Ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας και η προβληματική δράση του κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος Ι

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Γενικά

Οι Συνταγματάρχες Πεζικού Δημήτριος Καλιαγκάκης και Κωνσταντίνος Τσάκαλος, παντελώς άγνωστοι στο ευρύ κοινό, ήταν διοικητές του 26ου και 2ου Συντάγματος Πεζικού αντίστοιχα κατά τη τελευταία περίοδο της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Και  οι δύο έπεσαν επί του πεδίου της μάχης στην ευρύτερη περιοχή του Τουμλού Μπουνάρ· ο μεν πρώτος στη μάχη του Χαμούρκιοϊ Ιλμπουλάκ στις 16 Αυγούστου 1922, προμαχώντας του Συντάγματός του στην απέλπιδα προσπάθεια να ανοίξει τον δρόμο προς το Τουμλού Μπουνάρ για να σωθεί η Ομάδα του Υποστράτηγου Τρικούπη από την επαπειλούμενη κύκλωση, ο δε δεύτερος στη μάχη του Αλή Βεράν στις 17 Αυγούστου 1922, προμαχώντας έφιππος των ανδρών του Συντάγματός του, που μάχονταν για να καλύψουν την εγκλωβισμένη στη κοιλάδα του Αλή Βεράν – Σάλκιοϊ Ομάδα Τρικούπη.

Οι δύο πολέμαρχοι έπεσαν σαν άλλοι Διγενείς στα Μαρμαρένια Αλώνια, μαχόμενοι έναντι πολλαπλασίων Τουρκικών δυνάμεων, πιστοί μέχρι τέλους στον όρκο και στο καθήκον τους. Έπεσαν υπό τα όμματα του Συνταγματάρχη Νικολάου Πλαστήρα, διοικητή του Αποσπάσματος του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, χωρίς να τύχουν από αυτόν βοήθειας και συνδρομής στη μάχη που διεξήγαγαν υπό δυσμενείς συνθήκες. Και αυτό είναι κάτι ανήκουστο, αφού κάθε μαχητής και κάθε μονάδα έχουν χρέος και ιερό καθήκον να παρέχουν αμέριστα τη συνδρομή τους σε μονάδες και μαχητές που έχουν αποκοπεί, ή  μάχονται υπό δυσμενείς και κινδυνώδεις συνθήκες.

Δυστυχώς όμως και οι δύο αυτοί μεγάλοι πρόμαχοι παραμένουν άγνωστοι μεταξύ των πολλών άλλων αγνώστων ηρώων που πρόσφεραν τη ζωή τους στους πολέμους του Έθνους. Ελάχιστοι είναι οι στρατιωτικοί που γνωρίζουν κάτι σχετικό για τη δράση αυτών των αξιωματικών και του ηρωικού θανάτου τους. Τα ονόματα τους  δεν έχουν δοθεί σε λεωφόρους, οδούς και πλατείες. Ούτε έχουν ανεγερθεί ανδριάντες ή προτομές προς τιμή τους.

Όλοι οι Έλληνες όμως γνωρίζουν τον Συνταγματάρχη Νικόλαο Πλαστήρα και την ηρωική -πλην όμως διογκωμένη- δράση του κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, τον Α’ Π.Π. και τη Μικρασιατική Εκστρατεία. Το όνομα του Συνταγματάρχη Πλαστήρα έχει δοθεί σε οδούς, λεωφόρους και πλατείες όλων σχεδόν των πόλεων της Ελλάδας (σίγουρα σε όσες έχουν ως προσδιορισμό τη λέξη «Νέα»), ανδριάντες και προτομές του κοσμούν πλατείες και στρατόπεδα, το στρατόπεδο της 1ης Στρατιάς στη Λάρισα φέρει το όνομα του, ενώ το ορθό θα ήταν να φέρει το όνομα ενός εκ των δύο πρώτων διοικητών της Στρατιάς, είτε του Στρατηγού Δημητρίου Γιατζή, είτε του Στρατηγού Κωνσταντίνου Βεντήρη. Ακόμη φωτογραφίες του Ν. Πλαστήρα προσφέρονται σε επίσημους επισκέπτες της 1ης Στρατιάς, πιθανώς για τις βάλουν στο σαλόνι τους ή στο εικονοστάσιο της οικίας τους, όπως στο παρελθόν κάποιοι έβαζαν τις φωτογραφίες των βασιλέων. Είναι τόσο μεγάλο το κλέος και η φήμη που περιβάλλει τον Πλαστήρα, που κάποιες Μονάδες του Στρατού τον έχουν στον πίνακα των διατελεσάντων διοικητών τους, μολονότι ουδέποτε διοικήθηκαν από τον Πλαστήρα. (http://army.gr/sites/default/files/3mktax_orestiada_20170619.pdf).

Ο Πλαστήρας είναι πανταχού παρών στην ιστορία μας ως ο γενναίος, ο ανυπέρβλητος και ακατάβλητος Στρατιώτης που προμαχούσε των ανδρών του και κατανικούσε πάντοτε τον αντίπαλο. Στην ιστοριογραφία είναι εκείνος που με το Σύνταγμά του, το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, κάλυψε τη φυγή και την άτακτη υποχώρηση της Μικρασιατικής Στρατιάς τον Αύγουστο του 1922.  Ας όψεται για αυτό ο Γιάννης Καψής και οι βιογράφοι του Πλαστήρα. Αν λέγαμε ότι ο Πλαστήρας είναι ημίθεος, πολλοί θα το πίστευαν. Όλοι τον γνωρίζουν με το προσωνύμιο «Μαύρος Καβαλάρης», κάτι αντίστοιχο με το «Αλεπού της Ερήμου». Όπως όμως το προσωνύμιο «Αλεπού της Ερήμου» ανήκει στον στρατάρχη Ρόμελ, έτσι και ο τίτλος «Μαύρος Καβαλάρης» ανήκει στο διοικητή του 9ου Τάγματος Ευζώνων κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, στον «Ήρωα των Ηρώων», τον σεμνό Ταγματάρχη Ιωάννη Βελισαρίου, τον «εκπορθητή» των Ιωαννίνων, του Λαχανά και του Δεμίρ Καπού, ο οποίος έπεσε στις 13 Ιουλίου 1913 εντός της Βουλγαρίας, προμαχώντας των Ευζώνων του κατά τη γιγαντομαχία του υψώματος 1378, βορειοανατολικά του Σημιτλή. Εκεί και έχει ταφεί —άγνωστος μεταξύ αγνώστων— δίπλα σε ένα άλλο ήρωα, τον δισέγγονο του Γέρου του Μοριά, Γεώργιο Κολοκοτρώνη, διοικητή του 1ου Τάγματος Κρητών. Οι ταφές τους παραμένουν μέχρι και σήμερα άγνωστες.

Για να μη πλατειάζουμε: «Περισσότερο Πλαστήρας, πεθαίνεις». Δυστυχώς η αλήθεια είναι πολύ διαφορετική.

Αυτοί που «θεοποίησαν» τον Πλαστήρα και έκαναν το όνομα του «θρύλο», είτε δεν ανέτρεξαν στις πηγές για να πληροφορηθούν σχετικά με την εξόχως προβληματική δράση του σε συγκεκριμένες επιχειρήσεις της Μικρασιατικής Εκστρατείας, είτε αγνόησαν επιδεικτικά τις πηγές. Κάποιοι άλλοι, όπως ο Γιάννης Καψής, διαστρέβλωσαν την αλήθεια και απέδωσαν στον Πλαστήρα επιτυχίες και νίκες που δεν του ανήκουν. Ασφαλώς ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας διέθετε ηγετικές ικανότητες, μεγάλες αρετές και σπουδαίο ηθικό φρόνημα, αλλά κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων έδινε προτεραιότητα στην ασφάλεια του Συντάγματός του έναντι της εκτέλεσης της αποστολής του, με αποτέλεσμα πολλές ενέργειές του ή παραλείψεις του να ανάγονται στην αρμοδιότητα της στρατιωτικής δικαιοσύνης. Οι ποινικά κολάσιμες ή προβληματικές πράξεις και παραλείψεις του Πλαστήρα αναφέρονται λεπτομερώς στις εκδόσεις της ΔΙΣ για τη Μικρασιατική Εκστρατεία, η οποία, ενώ τις καταγράφει, αποφεύγει επιμελώς να τις αναδείξει, να τις σχολιάσει και να τις κρίνει. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, οφείλεται στο ότι η ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας  συντάχθηκε από τη ΔΙΣ την περίοδο 1955-1965 περίπου, μία περίοδο δηλαδή που τα πάθη του Εθνικού Διχασμού, σε συνδυασμό με τα πάθη από τον Εμφύλιο Πόλεμο (1946-1949), ήταν ακόμη πολύ έντονα και κάθε δυσμενής αναφορά σε πρόσωπα και καταστάσεις μπορούσε να οξύνει τις πληγές του Διχασμού — που και σήμερα συνεχίζουν να παραμένουν έντονες. Ακόμη και αυτό το κείμενο από πολλούς θα λιθοβοληθεί, όπως και  ο συντάκτης του. Αλλά η αλήθεια επιτέλους θα πρέπει να ειπωθεί και όποιος έχει τεκμηριωμένο αντίλογο να ακουστεί. Ο Ελληνικός Στρατός έχει πολύ σημαντικότερες ηρωικές μορφές από αυτήν του Πλαστήρα για να παρουσιάσει και να αναδείξει ως πρότυπα ήθους, θάρρους και ανιδιοτελούς προσφοράς στη Πατρίδα.

Σε κάθε περίπτωση και ανεξάρτητα του τι συμβαίνει και του τι λέγεται στο «πολιτικό πεδίο», όπως π.χ. σε κάποια ανιστόρητα προγράμματα της τηλεόρασης ή ιστοριογραφίες άσχετων προς τη νεώτερη πολεμική ιστορία μας, οι στρατιωτικοί οφείλουν να έχουν σαν οδηγό τους σε ό,τι γράφουν και υποστηρίζουν για πρόσωπα και ζητήματα που σχετίζονται με τη νεώτερη πολεμική ιστορία μας, αποκλειστικά και μόνο το αρχείο και τα συγγράμματα της ΔΙΣ, ή άλλες σοβαρές πρωτογενείς πηγές.

Στη συνέχεια του κειμένου θα αναφερθώ σε ζητήματα που αφορούν τη προβληματική δράση του Πλαστήρα κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

 

Επιχειρήσεις Ιουνίου – Ιουλίου 1921 προς το Εσκή Σεχήρ. Η δράση του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων κατά τη Μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ – Υψώματος 1799

Κατ΄ αρχάς θα ήθελα να επισημάνω ότι για τις επιτυχίες, τις νίκες, τις αποτυχίες και τις ήττες ενός Στρατού υπεύθυνοι είναι πάντοτε οι ανώτατοι διοικητές του. Και τούτο επειδή στο στρατηγικό και επιχειρησιακό επίπεδο λαμβάνονται εκείνες οι κρίσιμες και αποφασιστικές αποφάσεις που καθορίζουν την επιτυχία ή την αποτυχία κάθε πολεμικής επιχείρησης. Παρά ταύτα, οι αποφάσεις και οι ενέργειες των ανώτατων διοικητών επιπέδου Μεραρχίας, αλλά και των ανώτερων διοικητών (Συνταγμάτων και Ταγμάτων) μπορεί να έχουν  κρίσιμο ρόλο στην εξέλιξη μίας μάχης.

Σε αυτό το πολύ γενικό πλαίσιο εντάσσεται και η δράση του διοικητή του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων Συνταγματάρχη Πλαστήρα κατά τις επιθετικές επιχειρήσεις που διεξήγαγε η Στρατιά Μικράς Ασίας τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 1921 με σκοπό την κατάληψη της γραμμής Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ.

Το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, διοικητής του οποίου καθ’ όλη τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας ήταν ο Συνταγματάρχης Ν. Πλαστήρας, αποτελούσε οργανικό Σύνταγμα της ΧΙΙΙης Μεραρχίας Πεζικού, η οποία κατά τις επιχειρήσεις του Ιουλίου 1921 διοικούνταν από τοv Συνταγματάρχη Κίμωνα Διγενή. Η ΧΙΙΙη Μεραρχία σύμφωνα με τον οργανισμό του Στρατού ήταν οργανική μεγάλη μονάδα του Α’ Σώματος Στρατού, αλλά κατά τις επιχειρήσεις του Ιουλίου 1921 είχε τεθεί υπό την διοίκηση του Β’ Σώματος Στρατού, υπό το οποίο και παρέμεινε μέχρι το τέλος σχεδόν της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

 

Σχεδιάγραμμα 1: Επιχειρήσεις Ιουλίου 1921 προς το Εσκή Σεχήρ – Μάχη της Κιουτάχειας 1 – 3 Ιουλίου 1921

Κατά τις επιχειρήσεις του Ιουλίου του 1921, το Β’ Σώμα Στρατού με συμπαρατεταγμένες τις Μεραρχίες του (ΧΙΙΙη αριστερά και Vη δεξιά), είχε σαν αποστολή να επιτεθεί στη γενική κατεύθυνση Τουμλού Μπουνάρ – Ελμαλή Νταγ – Κιουτάχεια, επιδιώκοντας να υπερκεράσει την Τουρκική αμυντική τοποθεσία «Ομέρ Μπαμπά – Ακτσάλ Νταγ – υψώματα Τσαούς Τσιφλίκ», ανατολικά του Ακτσάλ Νταγ. Ανατολικότερα του Β’ Σώματος Στρατού θα ενεργούσε το Α’ Σώμα με τις Μεραρχίες Ιη, ΙΙη, ΧΙΙη και την Ταξιαρχία Ιππικού. Σχετικές πληροφορίες στο Σχεδιάγραμμα 1.

Για την εκτέλεση της αποστολής της η ΧΙΙΙη Μεραρχία διέθετε το 3ο Σύνταγμα Πεζικού και το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων και θα επετίθετο στη γενική κατεύθυνση Αλτουντάς – Ακτσάλ Νταγ – Κιουτάχεια, ενώ στο δεξιό της, στην κατεύθυνση Ελμαλή Νταγ – Τσαούς Τσιφλίκ, θα επετίθετο η Vη Μεραρχία. Το 2ο Σύνταγμα Πεζικού της ΧΙΙΙης Μεραρχίας μαζί με άλλες Μονάδες αποτέλεσε Μικτό Απόσπασμα υπό τη διοίκηση του Αρχηγού Πεζικού της Μεραρχίας Συνταγματάρχη Δέδε, στο οποίο ανατέθηκε η κάλυψη του αριστερού πλευρού του Νότιου Τμήματος Στρατιάς (Α’ και Β’ Σ.Σ., Νότιο Συγκρότημα Μεραρχιών) στην περιοχή του χωριού Άμπια, δυτικά της κωμόπολης Αλτουντάς.

Επί των φύσει ισχυρών υψωμάτων Ομέρ Μπαμπά – Ακτσάλ Νταγ αμυνόταν η 5η Τουρκική Μεραρχία Καυκάσου εκ 10 Ταγμάτων, ενώ επί των υψωμάτων του Τσαούς Τσιφλίκ η 4η Τουρκική Μεραρχία εξ 7 Ταγμάτων.

Η ΧΙΙΙη Μεραρχία έλαβε επαφή με την τοποθεσία του Ακτσάλ Νταγ στις 1300 της 1ης Ιουλίου, αμέσως μόλις τα τμήματα της εμπροσθοφυλακής, αποτελούμενης από το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων,  υπερέβησαν το χωριό Αϊκεριτζίκ και δέχθηκαν πυρά πυροβολικού προερχόμενα από την κατεύθυνση του Ακτσάλ Νταγ. Τα 1ο και 2ο Τάγματα Ευζώνων του 5/42 Συντάγματος αναπτύχθηκαν εκατέρωθεν της οδού και υπό το πυρ του Τουρκικού Πυροβολικού προωθήθηκαν προς το Ακτσάλ, προσέγγισαν τις εχθρικές θέσεις σε απόσταση βολής όπλων Πεζικού (300-500 μ.;) και καλύφθηκαν εντός των αγρών μέχρι τον ερχομό της νύκτας.

Την 2230 ώρα ο διοικητής του Β΄ Σώματος Στρατού κάλεσε στο τηλέφωνο τον διοικητή της ΧΙΙΙ Μεραρχίας προκειμένου να πληροφορηθεί την τακτική κατάσταση στο μέτωπο της Μεραρχίας και έλαβε την εξής απάντηση:

«Η γραμμή του πεζικού ευρίσκεται 2 χλμ προ των εχθρικών θέσεων, υποφέρει όμως υπό του εχθρικού πυροβολικού. Το ημέτερον πυροβολικόν δεν δύναται να αναπτυχθή. Το βαρύ πυροβολικό διέταξα να κινηθή εν πεδιάδι και ευρήκε θέσεις όπισθεν χωρίου Αϊκεριτζή, αίτινες εν μέρει μόνον πληρούν όρον προκαλύψεως. … Η περαιτέρω προέλασις του πεζικού λίαν δυσχερής. Διέταξα το βαρύ πυροβολικό να κατέλθη κατά τη διάρκεια της νυκτός και ταχθή εις το χωρίον. Το πεδινόν Πυροβολικόν είναι αχρησιμοποίητον διότι δεν ευρίσκει που να ταχθή. Ουδόλως υπάρχουν κεκαλυμμέναι θέσεις».

[Σημ.: Η απόσταση των 2 χλμ από τις εχθρικές θέσεις, οπωσδήποτε δεν βρισκόταν εντός του βεληνεκούς των όπλων του εχθρικού πεζικού.]

Στις 2300 ώρα η Μεραρχία έλαβε προπαρασκευαστική διαταγή του Β’ Σώματος Στρατού περί συνεχίσεως της προελάσεως την επομένη ημέρα και επιθέσεως κατά των εχθρικών θέσεων.

Οι απώλειες της ΧΙΙΙ Μεραρχίας στις 1 Ιουλίου ανήλθαν σε 4 νεκρούς και 33 τραυματίες οπλίτες, προερχόμενες όλες από τα πυρά του εχθρικού πυροβολικού.

Το πρωί της 2ας Ιουλίου, κατά την οποία στη ζώνη ενεργείας της Vης Μεραρχίας άρχιζε η αιματηρή μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ, η ΧΙΙΙη Μεραρχία προβαίνει σε μακράς διαρκείας αναγνωρίσεις για την εύρεση του καταλληλότερου σημείου για να επιτεθεί, από τις οποίες διαπιστώνει ότι η εχθρική γραμμή κατέχεται ισχυρότατα και ότι σε κάποια σημεία βόρεια του χωριού Σεβντιγκί υπάρχουν συρματοπλέγματα]. Στις 1800 ώρα επιτυγχάνεται επιτέλους η τάξη του βαρέως Πυροβολικού το οποίο αρχίζει να προσβάλλει τις εχθρικές θέσεις εκατέρωθεν του αυχένα του Ακτσάλ, χωρίς η βολή αυτή να υποστηρίζει και επίθεση του Πεζικού. Κατά την υπόψη  βολή βλήθηκαν 100 βολές βαρέως πυροβολικού και 28 πεδινού πυροβολικού. Με άλλα λόγια, να κάνουμε κάτι για τα μάτια του προϊσταμένου. Στις 1815 η Μεραρχία λαμβάνει διαταγή του Β’ Σώματος να επιτεθεί αμέσως, ενώ θα έπρεπε να είχε προσεγγίσει τους πρόποδες τους Ακτσάλ κατά τη νύκτα της 1ης προς 2α Ιουλίου και με το λυκαυγές της 2ας Ιουλίου να είχε εκτοξεύσει γενική έφοδο κατά των εχθρικών θέσεων. Κατόπιν της διαταγής του Σώματος, η Μεραρχία διέταξε τα σε επαφή με τον εχθρό τμήματα της, δηλαδή το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, να επιτεθούν, αλλά «περιπολίες μάχης» που προηγήθηκαν των τμημάτων επιθέσεως μόλις έφθασαν σε απόσταση 500 μέτρων από τις εχθρικές θέσεις δέχθηκαν σφοδρά πυρά πεζικού και πολυβόλων και καθηλώθηκαν (το τελευταίο δεν το αναφέρει). Επομένως αφού καθηλώθηκαν οι «περιπολίες» θα καθηλώθηκε και η δύναμη επιθέσεως, άγνωστο όμως σε ποια απόσταση από τις εχθρικές θέσεις. Στις 2100 η Μεραρχία λαμβάνει νέα διαταγή του Σώματος να συνεχίσει την επίθεσή της (αλλά είναι νύκτα πλέον και «ες αύριον τα σπουδαία»).

Σχεδιάγραμμα 2: Η Μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ και η αδράνεια του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων προ του Ακτσάλ

Η ΧΙΙΙη Μεραρχία καθ΄ όλη την διάρκεια της μάχης που διεξαγόταν στο δεξιό της από την Vη Μεραρχία, δηλαδή στις 2 και 3 Ιουλίου, παρέμεινε αδρανής. Η αδράνεια της ΧΙΙΙης Μεραρχίας και η δυσχερής θέση στην οποία βρέθηκε η Vη Μεραρχία, αντιμετωπίζοντας τρεις Τουρκικές Μεραρχίες, αναστάτωσαν την Στρατιά. Ο τότε διοικητής της Στρατιάς Αντιστράτηγος Παπούλας αναφερόμενος αργότερα στην αδράνεια της ΧΙΙΙης Μεραρχίας κατά την κρίσιμη ημέρα της 2ας Ιουλίου, την απέδωσε σε κάποιο επεισόδιο το οποίο πληροφορήθηκε (μάλλον μετά την καταστροφή) από επιτελή της ΧΙΙΙης Μεραρχίας και το οποίο κατά τον Παπούλα έδινε εξηγήσεις «δια την τότε δράσιν της ΧΙΙΙ Μεραρχίας». Όμως ο Στρατηγός Διγενής, στον οποίο ανέφερε ο Παπούλας  το επεισόδιο, «απέφυγε επιμελώς να απαντήση ισχυρισθείς ότι δεν έπρεπε να εκτεθούν παρόμοια γεγονότα. Εν τούτοις καίτοι ο Στρατηγός κ. Διγενής δεν εβεβαίωσε το αναφερόμενον επεισόδιον χωρίς όμως και να μας το διαψεύση, εκ της γενομένης μετ΄ αυτού συζητήσεως ήχθημεν εις το συμπέρασμα ότι προφανώς το επεισόδιον τούτο εγένετο και δεν είναι δυνατόν παρά να είναι αληθές.».

[Σημ.: Το βιβλίο «Η αγωνία ενός έθνους» του Ιωάννη Πασσά εκδόθηκε το 1925, δηλαδή σε μία ανώμαλη πολιτική περίοδο με χαρακτηριστικά έντονης στρατοκρατίας Βενιζελικού και Πλαστηριακού χρώματος, «Δημοκρατικών Ταγμάτων», ανακριτικών επιτροπών κατά πολλών για δοσιλογισμό (όχι άδικα), ανακρίσεων κατά αξιωματικών για την στάση τους κατά την αιχμαλωσία  και κατόπιν τούτου η κάθε «περίεργη» αναφορά σε πρόσωπα και γεγονότα μπορούσε να οδηγήσει σε περιπέτειες.]

Συνεχίζοντας ο Στρατηγός Παπούλας αναφέρει ότι το πρωί της 2ας Ιουλίου ο διοικητής της ΧΙΙΙης Μεραρχίας αντιληφθείς τη σπουδαιότητα της επιχείρησης (για την κατάληψη του Ακτσάλ) και το επίπονο της διεξαγωγής αυτής, κάλεσε τον διοικητή του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων Συνταγματάρχη Πλαστήρα, τον οποίο διέταξε να επιτεθεί δια του Συντάγματός του κατά των εχθρικών εκείνων θέσεων (κατά του Ακτσάλ), τονίζοντάς του ότι του ανέθετε την επιχείρηση επειδή είχε την γνώμη ότι το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων θα την διεξήγαγε ευχερέστερα και ασφαλέστερα. «Παραδόξως όμως ο κ. Πλαστήρας αντί να συμμορφωθή με την δοθείσαν διαταγήν ηρνήθη να εκτελέση ταύτην και δικαιολογούμενος δια την άρνησίν του απάντησε έχων προ όψιν του την βαλλομένην από τον εχθρικόν πυροβολικόν πεδιάδα: «Κύριε Μέραρχε εγώ δεν εννοώ να κάψω τους ευζώνους μου».

Η άρνηση του Πλαστήρα να εκτελέσει την εντολή του προϊσταμένου του συνιστά κατά τον Στρατιωτικό Ποινικό Κώδικα το έγκλημα της ανυπακοής ενώπιον του εχθρού, πράγμα που τιμωρείται εξαιρετικά αυστηρά.

[Σύμφωνα με το άρθρο 53 του σημερινού Σ.Π.Κ. για το έγκλημα της ανυπακοής ισχύουν τα εξής: 1. Στρατιωτικός που λαμβάνει προσταγή από τον αρχηγό του να εκτελέσει οποιαδήποτε υπηρεσία και αρνείται να υπακούσει ή παραλείπει την εκτέλεση της, τιμωρείται: α) Σε ειρηνική περίοδο, με φυλάκιση. β) Σε πολεμική περίοδο, με κάθειρξη ισόβια ή πρόσκαιρη και αν η πράξη τελέσθηκε ενώπιον του εχθρού, με θάνατο ή ισόβια κάθειρξη.]

