποφαση την πηρε ο βενιζελος ισως ακομη και πριν την αποβαση των Ευζωνων στην Σμυρνη. Αλλα και εαν ακομη θελησουμε να αμφισβητησουμε αυτη την θεση, για τον αλφα ή βητα λογο, σιγουρα με την μονομερη ελληνικη αποφαση για επιβουλη δια των οπλων της ειρηνης κατα την υπογραφη του Συμφωνου των Σεβρων, ο Βενιζελος, αυτη την βουληση την επισημοποιησε!.
    Οποτε, θεωρω οτι το να λεμε σημερα οτι ο ΕΣ πολεμησε για λογαριασμο των «αλλων», θεωρω οτι ειναι μια λαθεμενη τοποθετηση που δεν δικαιολογειται απο τα ιδια τα γεγονοτα. Ο Βενιζελος απο την αρχη πηγαινε για να κατακτησει, με ενα στρατευμα που δεν ηταν σε θεση να το πραγματοποιησει, επειδη δεν ειχε δομηθει και αναδιοργανοθει σε σωστη βαση για αυτον τον ρολο, με αποτελεσμα, οσες φορες εμφανιζονταν διαφορα προβληματα δομης δυναμεων ή και τα εξοπλιστικα, να γινεται προσπαθεια να λυνονται σχεδον ταυτοχρονα με το «αλογο» (ΣΜΑ) ενω συνεχιζει την «κουρσα» στις «ιπποδρομιες» (επιχειρησεις/εκστρατεια)!
    Πραγμα που ελεω οικονομικης δυσχαιριας ηταν εξαιρετικα δυσκολο να επιτευχθει.
    Για παραδειγμα καποιος πρεπει να αναλογιστει οτι για τις επιχειρησεις του καλοκαιριου του 1921 αγοραστηκαν τον χειμωνα του 1920-21 500,000 βληματα πυροβολικου των 65χλς και των 75χλς απο την Γαλλια. Αυτα απο πριν δεν ειχαν προϋπολογιστει και καθως φαινεται δεν υπηρχαν αρκετα απο αυτα ουτε σε αποθηκες πουθενα πριν καν αρχισουν τις επιχειρησεις του μαρτιου του 1921. Μπορουσαν χωρις να εχουν ποσοτικη επαρκεια σε βληματα πυροβολικου για μακροχρονιες επιχειρησεις να ξεκινησουν εκστρατεια σε ευρεια εκταση; και ποσο θα μπορουσε να διαρκεσει αυτη χωρις τα αυτα τα επιπελον βληματα εαν αναλογιστουμε οτι σημαντικος αριθμος ηδη τον μαρτιο καταναλωθηκε;

    .+-

  91. Διαβαζοντας το αρθρο και ως μη ειδικος στα στρατιωτικα θεματα δεν θα μπορουσα να κρινω την αναλυση. Παντως οι αιτιες που αναφερονται εχουν λογικη
    Κατα την αναλυση χασαμε το 1922 επειδη
    1. Ειχαμε κακη στρατιωτικη διοικηση λογω αλλαγης του εμπειροπολεμου επιτελειου με πολιτικες επιλογες 2ας διαλογης
    2. Δεν ειχαμε γρηγορο συντονισμο λογω κακων επικοινωνιων και μεγαλων αποστασεων μεταξυ επιτελειων και 1ης γραμμης
    3. Το πυροβολικο μας και το ιππικο μας δεν ηταν εφάμιλλο του Τουρκικου

    Θα τα δεχτω ολα αυτα και θα κανω μια υποθεση
    Εστω οτι αντι για τον Παπουλια και τον Χανζηανεστη ειχαμε αρχιστρατηγους τον Μεγαλεξανδρο τον Μιλτιαδη τον Ζουκοφ τον Ουελιγκτον και τον Ρομελ με θεωρητικές γνωσεις 21ου αιωνα
    Εστω οτι αντι για χαλασμενο τηλεφωνο ο Ελληνικος στρατος στη Μικρασια εν ετη 1921 ειχε drones με link16 για μεταφορα χαρτη σε πραγματικο χρονο στα επιτελεια και συντονισμο σε επιπεδο διμηριας
    Εστω τελος οτι αντι του πυροβολικου των 65/75 mm εν ετη 1921 ο Ελληνικος στρατος ειχε αυτοκινουμενα PzH 2000 των 155 χιλιοστων.
    Εστω τελος οτι δεν επιτρεπονται οι γεννοκτονιες και μαζικοι εκτοπισμοι πληθυσμου

    Δεν θα αναφερθω στο αποτελεσμα της εκστρατιας αφου η υπεροχη των Ελληνικων επιτελειων και οπλων θα ηταν καταλυτικη. Ο στρατος του Κεμαλ θα ειχε κατανικηθει/εξαυλωθει, η Αγκυρα θα ειχε παραδωθει, στην Κωνσταντινουπολη θα κυματιζαν Ελληνικες σημαιες και η μεγαλη Ελλαδα 100 χρονια απ την εθνεγερσια θα ηταν πραγματικοτητα περαν καθε φαντασιας.