Αν ο διοικητής της ΧΙΙΙης Μεραρχίας σεβόταν το αξίωμα του, τα γαλόνια του και τον όρκο του και ήταν αποφασισμένος να εκτελέσει την αποστολή του, θα αφαιρούσε πάραυτα τη διοίκηση από τον Συνταγματάρχη Νικόλαο Πλαστήρα και θα τον παρέπεμπε σε έκτακτο στρατοδικείο για ανυπακοή ενώπιον του εχθρού. Αλλά ο Διγενής δεν το έπραξε. Πιθανόν ο διοικητής της ΧΙΙΙ Μεραρχίας να συμμερίστηκε τους λόγους της άρνησης του Πλαστήρα και τούτο αποδεικνύεται από τους λόγους που επικαλείται στις αναφορές του προς το Β’ Σώμα Στρατού για να δικαιολογήσει την αδράνεια της Μεραρχίας του. Στις αναφορές αυτές η ΧΙΙΙη Μεραρχία υποστήριζε ότι το Ακτσάλ είναι ισχυρά οργανωμένο (που όσον αφορά το έντονα ορεινό τμήμα εκατέρωθεν του αυχένα, μάλλον δεν ίσχυε), ότι το έδαφος προ του Ακτσάλ είναι επίπεδο και ακάλυπτο και ότι επιτιθέμενη θα μπορούσε να καταλάβει το Ακτσάλ αλλά θα υφίστατο μεγάλες απώλειες. Κατόπιν τούτου θεωρούσε ότι θα έπρεπε να αναμείνει την προέλαση της Vης Μεραρχίας και την κατάληψη των υψωμάτων του Τσαούς Τσιφλίκ και ύστερα να προελάσει. Στη πραγματικότητα ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας και η ΧΙΙΙη Μεραρχία είχαν καθηλωθεί ηθικά από τον όγκο του Ακτσάλ Νταγ που πρόβαλε απειλητικό στην πεδιάδα και όχι από την αντίδραση των Τούρκων, με αποτέλεσμα από το μεσημέρι της 1ης μέχρι και το πρωί της 4ης Ιουλίου η ΧΙΙΙη Μεραρχία να παραμείνει αδρανούσα προ του Ακτσάλ.

Σε κάθε περίπτωση ο διοικητής της ΧΙΙΙης Μεραρχίας και ο Πλαστήρας όφειλαν να εκτελέσουν την αποστολή που τους ανατέθηκε, δεδομένου ότι επιτιθέμενοι θα αγκίστρωναν σημαντικές εχθρικές δυνάμεις επί του Ακτσάλ και θα διευκόλυναν ούτως την ενέργεια της Vης Μεραρχίας. Η επίθεση της ΧΙΙΙης Μεραρχίας για την κατάληψη του Ακτσάλ δεν ήταν ανάγκη να εκτελεστεί μετωπικά προς την κατεύθυνση του αυχένα, αλλά μπορούσε να διεξαχθεί και με άλλους τρόπους, εντός της ζώνης ενεργείας της Μεραρχίας, που θα περιόριζαν τις απώλειες. Δυστυχώς στον Ελληνικό Στρατό ακόμη και μέχρι πρόσφατα καθοριζόταν κατεύθυνση επιθέσεως και όχι ζώνη ενεργείας, που εκ των πραγμάτων, ενδεχομένως και ασυνείδητα, περιόριζε την ανάπτυξη της πρωτοβουλίας των υφισταμένων διοικητών.

Το Ακτσάλ Νταγ από το ύψος του χωριού Αϊκεριτζίκ

Πληροφορίες από άλλες πηγές

Άρθρο του Συνταγματάρχη Λεωνίδα Σαγιά, Επιτελάρχη του Β΄ Σώματος Στρατού κατά τις επιχειρήσεις του Ιουλίου 1921, δημοσιευθέν στην εφημερίδα ΣΚΡΙΠ την 25η Φεβρουαρίου 1924

Ο Επιτελάρχης του Β΄ Σ.Σ. Συνταγματάρχης Λεωνίδας Σαγιάς προωθήθηκε τις απογευματινές ώρες της 2ας Ιουλίου στη ζώνη ενεργείας της ΧΙΙΙης Μεραρχίας κομίζοντας την τρίτη κατά την ημέρα εκείνη διαταγή του Σώματος προς την Μεραρχία για να επιτεθεί κατά των εχθρικών θέσεων. Ο Συνταγματάρχης Σαγιάς προωθήθηκε προς αναγνώριση μέχρι το χωριό Πουσάν, όπου κατέφθασε και το πεδινό Πυροβολικό του Σώματος το οποίο και ετάχθη. Στη συνέχεια ο Συνταγματάρχης προχώρησε προς τον αυχένα του Ακτσάλ και σταμάτησε μερικές εκατοντάδες μέτρα από αυτόν όπου δέχθηκε πυρά από τυφεκίων και ενός πολυβόλου.  Εκ της αναγνωρίσεως αυτής προέκυψαν τα εξής:

«… 2) Τα πλευρά του αυχένος τούτου δεν ήσαν απρόσιτα, αλλ΄ απλώς δύσβατα και όχι πολύ απότομα προς δυσμάς— συνεπώς ταύτα ήσαν κατάλληλα προς επίθεσιν λόγω της σχηματιζομένης απροσβλήτου ζώνης ιδίως εις τα πυρά του εχθρικού πυροβολικού. … 3β) Ότι ο εχθρός δεν διέθετε Πυροβολικόν διότι αν είχε τοιούτον θα έβαλε και κατά του αυτοκινήτου και κατά του Πεδινού Πυροβολικού όπερ εκινείτο όλως ακάλυπτον επί της οδού. 7) Το Σύνταγμα Πλαστήρα ήτο τοποθετημένον εις μεγάλην απόστασιν από των εχθρικών θέσεων, αφού ευρίσκετο πολύ οπίσω της θέσεως εις ήν έστημεν το πυροβολικόν και εγώ. 8) Ότι τούτων ούτως εχόντων, η επίθεσις και δυνατή ήτο και επιβεβλημένη και έπρεπε να γίνη καθ’ ον τρόπον είναι γνωστόν ότι γίνονται αι επιθέσεις κατ’ αυχένων … 9) Ότι αν η επίθεσις εγίνετο κατά την ωραίαν εκείνην νύκτα αφεύκτως θα επετύγχανε σχεδόν άνευ απωλειών και με την εντύπωσιν ότι θα εγένετο, επέστρεψα εις το Σώμα το μεσονύκτιον.»

Τέλος κλείνει το άρθρο του με την φράση: «Ούτως εδημιουργούντο οι ήρωες. Άλλοι έχυνον το αίμα τους εν Μ. Ασία και άλλοι διεφημίζοντο εν Αθήναις.»

Παρά ταύτα και η νύκτα της 2ας/3η Ιουλίου παρήλθε, όπως και η επομένη 3 Ιουλίου, με τη ΧΙΙΙη Μεραρχία αδρανούσα και μη επιτιθέμενη, ενώ οι Τούρκοι είχαν αρχίσει να υποχωρούν προς το Εσκή Σεχήρ. Το πρωί της 4ης Ιουλίου βρήκε τη ΧΙΙΙη Μεραρχία καθηλωμένη προ του εγκαταλειμμένου από τον εχθρό Ακτσάλ, την ίδια ώρα που οι άλλες Μεραρχίες της Στρατιάς εκκινούσαν για τη καταδίωξη των υποχωρούντων Τούρκων.

Συνέντευξη του Υποστράτηγου ε.α. Δημητρίου Πολύζου, διευθυντού του ΙΙΙ Γραφείου της ΧΙΙΙ Μεραρχίας κατά τις επιχειρήσεις του Ιουλίου 1921 στην Διεύθυνση Στρατιωτικής Ιστορίας το 1961

Ο Υποστράτηγος ε.α. Δημήτριος Πολύζος αναφερόμενος στις επιχειρήσεις της ΧΙΙΙ Μεραρχίας τον Ιούλιο του 1921, δήλωσε τα εξής σε σχέση με το εξεταζόμενο ζήτημα:

Στο διάστημα 1-3 Ιουλίου είχε ακολουθήσει κατ΄ εντολή της Μεραρχίας το πλευρικό Απόσπασμα Άμπιας. Το απόγευμα της 3ης Ιουλίου ανησυχώντας από την «παράδοξον εξέλιξιν των επιχειρήσεων της Μεραρχίας» αναχώρησε με δική του πρωτοβουλία από το Απόσπασμα και μετέβη στον σταθμό διοικήσεως της Μεραρχίας όπου συναντήθηκε με τον Επιτελάρχη Δημήτριο Καλιαγκάκη, ο οποίος ήταν εξαιρετικά ταραγμένος λόγω των πιέσεων του Σώματος και της Στρατιάς για την αδικαιολόγητη απραξία της Μεραρχίας. Στη συζήτηση που επακολούθησε ο Επιτελάρχης ισχυρίστηκε ότι δεν μπορούσε να γίνει επίθεση επειδή το λέει ο Πλαστήρας. Ο Λοχαγός τότε Πολύζος απάντησε ότι δεν μπορούμε να σταθούμε στο τι λέει ο Πλαστήρας και αν η επίθεση δεν γίνεται ημέρα μπορεί να γίνει νύκτα και ότι θα αναλάμβανε ο ίδιος με μία διλοχία να εκτελέσει την νυκτερινή επίθεση και τούτο να μην το αρνηθεί ο Πλαστήρας. Στη συνέχεια όμως, και ύστερα από επέμβαση της Στρατιάς, όπως ο ίδιος αναφέρει, αποφασίστηκε η συγκρότηση ενός Μικτού Αποσπάσματος από το 3ο Σύνταγμα Πεζικού το οποίο θα ενεργούσε κατά τη νύκτα στον χώρο μεταξύ των Vης και ΧΙΙΙης Μεραρχιών προς Καρατζά Εϋρέν. Η επιχείρηση εκτελέστηκε, αλλά βρέθηκαν ενώπιον κενών χαρακωμάτων, αφού οι Τούρκοι κατά τη διάρκεια της νύκτας είχαν εκκενώσει την τοποθεσία του Ακτσάλ.

Αναφερόμενος στον Πλαστήρα είπε τα εξής:

«… Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας διοικητής του 5/42 Ευζώνων κατείχετο από την έμμονον σκέψιν ότι ελιγμός σημαίνει υπερκέρασις και ουδέν άλλο, επί πλέον δε διασαλπίζων το σύνθημα ότι έπρεπε να φειδόμεθα του αίματος των μαχητών, κατέληγεν εις το συμπέρασμα ότι αφού δια της κυκλώσεως παρά του Α’ Σώματος Στρατού θα έπιπτεν και η τοποθεσία του Ακτσάλ Νταγ, διατί να θυσιάσωμεν ευζώνους δι’ επίθεσιν κατά μέτωπον. Ήτο τόση η «γοητεία» θα είπομεν που ήσκει ιδία επί του όντως καλού στρατιώτου και πολεμιστού αντισυνταγματάρχου Καλιαγκάκη και εν μέρει επί του Μεράρχου Κ. Διγενή ώστε τους αφήρει πάσαν δυνατότητα σκέψεως.»

Προκαλεί το όντως απορία ότι ο Συνταγματάρχης Ν. Πλαστήρας, παρά τη μέχρι τότε μακρά πολεμική υπηρεσία του, δεν είχε αντιληφθεί ότι για ελιχθεί με ταχύτητα η δύναμη υπερκέρασης προς το πλευρό και τα νώτα του αντιπάλου, θα πρέπει οι λοιπές επιτιθέμενες δυνάμεις να αγκιστρώσουν προ του μετώπου τους όσο το δυνατό περισσότερες εχθρικές δυνάμεις.

Το ανέκδοτο σύγγραμμα του Στρατηγού Αριστοτέλη Βλαχόπουλου, διοικητού του Β’ Σώματος Στρατού κατά τις επιχειρήσεις του Ιουλίου 1921

Ο Στρατηγός Αριστοτέλης Βλαχόπουλος στο ανέκδοτο σύγγραμμά του για τις επιχειρήσεις του Ιουλίου του 1921 (ΔΙΣ, Φ.265/Ζ/4) αποφεύγει επιμελώς να αναφερθεί στην αδράνεια της ΧΙΙΙης Μεραρχίας προ του Ακτσάλ, για την οποία αδράνεια και ο ίδιος είχε ευθύνη αφού δεν επενέβη (ως όφειλε) ισχυρά επί του Μεράρχου της ΧΙΙΙης Μεραρχίας προκειμένου να του επιβάλει την θέλησή του, ώστε αυτός να εκτελέσει την αποστολή του. (Την ίδια ασφαλώς ευθύνη είχε και ο Μέραρχος της ΧΙΙΙης Μεραρχίας αφού δεν άσκησε την εξουσία του επί του Πλαστήρα για να του επιβάλει την θέλησή του). Μάλλον ο διοικητής του Β’ Σώματος ανέχθηκε την αδράνεια της Μεραρχίας του, αφού κατά την επίσκεψή του στον σταθμό διοικήσεως της Μεραρχίας τη μεσημβρία της 2ας Ιουλίου για να παρακολουθήσει την δράση της, αν και διαπίστωσε ότι η Μεραρχία συνέχιζε από το πρωί να εκτελεί αναγνωρίσεις για να βρει το σημείο επιθέσεως και να μην ενεργεί, αποδέχθηκε τις αιτιάσεις που προέβαλε περί των δυσχερειών που θα παρουσίαζε η δια της πεδιάδας επίθεση εναντίον του ισχυρά οργανωμένου Ακτσάλ Νταγ και των μεγάλων απωλειών που θα προέκυπταν από αυτή την ενέργεια.  Με άλλα λόγια ο διοικητής της ΧΙΙΙης Μεραρχίας δικαιολόγησε την αδράνεια της Μεραρχίας του επικαλούμενος τις δικαιολογίες του Πλαστήρα.

Ακόμη ο Στρατηγός Βλαχόπουλος στο σύγγραμμά του προσπάθησε να αποσείσει τις δικές του ευθύνες και του Στρατηγού Διγενή για την αδράνεια της ΧΙΙΙης Μεραρχίας και απέδωσε την ευθύνη στην Στρατιά, η οποία όπως γράφει δεν ανέμενε την άφιξη των Μεραρχιών του Α’ Σώματος Στρατού στο ύψος της Vης  Μεραρχίας για να διατάξει ταυτόχρονη επίθεση όλων των Μεραρχιών των Α’ και Β’ Σωμάτων, αλλά διέταξε όλες οι Μεραρχίες να συνεχίσουν την προέλασή τους στις 2 Ιουλίου, με αποτέλεσμα η Vη Μεραρχία ως προωθημένη έναντι όλων των άλλων Μεραρχιών, να εμπλακεί από πολύ νωρίς το πρωί σε σφοδρή μάχη με τις εχθρικές δυνάμεις έχοντας ακάλυπτα και τα δύο πλευρά της. Ασφαλώς σε αυτό έχει δίκιο. Η Στρατιά κατά τις επιχειρήσεις προς το Εσκή Σεχήρ στάθηκε ανίκανη να συντονίσει τις ενέργειες των υφισταμένων της διοικήσεων, κάτι που θα αποτελέσει γενικό κανόνα σε όλες τις επιχειρήσεις μέχρι και το τέλος της Εκστρατείας. Όμως και το Β’ Σώμα Στρατού στάθηκε ανίκανο να συντονίσει τις ενέργειες των δύο Μεραρχιών του και οι κύριες αιτίες αυτής της αποτυχίας είναι αφ’ ενός η ανοχή του στην αδράνεια της ΧΙΙΙ Μεραρχίας και αφ΄ ετέρου η μεγάλη απόσταση μεταξύ του σταθμού διοικήσεως του Σώματος και των σταθμών διοικήσεως των Μεραρχιών (άνω των 30 χλμ), πράγμα που είχε σαν αποτέλεσμα να διακόπτονται οι τηλεφωνικές επικοινωνίας λόγω καταστροφής των τηλεφωνικών καλωδίων από τους Τούρκους χωρικούς.

Σε κάθε περίπτωση η εκτέλεση της αποστολής από οποιαδήποτε μονάδα δεν αποτελεί ζήτημα επιλογής του διοικητή της μονάδας. Η αποστολή εκτελείται πάντοτε και στον χρόνο που προσδιορίζεται. Ο διοικητής κάθε μονάδας, έχει σαν φάρο και οδηγό του, τη τήρηση του όρκου του και την εκτέλεση της αποστολής του.

Η άρνηση του Πλαστήρα να επιτεθεί κατά του Ακτσάλ Νταγ και γενικότερα η αδράνεια της ΧΙΙΙης Μεραρχίας, επέτρεψαν στην 4η Τουρκική Ομάδα Μεραρχιών (διοίκηση επιπέδου Σώματος Στρατού) να αφαιρέσει δυνάμεις από την 5η Μεραρχία Καυκάσου (που αμυνόταν επί του Ακτσάλ Νταγ) και να τις μεταφέρει στα υψώματα του Τσαούς Τσιφλίκ προς ενίσχυση της 4ης Μεραρχίας, ως επίσης να  προσανατολίσει προς τον τομέα του Τσαούς Τσιφλίκ και το μεγαλύτερο μέρος των 7ης και 23ης Τουρκικών Μεραρχιών, καθώς και τα πυρά του βαρέως πυροβολικού που είχε ταχθεί όπισθεν του Ακτσάλ Νταγ.

Η Έκθεση Πεπραγμένων του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων για τις επιχειρήσεις του Ιουλίου δεν βρίσκεται στο αρχείο της ΔΙΣ.

Η μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ

Όπως ήδη αναφέραμε, δεξιότερα της ΧΙΙΙης Μεραρχίας επιτέθηκε η Vη Μεραρχία του Συνταγματάρχη Ιωάννη Τριλίβα, η οποία αρχικά ενέπλεξε στον αγώνα το 33ο Σύνταγμα Πεζικού του ηρωικού, πλην άγνωστου στους πολλούς, Συνταγματάρχη Νικολάου Ρόκα, ο οποίος δεν αρνήθηκε να επιτεθεί και να εκτελέσει την αποστολή του, όπως έκανε ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας, παρ’ όλο που και το 33ο Σύνταγμα κατά την προέλαση του προς τα υψώματα του Τσαούς Τσιφλίκ κινήθηκε επί πεδινού εδάφους που βαλλόταν δραστικά από το Τουρκικό πυροβολικό. Στη συνέχεια του αγώνα η Vη Μεραρχία ενέπλεξε διαδοχικά στη μάχη και τα 43ο και 44ο Συντάγματά της, υπό τον Αντισυνταγματάρχη Δημήτριο Νικολοδήμο το πρώτο και το Συνταγματάρχη Γρηγόριο Φαληρέα το δεύτερο.

Ενώ η Vη Μεραρχία καθ’ όλη τη διάρκεια της 2ας Ιουλίου, αλλά και τη νύκτα της 2ας/3ης Ιουλίου μάτωνε ακατάπαυστα επί των υψωμάτων του Τσαούς Τσιφλίκ αγωνιζόμενη έναντι υπέρτερων εχθρικών δυνάμεων, η ΧΙΙΙη Μεραρχία «παρέμενε θεατής στην σφαγή που εξελισσόταν δεξιά της». Η Vη Μεραρχία κινδύνεψε πολλάκις να ανατραπεί από τις συνεχείς και σφοδρές αντεπιθέσεις που δεχόταν από τις Τουρκικές Μεραρχίες, αλλά τελικά χάρη στην αυτοθυσία των αξιωματικών και οπλιτών της, μπόρεσε και κράτησε τις θέσεις της.

Η Τουρκική αμυντική τοποθεσία διασπάστηκε στις 3 Ιουλίου στη περιοχή του χωριού Τσαούς Τσιφλίκ – Ύψωμα 1799, χάρη στην ηρωική προσπάθεια των Vης και Ιης Μεραρχιών. Στο σκληρό διήμερο αγώνα η συμμετοχή της ΧΙΙΙης Μεραρχίας ήταν μηδενική, όπως μαρτυρά και ο πίνακας απωλειών που ακολουθεί:

Περισσότερες λεπτομέρειες στο άρθρο μας «Η Μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ – Υψώματος 1799 και η δράση του 33ου Συντάγματος Πεζικού» και στο Σχεδιάγραμμα 1 του παρόντος κειμένου, καθώς στον 4ο Τόμο της ΔΙΣ, «Επιχειρήσεις Ιουνίου – Ιουλίου 1921», σελίδες 210-219, 226-229  και 232. 

Γενική Ιστοριογραφία

Στα αναφερόμενα στην γενική ιστοριογραφία περί της δράσης του Συνταγματάρχη Νικολάου Πλαστήρα, ένας από τους βιογράφους του Πλαστήρα, ο Κώστας Χατζηαντωνίου, αναφερόμενος στις επιχειρήσεις του Ιουλίου φαίνεται ότι γνωρίζει τα σχετικά με την ανυπακοή του Πλαστήρα, αλλά αποφεύγει επιμελώς να αναφερθεί με λεπτομέρειες σε αυτή. Αντιθέτως χρησιμοποιώντας λακωνικό λόγο, εμμέσως πλην σαφώς δικαιολογεί την ανυπακοή του Πλαστήρα, ή της δίνει «συγχωροχάρτι». Γράφει σχετικά στη σελίδα 76 του βιβλίου του: «Το 5/42 καθηλώθηκε στο Ακτσάλ Νταγ, έναν ακάλυπτο βράχο τον οποίο οι επιτελείς του Σώματος ήθελαν να καταληφθεί με μετωπική επίθεση. Τελικά ο εχθρός συνεπτύχθη και άνοιξε ο δρόμος …».

Το δυτικό Ακτσάλ: Όχι ιδιαίτερα πετρώδες ή τρομακτικό

Για όποιον έχει σχετική γνώση του όλου ζητήματος, η παραπάνω πρόταση ακούγεται ως έμμεση δικαιολόγηση της άρνησης του Πλαστήρα να επιτεθεί κατά του Ακτσάλ.  Ο Πλαστήρας όμως δεν καθηλώθηκε προ του Ακτσάλ. Καθηλώνεσαι όταν επιτίθεσαι· αλλά ο Πλαστήρας δεν επιτέθηκε. Αρνήθηκε να επιτεθεί. Ο Κώστας Χατζηαντωνίου γράφει ότι οι επιτελείς του σώματος ήθελαν να καταληφθεί το Ακτσάλ με μετωπική επίθεση. Για όσους δεν γνωρίζουν, οι επιτελείς ούτε αποφασίζουν, ούτε διατάσσουν. Η απόφαση και η έκδοση διαταγών είναι αποκλειστικό δικαίωμα των διοικητών και ο Πλαστήρας αρνήθηκε να εκτελέσει εντολή του διοικητή του. Αν επετίθετο, είχε κάθε δικαίωμα να επιλέξει ο ίδιος το πώς θα εκτελούσε την επίθεση του. Και υπήρχαν πολλοί τρόποι (μέθοδοι) για να επιτεθεί. Επίσης ο Κ.Χ. γράφει ότι ο εχθρός συνεπτύχθη, αλλά αποφεύγει να αναφέρει (και να αποδώσει έτσι την οφειλόμενη τιμή σε αυτούς που πρέπει)  ότι ο εχθρός συνεπτύχθη χάρις στον ηρωισμό, την ανδρεία και την αυτοθυσία των 302 αξιωματικών και οπλιτών της Vης Μεραρχίας που έπεσαν στο πεδίο της τιμής, καθώς και στο αίμα των 1064 τραυματιών της ίδιας Μεραρχίας. Ακόμη ο βιογράφος του Πλαστήρα δεν αναφέρει αν το αίμα των ανδρών της Vης Μεραρχίας ήταν φθηνό και των ευζώνων του Πλαστήρα ακριβό. Βεβαίως ο Κώστας Χατζηαντωνίου δεν δικαιολογείται να μη γνωρίζει ότι η ανατιθέμενη σε ένα διοικητή μονάδας (οποιουδήποτε κλιμακίου) αποστολή, εκτελείται πρόθυμα και άνευ αντιλογίας («ορκίζομαι … υποταγή στους ανωτέρους μου, να εκτελώ προθύμως και άνευ αντιλογίας τις διαταγές τους …»).

Το ζήτημα είναι ότι ο Πλαστήρας αρνήθηκε να εκτελέσει την αποστολή που του ανατέθηκε, πράγμα που αποτελεί μείζον στρατιωτικό έγκλημα σε καιρό πολέμου και αυτό το σοβαρότατο ζήτημα όλοι σχεδόν οι υμνητές του Πλαστήρα το προσπερνούν αδιάφορα. Ότι χειρότερο ως παράδειγμα για τα νέα στελέχη του Στρατού.

Ο θλιβερός επίλογος αυτής της ιστορίας, είναι ότι ο Κίμων Διγενής θα αναλάβει αργότερα τη διοίκηση του Β’ Σώματος Στρατού και μετά τη μάχη του Αλή Βεράν θα συλληφθεί αιχμάλωτος παρά των Τούρκων, ο δε Πλαστήρας μετά τη καταστροφή θα αναλάβει πραξικοπηματικά και δια της ισχύος των όπλων την κρατική εξουσία  και το ρόλο του εισαγγελέα, του δικαστή και του δημίου κατά των —κατά τη γνώμη του— υπευθύνων της Καταστροφής, παραβλέποντας όμως τις δικές του ευθύνες και διαγράφοντας όλα τα σοβαρά στρατιωτικά εγκλήματα (προδοσίας, παράδοση θέσης, ανυπακοής, στάσης, λιποταξίας ενώπιον του εχθρού, εγκατάλειψη της διοίκησης τμήματος κ.α.) που διαπράχθηκαν από στρατιωτικούς κατά τη περίοδο από τις 13 Αυγούστου 1922 μέχρι και την απομάκρυνση και του τελευταίου στρατιωτικού τμήματος από τη Μικρασιατική γη, τα οποία συναθροιζόμενα άσκησαν σοβαρή επιρροή στη καταστροφή της Μικρασιατικής Στρατιάς.

 

74 Responses to Ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας και η προβληματική δράση του κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος Ι

  1. Εκ προοιμίου δηλώνεται ότι σχόλια που δεν συμμορφώνονται με την πολιτική του ιστολογίου σχετικά με τον σχολιασμό και, κυριότατα, δεν θα αφορούν άμεσα το σχετικό άρθρο, ΔΕΝ θα αναρτώνται.

  2. Κάλε Γκρότο says:

    Εξαιρετικό το άρθρο σας, συγχαρητήρια που τολμάτε να αγγίξετε την ιερή αγελάδα. Ενδιαφέροντα στοιχεία αναφέρει και ο Πρίγκηψ Ανδρέας στο βιβλίο του Δορύλαιον Σαγγάριος.

  3. Jo says:

    Σοβαρό το άρθρο σου και τεκμηριωμένο πλην όμως η άποψη του Πλαστήρα για υπερκεραση δικαιολογείται λόγω της φύσεως και σύνθεσης του 5/42. Οι εφιποι ήταν οι πλέον κατάλληλοι για αποστολές υπερκερασης, αντίθετα αν τους είχε ανατεθει αποστολές πεζη πεζικού τους απομειωνε το πλεονέκτημα της ταχύτητας και ευελιξίας.

  4. Κ/Δ ΚΒ says:

    Για τον άγνωστο Τσάκαλο, έχουμε μια μαρτυρία του νεαρού τότε ανθυπιάτρου Πέτρου Αποστολίδη, που γράφει:
    Ήταν από τους αξιωματικούς της Αμύνης του Βενιζέλου και μετά τις περίφημες εκείνες εκλογές με το σύνθημα του Βλάχου της «Καθημερινής», το «Οίκαδε» και την πτώση του Βενιζέλου, όλοι οι ανώτεροι αξιωματικούς της Αμύνης, άλλοι παραιτήθηκαν μόνοι τους, όπως ο Νίδερ, οι δε περισσότεροι αντικαταστάθηκαν, εκτός του Πλαστήρα που τον λάτρευαν οι τσολιάδες του και δεν τόλμησαν να τον αντικαταστήσουν. Τον Τσάκαλο τον είχαν τοποθετημένο στο Ναύπλιο επί της παραλαβής του σανού και μόνο λίγους μήνες προ της καταρρεύσεως του μετώπου του ανάθεσαν τη διοίκηση του 2ου Συντάγματος του Συντάγματός του.
    Ο Τσάκαλος [. . .] ήταν φυσικότατος, έλεγε την γνώμη του για όλα, όταν δε επρόκειτο για ειδικό ζήτημα ήθελε τη γνώμη του ειδικού. Πολλές φορές όταν συζητούσαμε για κανένα ιατρικό ζήτημα έλεγε: «Για να δούμε τι λέει κι ο νεαρός γι’ αυτό», έτσι με φώναζε κι όχι με τ’ όνομά μου.
    Μας τηλεφωνούν από το Αφιόν, έρχεται ο νέος σας Διοικητής. Εκείνη την μέρα όλοι οι αξιωματικοί του Συντάγματος έλειπαν από την έδρα του που ήταν το χωριό Καρατζά Αχμέτ, είχαν πάει για επιθεώρηση στα φυλάκια στις προφυλακές και στο χωριό μέναμε ο αξιωματικός της υπηρεσίας, κάποιος ανθυπασπιστής κι εγώ. Παίρνοντας το τηλεφώνημα ο ανθυπασπιστής σάστισε και με καλεί. «Και τώρα τι θα κάνουμε; Πως θα τον υποδεχθούμε; τι θα του πούμε;». «Μην ανησυχείς», του λέω, «απλούστατα, καλώς ήρθατε κύριε Συνταγματάρχη μας, θα τον οδηγήσουμε στο γραφείο και στο δωμάτιό του και θα τον ρωτήσουμε αν θέλει καφέ ή άλλο τίποτε».
    Σε λίγη ώρα βλέπουμε να έρχεται ένας ημιονηγός σέρνοντας το ζώο του φορτωμένο με δύο ξύλινα κιβώτια, απ’ αυτά που έβαζαν, από δύο γκαζοτενεκέδες πετρέλαιο, δύο βήματα μπροστά του δε έναν μάλλον μικρόσωμο άνδρα, με ρούχα στρατιώτη και με πηλήκιο ανώτερου αξιωματικού. Ήταν ο νέος μας Συνταγματάρχης.
    Μας συστήθηκε, τον καλωσορίσαμε και τον οδηγήσαμε στο γραφείο που παραπλεύρως ήταν το δωμάτιό του, όπου είπαμε και μετέφεραν οι στρατιώτες τα «πολυτελή» του έπιπλα.
    Το σπίτι που ήταν η έδρα του Συντάγματος ήταν διώροφο. Στον πάνω όροφο ήταν τα γραφεία και το δωμάτιο του Διοικητού, στα δωμάτια του κάτω πατώματος έμενε η οικογένεια του Τούρκου οικοδεσπότη.
    Στα κρεβάτα (είδος βεράντας) του άνω πατώματος, στα κάγκελα, μπροστά από τα γραφεία, έβλεπες συχνά κρεμασμένα μικρά κομμάτια από πατσιές ή από έντερα, που οι Τούρκοι τα κρεμούσαν να ξηραθούν στον ήλιο, για να τα έχουν να τα τρώνε τα χειμώνα. Τότε εκεί βρωμούσε πολύ άσχημα.
    Αντικρίζοντας το νεόφερτο Διοικητή μας με τη στολή του στρατιώτη και το ρυτιδωμένο πρόσωπο, τον έπαιρνες το πολύ πολύ σαν βασανισμένον αγροφύλακα. Σκέφτηκα μέσα μου: Ωχ συμφορά μας, τι Διοικητή μας έφεραν. Με την πρώτη όμως συζήτηση το βράδυ στο τραπέζι του φαγητού, από τα πρώτα απλά και μετρημένα λόγια του και το φυσικότατο φέρσιμό του, αμέσως καταλάβαμε ότι έχουμε μπροστά μας έναν άνθρωπο αξίας. Τον αγάπησα και τον εκτίμησα αυτόν τον άνθρωπο.
    [. . .]
    Θυμάμαι μια προφητική φράση του Τσάκαλου ένα βράδυ στο φαγητό. Οι εφημερίδες έγραφαν κάθε μέρα σχεδόν ότι θα φεύγαμε από τη Μικρά Ασία. «Ε, φεύγουμε λοιπόν, κύριε Συνταγματάρχα. Θα τραβηχτούμε προς τη Σμύρνη και ύστερα στην πατρίδα, αυτά γράφουν οι εφημερίδες».
    «Και πως θα φύγουμε νεαρέ μου;»
    «Να, φαντάζομαι θα περιμένουμε να ‘ρθει ο χειμώνας, θα μετακομίσουμε όλο το υλικό μας και θα αποτραβηχτούμε σιγά σιγά».
    «Και οι Τούρκοι θα μας αφήκουν να φύγουμε με την ησυχία μας και θα μας κάνουν και αντίο με το χέρι τους;»
    «Μα θα περιμένουμε το χειμώνα».
    «Και οι Τούρκοι είναι φτιαγμένοι από ζάχαρη και θα λειώνουν στις βροχές και στα χιόνια και δε θα μπορούν να μας κυνηγήσουν;»
    «Μα τότε πως θα φύγουμε που γράφουν οι εφημερίδες;»
    «Πως θα φύγουμε; . . . Ο Θεός να βάλει το χέρι του παιδί μου».
    Σαν να προαισθάνθηκε την καταστροφή.
    Το τέλος του ήταν ανθρωπιά και παλικαριά μαζί. Οι οβίδες μας έρχονταν βροχή στο Αλή Βεράν, αυτός δε έχοντας δίπλα του τον υπασπιστή του, έκανε μία κατόπτευση του τοπίου και της εξέλιξης της μάχης. Βρίσκονταν στο λόφο που στην πλαγιά του ήταν εγκατεστημένη μια δική μας πυροβολαρχία και έβαζε. Μια τουρκική οβίδα πέφτει και εκρηγνύεται πάνω στο ένα πυροβόλο, το διαλύει και σκορπάει γύρω νεκρούς και τραυματίες. Ένας πυροβολητής πεσμένος κάτω ουρλιάζει από τους πόνους. Τρέχει ο Τσάκαλος, τον παίρνει στην αγκαλιά του και του δίνει θάρρος. Αλλά δεύτερη οβίδα σκάει δίπλα του και του θρυμματίζει και τις δύο κνήμες του, έζησε λίγες ώρες και πέθανε από ακατάσχετη αιμορραγία. Έτσι ηρωικά και ανθρώπινα πέθανε το λαμπρό παλλικάρι.

  5. npo says:

    Νομίζω πως όλα αυτά που συνέβησαν δείχνουν έναν στρατό όπου η εμπιστοσύνη στην ηγεσία είχε πάει περίπατο και μαζί της είχε πάει περίπατο κι η πίστη στην νίκη. Οπότε..

    Ενδιαφέρον στοιχείο η αναφορά στις εφημερίδες της εποχής. «Ε, φεύγουμε λοιπόν, κύριε Συνταγματάρχα. Θα τραβηχτούμε προς τη Σμύρνη και ύστερα στην πατρίδα, αυτά γράφουν οι εφημερίδες» Ωραίο ρόλο έπαιξαν…

    Ευχαριστούμε για την μνημόνευση Καλιαγκάκη και Τσάκαλου.

  6. Στρατιωτικός Ιατρός says:

    Κάλε Γρότο,
    Ο Πρίγκιψ Ανδρέας δεν είχε αγνοήσει αναιτιολόγητα ζωτικής σημασίας Δγη και δεν εκτελέστηκε τελικά και αυτός μαζί με τους Έξι κατόπιν παρέμβασης των Άγγλων;

  7. Δρ. Ιστορίας says:

    Συγχαρητήρια για το εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο. Επικουρικά αναφέρω ότι μπορείτε να συμβουλευθείτε το δίτομο έργο (αποτέλεσμα 10χρονης μελέτης των αρχείων της ΔΙΣ) υπό τον τίτλο «Η ιστορία του Ελληνικού Στρατού, 1833-1949» του καθηγητή των παραγωγικών σχολών Ιωαν. Παπαφλωράτου, το οποίο αναφέρει τουλάχιστον σε 2 σημεία αρκετά στοιχεία για την δράση του Πλαστήρα στο μέτωπο.

  8. Γιάννης Γ. says:

    Μπράβο.

    Ως προς το προσωνύμιο, προς επίρρωσιν όσων γράφετε, ο Παναγάκος σχολιάζει,

    «Η υπό των διαφημιστών του αποδοθείσα αυτώ προσωνυμία του «Μαύρου Καβαλλάρη» δια την .κατά την Μικρασιατικήν Καταστροφήν δράσιν του δεν είναι πλήρης. Αύτη πρέπει να συμπληρωθεί ούτως: «Ο Μαύρος Καβαλλάρης με το πράσινο άλογο», ίνα ούτω δηλούται ότι, όσον υπάρχουν πράσινα άλογα, άλλο τόσον ηρωική και ένδοξος υπήρξε τότε η πολεμική δράσις αυτού.
    Η προσωνυμία του «Μαύρου Καβαλλάρη» ανήκει εις τον πράγματι θρυλικόν ήρωα των Βαλκανικών Πολέμων Ταγματάρχην του Πεζικού Βελισσαρίου Ιωαν. η δε απονομήν της και εις τον Ν. Πλαστήρα αποτελεί όχι μόνον ύβριν δεινήν κατά της μνήμης του ήρωος εκείνου, αλλά και ανίερον καπήλευσιν της Εθνικής ημών Ιστορίας και Τιμής.»

    Αντιστρατηγος Παναγάκος Π., «Συμβολή εις την Ιστορίαν της Δεκαετίας 1912-1922», σ. 671.

  9. έφεδρος πυροβολητής says:

    προς στρατιωτικός ιατρός says: ο αντιστράτηγος πρίγκηπας Ανδρέας δέν παρέβη διαταγή,κάτι τέτοιο δέν απεδείχθη στήν δίκη,ούτε προκύπτει από κάπου.καταδικάστηκε σέ καθαίρεση καί ισόβια υπερωρία.

  10. ilias stampoulidis says:

    συγχαρητηρια για το αρθρο… η σμυρνια γιαγια μου ελεγε το 1922 μονον ο πλαστηρας κρατησε αμυνα αλλα οταν αρχισα να το ψαχνω οντως υπηρχαν πολλα ερωτηματικα….καμελαρ, τουμλου μπουναρ….πρεπει να τα ψαχνουμε ολα….ενας φοβερος συνταγματαρχης το 1922 που δεν τον ξερει κανεις ηταν ο ζηγρας….θεσατε θεμα για το υψωμα 1378….πως ειναι δυνατον οι νικητες να μην ξερουν εκει που ειναι θαμμενοι οι σκοτωμενοι διοικητες τους…..μηπως πρεπει να δουμε κι αυτο το θεμα της παραδοσης της βορειας μακεδονιας απο το λευθερακη στους βουλγαρους;;;;

  11. Στρατιωτικός Ιατρός says:

    Προς έφεδρο πυροβολητή:
    Για την ακρίβεια αδράνησε, δεν αρνήθηκε ευθέως. Εξάλλου τόσο βαριά ποινή δεν επιβάλλεται για ασήμαντο λόγο. Το ότι δεν ήταν ακόμα βαρύτερη θεωρούν κάποιοι ότι οφείλεται σε αγγλική παρέμβαση.
    Όσο για τα σχόλια άλλων αξκών, να μην ξεχνάμε και τους ατυχείς ανταγωνισμούς που υπήρχαν μεταξύ τους. Δεν είναι βέβαιο ότι είναι όλα αντικειμενικά.
    Ο Παπάγος πάντως είχε θετική γνώμη για τον Πλαστήρα.
    Τέλος επισημαίνω ότι δεν έχω κανένα ειδικό λόγο να τον υπερασπιστώ.

  12. Κ/Δ ΚΒ says:

    Προφανώς η κάθε μικρασσιάτισα γιαγιά δεν είναι και η καλύτερη πηγή για να μάθουμε στρατιωτική ιστορία. Απλά οι γιαγιάδες έλεγαν αυτά που άκουγαν από τους άνδρες και οι άνδρες αυτά που έγραφαν οι (κομματικές) εφημερίδες για πολιτικούς λόγους και συζητούνταν στα καφενεία. Τι να ξέρουν οι γιαγιάδες; Κανείς δεν έψαξε την στρατιωτική δράση του Πλαστήρα, εκτός από τις ανακριτικές επιτροπές που δεν έκαναν έρευνα εις βάθος και οι κατηγορίες έμειναν αναπάντητες. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι αντίπαλοι κομματικά στρατιωτικοί μετά τις καταγγελίες δεν τις αντικρούουν αλλά καταφέρονται στους «αντίπαλους» κομματικά αξιωματικούς εκθέτοντας με την σειρά τους δείγματα της ανεπάρκειάς τους.
    Άλλο ένα παραμύθι είναι αυτό με τον Πρίγκιπα Ανδρέα. Ο Ανδρέας ούτε αρνήθηκε να εκτελέσει, ούτε επέδειξε αδράνεια, ούτε δειλία. Μια πρωτοβουλία πήρε ενημερώνοντας μάλιστα την προϊστάμενη διοίκηση και αμέσως μόλις του απαγορεύθηκε από την Στρατιά την διέκοψε. Για να καταλάβουμε τι ακριβώς παίχτηκε, η ιδέα της πρωτοβουλίας ήταν του επιτελάρχη του Β΄ ΣΣ Συνταγματάρχη Γαβαλιά και ο Ανδρέας την υιοθέτησε. Όταν η Στρατιά απαγόρευσε και διέκοψε την κίνηση που είχε αρχίσει το Β΄ ΣΣ αμέσως αντικατέστησε τον επιτελάρχη. Όταν έγινε η δίκη το 1922 γιατί κατηγορήθηκε μόνο ο Ανδρέας; Γιατί δεν κατηγορήθηκε και ο Γαβαλιάς (που ήδη είχε καταδειχθεί ως ο υπαίτιος); Είναι απλά μια προσπάθεια πολιτικής σκοπιμότητας των τότε κρατούντων, που αφού έστειλαν στο δικαστήριο την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία (τους 8), θέλησαν να πλήξουν και τον Θρόνο και βρήκαν αφορμή το περιστατικό του 1921 με τον Ανδρέα.
    Η ουσία για τον Πλαστήρα, είναι αυτό που γράφει στην εισαγωγή ο Ταξίαρχος Λουμιώτης, «η ηρωϊκή πλην εξογκωμένη στρατιωτική δράση».

  13. Γιάννης Γ. says:

    Με το σχόλιο του «ilias stampoulidis» υπεισέρχεται στη συζήτηση το θέμα του πως και γιατί δημιουργήθηκε ο μύθος γύρω από τον Πλαστήρα, γιατί δεν είναι βέβαια δυνατόν η γιαγιά του να σχημάτισε την εικόνα που είχε για τον συνταγματάρχη από τα βιβλία του Καψή. Ο μύθος κατασκευαζόταν ήδη τεχνηέντως αρκετά προ της καταστροφής και ιδιαιτέρως κατά την διάρκειά της, με διαδόσεις και κατάλληλα δημοσιεύματα από τον βενιζελικό μηχανισμό προπαγάνδας, για να στηρίξει το προμελετημένο κίνημα της 11ης Σεπτεμβρίου. Ο μύθος ήταν η εκ των προτέρων επινοημένη και υπαγορευμένη απάντηση στο εύλογο ερώτημα κάθε απλού Έλληνα που θα σήκωνε στα χέρια του για να διαβάσει κάποια από τις προκηρύξεις του κινήματος που θα έριχνε το αεροπλάνο στο κέντρο της Αθήνας: «ποιος, τέλος πάντων, είναι αυτός ο Πλαστήρας που απαιτεί να διώξει το βασιλιά και έχει αξιώσεις να ρυθμίσει την κατάσταση?». Ο Πλαστήρας «έπρεπε» να είναι ο μόνος που είχε, υποτίθεται, κρατήσει άμυνα.
    Προφανώς και ο Πλαστήρας είχε κάποιες αρετές ως αξιωματικός αλλιώς κανένας μύθος δεν θα μπορούσε να επενδυθεί γύρω του. Ούτε ο βενιζελισμός ήταν ανόητος για να επιλέξει έναν ανίκανο για το ρόλο που διαδραμάτισε ο Πλαστήρας.

  14. Η συζήτηση για τους γενικότερους λόγους της φήμης του Πλαστήρα -θεμιτή καθ’ εαυτή- λήγει εδώ, διότι δεν είναι σχετική με το αντικείμενο της ανάρτησης.

    Το θέμα της ανάρτησης είναι η διευκρίνιση της δράσης του Πλαστήρα στη Μικρασιατική Εκστρατεία.

  15. κλείτος ο μέλας says:

    Ακόμα θυμάμαι όταν πρωτοανακάλυψα,το παρόν ιστολόγιο,το σχόλιο μου, τότε που νόμιζα πως ήξερα πολλά, που υμνούσε, επίμονα θα έλεγα, τον Πλαστήρα «όχι πως είναι ανάξιος μνείας», αλλά χάρη σε εσάς από τότε έχω μάθει πάρα πολλά, και για τη μικρασιατική εκστρατεία από ιστορικής πλευράς, υπήρξατε έναυσμα άλλωστε να προμηθευτώ αμιγώς στρατιωτικά ιστορικά βιβλία για τη περίοδο, αλλά επίσης μου μεταδόσατε και στρατιωτικές γνώσεις περί διοικήσεως σχηματισμών και γενικά περί διεξαγωγής επιχειρήσεων αλλά και ΔΜ.
    Ευχαριστώ. Εύχομαι Καλή Ανάσταση και να μη ξεχάσουμε όσοι θέλουμε και μπορούμε τη μικρασιατική εκστρατεία,αυτούς που δε φοβήθηκαν να διαβούν τις πύλες της Αγκυρας,αλλά και τα όσα επακολούθησαν της ήττας μας.

  16. Κ/Δ ΚΒ says:

    Η σημασία των αναρτήσεων του ιστολογίου για την Μικρασιατική Εκστρατεία, έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία (που σημειώνει και ο φίλος κλείτος ο μέλας), αν λάβουμε υπ’ όψιν ότι ήδη μέσα στο 2019 έχουν εκδοθεί 2 βιβλία για την Μικρασιατική Εκστρατεία, τα οποία διακρίνονται από απλή αναπαραγωγή βιβλιογραφίας. Ακόμη κι αν δεν ανέμενα ιδιαίτερη τριβή με τα στρατιωτικά θέματα, δεν εντόπισα κάποια εμβάθυνση και όσον αφορά την «αποκάλυψη» νεώτερων στοιχείων δεν προσφέρουν κάτι. Απλά αναμασούν τα γνωστά (για κάποιους που έχουν μελετήσει κάπως) οπότε περιορίζονται στην έκθεση κάποιων σκέψεων και μοντέλων που έχουν συλλάβει οι συγγραφείς.

  17. Υδραυλικος says:

    Δυστυχως, ολα εμπιμπτουν στην σφαιρα της αμετροεπειας που μας διακρινει ως λαος…Ο Ηρωας Γ. Καλλιαγκακης, τιμαται απο το χυδαιο κρατος με μια παροδο αδιεξοδο στην οποια εχει δοθει το ονομα του στην Νικαια…Πουθενα αλλου…Ειναι θεμα δε, αν τον γνωριζει ενας στους 10.000 χιλιαδες Νεοελληνες που θα ερωτηθουν τυχαια , σε πανελλαδικο επιπεδο. Ο αξιωματικος που εκτελεσε κατα γραμμα την αποστολη του στα υψωματα ΝΔ της γεφυρας του Κιοπρουλου, παρεμεινε αφανης και αγνωστος σε σχεση με τους Σχες Λουφα και Πλαστηρα που δεν κατελαβαν τις ορισθεισες θεσεις τους και αφησαν ετσι αφυλακτο κενο 6 χλμ, εκ του οποιου προηλθε η διασπαση και η διαλυση της IV Mεραρχιας , συνεπεια των οποιων ηταν ο διαχωρισμος των ομαδων Μεραρχιων Τρικουπη και Φραγκου. Τα εξαιρετικα αρθρα και οι αναλυσεις του Ταξιαρχου, αποκαθιστουν την αληθεια, και αποδιδουν οπως παντα τα τω Καισαρος, τω Καισαρι…

  18. ἔφεδρος πυροβολητής says:

    πρός στρατιωτικό ἰατρό: τό διάστημα πού τόν κατηγοροῦν γιά ἀδράνεια κατέλαβε τόν θηριώδη ὀχυρωμένο βράχο τοῦ καλέ γκρότο.(ΔΙΣ/ΓΕΣ ἐπιχειρήσεις πρός Ἄγκυρα).

  19. Αρματιστής says:

    @ έφεδρος πυροβολητής

    Το βραχώδες συγκρότημα του Καλέ Γκρότο καταλήφθηκε από το 43ο Σύνταγμα Πεζικού της V Μεραρχίας.

  20. Αρματιστής says:

    Προς τους αναγνώστες του κειμένου

    Το κείμενο είναι τεκμηριωμένο με βάση έρευνα στα αρχεία της ΔΙΣ. Κάθε πρόταση είναι επακριβώς τεκμηριωμένη με ένδειξη στη σελίδα του αντίστοιχου τεκμηρίου. Η τεκμηρίωση δεν εμφανίζεται στο κείμενο για τον απλούστατο λόγο ότι το κείμενο βρίσκεται στο διαδίκτυο και το κάθε «καλό παιδί» μπορεί να βρει έτοιμη τροφή για τη δική του έρευνα.

    Επειδή το κείμενο αναφέρεται σε μία εμβληματική μορφή της νεώτερης Ελληνικής ιστορίας, βάλαμε σαν απαράβατο όρο του σχολιασμού ότι τα σχόλια θα πρέπει να έχουν άμεση σχέση με το κείμενο και τίποτα πέραν από αυτό.

    Η κάθε κριτική (και η αρνητική) στο κείμενο είναι ευπρόσδεκτη, αρκεί να είναι τεκμηριωμένη και να μην είναι αφοριστική.

    Πρωτογενείς πηγές δεν είναι ασφαλώς οι βιογράφοι του Πλαστήρα, όπως π.χ. ο Γιάννης Καψής που τον θέλει να βρίσκεται εκεί που άλλοι έχυσαν το αίμα τους και παραμένουν άγνωστοι. Ο Γ. Καψής π.χ. τον θέλει να βρίσκεται στο Καλέ Γκρότο και στο Χασάν Μπελ.

    Αφοριστικό σχόλιο είναι π.χ. ένα της μορφής: «ποιος είναι αυτός ο αρματιστής που θέλει να τα βάλει με τον Πλαστήρα».

    Το έγραψα και στην αρχή του κειμένου. Δεν είναι ο Πλαστήρας ο υπεύθυνος για τις μεγάλες αποτυχίες και ήττες. Ο πόλεμος κερδίζεται και χάνεται στο στρατηγικό και επιχειρησιακό πεδίο. Στο κείμενο που θα εκταθεί σε 3 τουλάχιστο μέρη κρίνεται η δράση του Πλαστήρα και αν αυτή εξυπηρετούσε τα σχέδια των προϊσταμένων του. Αν δηλαδή ο Πλαστήρας εκτελούσε την αποστολή που του ανέθεταν.

    Κατόπιν τούτων όποιος έχει να προσθέσει κάτι το σοβαρό και τεκμηριωμένο στο κείμενο, να είναι βέβαιος ότι θα ακουστεί.

  21. ἔφεδρος πυροβολητής says:

    πρός @ ἀρματιστής : τοῦ Β΄ Σώματος Στρατού ,τού ὑποστράτηγου πρίγκηπα Ἀνδρέα .