    Ερωτημα. Σ αυτο το υποθετικο συναριο ποια θα ηταν η κατασταση σημερα?

    Το 1920 στο τοτε Ελληνικο κρατος ζουσαν 4.500.000 Ελληνες και 1.000.000 Μουσουλμανοι.
    Στην απογραφη του 1920 η μεγαλυτερη »Ελληνικη» πολη μετα απο Αθηνα Πειραια και Θεσσαλονικη ηταν η Ανδριανουπολη.
    Στην απεναντι πλευρα που καποια στιγμη θα ενσωματονοταν στην μεγαλη Ελλαδα κατοικουσαν καπου 2.000.000 Ελληνικης συνειδησεως και 15.000.000 μουσουλμανοι
    Το συνολο 6.500.000 Ελληνες εναντι 16.000.000 μουσουλμανων. Αυτα το 1920.
    Ποια θα ηταν η πληθυσμιακη κατασταση σημερα?
    Πιστευω λογω διαφορετικης κουλτουρας/κοσμοθεωριας θα ισχυε οτι πανω κατω συμβαινει σημερα. 10 εκ. Χριστιανοι απεναντι σε 40, 60, 80? εκ. Μουσουλμανων.
    Το Ελληνικο κρατος θα ειχε ηδη Κοσοβοποιηθει ή θα ετοιμαζοταν για κατι τετοιο.

    Δικο μου συμπερασμα

    Παλι καλα κυριοι που το 22 ειχαμε τους Παπουλια/ Χατζηανεστη, τα χαλασμενα τηλεφωνα τα κουρασμενα αλογα και το μικρου βεληνεκους πυροβολικο.

  92. ΕΚΑΤΟΝΤΕΣΣΑΡΗΣ says:

    Παιδιά οι γενικότητες και τα what if είναι για τους πολιτικούς και τους δημοσιογράφους. Ο πολιτικός υπάλληλος ή ο στρατιωτικός μιλούν επί συγκεκριμένου, είτε απολογιστικά είτε προϋπολογιστικά. Η δουλειά που παρουσιάζεται εδώ, επί συγκεκριμένου (της Μικρασιατικής Εκστρατείας), είναι επαγγελματική και πρέπει κανείς να ευχαριστεί που είναι δωρεάν διαθέσιμη. Αν συγγραφέας ήταν γερμανός ταξίαρχος ή κανένα αγγλάκι, θα έπρεπε να πληρώσετε άνω των 100 ευρωπαϊκών νομισμάτων για να τη διαβάζετε. Τουλάχιστον μην υποβάλετε σε over-G τη συγγραφική ομάδα.

  93. ΑΧΕΡΩΝ says:

    :@Μπάμπης
    Δέν θα τοποθετηθώ στο σχόλιο σου,μόνο θα επισημάνω ότι με την λογική που παρουσίασες,και για την Κύπρο ήταν καλύτερα που δέν ενώθηκε με την Ἑλλάδα το 1960,διότι τώρα θα ήταν στα μνημόνια.
    Και μιλώντας για μνημόνια,αλλά μόνο χάριν παραδείγματος,ευτυχώς τα έκανε σάν την κούτρα του ὁ Μπαρούφ,και χρεωθήκαμε άλλα 85 δίς (λένε κάποιοι),αλλά δέν «μας πέταξαν τουλάχιστον από το ευρώ,γιατί τώρα θα τρώγαμε ακρίδες».
    Μάλλον είμαστε ἡ μόνη χώρα που μία πανωλεθρία την σώζει από έναν θρίαμβο…

  94. Αρματιστής says:

    @ ΕΚΑΤΟΝΤΕΣΣΑΡΗΣ

    Ευχαριστώ για την φιλοφρόνηση, αλλά μη μου βάζεις ιδέες!!!

  95. ΕΚΑΤΟΝΤΕΣΣΑΡΗΣ says:

    @ Αρματιστής

    Δεν κάνω φιλοφρονήσεις. Σοβαρά συγγράμματα στρατιωτικής ιστορίας έχουμε λίγα και βέβαια πολύ σπάνια βρίσκεις κείμενα στα ελληνικά που να λένε «έγινε αυτό και αυτό το λάθος». Συνήθως είμαστε αλάνθαστοι και τα παθήματά μας οφείλονται είτε στον Κίσσιντζερ είτε στον Σόιμπλε.