  22. ἔφεδρος πυροβολητής says:

    πρός @ ilias stampoulidisμήπως ἐννοεῖς τόν Σ/χη Ζήρα

  23. npo says:

    Πρόσφατα διάβαζα την ιστορία του αξιωματικού των πεζοναυτών Όλιβερ Σμίθ (O.P. Smith) στην μάχη του Τσοσίν στην Κορέα. Αναρωτιέμαι αν υπάρχουν ομοιότητες με την περίπτωση Πλαστήρα. Κι αυτό σχεδόν παράκουσε εντολές αλλά η ιστορία μοιάζει να τον έχει δικαιώσει απόλυτα.

  24. Κ/Δ ΚΒ says:

    Φίλε npo δεν βλέπω ομοιότητες στην περίπτωση του Πλαστήρα με τον Smith. Κατ’ αντιστοιχία αν ο Πλαστήρας βρισκόταν στην θέση του Smith, ούτε καν θα είχε αμυνθεί, θα είχε υποχωρήσει από την πρώτη στιγμή χωρίς μάχη «για να μην κάψει τους τσολιάδες».

  25. Φιλαληθης says:

    Ανατρίχιασα όταν διάβασα τα ονόματα των Καλιαγκάκη, Τσάκαλου, Τριλίβα, Ρόκα, Νικολοδήμου, Φαληρέα, ονόματα που δεν τα ήξερα καν, αλλά και όταν σκέφτηκα όλους εκείνους τους ανώνυμους απλούς ανθρώπους που μέσα στη δίνη του αέρα της Ιστορίας ανέλαβαν να σηκώσουν το βάρος που τους αναλογούσε, αλλά και χωρίς να το επιλέξουν, και αυτό που δεν τους αναλογούσε, αυτό που τους φόρτωσαν άλλοι. Οι υπεύθυνοι άνθρωποι στον πόλεμο πολλές φορές κάνουν αιώνια παρέα με τις πέτρες πάνω στις οποίες έπεσαν για πάντα, ενώ κάποιοι άλλοι συχνά γεύονται την δόξα και τα αξιώματα.
    Περιμένω την ολοκλήρωση των άρθρων για να ακούσω την άποψη του Αρματιστή σχετικά με τους πιθανούς λόγους που οδήγησαν τον Πλαστήρα σε αυτές τις ενέργειες. Θέμα χαρακτήρα, έλλειψη εμπιστοσύνης στους ανώτερους του, έλλειψη επαγγελματισμού, σαμποτάζ στην βασιλική πλέον κυβέρνηση, δειλία, προσωπικές κόντρες με άλλους διοικητές, συντήρηση του 5/42 για ‘πολιτικούς’ σκοπούς αργότερα στην Αθήνα; Τυχαία τα αναφέρω όλα αυτά, τον Πλαστήρα δεν τον έχω ψάξει τόσο πολύ που να καταλήγω σε κάποιο συμπέρασμα προσωπικά.
    Ενδιαφέρον στοιχείο η απουσία της Έκθεσης Πεπραγμένων του 5/42 για τις επιχειρήσεις του Ιουλίου από το αρχείο της ΔΙΣ. Λαμπρό πεδίο δόξης για τους ιστορικούς, τωρινούς και μελλοντικούς.

  26. npo says:

    @ Κ/Δ ΚΒ
    Συγνώμη, αλλά μάλλον μιλάς συναισθηματικά.
    Εγώ το βλέπω το θέμα πιο ψυχρά. Οι ομοιότητες αρχίζουν απ το έλλειμμα εμπιστοσύνης. Ο Σμίθ δεν εμπιστευόταν τον «αρχιστράτηγο» Άλμοντ, ο οποίος Άλμοντ είχε τοποθετηθεί μάλλον με πολιτικά κριτήρια παρά με στρατιωτικά. Αυτό το γεγονός πιθανότατα οδήγησε τον Σμιθ σε συμπεριφορά σχεδόν ανυπακοής (to the point of near insubordination) Έσωσε όμως τις μονάδες του, 10 με 15 χιλιάδες άνδρες. Ο Μακλήν κι ο ηρωικός Φαίηθ παρόλο που κι αυτοί είχαν αντιρρήσεις για τις διαταγές τους υπάκουσαν κι έχασαν και τις ζωές τους και ολόκληρη την μονάδα τους των 1000 ανδρών.

    Θέλω να πω τα πράγματα μερικές φορές δεν είναι άσπρο μαύρο. Όταν χαθεί η εμπιστοσύνη γίνονται πολλά.

    Προσωπικά πάντως δεν έχω πεισθεί αν ο Πλαστήρας κακώς παράκουσε τις εντολές. Δεν κρίνω την πράξη απ την στρατιωτική της πλευρά, κρίνω το αποτέλεσμα. Έσωσε τους ευζώνους του κι οι εύζωνοί του έσωσαν πολύ κόσμο στην υποχώρηση, που απ ότι φαίνεται ήταν προδιαγεγραμμένη, απλά κανείς πολιτικός δεν είχε τα κότσια να δώσει την εντολή κι αφήσανε ν’αποφασίσει η «τρόικα μοίρα», με τα γνωστά αποτελέσματα …

  27. Επαναλαμβάνεται: Μόνον σχόλια που έχουν σχέση με το κείμενο και το θέμα του θα δημοσιεύονται. Ιστορίες για αγρίους σχετικά με τον Πλαστήρα δεν ενδιαφέρουν. Καλό θα ήταν και αυτοί που τις διαβάζουν και τις αναπαράγουν, να σκεφτούν σε ποιον βαθμό ανορθολογισμού τους φτάνει η εμπάθειά τους. Εν πάση περιπτώσει, σχόλια με εξωφρενικούς και άσχετους ισχυρισμούς είναι αδιάφορα για το παρόν ιστολόγιο και, προφανώς, δεν δημοσιεύονται.

    Για να εμπεδωθεί: η παρούσα σειρά άρθρων εξετάζει -αυστηρά- τη στρατιωτική δράση του Πλαστήρα κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία.

  28. Κ/Δ ΚΒ says:

    Φίλε npo δεν μιλάω καθόλου συναισθηματικά. Στην συγκεκριμένη μάχη, ο Πλαστήρας έλαβε διαταγή να επιτεθεί και αρνήθηκε καθηλούμενος επί 3ήμερο απέναντι ενός αμυνομένου αντιπάλου. Ο Smith έλαβε διαταγή να επιτεθεί αλλά αντιλαμβανόμενος ότι ο αντίπαλος σχεδιάζει να επιτεθεί αμύνθηκε επί 4 ημέρες πριν υποχωρήσει. Αν σκεφτόταν όπως ο Πλαστήρας στο Ακτσάλ Νταγ, ούτε καν θα αμυνόταν επί 4ήμερο, θα υποχωρούσε αμέσως. Αυτό είπα. Ομοιότητες ναι έχουμε, ότι έχουμε να κάνουμε με επίλεκτες μονάδες, οι διοικητές έχουν έλλειψη εμπιστοσύνης στις διοικήσεις αλλά με την διαφορά ότι ο Πλαστήρας δεν έχει εμπιστοσύνη και εξαιτίας της κομματικής περιπλοκής. Τώρα αυτό το τελευταίο που λες ότι έσωσε τους ευζώνους του στην μάχη του Ακτσάλ Νταγ και αυτοί έσωσαν πολύ κόσμο στην υποχώρηση (αναρωτιέμαι πως το εννοείς) μου μοιάζει με γενικότητα και ένα μεγάλο άλμα σκέψης. Προφανώς σου διαφεύγει η σημείωση του Ταξιάρχου Λουμιώτη ότι η διοίκηση της V MΠ δεν «φρόντισε» όπως ο Πλαστήρας να «σώσει» και τους δικούς της άνδρες, προκαλώντας προφανώς και την γενικότερη αποτυχία των σχεδίων της Στρατιάς. Με λίγα λόγια ο Πλαστήρας ήταν ο έξυπνος κι ο Τριλίβας ο βλάκας;

  29. Αρματιστής says:

    @ npo

    Είμαι βέβαιος ότι δεν αντιλαμβάνεσαι καλώς τα ζητήματα.

    Ο κάθε στρατιωτικός οφείλει υποταγή στους προϊσταμένους του διοικητές και να εκτελεί πρόθυμα και χωρίς αντιλογία τις διαταγές τους. Η στρατιωτική πειθαρχία κτίζεται πάνω σε αυτή την πρόταση. Και η πειθαρχία αποτελεί το θεμέλιο λίθο πάνω στην οποία δομούνται οι σοβαροί και οι ικανοί στρατοί.

    Ο στρατιωτικός έχει σαν φάρο και οδηγό τον όρκο του και την εκτέλεση της αποστολής του. Ειδικά στον πόλεμο. Και για αυτό ο ΣΠΚ θεωρεί την άρνηση εκτέλεση της αποστολής (ή την μη εκτέλεση της αποστολής) στον πόλεμο ένα από τα πλέον βαριά στρατιωτικά εγκλήματα και τα τιμωρεί με θάνατο ή ισόβια κάθειρξη.

    Η εκτέλεση της αποστολής που ανατίθεται στον οποιοδήποτε στρατιωτικό, σε καμία περίπτωση δεν αποτελεί ζήτημα επιλογής. Εάν αρχίσουμε σε αυτό το ζήτημα να κάνουμε εκπτώσεις, αν ο κάθε στρατιωτικός μπορεί να αποφασίζει αν θα εκτελέσει ή δεν θα εκτελέσει την εντολή που έλαβε, τότε το «μαγαζί πάει για φούντο».

    Κανένας «Πλαστήρας» δεν έχει το δικαίωμα να αρνηθεί να εκτελέσει τις διαταγές του … επειδή … θα έχει μεγάλες απώλειες.

    Ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας στο Ακτσάλ αρνήθηκε να επιτεθεί, δεν επιτέθηκε, το βάρος του αγώνα το σήκωσε η V Μεραρχία και οι απώλειες της σε νεκρούς μόνο ανήλθαν σε 300. Ήρωας θεωρήθηκε ο Πλαστήρας και κανένας δεν γνωρίζει τον Τριλίβα και τον Ρόκα που εκτέλεσαν στο ακέραιο την αποστολή τους. Γνωστοί σε όλους είναι οι Εύζωνοι του Πλαστήρα, αλλά κανένας δεν γνωρίζει για τους 300 της V Μεραρχίας. Από εδώ ξεκίνησα και άρχισα να ψάχνω περισσότερο το όλο ζήτημα. Ότι τιμάται κάποιος που αρνήθηκε να επιτεθεί και περιόρισε έτσι τις απώλειες της Μονάδας του και αυτοί που δίπλα του εκτέλεσαν την αποστολή τους έχουν ξεχαστεί.

    Τα αναφερόμενα περί της κάλυψης της σύμπτυξης της Στρατιάς από τον Πλαστήρα θα τα δούμε στη συνέχεια.

  30. ιλιας says:

    Θα ηθελα να τοποθετηθω πανω στο αρθρο με καποιες σκεψεις και με αντικειμενικη προσεγγιση και κρινοντας με τα δεδομενα της εποχης, οπως και καθε ενας που ασχολειται με την ιστορια θα επρεπε να κανει. Εκτιμω οτι το αρθρο δεν εχει σαν σκοπο να αναδειξει την ανυπακοη ενος στρατιωτικου. Αν ο σκοπος του ειναι αυτος τοτε συμφωνα με τα γραφομενα στο αρθρο δεν υπαρχει αμφιβολια οποτε δεν θα υπηρχε και κανενας λογος να υπαρχει αναρτηση σχολιων. Στο στρατο ομως και στα δικαστηρια ολοι εχουν δικαιωμα απολογιας ασχετως αν το παραπτωμα ειναι οφθαλμοφανες. Θα ξεκινησω με δυο ας μου επιτραπει με δυο αξιωματα . Οποιος παιρνει πρωτοβουλια στο στρατο ειτε παιρνει μεταλιο ειτε παει στο εκτελεστικο αποσπασμα. Το δευτερο μου το ελεγε ενας λοχαγος, ο οποιος εφτασε δντης πεζικου οταν εκτελουσα καθηκοντα επιλοχια στον λοχο του. Επιλοχια, μου ελεγε μονο ο στρατηγος διαταζει, ολοι οι αλλοι διαταζουν και στη συνεχεια ελεγχουν την εκτελεση της διαταγης θέλωντας να δειξει οτι ο βαθμος του ανωτατου αξιωματικου ειναι κατι διαφορετικό. Πηγαινω τωρα στο δια ταύτα.
    1. Ο βαθμος του συνταγματαρχη και ιδιαιτερα του διοικητη Συνταγματος στον προπολεμικο στρατο ηταν πολυ σημαντικος (στην ουσια αντιστοιχος του σημερινου ταξιαρχου δηλαδη ανωτατος) και δεν πρεπει να τον συγχεουμε με την σημερινη πραγματικοτητα οπου υπαρχουν εκατονταδες συνταγματαρχες η πλειοψηφια των οποιων δεν ασκει διοικηση αλλα ασχολουνται με χαρτοπολεμο. Για τον λογο αυτο εξαλλου στη στρατια Μ.Α. επιτελαρχες ήταν αντισυνταγματαρχες και διευθυντες γραφειων επιχειρησεων λοχαγοι και ταγματαρχες. Υπηρχε βεβαια ο αρχηγος πεζικου που ισσοροπουσε καπως την κατασταση. Συνεπως οταν καποιος απευθυνοταν σε εναν συνταγματαρχη οπως και σημερα σε εναν στρατηγο δεν νομιζω να περιμενει να χτυπησει τα τακουνια και να τρεξει να εκτελεσει τις διαταγες οπως ενας δεκανεας. Οι θεσεις αυτες επιτρεπουν για μενα την εκφορα γνωμης ακομα και αν εχει ληφθει αποφαση διοτι αυτοι που δινουν διαταγες δεν ειναι θεοι και σε αυτους τους βαθμους οι εμπειριες και οι γνωσεις δεν απεχουν σημαντικα. Εχουμε δει για παραδειγμα ταξιαρχους σε 5 χρονια να γινονται αρχηγοι ΓΕΣ η και ΓΕΕΘΑ και δεν αμφισβητηθηκε απο το ευρυ κοινο η επιλογη τους χωρις ομως να σημαινει οτι δεν αμφισβητηθηκαν απο 2-3 χρονια νεωτερους τους και η αμφισβητηση υπαρχει σε ολους τους στρατους. Το βιβλιο ο πολεμος των στρατηγων ειναι διαφωτιστικο.
    2. Πιστευω οτι η γενναιοτητα του πλαστηρα δεν πρεπει να αμφισβητηθει. Την απεδειξε σαν μικροβαθμος αξιωματικος στους βαλκανικους στη μαχη του Λαχανα, στο Α΄παγκοσμιο και στην Ουκρανια. Συνεπως λιγο δυσκολα θα τον ελεγα δειλο ή απολεμο. Την γεναιοτητα τους ομως δεν απεδειξαν οι λεγομενοι του επιτελειου Στρατηγος, Δουσμανης, Μεταξας χωρις να σημαινει οτι δεν ηταν αφου δεν τους δοθηκε ή δεν επιζητησαν να μπουν στη φωτια της μαχης.
    3. Ενας εξ αυτων ηταν ο σκιωδης διοικητης της στρατιας που εκπονουσε τα διαφορα σχεδια μεσα σε αυτα και την εκστρατεια το Σαγγαριου ο Ξενοφων Στρατηγός.
    4. Η ακαταλληλοτητα του Παπουλα, του Πάλλη και η αντιπαθεια η ανικανοτητα του Στρατηγου και γενικοτερα η ανεπαρκεια της ανωτατης ηγεσιας φημιουργουσε αμφιβολιες για την ορθοτητα των σχεδιων.
    5. Ο πλαστηρας εζησε την ανθρωποσφαγη του Κιλκις Λαχανα οπου τα Πεζικα Συνταγματα ριχτηκαν στα βουλγαρικα κανονια χωρις υποστηριξη πυροβολικου με αποτελεσμα τις τρομερες απωλειες του ελληνικου στρατου απεναντι σε μικροτερες αριθμητικα βουλγαρικες δυναμεις. Μονο το υψηλο φρονιμα και το μισος των Αξιωματικων και οπλιτων απεναντι στους βουλγαρους μας εστεψε νικητες στο συγκεκριμενο πεδιο μαχης . Ποιοι ηταν οι εκπονησαντες το σχεδιο? Καποιοι μεταξυ των οποιων και ο Στρατηγός.
    6. Ο πλαστηρας ειχε ζησει τον Α παγκοσμιο πολεμο οπου η υποστηριξη του πυροβολικου ηταν κρισιμη (ισχυει και σημερα) ενω αποδείκτηκε και η φονικοτητα των αυτοματων οπλου του πεζικου τα οποια αν δεν εξουδετερωνόταν καθιστουσαν τις επιθεσεις του πεζικου πραξεις αυτοκτονίας.
    7. Στην συγκεκριμενη περιπτωση ο Πλαστηρας μην εχοντας υποστηριξη πυροβολικου εκρινε οτι το συνταγμα του θα ειχε πολλες απωλειες για την καταλληψη ενος σημειου το οποιο δεν ηταν καν η αποφασιστικη ενέργεια της επιχειρησης. Ευθαρσως ειπε την γνωμη του οπως επρεπε σαν συνταγματαρχης του 1921, υπευθυνος της ζωης 3000 ανδρων και δεν υπακουσε σαν δεκανεας υπευθυνος 10 ανδρων.

    8. Τι θα επρεπε να γινει εφοσον ειχε αδικο. Να του αφαιρεθει αμεσα η διοικηση πραγμα που θα δημιουργουσε αναστατωση στο συνταγμα ασυμφορο τη δεδομενη στιγμη. Ο μεραρχος ομως δεν το εκανε επιβεβαιώνοντας στην ουσια την αποψη του Πλαστήρα διοτι εαν πιστευε το αντιθετο θα έπρεπε:
    α. Να πιεσει ακομα περισσοτερο τον Πλαστηρα με διαταγες ή προτροπές ή απειλες.
    β. Να διαταξει να γινει η επιθεση απο το αλλο συνταγμα της μεραρχιας το 3ο πεζικό ενα σύνταγμα επισης εκπαιδευμενο γενναίο και ισαξιο του 5/42. Ετσι η επιτυχια του 3ου πεζικου συνταγματος θα εκανε ευκολη την εκδιωξη, την μειωση την παραπομπη και την αποπομπη του πλαστηρα.

    Γ. Η αντικατασταση του 5/42 ευζωνων απο το 3ο πεζικο στην επιθεση θα ηταν ονειδος για την τιμη της μοναδος και οσο και αν φαινεται σημερα παραδοξο αυτο ισχυε για τις μοναδες του λαμπροτερου στρατου που παρεταξε ποτε η Ελλαδα ιδιαιτερα οταν τα δυο συνταγματα επιστρατεύονταν απο την ιδια περιπου περιοχή και πιθανον οι ιδιοι να δθσαρεστούνταν απεναντι του διοικητη τους
    9. Οτι ακομα και η στρατια αναγνωρισε το λαθος του ολου ελιγμου προκύπτει απ το ότι:
    Δεν διωχθηκε ο Πλαστηρας ο οποιος διοικουσε συνταγμα με φιλοβασιλικους οπλίτες αρα μπορουσαν καπως ευκολα να τον αποπεμψουν. Ο Μεραρχος Διγενης ο οποιος δεν προχωρησε ουτε σε αντικατασταση του 5/42 ευζωνων απο το 3ο πεζικο ουτε σε αποπομπη του πλαστηρα προηχθει αργοτερα σε διοικητη Σώματος Στρατού.
    Αρα πρεπει να δικαιολογηθουν στρατιωτικα οι ενεργειες του Μεραρχου αλλα και του σωματαρχη να δουμε γιατι δεν επραξαν ότι δεν επραξαν για να διαπιστωσουμε αν ειχε δικιο ο Πλαστηρας ή οχι. Αν όμως θεωρησουμε οτι δεν υπακουσε σε μια εντολη και συνεπως επρεπε να περασει στρατοδικειο συμφωνω και δεν υπαρχει λογος να σχολιαζουμε προσθέτοντας οτι ολοι θα έπρεπε να περνανε στρατοδικείο γιατι σιγουρα καποια διαταγη ανωτερου ή διαταξη του κανονισμού δεν θα εχουν εφαρμοσει καποια στιγμη στη διάρκεια τηε στρατιωτικης τους ζωής.

  31. npo says:

    @Κ/Δ ΚΒ

    Ο Σμιθ διετάχθη να επιτεθεί χωρίς χρονοτριβή κι αντ’αυτού προσποιούνταν οτι προχωρούσε ενώ βασικά ασφάλιζε την οδό διαφυγής φτιάχνοντας οχυρωματικές θέσεις και ζώνες προσγείωσης στα μετόπισθέν του. Προφανώς αξιολόγησε τον κίνδυνο αποκοπής ως πολύ σημαντικό.
    Εκ των υστέρων θεωρήθηκε απ τον αμερικανικό στρατό πως καλώς και αιτιολογημένα έπραξε και γι αυτό δεν τιμωρήθηκε.

    Ο Πλαστήρας διετάχθη να επιτεθεί κι αρνήθηκε (ή προσποιήθηκε οτι καθηλώθηκε, δεν γνωρίζω τις λεπτομέρειες). Πιθανόν να μπορούσε να κάνει κάτι καλύτερο, όπως προτείνει το άρθρο, αλλά η ουσία είναι πως εκ των υστέρων η πράξη του εκρίθη αιτιολογημένη και δεν τιμωρήθηκε ούτε αυτός.

    Σαφής ομοιότητα.

    @ Αρματιστή, λες:
    «Ο κάθε στρατιωτικός οφείλει υποταγή στους προϊσταμένους του διοικητές και να εκτελεί πρόθυμα και χωρίς αντιλογία τις διαταγές τους. Η στρατιωτική πειθαρχία κτίζεται πάνω σε αυτή την πρόταση. Και η πειθαρχία αποτελεί το θεμέλιο λίθο πάνω στην οποία δομούνται οι σοβαροί και οι ικανοί στρατοί»

    Αυτό είναι θεωρητικό. Υπάρχουν δύο αντιρρήσεις. 1η. Ο αξιωματικός που βρίσκεται στο πεδίο έχει πάντα καλύτερη εικόνα. Αν το δόγμα είναι να λειτουργεί σαν ρομποτάκι υπακούοντας τυφλά, αυτό είναι συνταγή καταστροφής για κάθε στρατό που δεν έχει απόλυτη υπεροχή.
    Θα μου αντιτείνεις πως δεν είναι έτσι, εξέφρασε τις ενστάσεις του όπως είχε δικαίωμα και υποχρέωση, αυτές οι ενστάσεις του λήφθηκαν υπ όψη (όπως και του Σμιθ) και απορρίφθηκαν. ΟΚ, πάμε στην αντίρρηση 2.

    Αντίρρηση 2. Η υπακοή στην πράξη δεν είναι ποτέ τυφλή, έχει προαπαιτούμενα. Ένα βασικό προαπαιτούμενο είναι η εμπιστοσύνη. Αν ο Σμιθ εμπιστευόταν την ηγεσία (τον Άλμοντ) πιθανόν να έβαζε στην άκρη τις ενστάσεις του και να προχωρούσε ως διετάχθη. Δεν την εμπιστευόταν όμως. Το ίδιο δεν συνέβαινε κι με τον Πλαστήρα?

    Συνεπώς, κι εδώ είναι το ζουμί – αυτό ήθελα να τονίσω ανοίγοντας το θέμα: Αν θέλουμε πολεμική μηχανή που να δουλεύει πρέπει να φροντίσουμε πάση θυσία να μην σπάει αυτή η εμπιστοσύνη στην αλυσίδα. Κι η εμπιστοσύνη με τις πολιτικές διώξεις και τους ορισμούς με πολιτικά κριτήρια και όλα τα ωραία που έγιναν είχε πάει περίπατο, μαζί με την πίστη για νίκη.

    Αυτό μ ενδιαφέρει, εκεί νομίζω πρέπει να εστιάσουμε κι όχι αν ο Πλαστήρας έπραξε καλώς κι έπρεπε να τιμηθεί ή έπραξε κακώς κι έπρεπε να τιμωρηθεί.

  32. έφεδρος πυροβολητής says:

    npo: η στάση του Πλαστήρα καθόλου δέν κρίθηκε αιτιολογημένη,αντίθετα υπήρξαν σαφείς ενδείξεις γιά τη παραπομπή του σε στρατοδικείο,ήδη όμως είχε πετύχη τό κίνημά του καί ήταν αρχηγός της κυβερνήσεως.

  33. έφεδρος πυροβολητής says:

    ilias : η ανδρεία του Πλαστήρα δεν μπορεί να αμφισβητηθή,συμφωνώ.Ο σωματάρχης του αντιστράτηγος πρίγκηπας Ανδρέας αναφέρει πώς η προσωπική του ανδρεία υπό το πύρ ήτο καλή,ουχί όμως εξαιρετική,ήτο ομοία της των άλλων,του σ/χη Ρόκκα ή του σ/χη Παναγιωτάκου,βεβαίως δε κατωτέρα της του σ/χη Ζήρα,όστις κατείχετο κυριολεκτικώς υπό αναισθησίας ενώπιον τού εχθρού.Εξετάζοντας λοιπόν την δράση του Πλαστήρα στή Μικρασιατική εκστρατεία,δεν πρέπει νά τόν κρίνουμε πρωτίστως συγκριτικά μέ τούς ομοίους του?τούς ομοιόβαθμούς του?τούς επωμισθέντες επίσης ηγεσία συνταγμάτων καί εκτέλεσης παρομοίων διαταγών?Με τον Καλιαγκάκη καί τον Τσάκαλο?25.000 μαχητές έμειναν θαμμένοι εκεί.Αυτούς όλους τούς «έκαψαν» οι διοικητές τους?

  34. ilias says:

    Εγω δεν εστιασα στην προσωπικη ανδρεια του πλαστηρα. Υπηρχαν γενναιοτεροι απο αυτον, οπως υπαρχουν και αλλοι γενναιοτεροι οι οποιοι θα παραμεινουν αγνωστοι. Εκτιμησα λοιπον οτι το πιθανοτερο δεν ηταν θεμα δειλιας χωρις ομως να το λεω και 100% γιατι ο ανθρωπος επηρεαζεται απο πολλους παραγοντες μονιμους ή παροδικους. Εγω λοιπον δεν τον συνεκρινα με κανεναν απλβς εξεθεσα καποιες σκεψεις προσπαθωντας να κρινω τοσο με τα δεδομενα της εποχης οσο και με τα δεδομενα μιας πολεμικης συρραξης. Η αποφαση του πλαστηρα οπως γραφω πιο πανω εκτιμω κριθηκε οτι ηταν σωστη και μαλιστα απο μια ιεραρχια η οποια ηταν αντιθετη πολιτικα. Το ιδιο σωστη κριθηκε η σταση του μεραρχου και του σωματαρχη. Αν δεν κρινοταν δικαιολογημενη η σταση του ο στρατιωτικος κανονισμος δεν ειναι καθολου χρονοβορος αλλα θα γινοταν αφαιρεση διοικησεως αμεσα. Σαφως πολλοι στρατιωτες καηκαν απο λανθασμενες αποφασεις και εκτιμησεις ανωτερων τους. Παραδειγμα στον Σαγγαριο που το ασχετο σχεδιο εκστρατειας διελυσε τον στρατο και εσπειρε τον σπορο της μικαρασιατικης ηττας θετοντας εκτος μαχης τους καλυτερους αξιωματικους και στρατιωτες. Οι απωλειες ειναι αναποφευκτες σε μια μαχη οι ανωφελες ή καμμενες απωλειες ειναι απαραδεκτες. Καμμια φορα η πραξη να πας κοντρα στις διαταγες και να λες την γνωμη σου που δεν ειναι αρεστη θελει μεγαλυτερη γενναιοτητα διοτι οπως εγραψα πας για μεταλλιο ή για αποσπασμα και το αιωνιο ονειδος. Οι ανωτατοι ομως αξιωματικοι εχουν υποχρεωση να πραττουν κατα αυτο τον τροπο ευθαρσως οπως εκανε ο πλαστηρας, ο οποιος θα μπορουσε καλλιστα να κανει πως επιτιθεται για τα ματια της ιεραρχιας και στην ουσια να μην κανει τιποτα. Ενα παραδειγμα παρομοιο εχουμε το 40-41 που παροτι δεν ειναι ξεκαθαρο τι ακριβως συνεβη η ανωτατη ιεραρχια του στρατου αποστρατευθηκε παραμονες της εαρινης επιθεσης των γερμανών επειδη πιθανον σε αναλογη βολιδοσκοπηση ειπε οτι δεν ειναι εφικτη η αντισταση κατα των ιταλων. Αποστρατευθηκαν αμεσως τους διαδεχθηκαν ισαξιοι οι οποιοι νικησαν τους ιταλους καθως οπως ειπα σε αυτους τους βαθμους συνηθως οι διαφορες ειναι μικρες. Θα ηθελα να καταληξω με μια φραση που οταν την ακουγα μικροτερος την προσπερνουσα ενω αργοτερα με ανατριχιαζε. Ηταν η φραση του Βενιζελου οταν οστρατος ξεκινουσε για τους βαλκανικους. Η πατρις δεν αναμενει απο εσας να πεθανετε για συτην αλλα να νικήσετε.

  35. npo says:

    @έφεδρος πυροβολητής

    Σ’ αυτό το Α’ μέρος μιλάμε για τα γεγονότα του Ιουλίου 1921. Το προτεινόμενο στρατοδικείο το οποίο γλίτωσε και στο οποίο αναφέρεσαι αφορούσε τα γεγονότα του Αυγούστου του 1922, ένα έτος μετά. Υποθέτω αυτά θα αναφερθούν στο Β’ μέρος.

    Στο θέμα μας λοιπόν, στα γεγονότα του Ιουλίου 1921. Προσωπικά ο αρθρογράφος με έχει πείσει πως ο Πλαστήρας δεν έδρασε καλά. Το γεγονός όμως ότι ο διοικητής της ΧΙΙΙης Μεραρχίας δεν αφαίρεσε τη διοίκηση του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων από τον Πλαστήρα και δεν οργάνωσε έκτακτο στρατοδικείο για ανυπακοή δείχνει πως κάτι πολύ σάπιο υπήρχε στο βασίλειο της Νοτίου Δανιμαρκίας.

  36. Κ/Δ ΚΒ says:

    @npo

    Το σάπιο στο βασίλειο της Δανιμαρκίας που εντοπίζεις είναι το διαχρονικό πρόβλημα που εντοπίζεται στην «επιείκια» και «ελαστικότητα» που επιδεικνύει γενικότερα η «κρατική» μηχανή σε θέματα πειθαρχίας. Άλλα ήταν τα μέτρα που έλαβε ο Κεμάλ με την τοποθέτηση πολυβόλων πίσω από τα μαχόμενα τμήματα, ώστε να μην υποχωρούν, άλλη η οπτική της ελληνικής πλευράς στο ίδιο θέμα. Η περίπτωση της δράσης του Πλαστήρα τον Ιούλιο του 1921 ξεχάστηκε γρήγορα, στα πλαίσια και της ευφορίας που κατέκλυσε την Στρατιά, με την λήξη των επιχειρήσεων. Όλοι πίστευσαν αρχικά ότι ο εχθρός εκμηδενίστηκε. Το αίσιο αποτέλεσμα «έσβησε» τις όποιες αταξίες που σημειώθηκαν. Υπάρχει όμως κι ένας άλλος παράγοντας που συνέβαλλε στο «σβήσιμο». Ιδιαίτερα χαρακτηριστική για τις επιχειρήσεις Ιουλίου είναι η μομφή που «κυκλοφόρησε» στην ΣΜΑ λίγο μετά, ότι απέτυχε η όλη προσπάθεια εγκλωβισμού και αιχμαλώτισης των κεμαλικών, εξαιτίας της αργοπορίας του Β΄ΣΣ, δηλαδή του Υποστρατήγου Βλαχοπούλου. Όταν όμως ο Βλαχόπουλος ζήτησε εξηγήσεις από τον Παπούλα, αυτός αρνήθηκε και μάλιστα με ημερήσια διαταγή εξήρε την δράση του Β΄ ΣΣ, είχε άλλωστε (ο Παπούλας) μόλις επιτύχει έναν «θρίαμβο», οπότε δεν είχε λόγο να αποκαλύψει τις όποιες αρρυθμίες και αστοχίες των συγκεκριμένων επιχειρήσεων. Όταν όμως μετά την καταστροφή αναδείχθηκε η γενικότερη αποτυχία των επιχειρήσεων Ιουνίου-Ιουλίου 1921, ο Παπούλας δεν δίστασε να κατηγορήσει τον Βλαχόπουλο γι’ αυτήν. Ο Παπούλας άλλωστε πρωτοστάτησε ως κατήγορος κατά του Χατζηανέστη, για να «ξεχαστούν» οι δικές του ευθύνες, σε τέτοιο βαθμό, ώστε άλλαξε και πολιτικό στρατόπεδο.

  37. έφεδρος πυροβολητής says:

    Κ/Δ ΚΒ :όσον αφορά τήν επιείκεια της κρατικής μηχανής σε θέματα πειθαρχίας ,θά διαφωνήσω ώς πρός τό «διαχρονικό» : στήν Αλβανία το ’40 ,μόλις τίς πρώτες μέρες της εισβολής εμφανίσθηκαν σημάδια απειθαρχίας και το ΓΕΣ αφαίρεσε διοίκηση μεραρχιών καί ο Μουτούσης καί ο Βραχνός στήσαν καί στρατοδικεία καί αποσπάσματα.

  38. ilias says:

    οταν ο μεραρχος δεν διαταζει εστω το αλλο συνταγμα της μεραρχιας να αναλαβει την αποστολη του πλαστηρα και κανενας δεν τιμωρειται για αδρανεια αλλα ολοι παραμενουν στη θεση τους του επιελαρχη καλιαγκακη συμπεριλαμβανομενου ενω ο μεραρχος προαγεται, σιγουρα υπηρχε κατι σαπιο αλλα μηπως θα επρεπε να το ψαξουμε σε ολες τις κατευθυνσεις?

  39. ἔφεδρος πυροβολητής says:

    npo : ἔχεις δίκιο.

  40. Κ/Δ ΚΒ says:

    έφεδρε πυροβολητής, μάλλον εξαίρεση ήταν αυτό που συνέβη τις πρώτες ημέρες του πολέμου, το 1940. Ένα από τα καλά μετά την Μικρασιατική Εκστρατεία είναι ότι ο ΕΣ μελέτησε καλά κάποια διδάγματα της εκστρατείας και αυτό είχε αντίκρυσμα στον Β΄ ΠΠ. Π.χ. γνωρίζουμε ότι στρατιώτης στην Μικρά Ασία δεν έσκαβε, σε αντίθεση με το 731. Από τότε τι γίνεται έως σήμερα νομίζω όλοι γνωρίζουμε.

  41. Γιάννης Γ. says:

    Επειδή λοιπόν ούτε ο Μέραρχος έλεγξε τον υφιστάμενό του, ούτε ο Σωματάρχης τον δικό του, ανέλαβε η Διοίκηση της Στρατιάς να ελέγξει τον προϊστάμενό των Συνταγματάρχη και Μεράρχου και του αφαίρεσε, εξαιτίας των γεγονότων στο Ακτσάλ Νταγ, με εύσχημο, λόγω των περιστάσεων τρόπο, τη διοίκηση του Β Σώματος αναθέτοντάς του τη διεύθυνση νεοσύστατης υπηρεσίας. Κι αυτό παρά το αίτημα του Βλαχόπουλου στον Παπούλα να μην μετατεθεί τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή γιατί η ενέργεια αυτή θα εκλαμβανόταν ως επικρότηση των φημών που, όπως γράφει ο ίδιος, οργίαζαν και απέδιδαν,καλώς ή κακώς, την αποτυχία της Στρατιάς να περικυκλώσει τους Τούρκους στην αδράνεια της ΧΙΙΙ Μεραρχίας. Συνεπώς δεν ισχύει πως η αντίδραση των ανωτέρων του δικαιολογεί τη στάση του Πλαστήρα. Ακόμα κι αν δεν του καταλόγισε, για άλλους λόγους, τη μη επίτευξη των αντικειμενικών σκοπών, η Διοίκηση της Στρατιάς αναγνώρισε, με τον τρόπο της, στον Βλαχόπουλο αδυναμία επιβολής στους υφισταμένους του.

    Αν ο Πλαστήρας ασκούσε τέτοια επιρροή στον Διγενή, ως ισχυρίζεται ο Πολύζος, τότε πως εκείνος θα έστελνε άλλο Σύνταγμα στη θέση του 5/42 αφού θα συμφωνούσε μαζί του για το ανέφικτο του εγχειρήματος?

    Λέγεται πως οι μετανοεμβριανοί δεν εκδίωξαν τον Πλαστήρα από το στράτευμα επειδή τον υπεραγαπούσαν οι στρατιώτες του. Μετά λέγεται, για να δικαιολογηθεί η συμπεριφορά του στο Ακτσάλ Νταγ, πως θα μπορούσαν να τον διώξουν, αν είχαν κάτι να του προσάψουν, χωρίς να εγείρουν αντιδράσεις επειδή οι στρατιώτες του Συντάγματος του ήταν φιλοβασιλικοί. Αυτά τα δύο είναι αντιφατικά.

  42. ilias says:

    ακριβως το οτι θα εστελνε αλλο συνταγμα στη θεση του 5/42 θα εδειχνε οτι το πραγμα δεν ειναι ανεφικτο αλλα οφειλεται σε αδρανεια του συνταγματαρχη. το οτι δεν το εκανε πρεπει να εξηγηθει. ο διγενης εγινε σωματαρχης αν υπηρχαν ενδειξεις οτι δεν μπορουσε να επιβληθει σε συνταγματαρχες πως θα επιβαλλοταν σε υποστρατηγους? Ο στρατηγος, οπως εχω γραψει πιο πανω δεν ειναι απλος βαθμος. Αν θεωρητικα την πληρωσε μονο ο σωματαρχης, ολοι οι εμπλεκομενοι στρατηγοι θα επρεπε να φυγουν και οχι να προαχθουν. Ο στρατηγος δεν κρυβεται πισω απο ανωτερους του. Ετσι θα δικαιολογησουμε και τον Α/ΓΕΕΦ το 74 που ζητουσε συνεχως εντολες απο το ΑΕΔ σαν να ήταν διοικητης Λοχου οπως αναφέρει και ο Α/ΓΕΕΘΑ. Το θεμα δεν ειναι απλο αν δεν αναλυθουν ολα τα γιατι. Επισης θα γραψω κατι που ισορροπεί την τυφλη εκτελεση εντολων την οποια φυσικα δεν αμφισβητώ. Ο Μεγας Ναπολέων αναφέρει κάπου: ο διοικητης που δεν δινει στον υφισταμενό του τα καταλληλα μέσα για να επιτυχει στην αποστολή του ειναι ανήθικος.

  43. ilias says:

    K/Δ ΔΒ .Αυτο που γραφει ο πυροβολητης το 40-41 ηταν ο κανονας που εφαρμοζοταν επι δικαίων και αδίκων. σε αυτο εχει απολυτο δικιο.

  44. κλείτος ο μέλας says:

    @Γιάννης Γ
    οπότε αφού όπως λες στη τελευταία σου παράγραφο,οι δύο αυτές απόψεις είναι αντιφατικές,γιατί δεν εκδίωξαν τελικά το Πλαστήρα?
    Για τον υποστράτηγο Βλαχόπουλο που αναφέρεις δηλαδή,θεωρείται δόκιμο,η διοίκηση της στρατιάς,ο αρχιστράτηγος Παπόυλας να ελέγχει, όχι το μέραρχο που υπάγεται το σύνταγμα και να τον αντικαθιστά για αδυναμία επιβολής ,αλλά το διοικητή του Σώματος και να τον αντικαθιστά με ποιον ?,και ο μέραρχος της ΧΙΙΙ Μεραρχίας στην οποία και αποδίδεται η αποτυχία να μην ελέγχεται?

  45. Υπάρχει το επιχείρημα ότι η απειθαρχία του Πλαστήρα κατά κάποιον τρόπο δικαιολογείται εκ του αποτελέσματος ως ορθή καθώς είχε ως μόνο γνώμονα την διάσωση των στρατιωτών του από μια κατά την γνώμη του αυτοκτονική κίνηση. Και ίσως, άμα μόνο το 5/42 σύνταγμα υπήρχε στο πεδίο της μάχης να υπήρχε μια βάση σε αυτό το επιχείρημα.

    Πιστεύω όμως, ότι το επιχείρημα αυτό αυτοαναιρείται από την στιγμή που πλησίον του Πλαστήρα υπήρχε η Vη Μεραρχία, η οποία εκτελούσε μαχόμενη τις δοθείσες εντολές επίθεσης.

    «Διασώζοντας» λοιπόν ο Πλαστήρας τους άντρες του, εξέθετε σε κίνδυνο και σε βαρύτερες απώλειες τους επίσης Έλληνες στρατιώτες της Vη Μεραρχίας, οι οποίοι μάχονταν μόνοι τους.

    Αυτή νομίζω είναι η λεπτομέρεια που κάνει την διαφορά. Άμα ήταν μόνος του ο Πλαστήρας, η «διάσωση» των στρατιωτών του θα είχε κάποιο έρεισμα ως επιχείρημα. Το ότι αυτή έγινε όμως, εις βάρος των στρατιωτών άλλης μεραρχίας, δείχνει ότι το όποιο «κέρδος» σε ζωές είχε η κίνηση αυτή για τους Έλληνες στρατιώτες είναι μηδαμινή, καθώς ναι μεν σώθηκαν οι άνδρες του 5/42 αλλά αυτοί της Vης Μεραρχίας υπέστησαν βαρύτερες απώλειες από ότι θα συνέβαινε άμα είχε υπακούσει τις εντολές του.

  46. Αρματιστής says:

    Στο κείμενο σε κανένα σημείο του δεν καταλογίζεται δειλία στον Πλαστήρα. Όλως αντιθέτως. Για την ακρίβεια αναφέρω τα εξής:

    «ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας διέθετε ηγετικές ικανότητες, μεγάλες αρετές και σπουδαίο ηθικό φρόνημα, αλλά κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων έδινε προτεραιότητα στην ασφάλεια του Συντάγματός του έναντι της εκτέλεσης της αποστολής του, με αποτέλεσμα πολλές ενέργειές του ή παραλείψεις του να ανάγονται στην αρμοδιότητα της στρατιωτικής δικαιοσύνης.»

    Στο κείμενο περιγράφεται η ανυπακοή του Πλαστήρα σε διαταγή που έλαβε, πράξη που εκτελέστηκε ενώπιον του εχθρού.

    Το κείμενο είναι εξαιρετικά σαφές. Η ανυπακοή του Πλαστήρα δεν παρήγαγε κάποιο άλλο σημαντικής σημασίας γεγονός που είχε ευνοϊκές συνέπειες στην εκτέλεση του σχεδίου της Στρατιάς Μ. Ασίας. Όλως αντιθέτως εξέθεσε σε τρομακτικούς κινδύνους την γειτονική του V Μεραρχία (του ιδίου Σ.Σ.) η οποία επιτιθέμενη βρέθηκε αντιμέτωπη τριών Τουρκικών Μεραρχιών, καθώς και την Ι Μεραρχία του Α΄ Σ.Σ. που επετίθετο κατά του υψώματος 1799. Πιθανή κάμψη της V Μεραρχίας θα είχε καταστροφικής σημασίας συνέπειες για το Α’ Σ.Σ. και πιθανό για όλη τη Στρατιά.

    Δυστυχώς δεν μου είναι εύκολο να κατανοήσω ότι κάποιοι δεν μπορούν να αντιληφθούν το απλό αυτό ζήτημα και υποστηρίζουν ότι αφού ο Πλαστήρας δεν εξέθεσε τους τσολιάδες του σε απώλειες … «καλά έκανε». Το ότι επειδή δεν επιτέθηκε ο Πλαστήρας και οι απώλειες της V Μεραρχίας ανήλθαν σε 300 νεκρούς, αυτό τους αφήνει παγερά αδιάφορους. Συμβαίνει δηλαδή αυτό που έγραψα. Το αίμα των Τσολιάδων του Πλαστήρα ήταν ακριβότερο από το αίμα των στρατιωτών της V Μεραρχίας.

    Η ανυπακοή του Πλαστήρα συγκρινόμενη με αυτά που συνέβαιναν στο δεξιό του όπου μάχονταν και μάτωναν οι V και Ι Μεραρχίες, τον εκθέτει ακόμη περισσότερο. Θεωρώ βέβαιο ότι αν το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων και ολόκληρη η ΧΙΙΙ Μεραρχία (ασφαλώς) αποφάσιζαν να πολεμήσουν κατά τον τρόπο που πολεμούσαν οι V και Ι Μεραρχίες, τότε το αποτέλεσμα της μάχης θα ήταν πολύ πιο ευνοϊκό για τα Ελληνικά Όπλα και οι απώλειες των V και Ι Μεραρχιών θα ήταν πολύ μικρότερες.

    Όλα τα υπόλοιπα που διαβάζω μου είναι εντελώς αδιάφορα. Οι σοβαροί στρατού διαθέτουν πειθαρχία, θεμέλιο της οποίας είναι η υπακοή. Στην υπακοή δεν υπάρχουν αστερίσκοι και οι διαταγές εκτελούνται. Διαφορετικές γνώμες μπορεί να υπάρχουν, όπως στα επιτελεία όταν διεξάγονται εκτιμήσεις. Οι επιτελείς προτείνουν, αλλά αυτό που τελικά ισχύει είναι η απόφαση του διοικητή. Από εκεί και πέρα επιτελείς και υφιστάμενοι διοικητές οφείλουν να καταβάλλουν όλες τους τις δυνάμεις για να εκτελεστεί η απόφαση του διοικητή, ακόμη και αν διαφωνούν με αυτή.

    Όσο αφορά την αντικατάσταση στις αρχές του 1941 των διοικητών των Σωμάτων Στρατού αυτό δεν ήταν αποτέλεσμα ανυπακοής που επέδειξαν αυτοί στις εντολές του Αρχιστράτηγου, αλλά στο ότι εξέφρασαν τον σκεπτικισμό τους στο τι θα έπρεπε να γίνει σε περίπτωση Γερμανικής επίθεσης. Για την ακρίβεια υποστήριξαν ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να έρθει σε κάποιου είδους συνεννόηση με τη Γερμανία για να αποφύγει το διμέτωπο αγώνα. Δήλωσαν όμως ότι θα πειθαρχήσουν στις αποφάσεις του βασιλιά και της κυβέρνησης. Μόνο ο Τσολάκογλου υποστήριξε ότι η Ελλάδα θα έπρεπε να συνεχίσει τον πόλεμο στο Αλβανικό μέτωπο στην περίπτωση Γερμανικής επίθεσης. Ο Αρχιστράτηγος Παπάγος αν και εκτιμούσε τους Σωματάρχες του και ειδικά τον Αντιστράτηγο Κοσμά (που μάλλον τους συνέδεε και προσωπική φιλία) τους αποστράτευσε πάραυτα και χωρίς εξηγήσεις.

  47. Γιώργος. says:

    Αν ενδιαφέρει να η καταγραφή από το ημερολόγιο ενός λοχία του 5/42 ΣΕ ( του παππού μου), που εκεινες τις ημέρες είναι στο 3ο Τάγμα και λίγο μετά και μέχρι τέλους στο έφιππο ( το κέιμενο έχω μεταφέρει στην δημοτική- το πρωτότυπο κείμενο δεν μπορώ να «κατεβάσω» εδώ, αν δεν ενδιαφέρει ας κατέβει:
    » Πέμπτη 1η Ιουλίου._ Διανυκτερεύσαμε με ησυχία και το πρωί καταλάβαμε το εγκαταλειφθέν από τον εχθρό ύψωμα Αλτουντάς, ανεβήκαμε στις πλαγιές του στις οποίες συναντήσαμε 5-6 σκοτωμένους Τούρκους και έναν τραυματία τον οποίο σκότωσαν οι στρατιώτες μας.
    Στα χαρακώματα του εχθρού δεν ανέβηκα ώστε να αντιληφθώ τις εχθρικές απώλειες από το πυροβολικό μας, πάντως είχε και αυτός αρκετές κυρίως από τα πυρά του πυροβολικού μας.
    Ακολούθως κατεβήκαμε και το Τάγμα μου παρέμεινε εφεδρεία στους βόρειους πρόποδες του υψώματος, όπου μέσα σε χαράδρες ήταν προηγουμένως εχθρικοί καταυλισμοί. Τα άλλα δύο Τάγματα, κινήθηκαν και κατέβηκαν στην πεδιάδα και μόλις ο εχθρός άρχισε να βάλλει εναντίον τους αναπτύχθηκαν σε παράταξη μάχης κατά ενωμοτίες και βαδίζοντας ενεπλάκησαν σε μάχη προ των οχυρών υψωμάτων Ελ μανλί Νταγ. Προς το μεσημέρι διατάχθηκε και το Τάγμα μας να προχωρήσει, αλλά μόλις προχωρήσαμε λίγο διαταχθήκαμε να επιστρέψουμε και πάλι, πράγμα που κάναμε προκαλυφθέντες σε μικρές χαράδρες, ενωμοτίες κατ άνδρα.
    Την 7η μ.μ, εχθρικό αεροπλάνο υψώθηκε πάνω μας, επί του υψώματος Αλτουντάς, κάνοντας ελιγμούς. Μόλις απεχώρησε από εκεί αμέσως το εχθρικό πυροβολικό άρχισε να βάλει με βαρύ Σκόντα. Τρεις οβίδες έφθασαν δέκα βήματα εμπρός μας, ευτυχώς δεν εξερράγησαν, δύο εγκαιροφλεγείς εξερράγησαν πίσω μας και άλλες επτά γύρω μας. Ευτυχώς δεν είχαμε απώλειες, αν και σημειώθηκε το μέρος μας από το αεροπλάνο. Μία οβίδα, την τελευταία, έριξαν και πέρασε πάνω από την κορυφή του υψώματος μας και έπεσε κοντά στο χωριό Αλτουντάς, όπου ήσαν οι καταυλισμοί και οι εφεδρείες της Μεραρχίας μας.
    Εκεί, όπως είμαστε, κατά διμοιρίες και πυκνά, διανυκτερεύσαμε κοιμούμενοι μέχρι το πρωί.
    ( συνεχίζεται)

  48. Γιώργος says:

    » 2 Ιουλίου. Από το πρωί ο εχθρός βάλλει κατά της παρατάξεως των Ταγμάτων μας λίγες αραιές βολές. Δεξιά μας όμως μάχεται σκληρά η 5η Μεραρχία της οποίας το πυροβολικό βάλλει συνεχώς κατά των εχθρικών χαρακωμάτων και ακούονται ισχυρές ομοβροντίες πυροβολικού. Οι άνδρες της παρατάξεως μας αδρανούν καθηλωμένοι, μη δυνάμενοι να προχωρήσουν διότι μη έχοντας μέρος να προφυλαχθούν εκτίθεται κάθε κίνηση μας στα βλέμματα του εχθρού, έτσι αναγκάζονται να κρύβονται μόνο εντός των σιτηρών. Υπό τον Ιουλιανό καυστικό ήλιο περνάει η ημέρα χωρίς να έχουν ψωμί και νερό, αναγκασμένοι να κινούνται πρηνηδόν, έχοντας τα πρόσωπα τους διαρκώς σε επαφή με το καίον χώμα. Γύρω στις 7μ.μ κατατμηθέν από την προηγούμενη νύχτα το βαρύ πυροβολικό σε τρία μέρη, από 8,11 και 7 πυροβόλα σε κάθε πυροβολείο, άρχισαν να βάλλουν κατά ομοβροντίες στα εχθρικά χαρακώματα, ερευνώντας το έδαφος στα υψώματα σπιθαμή προς σπιθαμή, οι οβίδες εκρηγνυόμενες στους βράχους συνταράσσουν τον τόπο όλο. Ανάγκασαν έτσι τα εχθρικά πυρά να παύσουν και έδωσαν καιρό στο 2ο Σύνταγμα πεδινού πυροβολικού, το οποίο ακολουθεί την Μεραρχία μας να προχωρεί με καλπάζοντες τους ίππους σε τρεις φάλαγγες.
    Κάλπαζαν τα άλογα σύροντας τα πυροβόλα και τις βλητοφόρους, από τον σάλο αυτόν ανυψώνονταν ολόκληρα σύννεφα κονιορτού, το βαρύ πυροβολικό έριχνε κατά ομοβροντίες και συντάρασσε τον τόπο όλο από τους κρότους, και μέσα σε αυτή την παραζάλη διαγραφόταν εξαίσιο το θέαμα του προχωρούντος σε καλπασμό πεδινού πυροβολικού, μέχρι την 8η μ.μ πλησίασαν τους πρόποδες των υψωμάτων.
    Πληροφορήθηκα ότι η 5η Μεραρχία αφού διεξήγαγε σκληρό αγώνα συνέλαβε πολλούς αιχμαλώτους, μεταξύ των οποίων και τον Λοχαγό Επιτελάρχη της 4ης Τουρκικής Μεραρχίας.»
    ( συνεχίζεται)

  49. Γιώργος says:

    » 3η Ιουλίου._ Γύρω στα μεσάνυχτα μετακινηθήκαμε και σταθμεύσαμε έξω από κάποιο χωριό στο μέσο της πεδιάδας. Το πρωί άρχισε σφοδρότατη μάχη αφού εξόρμησαν δύο δικά μας Τάγματα, τα οποία ενώ προχωρούσαν προς τα εχθρικά χαρακώματα ενισχύθηκαν στα δεξιά τους από ένα Τάγμα του 3ου Σ.Π, και υποστηρίζονταν από το πεδινό πυροβολικό, των βαρέων και οβιδοβόλων, με συνεχείς ομοβροντίες συνταρασσόταν όλος ο τόπος και τα υψώματα ανασκάφηκαν από τις εκρήξεις των οβίδων. Ο συνεχής βομβαρδισμός κράτησε μέχρι το μεσημέρι. Εγκαιροφλεγής εχθρική οβίδα εξερράγη πάνω από δικό μας πεδινό πυροβόλο και το κατέστρεψε, καθώς και μια βλητοφόρο, σκοτώνοντας και τραυματίζοντας περίπου 35 πυροβολητές και αριθμό ίππων. Το εχθρικό πυροβολικό βάλει κατά του εντός του χωριού ευρισκόμενου προκαλυμμένου δικού μας και τραυμάτισε ένα Λοχαγό του πυροβολικού και 5-6 οπλίτες.
    Πληροφορούμαστε ότι η 10η Μεραρχία του Γ Σώματος Στρατού προέλασε και βρίσκεται 10 χιλιόμετρα μακριά από την Κιουτάχεια. Δύο Τούρκοι αυτόμολοι, παραδοθέντες στο Τάγμα μας, ανέφεραν ότι ο εχθρός έχασε το ηθικό του και θα αποσυρθεί αφού έχασαν το θάρρος τους και απελπίστηκαν μετά την κατάληψη και εμπρησμό του Αφιόν Καραχισάρ και των χωριών της περιφέρειας του. Από αυτό πληροφορηθήκαμε για την κατάληψη του Αφιόν, την οποία αγνοούσαμε μέχρι τώρα τουλάχιστον εμείς οι οπλίτες, δεδομένου ότι τηρείται απόλυτη εχεμύθεια κάθε πληροφορίας είτε ευχάριστης, είτε δυσάρεστης, κατά τακτική (όπως φαίνεται) του Επιτελείου.
    Γύρω στις 4μ.μ άρχισαν 8 βαριά πυροβόλα να βάλλουν υποστηρίζοντας τα δύο δικά μας Τάγματα, τα οποία βρισκόντουσαν 300 μ. κάτω από την πρώτη σειρά των εχθρικών χαρακωμάτων. Γύρω στις 6μ.μ, τα 1ο και 3ο Τάγματα του 3ου Σ.Π ξεκίνησαν και πορεύονται δεξιά μας, προς κατάληψη ορισμένων υψωμάτων. Ο εχθρός βάλλει κατ αυτών με δύο ορειβατικά πυροβόλα. Τα τάγματα αυτά υποστηρίζονται από 11 βαρέα πυροβόλα που βρίσκονται κοντά στο Τάγμα μας, ακολουθούνται από μια πεδινή πυροβολαρχία. Ελπίζεται ότι ο εχθρός θα εγκαταλείψει απόψε τα οχυρά αυτά μέρη.
    Ο Διοικητής μας Συνταγματάρχης Πλαστήρας Νικόλαος , παρακολουθώντας την εξέλιξη της μάχης, πότε μεν από την καπνοδόχο μιας οικίας πότε δε ξαπλωμένος κάτω από μια Ιτιά, κοντά σε μικρό ποταμό, εκφράσθηκε με θαυμασμό για το σχέδιο του Γενικού Επιτελείου, σχετικά με την διάταξη των επιχειρήσεων, εξαιτίας του οποίου επίκειται η αιχμαλωσία και αυτού ακόμα του Κεμαλικού Γενικού Επιτελείου.
    Ο διοικητή μας διατάχθηκε από τον Σωματάρχη υποστράτηγο Βλαχόπουλο, να εξορμήσει προς κατάληψη των υψωμάτων με τα Τάγματα του Συντάγματος μας, αλλά αρνήθηκε δηλώνοντας παραίτηση σε αυτή την περίπτωση, εκφράζοντας την γνώμη ότι ο εχθρός θα εγκαταλείψει απόψε τα υψώματα και ότι η βέβαιη καταστροφή του Συντάγματος θα ήταν και άσκοπη και έγκλημα.»
    (συνεχίζεται)

  50. Γιώργος says:

    » 4η Ιουλίου._ Γύρω στις 4 το πρωί ο εχθρός αποχώρησε από τα υψώματα αυτά, τα οποία και κατελήφθησαν από τα Τάγματα του Συντάγματος μας. Μετά μια ώρα ξεκινήσαμε και εμείς, και πλησιάσαμε μετά πορεία 7 χιλιομέτρων στα εγκαταληφθέντα εχθρικά οχυρώματα τα οποία βρίσκονται 33 χιλιόμετρα νότια της Κιουτάχειας. Διαδόθηκε ότι δύο Μεραρχίες του Γ Σ.Σ προελαύνουσες από το αριστερό από Κερμαστή κατέλαβαν την Κιουτάχεια.
    Τα υψώματα του Ελ μανλί Νταγ είναι φύσει οχυρά και τεχνικά οχυρωμένα με πολλές σειρές χαρακωμάτων «ζικ ζακ», έχουν ύψος 1000 μέτρων περίπου, βραχώδη κορυφή, μακρές οροσειρές, βρίσκονται μπροστά σε εκτεταμένη επίπεδη πεδιάδα και θεωρούνταν από τον Κεμάλ απόρθητα. Τα υψώματα αυτά είναι στο κάτω μέρος τους βραχώδη και απότομα, τα δε προ της πεδιάδας χωρίζονται στα δύο, και από τον σχηματιζόμενο στην μέση αυχένα διέρχεται η αμαξιτή οδός προς Κιουτάχεια. Στον αυχένα ήσαν σειρές χαρακώματα «ζικ ζακ», κινούμενοι εντός της σχηματιζόμενης χαράδρας βλέπουμε τα πυροβολεία. Κατά την 3ήμερη αυτή μάχη είχαν το μεν 1ο Τάγμα 50 περίπου τραυματίες από τους οποίους οι 5 νεκροί, το 2ο Τάγμα 55 τραυματίες, από τους οποίους οι 10 νεκροί.

    Βαδίζουμε ήσυχα προς την Κιουτάχεια, επί της αμαξιτής οδού, με το Τάγμα μας να προπορεύεται, το έφιππο τμήμα του Συντάγματος μας αναγνωρίζει το έδαφος και το ακολουθεί ο συνταγματάρχης Πλαστήρας, μαζί με τους αξιωματικούς του επιτελείου του. Επί αυτοκινήτου ακολουθεί τις φάλαγγες ο Μέραρχος Διγενής Κίμων.
    Στο 25ο χιλιόμετρο, διέρχεται αριστερά της φάλαγγας επί αυτοκινήτου ο Διάδοχος με τον υπασπιστή του. Τον αντιλαμβανόμαστε και αρχίζουμε τις ζητωκραυγές.
    Αριστερά κοντά στον δρόμο βρίσκεται ένα περίπτερο εντός Πευκώνα που ονομάζεται Ανά Σουλτάν Χαν, σε αυτό σταματάνε τα αυτοκίνητα του Διαδόχου και του Μεράρχου, μαζί με την ακολουθία τους, καθώς και ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας.
    Πλήρεις χαράς, ευτυχείς για την νικηφόρα εξέλιξη των επιχειρήσεων αρχίζουν τις διαχύσεις, ο δε φωτογράφος Προκοπίου παρακολουθώντας παίρνει κινηματογραφικές ταινίες.
    Βαδίζομε συνεχώς, χωρίς στάσεις σε ξηρό και άνυδρο έδαφος, υπό καυστικότατο ήλιο, όλοι υποφέρουμε από την δίψα. Στο 21ο χιλιόμετρο συναντούμε πολλές βρύσες και εφορμούμε κατ αυτών για να κορέσουμε την δίψα μας, πέφτοντας ο ένας πάνω στον άλλο κατά μάζες. Γύρω μας υπάρχουν διάφορα οικήματα που χρησιμοποιήθηκαν από τον εχθρό, μεταξύ των οποίων και τα αρτοποιεία του.»

    Αυτά & ελπίζω να βοήθησε κάπως η παράθεση.

  51. Αρματιστής says:

    @ Γιώργος

    Τα ημερολόγια που τηρούσαν κάποιοι στρατιώτες κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία μπορεί να έχουν αξία όταν τα αναφερόμενα σε αυτά γεγονότα έχουν καταγραφεί την ίδια ημέρα που συνέβησαν, ή τουλάχιστο σε πολύ κοντινό χρόνο με την ημέρα στην οποία αναφέρονται και (τα αναφερόμενα γεγονότα) ταυτίζονται με τις πρωτογενείς πηγές. Διαφορετικά έχουν τη μορφή απομνημονευμάτων όπως λέει ο φίλος και συνοδοιπόρος μου «Κλεάνθης» και ως εκ τούτου περιέχουν και την εύλογο επιρροή και άλλων πληροφοριών και καταστάσεων.

    Στο συγκεκριμένο ημερολόγιο του παππού σου, όπως αναφέρεις (κάτι είχε αναφερθεί επί τούτου και σε πρόσφατο άρθρο μου), υπάρχουν αρκετά στοιχεία που δίνουν σημαντικές πληροφορίες για το όλο ζήτημα που διαπραγματεύεται το παρόν κείμενο.

    Στην ακόλουθη πρόταση ασφαλώς υπάρχουν κάποια λάθη:

    «Τα άλλα δύο Τάγματα, κινήθηκαν και κατέβηκαν στην πεδιάδα και μόλις ο εχθρός άρχισε να βάλλει εναντίον τους αναπτύχθηκαν σε παράταξη μάχης κατά ενωμοτίες και βαδίζοντας ενεπλάκησαν σε μάχη προ των οχυρών υψωμάτων Ελ μανλί Νταγ.»

    Ο παππού σου ασφαλώς και αναφέρεται στα υψώματα του Ακτσάλ Νταγ. Το Ελμαλή Νταγ που βρισκόταν στο δεξιό πλευρό της κινούμενης προς βορρά ΧΙΙΙ Μεραρχίας, ήταν καλά οχυρωμένο, αλλά οι Τούρκοι δεν έδωσαν μάχη επ’ αυτού και συμπτύχθηκαν στην οχυρωμένη τοποθεσία Ομέρ Μπαμπά Νταγ – Ακτσάλ Νταγ – Υψ. Τσαούς Τσιφλίκ – Υψ. 1799. Επί του Ελμαλή Νταγ (βλέπε Σχεδιάγραμμα 1) πέρασε η V Μεραρχία χωρίς να χρειαστεί να δώσει μάχη. Τούτο οφείλεται στο ότι το Ελμαλή Νταγ υπερκεράστηκε από τα ανατολικά από το Α΄ Σ.Σ. που επιτέθηκε προς το Καραμπουγιού Νταγ (βλέπε σχεδιάγραμμα 1).

    Η αναφορά του ημερολογίου στα γεγονότα της 2ας Ιουλίου ταυτίζονται εν πολλοίς με τα αναφερόμενα στο κείμενο. Εκείνο που θα πρέπει να σημειωθεί και δεν προσδιορίζεται στο ημερολόγιο, ενδεχομένως επειδή από τη θέση που βρισκόταν το 3ο Ευζωνικό Τάγμα αυτό δεν θα φαινόταν, είναι ότι το πεδινό πυροβολικό τάχθηκε μπροστά από τα δύο Τάγματα του 5/42 Σ.Ε.. Τούτο παραπέμπει ότι εφόσον το πεδινό πυροβολικό μπόρεσε και τάχθηκε μπροστά από τα Ευζωνικά Τάγματα χωρίς σε πρώτο χρόνο να βληθεί από το εχθρικό πυροβολικό, μπορούσαν και τα Ευζωνικά Τάγματα να προελάσουν με γρήγορα άλματα προς τα κράσπεδα του Ακτσάλ Νταγ οπότε εισερχόμενα στο απυρόβλητο των πυροβόλων θα μπορούσαν να εκτελέσουν μία ορμητική Ευζωνική επίθεση και να καταλάβουν το Ακτσάλ Νταγ. Δυστυχώς όμως κάτι τέτοιο δεν έγινε.

    Επίσης και τα αναφερόμενα για τις 3 Ιουλίου ταυτίζονται με τα πραγματικά γεγονότα και όσο αφορά τη καταστροφή ενός Πεδινού πυροβόλου και ενός βλητοφόρου, αλλά και τη κίνηση των 3 Ταγμάτων του 3ου Συντάγματος Πεζικού που σκοπό είχε να επιτεθούν προς το αριστερό του Ακτσάλ Νταγ στη κατεύθυνση προς Καρατζά Εϋρέν.

    Τα αναφερόμενα για τον Πλαστήρα επιβεβαιώνουν, αν και όχι με ακρίβεια χρονική, τα αναφερόμενα στο κείμενο περί της ανυπακοής του ενώπιον του εχθρού. Και όχι μόνο. Αναφέρεται ότι την ίδια ώρα που η V Μεραρχία μάτωνε, ο Πλαστήρας είχε «αράξει» κάτω από μία ιτιά, δίπλα σε ένα ποταμάκι, ή ανέβαινε σε μία καμινάδα για να παρακολουθήσει το πεδίο και όχι ασφαλώς τη μάχη.

    Επειδή και πάλι θα είναι πολλοί αυτοί που θα σκέπτονται ή θα πιστεύουν ότι ο Πλαστήρας καλώς έκανε και δεν επιτέθηκε σε ένα δύσκολο ύψωμα για να αποφύγει τις απώλειες, θα δείξω μία φωτογραφία ενός άλλου δύσκολου υψώματος, του Μανγκάλ Νταγ, που ο εμπρός από το μέτωπό του χώρος αποτελούσε ένα αναπεπταμένο πεδίο βολής επί του οποίου καμία απολύτως δύναμη δεν μπορούσε να κινηθεί χωρίς φαίνεται και να βάλλεται από τα όπλα του εχθρού και μάλιστα από πολύ μεγάλες αποστάσεις. Και όμως το ύψωμα αυτό καταλήφθηκε στις 10 Αυγούστου 1921 κατά τις επιχειρήσεις προς την Άγκυρα από τα Συντάγματα της Ι Μεραρχίας, των οποίων οι διοικητές δεν αρνήθηκαν να επιτεθούν με πρόσχημα τις απώλειες.

  52. ilias says:

    Οι αντιστρατηγοι το 40-41 δεν κινούνταν στο πνεύμα της ηγεσίας κυριως της πολιτικής και αποστρατεύτηκαν. Δεν μπορει κανένας να τους προσάψει ούτε δειλία ούτε ανυπακοή. Είχαν άλλη άποψη οπως δικαιούνταν να έχουν και να την εκφράσουν.

    Ο Πλαστήρας είχε μία άλλη άποψη την οποία λόγω θέσης και βαθμού την εξέφρασε. Τα ερωτήματα που πρέπει να απαντηθούν είναι:
    α. Αφού όλοι συμφωνούσαν με την διαταγή της Στρατιάς γιατί δεν αφαιρέθηκε η διοίκηση του Συντάγματος από τον Πλαστήρα.
    β. Αφού κρίθηκε οτι έπρεπε η επιχείρηση να εκτελεστεί γιατί δεν ανατέθηκε στο άλλο συνταγμα της Μεραρχίας να το εκτελέσει αφου ήταν επιχείρηση που απαιτούσε δύναμη επιπέδου συντάγματος.
    γ. Εφόσον ο μέραρχος κρίθηκε ανίκανος να επιβληθεί γιατί προήχθει.

    Ο ΕΣ έχει πικρή εμπειρία απο εφαρμογή σχεδίων επι χάρτου θέτοντας αντιμέτωπα τα στήθη αξιωματικων και οπλιτών απέναντι σε κανόνια όπως πχ στο Κιλκις Λαχανά και στον Σαγγάριο απο αυτοσχέδιους στρατηγους που δεν βρέθηκαν ποτε στα πεδία των μαχών.

    Επίσης να αναφέρω οτι εξ αρχαιοτάτων χρόνων στον στρατό ολοι κρινονταν τόσο από ανωτέρους όσο και απο κατωτέρους καλώς ή κακώς γιατί κανένας δεν είναι θεός ή αλάνθαστος.

    Αν η ανυπακοή του Πλαστήρα είναι κατακριτέα ή υπακοή της ΙΙ Μεραρχίας η οποία επισης δεν προσέτρεξε προς τον κρότο των πυροβόλων και προς βοήθεια της Ι Μεραρχίας και μάλιστα χωρίς καν να πεί την γνώμη της πως θα χαρακτηριζόταν.

    Σε επίρρωση το οτι κανεις δεν ειναι αλανθαστος και οτι οι υψηλόβαθμοι αξιωματικοί δεν ειναι δεκανείς οι λοχαγοί και εχουν εκ των πραγμάτων καλη συνολική εικόνα ένα παράδειγμα απο το 40-41. Αρχές Ιανουαρίου 1941. Η ΙΙΙ ΜΠ επιτίθεται στο παραλιακό μέτωπο. Το 6ο ΣΠ προσπαθει να καταλάβει την Σκουτάρα. Επιθέσεις ακολουθούνται από αντεπιθέσεις επι τριήμερο ανεπιτυχώς . Η μεραρχία πιέζει. Ο διοικητης του Συντάγματος εκφράζει διστακτικότητα για την επιτυχια του εγχειρήματος, εαν δεν υλοποιηθούν κάποιες προυποθέσεις. Αλλα οχι, δεν αρμενίζουμε στραβά, στραβός είναι ο γιαλός. Παραμερίζεται ο συνταγματάρχης (σύνηθες φαινόμενο το 40-41 δεν το σχολιάζω περαιτέρω). Η επιχείρηση ανατίθεται στον υποδιοικητή του Συντάγματος. Όμως για να μην μας κατσει και καμμια στραβή το σύνταγμα ενισχύεται με ένα τάγμα του 12ου Πεζικού , υποστηρίζεται απο όλο το πυροβολικό και διατίθενται 3 ημέρες για προπαρασκευή και αναγνωρίσεις. Αποτέλεσμα της επίθεσης? Νεκρος ο διοικητής του τάγματος του 12ου και επιπλέον φθορά του 6ου που έκτοτε στάλθηκε να φυλάει τις παραλίες των μετόπισθεν. Συμπέρασμα για μένα ? Όταν ενας ανώτατος αξιωματικος εκφράζει μια αποψη κομψά ή άκομψα για κατι που τον αφορά ΄΄αμεσα, καλό είναι να δίνουμε λίγη προσοχή. Είπαμε όποιος δεν δίνει τα ανάλογα μέσα στον υφιστάμενο για να εκτελέσει την αποστολή του, είναι ανήθικος.

  53. Γιώργος says:

    @ Αρματιστής,
    έχετε δίκιο και για την μερική εικόνα ενός οπλίτη. Δεν ξέρω πότε ακριβώς γράφηκε,στην τελική του μορφή το ημερολόγιο, εικάζω τον χειμώνα του 1921, με βάση σημειώσεις. Μετά και μέχρι το τέλος των καταγραφών ( Ιούνιος 1922) πρέπει να γίνεται σε εβδομαδιαία βάση.
    Η αναφορά σε αυτά έγινε διότι διαβάζοντας την εργασία σας την βρήκα απολυτως σύμφωνη με όσα αναφέρει ο παπούς μου και προς ενίσχυση της, επίπλέον και για κάποια ανεκδοτολογικά στοιχεία,η Ιτιά και η καμινάδα, ο θαυμασμός Πλαστήρα για το σχέδιο του επιτελείου, οι αγκαλιές με τον Διάδοχο και η παρουσία του Προκοπίου.
    ( Παρεπιπτόντως, επειδή αναφέρατε τον Φράγκου, στις 11.08.1921, στο έφιππο πλέον του 5./42 του μεταφέρει μήνυμα και λαμβάνει απάντηση του, και τον βρίσκει να βρίζει το πυροβολικό διότι χτυπούν στις δικές μας θέσεις).

  54. Konstantinos Travlos says:

    Γράφω ως μη ειδικός.

    Ενδιαφέρον κείμενο. Όπως επισήμαναν και άλλοι σχολιαστές υπάρχουν πολλές περιπτώσεις στην στρατιωτική ιστορία οπού η απείθεια μπορεί να θεωρηθεί επιβεβλημένη, και άλλες όπου ακόμα και αν ήταν σε λάθος βάση (π. χ Εούγελ (Ewell) στο Γκέτυσμπεργκ (Gettysburg)) η ανώτερα διοίκηση δεν προχώρησε σε τιμωρία και αλλαγές. Επί του συγκεκριμένου, τι πληροφορίες είχε ο Πλαστήρας για το τι αντιμετώπιζε? Μήπως δικαιολογείται με βάση τα δεδομένα που γνώριζε αυτός, άσχετα με του πόσο ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα? Και αν ναι, ποιος ευθύνεται για την έλλειψη πληροφοριών.

    Τώρα στο γενικότερο θέμα. Εδώ βλέπουμε τη σοφία της μανίας για ναυτοδικεία (στην πραγματικότητα ΕΔΕ) του Βρετανικού Ναυτικού. Ο σκοπός δεν ήταν πάντα να βρεθεί ένας ένοχος, αλλά να διασαφηνιστεί τι συνέβη και να προστατευτεί η τιμή των εμπλεκόμενων αξιωματικών. Αλλά το όλο σύστημα προϋποθέτει υψηλό επαγγελματισμό και βαθιά αίσθηση εμπιστοσύνης στην ιεραρχία (που στο Βασιλικό Ναυτικό χτίστηκε στη βάση του όλου συστήματος στρατολόγηση αξιωματικών). Χαρακτηριστικά, στον πιο διεφθαρμένο Βρετανικό στρατό, δεν υπήρχε παρόμοιο ήθος. Οπότε η απαίτηση για σιδηρά πειθαρχεία προϋποθέτει ότι ο οργανισμός που το απαιτεί αυτό να έχει έναν βαθμό συναδελφικότητας και εμπιστοσύνης που απλά δεν υπήρχε στον βαθιά διαιρεμένο ΕΣ, στα πλαίσια ένας βαθιά διαιρεμένου και πελατειακού κράτους (και σε αυτό δεν φταίνε μόνο οι μετά-Νοεμβριανοί).

    Να το πω απλά. Ο ΕΣ το 1921, και το Ελληνικό Κράτος το 1921 απλά δεν μπορούσε να δημιουργήσει τις συνθήκες για μια στρατιωτική δικαιοσύνη που να ενίσχυε το ήθος του στρατεύματος παρά να το δίχαζε περαιτέρω.

    Με Σεβασμό Κ. Τραυλός

  55. Αρματιστής says:

    @ ilias

    Το ζήτημα της ανώτατης ηγεσίας του 1940-41 το έθεσες εσύ και με λάθος αναφορά και σε αυτό απάντησα.

    Αμφιβολίες για την ορθότητα των σχεδίων πάντα θα υπάρχουν από τους εκτελεστές και ασφαλώς υπήρχαν και κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία. Κανένας όμως από τους διοικητές Συνταγμάτων, από όσο είμαι σε θέση να γνωρίζω, δεν αρνήθηκε να εκτελέσει την αποστολή του.

    Την ανθρωποσφαγή του Κιλκίς και Λαχανά δεν την έζησε μόνο ο Πλαστήρας, αλλά και όλοι οι άλλοι οι αξιωματικοί που πολεμούσαν στη Μ. Ασία, αλλά κανένας δεν το επικαλέστηκε ως δικαιολογία για να αρνηθεί να εκτελέσει την αποστολή του.