  96. Χαράλαμπος Παπαδόπουλος says:

    @ Μπάμπης

    Τα δημογραφικά δεδομένα της εποχής δεν είναι αυτά που γράφετε. Εκείνη την εποχή οι μουσουλμάνοι ήταν μόνο το 60% της Μικράς Ασίας και από αυτούς πολλοί δεν ήταν τουρκικής συνείδησης π.χ. ήταν Κούρδοι, Λαζοί κτλ. Αν είχαμε νικήσει τους Τούρκους το ’22, η Μικρά Ασία θα μοιραζόταν στα 4, μεταξύ Ελλήνων, Αρμενίων, Κούρδων και Τούρκων. Οι Τούρκοι θα στριμώχνονταν με ανταλλαγές πληθυσμών στην κεντρική Μικρά Ασία, χωρίς ζωτικό χώρο και πόρους και εκεί θα συρρικνώνονταν. Αντίθετα, η Ελλάδα θα είχε το μέγεθος για να χωρέσει τον οικουμενικό ελληνισμό. π.χ. οι Έλληνες εφοπλιστές που σήμερα είναι στο σίτυ του Λονδίνου, θα είχαν έδρα την Κωνσταντινούπολη. Έτσι, δεν θα μας κυβερνούσαν νούμερα, τυχάρπαστοι και νάνοι. Θα είχαμε τα μεγέθη για να έχουμε εθνική αυτοπεποίθηση και θα είχαμε αποτινάξει τα συμπλέγματα κατωτερότητας απέναντι στους Ευρωπαίους.

  97. Γιώργος Γ. says:

    Η περιοδολόγηση πάντως έχει αξία από μόνη της, αφού είναι κατά βάση το αναλυτικό εργαλείο.
    Αν δεν κάνω λάθος μία που δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ στην ανάλυση ( στρατιωτική ή διπλωματική, κυρίως στρατιωτική) και νομίζω πως θα είχε ενδιαφέρον, είναι η αυτή με βάση την συνθήκη των Σεβρών.
    Και έχει ενδιαφέρον διότι, εκτός του προφανούς πολιτικού και διπλωματικού αντικτύπου, ο Ε.Σ αποκτά ελευθερία κινήσεων στο Μικρασιατικό μέτωπο, ενώ μέχρι τότε έπρεπε να λαμβάνει την άδεια των συμμαχικών δυνάμεων ή και να λειτουργεί για λογαριασμό τους. Ίσως το ορόσημο αυτό «χάνεται» διότι σχεδόν ταυτόχρονα «εμφανίζεται» και το πολιτικό όροσημο της κυβερνητική αλλαγής.
    Έναν σχετικό υπαινιγμό, για την σημασία των Σεβρών, κάνει ο Σπυρίδωνος στο βιβλίο του, αν και τον περιορίζει στους αντίδραση των Τούρκων ( ότι οι Σέβρες λειτούργησαν σαν ξυπνητήρι για τους Τούρκους, αφού διέλυσαν τις αυταπάτες τους πως αργά ή γρήγορα θα έφευγαν οι στρατοί της Αντάντ από την Ασία, και την ανατολική Θράκη.)
    Το σχόλιο δεν έχει στοιχεία κριτικής, αφού η περιοδολόγηση από την φύση της είναι μια εκ των υστέρων κατασκευή, απολύτως υποκειμενική, τιθεται ως στοιχείο προβληματισμού με αφορμή το εξαίρετο άρθρο.

  98. @Γιώργος Γ

    Η παρατήρηση για τον ρόλο της Συνθήκη των Σεβρών ως οροσήμου (και για τις δύο πλευρές) είναι πολύ εύστοχη, αν κι εμείς δεν το αντιλαμβανόμαστε ως ζήτημα περιοδολόγησης ακριβώς. Επειδή ο Κλεάνθης έχει μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα θεώρηση του στρατηγικού πλαισίου, ας περιμένουμε λίγο να εξελιχθεί η μελέτη.

    (Για τον λόγο αυτόν άλλωστε, τα σχόλια της συνταντικής ομάδας θα μειωθούν δραστικά. Όσο σχολιάζουμε δεν μελετάμε και δεν γράφουμε!)