    Και πάρα πολλοί άλλοι αξιωματικοί που πολεμούσαν στη Μ. Ασία είχαν πολεμήσει στον Α’ Π.Π. και εκείνοι διαπίστωσαν την αξία της ισχυρής υποστήριξης του ΠΒ, όμως δεν αρνήθηκαν να εκτελέσουν την αποστολή τους επειδή στη Μ.Α. το πυροβολικό μας υστερούσε έναντι του Τουρκικού.

    Στο Ακτσάλ ο Πλαστήρας είχε βαρύτερη υποστήριξη ΠΒ από αυτή που διέθετε ο Συνταγματάρχης Ρόκας που πολεμούσε στο Τσαούς Τσιφλίκ, ο οποίος όμως «δεν αρνήθηκε να κάψει τους στρατιώτες του» μολονότι πολεμούσε έναντι 3 Τουρκικών Μεραρχιών.

    Στο Ακτσάλ ο Πλαστήρας δεν είπε τη γνώμη του αλλά αρνήθηκε να επιτεθεί. Ο πόλεμος όπως και να το κάνουμε έχει απώλειες.

    Από τον Πλαστήρα λόγω της στάσης του στο Ακτσάλ έπρεπε να αφαιρεθεί η διοίκηση και να παραπεμφθεί στο στρατοδικείο. Όχι μόνο δεν αφαιρέθηκε, αλλά ανακηρύχθηκε και ήρωας. Ο «Ελεύθερος Λόγος» όταν το 1924 πρωτοδημοσίευσε την Έκθεση Πεπραγμένων» του Πλαστήρα κατά τις επιχειρήσεις του Αυγούστου 1922, έβαλε από πάνω τη φωτογραφία του «Μαύρου Καβαλάρη στο Ακτσάλ». Τόσο καλά. Θα τη βάλω και εγώ στο ΙΙΙ Μέρος του κειμένου.

    Το σχέδιο (ο ελιγμός που αναφέρεις) των επιχειρήσεων του Ιουλίου 1921 προς το Εσκή Σεχήρ δεν ήταν λάθος όπως γράφεις. Ήταν ένα πολύ καλό σχέδιο, που ατύχησε στην εκτέλεσή του. Και ένα βαθμό ενοχής σε αυτό έχουν το Β’ Σ.Σ., η ΧΙΙΙ Μεραρχία και ο Πλαστήρας.

    Επειδή το θέτεις και το ξαναθέτεις, πιστεύω ότι ο Πλαστήρας γλίτωσε το στρατοδικείο, ή το λιγότερο την αφαίρεση της διοικήσεως του, επειδή η ανυπακοή του δεν βγήκε έξω από τα όρια της Μεραρχίας. Ή να το πω καλύτερα, επειδή ο Διγενής τον κάλυψε. Αν διαβάσεις καλά το κείμενο, θα το καταλάβεις. Ο Παπούλας τα έμαθε μετά τη καταστροφή από επιτελή της ΧΙΙΙ Μεραρχίας.

    Θα το πω για ακόμη μία φορά και εδώ θα κλείσουμε. Δεν θα επαναλαμβάνουμε τα ίδια σχόλια με άλλα λόγια για να δικαιολογήσουμε εσύ την ανυπακοή του Πλαστήρα ενώπιον του εχθρού και εγώ για να υποστηρίζω ότι το θεμέλιο που κτίζονται οι σοβαροί στρατοί είναι η πειθαρχία και θεμέλιο της πειθαρχίας είναι η υπακοή των υφισταμένων στις διαταγές των προϊσταμένων τους. Στον όρκο του στρατιώτη και στο ζήτημα της εκτέλεσης των εντολών των προϊσταμένων διοικητών από κάθε υφιστάμενο, δεν υπάρχουν αστερίσκοι, ούτε εκπτώσεις.

    Αν το τελευταίο μπορείς να το καταλάβεις έχει καλώς. Σε καμία όμως περίπτωση το παρόν ιστολόγιο δεν θα γίνει πεδίο συζήτησης για το αν θα πρέπει να εκτελούνται οι διαταγές των διοικητών του Στρατού, αν υπάρχουν περιπτώσεις που δεν πρέπει να εκτελούνται και αν οι υφιστάμενοι μπορούν να κρίνουν αν τα σχέδια ή οι εντολές των διοικητών μπορούν να κρίνονται για την ορθότητά τους από τους υφισταμένους τους και ανάλογα να εφαρμόζονται. Τα σχέδια και οι εντολές κάθε διοικητή υποβάλλονται στο προϊστάμενο διοικητή και εκεί κρίνονται για την αρτιότητά τους και αν είναι σύμφωνα με τις εντολές που έχουν δοθεί.

  56. Γιάννης Γ. says:

    @ κλείτος ο μέλας

    Ναι, εμένα μου φαίνεται λογικότατο και σύμφωνο με το πως έχω καταλάβει ότι λειτουργεί, τύποις, η ιεραρχία. Η διοίκηση της στρατιάς ξέρει ότι κάποια εντολή που έδωσε στο σώμα δεν εκτελέστηκε. Αν ευθύνεται ο συνταγματάρχης, ας τον παραπέμψει ο μέραρχος, αν ευθύνεται ο μέραρχος τον παραπέμπει ο σωματάρχης, αν για τον σωματάρχη είναι όλα καλώς καμωμένα, παρότι η διαταγή δεν εκτελέστηκε, τότε ελέγχεται αυτός. Αλλιώς γιατί να αντικατασταθεί ο υποστράτηγος ενώ είχε αποφασιστεί η συνέχεια των επιχειρήσεων? Ο πρίγκιπας Ανδρέας που τον διαδέχτηκε υπονοεί, χωρίς να του αποδίδει ευθύνες, πως ο λόγος της αντικατάστασης του ήταν το Ακτσάλ Νταγ. Επισήμως ο λόγος ήταν η αρχαιότητα του πρίγκιπα Ανδρέα. Αλλά αυτή υφίστατο και κατά τις επιχειρήσεις Ιουνίου-Ιουλίου. Θεωρώ, λοιπόν, πως η Στρατιά δεν ήθελε να πορευτεί προς Άγκυρα με ανωτέρους που καλύπτουν ή δεν επιβάλλονται σε αξιωματικούς όταν εκείνοι δρουν κατά το δοκούν.

    Γενικότερα μιλώντας, ο βασικότερος λόγος που οι μετανοεμβριανοί θα απέφευγαν να πειράξουν τον Πλαστήρα, κατά τη γνώμη μου, είναι η συμφιλιωτική πολιτική που ακολουθούσαν, ιδιαιτέρως στο στράτευμα.

    Πέρα από τη μαρτυρία του ημερολογίου που παρέθεσε ο Γιώργος, σύμφωνα με το οποίο ο Πλαστήρας εκφραζόταν με θαυμασμό για το σχέδιο του επιτελείου, το επιχείρημα της έλλειψης εμπιστοσύνης καταρρίπτεται κι από την «εξαιρετικώς εξέχουσαν», όπως επισημαίνει ο Βλαχόπουλος, θέση του Σαρηγιάννη στο Επιτελείο κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων. Το αγνοούσε ο Πλαστήρας ή δεν εμπιστευόταν ούτε κι αυτόν?

  57. ilias says:

    Κυριε Λουμιωτη.
    Στο ιστολόγιο έχετε εξέχουσα θέση οπότε σας ευχαριστούμε οτι αφήνετε και δημοσιεύονται σχόλια, τουλάχιστον δικά μου που σας διαβάζω αρκετά χρόνια και σχολιάζω μερικές φορές.
    Για το θέμα 40-41 γραφω στην αρχική μου τοποθέτηση ενα »ιταλών» το οποιο διόρθωσα σε »γερμανων΄΄ το οποίο δεν ανέβηκε και ίσως για αυτό φάνηκε οτι το έθεσα λάθος, μικρό το κακό, γιατι δεν υπαρχει διαφωνία οτι κάπως έτσι συνέβηκαν τα πράγματα γιατί επισημα πρακτικά δεν υπάρχουν.
    Το σχέδιο της στρατιάς ήταν ‘αψογο στη σύλληψη, αλλά ανεδαφικό, χαρακτηρισμός επιτελή επιχειρησεων μεραρχίας που είχε κεντρικό ρόλο στην υπο εξέταση μάχη και βασιλικού εν προκειμένω. Για αυτό το χαρακτηρίζω σχέδιο επί χάρτου.
    Πολλοί έζησαν τις μάχες των βαλκανικών και για αυτό η ελλειψη εμπιστοσύνης στα επιτελεία και ίσως και ένα λιθαράκι του διχασμού των αξιωματικών. Πολλοι όμως απότακτοι που επεστρεψαν δεν γνωρίζαν την σημασία του πυροβολικού και των τακτικών του Α παγκοσμίου πολέμου ο οποίος έφερε πολυ μεγαλύτερη επανάσταση στις τακτικές απο οποιοδήποτε νεότερο πόλεμο. Αυτα τα γράφουν βασιλικού αξιωματικοί.
    Ακόμα και αν έμαθε εκ των υστέρων η Στρατιά οτι το σχέδιο της ναυάγησε απο τον πλαστήρα και οχι πχ απο τη ΙΙ ΜΠ, θα έπρεπε να τον διώξουν εστω τότε τουλάχιστον να μην προάγουν το μέραρχο. Η αναφορά οτι τον κάκυψε ο μέραρχος δεν με κάλυψε διότι οι εχθροί του πλαστήρα ήταν άπειροι.
    Θέτω και κάποιες άλλες σκέψεις για το τι θα μπορούσε να κανει ενας μέραρχος που έγινε σωματάρχης στις οποίες δεν δίνεται απαντήσεις.
    Για την υποστηριξη του ΠΒ για το οποιο σύμφωνα με το ημερολογιο που αναφέρεται πιο πάνω δεν είχε κατάλληλες θεσεις, εσεις γραφετε οτι εγιναν περίπου 100 βολες άρα συνεπώς δεν μιλαμε τι υπηρχε αλλα τι έδρασε.
    Σε άλλη συνομιλία μας υποστηρίζετε επίσης δογματικά οτι για όλα ευθύνεται ο διοικητης κατι για τοποίο δεν διαφωνω ριζικά απλως βάζω και αλλους μεσα στο καδρο άρα…
    Τελος θα γράψω αυτό με το οποίο ξεκίνησα στο πρώτο σχόλιο μου. Αν σκοπός σας είναι να δείξουμε ότι αρνήθηκε να εκτελέσει μια διαταγή δεν υπάρχει λόγος να σχολιάζουμε. Ο ΣΠΚ όμως τιμωρεί και αλλα παραπτώματα με εξίσου βαριές ποινές. Ανεπάρκεια, κακή εκτέλεση μη καλή προπαρασκευή του τμήματος , μη εξασφάλιση των απαραίτητων μεσων για να είναι μια μονάδα ετοιμοπόλεμοι. Αν εξετασουμε τις εκστρατείες θα βρουμε τους περισσότερους να εμπίπτουν σε τετοια παραπτώματα.
    Ανυπομονώ επίσης να αναφέρεται την περίπτωση που ο πλαστήρας έκαψε τους εύζωνες του όταν κρινόταν η τύχη του στρατού στην ΜΑ και οχι το ανεδαφικό σχέδιο του σκιώδους Στρατάρχη.
    Αναφέρω μια περίπτωση »διστακτικότητος΄΄ συνταγματάρχη που οι σοφοι επιτελείς ήταν πιο γενναίοι αλλα φυσικά την πληρωσε ο συνταγματάρχης και οι μαχητές.
    Σε καμμια περίπτωση δεν δικαιολογώ ανυπακοές παρόλο που στον πόλεμο συναντιούνται σε ολα τα επίπεδα διοίκησης και πολλοί έχουν βρεθεί προ δυσάρεστων εκπλήξεων αλλά εξήγησα τους λόγους και σε ποιους βαθμούς υπάρχει υποχρέωση αξιωματικοι να λένε την άποψη τους κομψά ή ακομψα και να δικαιολογειται η αποπομπή τους στη συνέχεια απο την ανώτατη πολιτική η στρατιωτική ηγεσία.
    Ευχαριστω πολυ για την δημοσίευση , ουτε εγω θα επανέλθω επι του θέματος.

  58. ilias says:

    Επίσης θα ήθελα να προσθέσω οτι δεν έχω κανενα θέμα εμπάθειας ή αντιπάθειας ως προς την προσέγγιση ιστορικών προσώπων ή γεγονότων αφού σε παλαιότερες αναρτήσεις ενω θεωρώ αναπαρκείς τις δυναμεις που παρέταξε στην Πίνδο το ΓΣ, χαρακτηρίζω την απλή διαταγή του Παπάγου, εναν εκ των εχθρών του πλαστήρα, να εκδόσει μια διαταγή μονο της ανάθεσης της μαχης της πινδου στην Ι ΜΠ αριστοτεχνική. Ευχαριστώ.

  59. Γιάννης Γ. says:

    Έχω τη γνώμη πως θα γίνει εναργέστερα αντιληπτό και κατανοητό το μέγεθος του σφάλματος του Πλαστήρα, αν γίνει σαφής διάκριση μεταξύ επίθεσης στο Ακτσάλ Νταγ και κατάληψης του Ακτσάλ Νταγ. Όπως έχει εξηγήσει πολλάκις ο κ. Λουμιώτης σε άρθρα του, (και αν το έχω κι εγώ καταλάβει και το μεταφέρω σωστά), δεν έχει νόημα υπερκερωτικός ελιγμός χωρίς αγκίστρωση των δυνάμεων που ο επιτιθέμενος επιδιώκει να περικυκλώσει και εγκλωβίσει. Η Στρατιά διατάζει το Β Σώμα να επιτεθεί στο Ακτσάλ Νταγ όχι επειδή την ενδιαφέρει τόσο να καταλάβει τα υψώματα όσο επειδή θέλει να κρατήσει απασχολημένες τις εκεί τουρκικές δυνάμεις ώστε να μην ξεφύγουν ανενόχλητες από τον κλοιό. Η επίθεση την ενδιαφέρει, όχι η κατοχή. Γι αυτό και ποτέ δεν διατάζει την κατάληψη των υψωμάτων. Αντιθέτως, όταν η V Mεραρχία προωθείται, διατάζει επιτακτικά την κατάληψη του Καρατζά Ευρέν από την XIII για να μην αποκοπεί από την V γιατί η σύνδεση των μεραρχιών ήταν εκ των ων ουκ άνευ.. Αν ο Πλαστήρας είχε διαταχτεί να καταλάβει το Ακτσάλ Νταγ θα είχε νόημα να επικαλεστεί την έλλειψη προπαρασκευής πυροβολικού, το αναπεπταμένο του εδάφους και το ανέφικτο, εν γένει, του εγχειρήματος. Διατάχθηκε όμως να επιτεθεί και μάλιστα επανειλημμένως και έπρεπε να βρει τρόπο να το κάνει. Ούτε έχει νόημα να ισχυριστεί κάποιος ότι το Α Σώμα δεν είχε προωθηθεί αρκετά ώστε να γίνει η κύκλωση. Γιατί και να είχε προωθηθεί, πάλι ο Πλαστήρας με τον ίδιο τρόπο θα αντιδρούσε στη διαταγή αφού αυτή ήταν η λογική του. «…..αφού δια της κυκλώσεως παρά του Α’ Σώματος Στρατού θα έπιπτεν και η τοποθεσία του Ακτσάλ Νταγ, διατί να θυσιάσωμεν ευζώνους δι’ επίθεσιν κατά μέτωπον?» Μα το θέμα δεν ήταν να πέσει η τοποθεσία, αλλά να αιχμαλωτιστούν οι Τούρκοι που την κατείχαν. Αν βέβαια καταλαμβάνονταν τα υψώματα από τον Πλαστήρα, η Στρατιά θα αναπροσάρμοζε την κίνηση των Σωμάτων. Αλλά η Στρατιά πιθανότατα προτιμούσε να μην καταληφθούν.

    Υποθέτω πως αυτό, την πρωτεύουσα σημασία της επίθεσης και όχι της κατάληψης, δεν το αντιλήφθηκε ούτε ο Πλαστήρας, ούτε ο Διγενής, ούτε ο Σαγιάς, ούτε ο Βλαχόπουλος. Γι αυτό κι ο τελευταίος αναρωτιέται στο σύγγραμμά του «Μα καλά, τι μας έβαλαν να επιτεθούμε? Αφού αν παίρναμε το Ακτσάλ Νταγ θα συμπτύσσονταν και θα διέφευγαν μια ώρα αρχύτερα οι Τούρκοι.» Να και για ποιον άλλο λόγο έχει σημασία η πειθαρχία. Επειδή σημαίνει παραδοχή πως μπορεί και να μην τα αντιλαμβάνεσαι όλα. Σημαίνει πίστη πως η ανώτατη ηγεσία δεν μπορεί παρά να ξέρει καλύτερα από εσένα το σχέδιο και πως αυτό θα επιτευχθεί αφού είναι η ίδια που το έχει εκπονήσει . Πειθαρχείς γιατί παραδέχεσαι πως αγνοείς την μεγάλη εικόνα. Αλλιώς, αν δεν εμπιστεύεσαι ή νομίζεις ότι τα ξέρεις όλα, υποβάλεις απλώς παραίτηση και πηγαίνεις εις την Πόλιν. Το να λέει ο Πλαστήρας πως δεν χρειάζεται να θυσιάσει τους στρατιώτες του γιατί το σχέδιο είναι καλό και το Ακτσάλ θα πέσει έτσι κι αλλιώς, είναι σαν να λένε οι Τούρκοι διοικητές των μονάδων που κλήθηκαν να κάνουν αντιπερισπασμό τον Αύγουστο του 22 «γιατί να θυσιαστώ άσκοπα επιτιθέμενος στο Μπορντί? Αφού το σχέδιο στο Καλετζίκ είναι θαυμάσιο και έτσι κι αλλιώς θα το διαρρήξουμε το Ελληνικό μέτωπο». Ο αντιπερισπασμός όμως ήταν μέρος του σχεδίου όπως και η επίθεση στο Ακτσάλ.

    Κατά τα άλλα διαβάζουμε πως ο Πλαστήρας που κατά τον Πολύζο «κατείχετο από την έμμονον σκέψιν ότι ελιγμός σημαίνει υπερκέρασις και ουδέν άλλο» είχε λάβει τα διδάγματα του Α Παγκοσμίου πολέμου. Εμένα μου φαίνεται ένας αναχρονιστικός αξιωματικός που συμπεριφέρεται σαν καπετάνιος της επανάστασης του 21 διαθέτοντας το ασκέρι του καταπώς επιθυμεί, μη βλέποντας παρά μόνο τη μικρή εικόνα, και μιλώντας για «ευζώνους ΤΟΥ» σαν να ανήκουν σε εκείνον και όχι στην Ελλάδα.

  60. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @ ilias
    Η σύγκριση με άλλους στρατούς, άλλες εποχές, άλλους διοικητές κλπ. δεν πρέπει να μας αποσπά από το συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός. Η ανυπακοή Πλαστήρα τον Ιούλιο του 1921 απλά είναι μια καθαρή περίπτωση απειθαρχίας και χωρίς σοβαρό στρατιωτικό λόγο. Απειθαρχία που προξενεί απώλειες σε διπλανή μονάδα (V ΜΠ) και θέτει όλη την επιχείρηση της Στρατιάς σε κίνδυνο. Δεν προκύπτει δικαιολογητικός στρατιωτικός λόγος που θα μπορούσε να επικαλεστεί κάποιος, δεν υπήρχε εναλλακτικό «Σχέδιο Πλαστήρα» που προσπάθησε να εφαρμόσει.
    Λόγους και αιτίες πολιτικής φύσεως μπορεί ο καθένας να σκεφτεί τα δικά του. Εμείς αναλύουμε το στρατιωτικό κομμάτι που είναι ο κύριος λόγος που κάποιος βρίσκεται στο πεδίο μιας μάχης.

  61. ilias says:

    @κλεανθη και εγω στο στρατιωτικο σκελος του περιστατικου εστιασα. Με τη στενη εννοια του ορου συμφωνω για απειθαρχια. συγκρισεις ομως δεν μπορει να μη γινουν ωστε να διαπιστωσουμε αν αυτο ειναι η εξαιρεση ή ο κανονας. Υπαρχουν ιστορικά, κατεγραμμενα σε αυτο το επιπεδο, δεκαδες παραδειγματα στα οποια υπηρξε μη συμμορφωση στις διαταγες, ή ηοχύρωση πίσω απο αυτές και επακόλουθη αδράνεια ή οποία σε σοβαρούς στρατούς οδηγει επίσης σε αφαιρεσεις διοικησεως. Επισης αναφερω παραδειγμα του 40-41 που η επιμονη της μεραρχιας οδηγησε συνταγμα στην εφεδρεια λογω φθοράς και αποτυχία της επίθεσης που ο διοκητης του συνταγματος ήταν »διστακτικός» να αναλαβει, παρότι η επιθεση προικοδοτηθηκε με περισσοτερα μεσα και χρόνο απο αυτα που απαιτουσε η μεραρχια αρχικά. Ο ισχυρισμός οτι την πλήρωσε η Vη μεραρχια ή η Ιη μπορει να ισχύει μπορει όμως και να εχει διαφορετική αναγνωση. Πχ θα μπορούσαμε να ισχυριστουμε οτι πιθανή καταστροφή του 5/42 όπως υπολογιζε ο διοικητης του θα οδηγουσε τους τουρκους να αποσύρουν περισσότερες δυνάμεις ή να αντεπιτεθούν στο τομέα της ΧΙΙΙης και να έχουμε άλλη εξέλιξη. Επιπρόσθετα θα αναφέρω η Ιη ΜΠ τα είχε πιο πολυ με την αδράνεια της ΙΙας η οποία έβλεπε τον αγώνα της Vης και Iης υπό των αντισκήνων.
    Το μεγάλο ερώτημα είναι γιατί εφόσον ο Πλαστήρας είχε άδικο δεν ελήφθησαν τα οποιαδήποτε φύσεως μέτρα εναντίον του και εναντίον των διοικητών του γιατί δεν ανάλαβε την τόσο σημαντικη επίθεση το άλλο συνταγμα της XIIIης. Επιπλέον το γεγονός ότι στη συνέχεια του αρθρου εμφανίζεται να είναι το 5/42 ΣΕ η μοναδική εφεδρεία του ΣΣ του Τρικούπη δηλαδή η δύναμη ή οποία θα εκτελούσε την οποιαδήποτε διαταγη του ΣΣ άμεσα, δείχνει οτι δεν υπήρχε και τόσο μεγάλο έλλειμμα εμπιστοσύνης ως προς τις ικανότητες του συντάγματος και του διοικητη του. Τέλος μια παρατήρηση για όσους δεν έχουν μεγάλη σχέση με την τακτική. Κάθε διοικητης γνωρίζει την πρόθεση του προίσταμένου τουλάχιστον δύο κλιμάκια πάνω. Άρα δκτης συντάγματος ξερει την πρόθεση τουλάχιστον του ΣΣ , συνεπως δεν ειναι ανθυπολοχαγός για να μην ξέρει ποιο είναι το σχέδιο και τι αναμένεται από αυτόν. Επιπλέον η αγκίστρωση εχθρικών δυνάμεων εκτός απο δευτερεύουσες επιθέσεις παραπλανήσεως γίνονται και δια της επιδείξεως. Ευχαριστώ

  62. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @ ilias
    Α. Δεν μπορούμε να ΄΄αναγνώσουμε΄΄ πως τυχόν επίθεση του 5/42 ίσως θα οδηγούσε σε καταστροφή του. Τα συντάγματα δεν καταστρέφονταν με μια επίθεση, διάβασε λίγο τις ελληνικές επιθέσεις στον Σαγγάριο, έναντι ισχυρότερης μάλιστα άμυνας και σε αναπεπταμένο έδαφος. Η τουρκική ισχύς πυρός δεν αντιστοιχούσε σε δεδομένα του Α΄ΠΠ με τα δυτικά πρότυπα.

    Β. Επίσης ο Πλαστήρας μπορούσε να επιτεθεί με λιγότερο κίνδυνο τη νύκτα της 2-3 Ιουλίου, όταν και η -έναντι Πλαστήρα- 5η Καυκάσου είχε στείλει τις μισές της δυνάμεις έναντι της V Mεραρχίας. Η οποία V ΜΠ ΔΕΝ φοβόταν ότι ΄΄θα καταστρεφεί» και πράγματι δεν καταστράφηκε αλλά κέρδισε την μάχη (αλλά όχι την δόξα….)

    Γ. Τα παράπονα της Ιης ΜΠ για την γειτονική της ΙΙα ΜΠ, είναι άσχετα με την παρούσα ανάρτηση που αφορά την μάχη που έδωσαν οι XIII και V MΠ

    Δ. Η δια επίδειξης επίθεση ίσως/ μπορεί να ξεγελάσει για κανά μισάωρο – μιά ώρα τον εχθρό, μέχρι να αντιληφθεί την κομπίνα. Στην περίπτωση που εξετάζουμε ο εχθρός είχε μιάμιση μέρα να παρατηρήσει πως η XIII MΠ χασμουριόταν εμπρός το Ακτσάλ.

  63. Γιάννης Γ. says:

    Σχετικά με το αν ελήφθησαν μέτρα, μπορεί να ήταν η εφεδρεία του Α Σώματος ο Πλαστήρας το θέρος του 22 αλλά, όχι τυχαία, είχε υπαχθεί σε άλλη μεραρχία και σε άλλο σώμα. Από τον διοικητή του Β Σώματος αφαιρέθηκε αμέσως, τον Ιούλιο του 21 η διοίκηση και η υπερκερωτική κίνηση στην πέραν του Σαγγάριου προέλαση ανατέθηκε αυτή τη φορά στο Β Σώμα μπας και ξαναμπλοκάρει στην κατά μέτωπο επίθεση το 5/42.