  99. semsiris says:

    @Αρματιστής

    Στο εδάφιο 1.2.δ του κειμένου σας αναδεικνύετε σαφώς την υπεροχή του τουρκικού ιππικού έναντι του δικού μας. Όπως αναφέρεται και στο βιβλίο Σαγγαριος του Δ. Φωτιάδη (Σειρά:τα φοβερά ντοκουμέντα-εκδόσεις Φυτράκη) οι δικοί μας ίπποι ήταν μεγαλόσωμοι, αγγλικής προελεύσεως και δυσκολεύονταν να προσαρμοστούν στο περιβάλλον που πολεμούσαμε, ενώ οι τούρκικοι ήταν όπως γράφετε κι εσείς μικρόσωμοι, ντόπιοι, εγκλιματισμένοι στο περιβάλλον της Μ. Ασίας. Μελετώντας κανείς τη μικρασιατική εκστρατεία, διαπιστώνει ότι η υπεροχή των Τούρκων σε ιππικό προκάλεσε σοβαρά προβλήματα στη Σ.Μ.Α. κατά τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων. Ηταν αποφασιστικός ο ρόλος του στη διάσπαση του μετώπου την 13 Αυγούστου του 22, εμπόδιζε τη ροή των εφοδίων προς την Στρατιά κατά τη μάχη του Σαγγαρίου, παρενοχλούσε διαρκώς τις μονάδες μας, κόντεψε να συλλάβει το αρχηγείο της Στρατιάς στο Ουζούνμπεη και δε σχολιάζω το «ατύχημα» στο Ουτς Σεράι.Λογικά σκεπτόμενος, πιστεύω ότι θα έπρεπε από τη Στρατιά να ληφθούν μέτρα για τον έλεγχο και τον περιορισμό της δράσης του τουρκικού ιππικού. Το ερώτημα είναι αν θα μπορούσαν να ληφθούν κάποια τέτοια μέτρα, ποια θα μπορούσαν να είναι αυτά ή αν κάτι τέτοιο θα ήταν άσκοπο λόγω της ούτως ή άλλως μεγάλης υπεροχής των Τούρκων στο ιππικό

  100. Ε.Α.Νεονάκης says:

    «μία από τις σημαντικότερες αιτίες των αποτυχιών και της ήττας, η σημαντικότερη όλων μάλλον, ήταν η αποτυχία της κυβέρνησης αφ’ ενός να επιλέξει τον καλύτερο και ικανότερο αξιωματικό για την θέση του Αρχιστράτηγου και αφ’ ετέρου να διαθέσει στον Αρχιστράτηγο τους πλέον άξιους ανώτατους αξιωματικούς».
    Έχετε σε άλλο κείμενο διατυπώσει κριτική για τον σχεδιασμό και την διοίκηση των επιχειρήσεων κατά τους βαλκανικούς πολέμους.
    Ήθελα λοιπόν να ρωτήσω υπήρχαν «ικανοί και άξιοι αξιωματικοί» του επιπέδου και στον αριθμό που απαιτούνταν για την επίτευξη νίκης επί του συγκεκριμμένου αντιπάλου; Ήταν ικανότητες επιπεδου βαλκανικών πολέμων επαρκείς; Η χρειαζόταν μια στρατηγική μεγαλοφυΐα;

  101. Spiros Ps says:

    Πολύ καλό το άρθρο και η ανάλυση.

    Σε ένα σχόλιο γράφετε το εξής «είναι ότι η πολιτική ηγεσία απέτυχε να δώσει στην Στρατιά Μικράς Ασίας την ανώτατη ηγεσία που επέβαλαν οι περιστάσεις. Δηλαδή διοικητή Στρατιάς, επιτελάρχη»

    από άλλα κιόλας κείμενα σας κατανοώ ότι αναφέρεστε σίγουρα στους Παπούλα, Χατζανέστη και ίσως τον επιτελάρχη Πάλλη(?).
    Κατά τη γνώμη σας σε μία υποθετική ερώτηση αλλά με βάση κάποια πρότερα δεδομένα ο αρχιστράτηγος Παρασκευόπουλος με επιτελάρχη τον Πάγκαλο μπορούσε να ήταν μία ηγεσία που θα άρμοζε στις περιστάσεις?

  102. Γεώργιος says:

    Εξαιρετική ανάλυση!

    Το αποτέλεσμα είναι πάντοτε εκείνο το οποίο έχει σημασία και αξία και αυτή γνώση πρέπει να ενσωματώνεται στο σήμερα με τις σχετικές φυσικά προσαρμογές που προκαλεί η σύγχρονη τεχνολογία αλλά και η τοπική & διεθνής πολιτικοοικονομική σκακιέρα.

    Μια ανάλογη ανάλυση υπάρχει για την μάχη του Μογκαντίσου στην οποίαν περιγράφωνται αναλυτικά τα σφάλματα της στρατιωτικής ηγεσίας των ΗΠΑ τόσο στην Σομαλία όσο και στην Ουάσινγκτων.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s