    Όταν στις 3 Ιουλίου ο Βλαχόπουλος ζήτησε στο τηλέφωνο είτε τον αρχηγό της Στρατιάς, είτε του Επιτελείου, για να διατυπώσει το αίτημα του, παρουσιάστηκε στο τηλέφωνο ο Σαρηγιάννης και έκανε εκείνος αποδεκτό το αίτημα εκ μέρους της Στρατιάς. Γιατί να μην έχει εμπιστοσύνη στον Σαρηγιάννη ο Πλαστήρας? Τον Παπούλα γιατί τον αποδεχόταν ως Ύπατο Άρχοντα του χωριστικού κράτους της Ιωνίας αν δεν του είχε εμπιστοσύνη?

    Γιατί την εποχή που κυβερνούσε επαναστατικώ δικαίω την Ελλάδα άφηνε με τις ευλογίες του να διαδίδεται πως στο Ακτσάλ Νταγ έτρεψε σε φυγή τον εχθρό αντί να μας διαφωτίσει από τότε περί του φαεινού σχεδίου της δια της επιδείξεως αγκίστρωσης που διέσωσε τους ευζώνους του? Για να μας κάνει την τιμή να το «ανακαλύψουμε» εμείς έναν αιώνα μετά?

  64. κλείτος ο μέλας says:

    @Γιάννης Γ
    Αν και οι διαχειριστές έχουν οριοθετήσει στενά το πλαίσιο της συζήτησης που απευθύνεται στη δράση του συνταγματάρχη,συνεχώς επικαλείσαι το Παπούλα και την αυθεντία του.Σε παραπέμπω στο άρθρο του ιστολογίου, «Οι επιθετικές επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921 προς Εσκή Σεχήρ και Αφιόν Καραχισάρ – Μέρος Α’» , όπου σκιαγραφείται η δράση και του αρχιστρατήγου….είπαμε να μιλήσουμε και να βγούμε από το σκοτάδι για τον Πλαστήρα,αλλά οχι και να απενοχοποιήσουμε το παπούλα,οτι ντεμεκ αυτός τα κανε όλα σωστα…
    Επίσης δε καταλαβαίνω ορισμένες προτάσεις σου:1)»Τον Παπούλα γιατί τον αποδεχόταν ως Ύπατο Άρχοντα του χωριστικού κράτους της Ιωνίας αν δεν του είχε εμπιστοσύνη?»Υπατος άρχοντας,ήταν ο ύπατος αρμοστής,ο Παπούλας ‘ηταν ο αρχιστράτηγος της στρατιάς και δε είμαι σίγουρος κατα πόσο ο Πλαστήρας τον αποδεχόταν….., και 2):»Από τον διοικητή του Β Σώματος αφαιρέθηκε αμέσως, τον Ιούλιο του 21 η διοίκηση και η υπερκερωτική κίνηση στην πέραν του Σαγγάριου προέλαση ανατέθηκε αυτή τη φορά στο Β Σώμα μπας και ξαναμπλοκάρει στην κατά μέτωπο επίθεση το 5/42″,και ο Πρίγκηψ τελικά τα πήγε περίφημα στη προέλαση του Αυγούστου του 21?
    Επίσης για τη μεταθεση του 5/42 στο ΑΣΣ,δεν είμαι σίγουρος αν οφειλόταν στα γεγονότα του Ιουλίου του 21,και όχι σε επιχειρησιακά σχέδια,ας μας διαφωτήσουν οι αρμόδιοι διαχειριστές που γνωρίζουν καλύτερα,γιατί σε όλη την εκστρατεία ήταν σύνηθες να υπάγονται υπό διοίκηση συντάγματα από ένα σώμα σε άλλο ανάλογα με τις επιχειρησιακές ανάγκες ,αν δε κάνω λάθος,άλλωστε και η ανάρτηση αναφέρει αυτολεξεί » Η ΧΙΙΙη Μεραρχία σύμφωνα με τον οργανισμό του Στρατού ήταν οργανική μεγάλη μονάδα του Α’ Σώματος Στρατού, αλλά κατά τις επιχειρήσεις του Ιουλίου 1921 είχε τεθεί υπό την διοίκηση του Β’ Σώματος Στρατού, υπό το οποίο και παρέμεινε μέχρι το τέλος σχεδόν της Μικρασιατικής Εκστρατείας.»,οπότε δεν είμαι σίγουρος για αυτό που αναφέρεις «Α Σώματος ο Πλαστήρας το θέρος του 22 αλλά, όχι τυχαία, είχε υπαχθεί σε άλλη μεραρχία και σε άλλο σώμα.»,αλλά ακόμα και αν ισχύει ,ο Βλαχόπουλος ήταν άχρηστος που δεν ήλεγξε το Πλαστήρα/Διγενή,ο πολύς …Ανδρέας ούτε αυτός τα κατάφερε… και έτσι ξαναμετέφεραν το 5/42 στο ΑΣΣ,γιατί δε πάει άλλο με την ανυπακοή και μετά δε φταίει ο αρχιστράτηγος,αλλά ο βλαχόπουλος που η V ΜΠ,που είναι υπο τις διατάγες του, ματώνει και ακολούθεί τις διαταγές αγόγγυστα ,η XIII,εντάξη έχει το διγενή που επηρεάζεται απο τι Πλαστήρα,αλλά ο Παπούλας το πάει όπως είπες ιεραρχικά,τυπολατρικά θα προσθέσω,Η στρατιά κόβει κεφάλια σωματαρχών και μόνο και δεν ενδιαφέρεται να μάθει τι πραγματικά έφταιξε και να το διορθώσει πριν τη προέλαση προς Αγκυρα,και μετά λέμε τι έχει το έρμο και ψοφάει…

  65. ilias says:

    το οτι ηταν ασε αλλο σωμα το 5/42 το 22 ασχετο. Οταν εχεις μικρη εφεδρεια κρατας παντα την καλύτερη μονάδα. Κανόνας. Η μονάδα είναι, συνήθως, ο καθρέφτης του διοικητη της. Κανόνας. Τα συντάγματα καταστρέφονταν πολύ εύκολα, ακομα και τωρα, απώλειες 20%, καθιστουν την μονάδα ικανή να εκτελέσει την αποστολή της, υπο προυποθέσεις. Οι κανονισμοί δεν γραφουν πουθενα αγκίστρωση δια επιδείξεως μονο για μισή ώρα. Εκτος αν δεν ειναι γνωστο οτι η εικονικη στρατια του Παττον αγκιστρωνε απεναντι της γερμανικες μοναδες για ενα μηνα, μονο δια επιδείξεως των επικοινωνιών της, ή οτι ο στρατος του 40-41 ειχε 100.000 ανδρες απεναντι απο την βουλγαρία ενω η κατάσταση στην Αλβανία ήταν οριακή.Οταν βλέπεις οτι απέναντι σου εχεις επίλεκτες μονάδες δεν ξερεις αν χασμουριόνται και δεν αποσύρεις δυνάμεις εκτος αν κινδυνεύεις καπου αλλού περισσότερο. Επισης δεν έχει απαντηθεί ακόμα το ερώτημα οτι αφόυ όλοι θεωρούσαν λάθος την εκτίμηση του 5/42, δεν ανατέθηκε η επιχειρηση στο 3ο Σύνταγμα και συνεπώς ο μέραρχος και ο επιτελάρχης του παρότι επέδειξαν αδράνεια ανταμείφθηκαν αντί να τιμβρηθού. Επίσης πιστεύω οτι συμφωνούμε οτι ο Πλαστήρας δεν φοβηθηκε για την ζωή του γιατι ακόμα και αν φοβόταν ο βαθμος φυσικού κινδύνου για αυτόν ήταν μικρός και περισσότερο κινδύνευε απο την ανυπακοή του.Νομίζω οτι επι του θέματος δεν εχουμε να πουμε κατι άλλο, τουλάχιστον απο την πλευτα μου. Το ιστολόγιο παρουσίασε μια μελέτη, εδωσε και στους υπόοιπους την δυνατότητα να πούμε τις σκέψεις σε ευρεία πεδία πέρα απο τα στενά πλαίσια της μαχης και ο καθένας ας προβληματιστει, ας βγάλει τα συμπεράσματα του και αν εχει ερωτησεις απορίες τακτικής ή θεμάτων ηγεσίας το ιστολόγιο απο ότι διαπιστώνω είναι ανοικτό για όλους για να δώσουν απαντήσεις ή να θέσουν προβληματισμούς.

  66. Γιάννης Γ. says:

    @κλείτος ο μέλας

    Εγώ πιστεύω πως ο Πλαστήρας έπρεπε να εκδιωχθεί από το στράτευμα. Ότι άλλα μέτρα ελήφθησαν, ακόμα και η υπαγωγή του 5/42 στην IV Μεραρχία ήταν περισσότερο μέτρα συγκάλυψης παρά μέτρα επίλυσης του προβλήματος. Αλλά για να εκδιωχθεί έπρεπε αφ’ ενός κάποιος να τον καταγγείλει πράγμα που δεν έκαναν ούτε ο Διγενής, ούτε ο Βλαχόπουλος. Αφ’ ετέρου, ούτε η καταγγελία θα έπιανε τόπο, γιατί ο Πλαστήρας είχε πολλούς φίλους, ανωτέρους στους οποίους ασκούσε επιρροή, κι έναν ολόκληρο μηχανισμό που του παρείχε ασπίδα προστασίας εκθειάζοντας υπαρκτά ή ανύπαρκτα κατορθώματά του, έτοιμο να δημιουργήσει κατακραυγή, ποντάροντας στον διχασμό, αν πειραζόταν ο Πλαστήρας.

    Τον Παπούλα τον ανέφερα σε σχέση με τον ισχυρισμό του «ilias» ότι, τάχα, δεν εμπιστευόταν ο Πλαστήρας την ανώτατη διοίκηση. Το χωριστικό Ιωνικό κράτος ήταν βενιζελικής εμπνεύσεως των Αμυνιτών της Κωνσταντινούπολης που πρότειναν Ύπατο Άρχοντά του τον αρχιστράτηγο. Έχεις κάποια ένδειξη πως ο Πλαστήρας εναντιώθηκε στο βενιζελικό σχέδιο λόγω Παπούλα?

    @ ilias

    Έχουν απαντηθεί όλα όσα παρουσιάζεις ως αναπάντητα και μάλιστα εξ αρχής.
    «……κατέληγεν εις το συμπέρασμα ότι αφού δια της κυκλώσεως παρά του Α’ Σώματος Στρατού θα έπιπτεν και η τοποθεσία του Ακτσάλ Νταγ, διατί να θυσιάσωμεν ευζώνους δι’ επίθεσιν κατά μέτωπον. Ήτο τόση η «γοητεία» θα είπομεν που ήσκει ιδία επί του όντως καλού στρατιώτου και πολεμιστού αντισυνταγματάρχου Καλιαγκάκη και εν μέρει επί του Μεράρχου Κ. Διγενή ώστε τους αφήρει πάσαν δυνατότητα σκέψεως».
    Πώς θα έστελνε το 3ο Σύνταγμα ο Διγενής αφού ασπαζόταν τη γνώμη του Πλαστήρα περί άσκοπης θυσίας στρατιωτών?

    Αντιθέτως δεν έχει απαντηθεί γιατί έπρεπε να περιμένουμε έναν αιώνα να πληροφορηθούμε, σαν από πνευματιστικό medium, το σκεπτικό του τρόπου δράσης, ή μάλλον αδράνειας του Πλαστήρα στο Ακτσάλ Νταγ, ενώ ο ίδιος επικύρωνε με τη στάση του άλλα, ηρωικότερα, αφηγήματα?

    Το γεγονός είναι πως οι Τουρκικές δυνάμεις εγκατέλειψαν χωρίς πίεση το Ακτσάλ Νταγ. Άρα η αγκίστρωση δια της επιδείξεως απέτυχε. Γιατί άλλο η αγκίστρωση με σκοπό να καταστήσεις ανενεργές τις δυνάμεις που έχεις απέναντι σου, κι άλλο η αγκίστρωση με σκοπό την περικύκλωση και αιχμαλωσία τους.

  67. κλείτος ο μέλας says:

    @Γιάννης Γ.
    Μετά τα στοιχεία που παράθεσε ο κ,ταξίαρχος,και εγώ είμαι της άποψης οτι ο Πλαστήρας έπρεπε να περάσει στρατοδικείο το οποίο θα αποφάσιζε για τη τύχη του,απλά η διαφορά μου είναι οτι πέραν του Διγενή «που νομίζω και αυτός ίσως δεν έπραξε τα δέοντα με το Πλαστήρα όχι λόγω σκοπιμότητας αλλά λόγω ανικανότητας», δε βλέπω συγκάλυψη από το Σωματάρχη ,αλλά αδιαφορία και πρόχειρες λύσεις για τα μάτια του κόσμου και ίσως σκοπιμότητες ώστε να ευνοηθούν ορισμένοι αξιωματικοί ,αναφέρομαι ευθέως στον πρίγκιπα Ανδρέα,και όλα αυτά πηγάζουν κατά τη προσωπική μου άποψη από την ανικανότητα του Παπούλα,ο όποιος θεωρώ αν ήθελε θα μπορούσε να μάθει τι έγινε με τη xiii μεραρχία και να αντικαταστήσει το Διγενή και να περάσει στρατοδικείο τον Πλαστήρα ή και τους δύο,και όχι εν πάση περιπτώσει να αντικαταστήσει με το τρόπο που έκανε τον διοικητή του Σώματος και να αφήσει στη στρατιά ανέλεγκτους δύο επικίνδυνους αξιωματικούς,πριν τη προέλαση του Αυγούστου του 21.Βέβαια,ίσως θεώρησαν οτι η αναστάτωση που θα προκαλείτο θα είχε σοβαρές επιπτώσεις ιδίως ενόψει της επικείμενης προέλασης,αλλά όπως ανέφερε και ο κ Ταξίαρχος σε ένα σοβαρό στρατό η ανυπακοή δεν είναι ανεκτή .Για το μηχανισμό του Πλαστήρα που αναφέρεις δε ξέρω,αν ισχύει και μάλιστα,έβλεπε και τόσο μπροστά στο μέλλον, τότε σίγουρα τα κατάφερε καλύτερα από ένα άλλο ομοιόβαθμο του…., ,αλλά δεν ασπάζομαι τη γνώμη σου οτι οι γνωριμίες του στη στρατιά μπορούσαν να τον προστατεύουν σε τέτοιο βαθμό,ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον μετανοεμβριανό,και ως επιχείρημα έχω οτι ο αρχιστράτηγος αν ενδιαφέρονταν για τα αίτια της μη επίτευξης της καταστροφής των δυνάμεων του Κεμάλ τον Ιούλιο του 21, θα μπορούσε να τον περάσει στρατοδικείο και αυτόν και τον Διγενή,αν θες και τον Βλαχόπουλο,όταν θα μάθαινε τι έγινε,δε νομίζω ένα ολόκληρο Σ.Σ να στασίαζε υπέρ του συνταγματάρχη.
    Για τους αμυνίτες και τα σχέδια τους δεν θα μπω στο κόπο να σχολιάσω κάτι, τη στιγμή που έχω μια στρατιά που επειγόντως χρειάζεται ενίσχυση και κυριολεκτικά ματώνει για την επίτευξή ενός οράματος πολλών αιώνων και ενώ η θέση τους είναι εκεί,»τώρα θα με πεις με ποιο τρόπο και θα έχεις δίκαιο…» αυτοί εκπονούν φανταστικά και ανεφάρμοστα σχέδια,με θέα το Βόσπορο,λες και κάποιος θα διαπραγματευτεί μαζί τους…με το Βενιζέλο εις τας Παρισίους…
    Τέσπα ,ευχαριστώ για τη φιλοξενία και την ανοχή.

  68. ἔφεδρος πυρβολητής says:

    Γιάννης Γ.: ὁ ἀντιστράτηγος πρίγκηπας Ἀνδρέας πρότεινε στόν Παπούλα νά ἀνακρίνη τόν Πλαστῆρα γιά τά ὅσα κατηγοροῦνταν,μεταξύ τῶν ἄλλων καί τίς συννενοήσεις μέ τούς λιποτᾶκτες ἀμυνῖτες τῆς Κωνσταντινούπολης,τίς διανομές προκηρύξεων,συγκεντρώσεις ὑπογραφῶν σέ μνημόνια κ.τ.λ.Ὁ Παπούλας ἀρνήθηκε.

  69. ἔφεδρος πυροβολητής says:

    @ κλεῖτος ὁ μέλας : δέν καταλαβαίνω ποῦ βρίσκεις τίς σκοπιμότητες ὥστε νά εὐνοηθῆ ὁ ὑποστράτηγος πρίγκηπας Ἀνδρέας μέ τήν ἀπομάκρυνση τοῦ υποστράτηγου Ἀριστοτέλη Βλαχόπουλου ἀπό τήν διοίκηση τοῦ Β΄ Σώματος Στρατού.Στό θέμα τοῦ ἀκτσάλ ντάγ δέν εἶχε καμμία ἀνάμιξη ὁ πρίγκηπας Ἀνδρέας,διοικοῦσε τήν 12η Μεραρχία τοῦ Α΄ Σώματος Στρατοῦ.

  70. Γιάννης Γ. says:

    @ἔφεδρος πυρβολητής

    Κι ο Αναστασιος Σκυρός, αρχηγός πεζικού της XIII, έκανε μήνυση στον Πλαστήρα για προπαγανδιστική δράση κατά της πειθαρχίας του στρατεύματος και βρέθηκε από το Μέτωπο στη στρατιωτική διοίκηση Σμύρνης.

  71. ilias says:

    @γιαννης Γ . το οτι ο πλαστηρας ειχε ενα μηχανισμο που τον προστατευε κατα τη διάρκεια που την εξουσία ειχε η αντιπαλη πολιτική παράταξη που εκδίωξε απο το στράτευμα τους παντες και έφερε αποτάκτους του οικονομικού για να αναλάβουν συντάγματα ενώ οι το προηγούμενο κλιμάκιο που ειχαν διοικησει ήταν ο λόχος, το συμπεραίνεις μονο σου ή το εχεις διαβάσει καπου?
    Αν ο μεραρχος και ο επιτελάρχης συμμερίζονται την άποψη του συνταγματάρχη και αυτών την άποψη ο σωματάρχης δεν αρμενίζουμε στραβά αλλά είναι στραβός ο γιαλός. Η ανικανότητα του Παπούλα να διοικήσει Στρατιά ηταν γνωστή, αναφέρεται στις πηγές. δεν τον εμπιστευόταν πολλοί και οχι μονο ο πλαστήρας και για αυτό έκανε ο καθένας οτι ήθελε. Τα σχέδια ομως επιχειρήσεων τα έκαναν άλλοι που το δογμα τους ήταν κατά μέτωπο επίθεση με διασπορά δυνάμεων πουθενά υπεροχή και ανεδαφικοί σχεδιασμοί όπως γράφω παραπάνω. Να αναφέρω και θέμα τακτικής. Σε οργανωμένη τοποθεσία και με την απαραίτητη υποστήριξη πυροβολικού ο επιτηθέμενος πρέπει να έχει υπεροχή 3 προς ένα. Εδω με τα 7 τάγματα των τούρκων εχουμε σε περίπτωση επιθέσεως απο το 5/42 ενα προς ένα. Στην σημερινή εποχή κατά τη διαδικασία λήψης απόφασης οταν το επιτελείο διαπιστώσει αυτην την αναλογία αναφέρει οτι η επίθεση δεν είναι δυνατή και ο διοικητής αποφασίζει. Το ιδιο έγινε αναλογικα στη συγκεκριμένη περίπτωση. Ο δκτης του συντάγματος είπε οτι η επίθεση δεν είανι δυνατή και ο διοικητης της μεραρχίας αποφάσισε και η μετέπειτα προαγωγή του έδειξε οτι αποφάσισε σωστα. Όσον αφορα οτι το 5/42 πηγε στην τεταρτη μεραρχία για συνετισμό δεν ισχύει. Η τετάρτη μεραρχία δεν συμμετείχε στον σαγγαριο και πολυ δύσκολα θα επιβαλλόταν σε έναν απείθαρχο συνταγματάρχη η διοικησήτης.Το 5/42 όμως ήταν εφεδρεία του σώματος και αυτο διοτι ηταν απο τις καλύτερες μονάδες. Δύο ήταν οι μεραρχίες που ξεχώριζαν στημ Μικρα ασία . Η Ι και η ΧΙΙΙη.. Αυτές είχαν τα καλύτερα συντάγματα και πρωταγωνίστησαν στις περισσότερες μάχες.

  72. Perastikos Periplanwmenos says:

    Πολύ καλό άρθρο, προ οκταετίας τώρα ενδιαφέρον και το εξής

    » Αρματιστής 20/08/2011 21:09:57

    Αγαπητέ φίλε

    Να κάνω κάποιες παρατηρήσεις:

    1) Το σύνταγμα του Πλαστήρα (οργανικά ανήκε στη XIII Μεραρχία του Β΄ΣΣ και είχε διατεθεί ΥΔ στο Α΄ΣΣ), μετά την έναρξη της Τουρκικής επίθεσης, διατέθηκε στη IV Μεραρχία και αυτή του ανέθεσε την ευθύνη της άμυνας του κέντρου αντιστάσεως Καμελάρ στο δεξιό της και όχι του Τιλκί Κιρί Μπελ, το οποίο βρισκόταν δυτικότερα στο τομέα ευθύνης της Ι Μεραρχίας.

    2) Εγώ πουθενά και ποτέ δεν ανέφερα για προδοσία του Πλαστήρα. Αντιθέτως έγραψα ότι ήταν άξιος και ικανός ηγήτορας και πρόσφερε μεγάλες υπηρεσίες για την αποκατάσταση των προσφύγων και τη σωτηρία της Δ. Θράκης, με τη συγκρότηση της Στρατιάς του Έβρου. Να προσθέσω ακόμη ότι ήταν αγνός πατριώτης και σπαρτιάτης στη προσωπική ζωή του. Έγραψα όμως, ότι κατά τη γνώμη μου ήταν μάλλον πολύ υπερτιμημένος από το Βενιζελικό κόσμο, αναφορικά με τη συμμετοχή του στην Μικρασιατική εκστρατεία. Εδώ να αναφέρω ακόμη, ότι ως άξιος και πραγματικός στρατιώτης, παρέμεινε στη Μικρά Ασία καθ΄όλη τη διάρκεια της εκστρατείας (3,5 χρόνια) και όχι σαν κάποιους άλλους που μετέβαιναν εκεί απλά και μόνο για να γράψουν κάποιο εξάμηνο για λόγους προαγωγής. (Συμβαίνει και σήμερα. Υπάρχουν αξιωματικοί των πόλεων και των φρουρίων – με τις ευλογίες ασφαλώς όλων των κυβερνήσεων – όπως και τότε).

    3) Να προσθέσω ακόμη, ότι μετά την υποχώρηση από το Τουμλού Μπουνάρ και τη φυγή προς τη χερσόνησο της Ερυθραίας, το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων που διοικούσε, ήταν από τα ελάχιστα τμήματα που τίμησε τα όπλα του και προστάτεψε τους «ατάκτως φεύγοντας». Ουσιαστικά ο Πλαστήρας με το 5/42 ΣΕ και ο Παπάγος διοικητής συντάγματος Ιππικού, έσωσαν κατά τη μάχη του Σαλιχλή το σύνολο του νοτίου συγκροτήματος από την αιχμαλωσία.

    4) Είναι γεγονός ότι η διαταγή της σύμπτυξης του Α’ ΣΣ από την τοποθεσία του Αφιόν, δεν έφθασε έγκαιρα σε όλα τα τμήματα και δεν ορίσθηκαν σύνδεσμοι για να οδηγήσουν τα καταπονημένα τμήματα από το σκληρό αγώνα, στις τελικές θέσεις τους (πιθανόν οι των επιτελείων δεν είχαν χρόνο, αφού προσπαθούσαν να διασώσουν εαυτούς και τις οικογένειές τους, ενδεχομένως και τα «υπαρχοντά τους». Υπήρχε και αυτό. Εντός του απόλυτα εχθρικού Αφιόν, πολλοί αξιωματικοί είχαν μεταφέρει και τις συζύγους τους) . Το σύνταγμα του Πλαστήρα έλαβε τη διαταγή συμπτύξεως της IV Μεραρχίας αργά το απόγευμα (1800, ενώ είχε εκδοθεί από το μεσημέρι) και αποχώρησε τελευταίο από την τοποθεσία άμυνας της IV Μεραρχίας. Φθάνοντας το σύνταγμα στη νέα του θέση (αφού ήδη είχε νυκτώσει), στη στενωπό Κιοπρουλού (Koprulu), δεν βρήκε κανένα αξιωματικό σύνδεσμο της IVης Μεραρχίας για να το υποδεχθεί, αντίθετα βρήκε τη θέση του κατειλημμένη από άλλη μονάδα (το απόσπασμα του συνταγματάρχη Λούφα) και συμπτύχθηκε βορειοδυτικά παρά το χωριό Μπαλ Μαχμούτ (Balmahmut), χωρίς να ενημερώσει κανένα, λες και υπήρχε και κάποιος. (Εδώ είναι το πρώτο ερώτημα που ακόμη δεν έχει απαντηθεί. Δηλαδή για ποιο λόγο ο Πλαστήρας δεν αποκατέστησε σύνδεσμο).

    5) Επίσης είναι γεγονός ότι όταν το πρωί της 15ης Αυγούστου οι μεραρχίες και τα συντάγματα του Α΄ΣΣ συνέχισαν τη σύμπτυξή τους με βορειοδυτική κατεύθυνση, το Σύνταγμα όμως του Πλαστήρα δεν ακολούθησε τη Μεραρχία του (IV) και συμπτύχθηκε δυτικά προς Τουμλού Μπουνάρ(;;;). (Και αυτό είναι το 2ο ερώτημα που δεν έχει απαντηθεί. Δηλαδή για ποιο λόγο ο Πλαστήρας υποχώρησε δυτικά προς Τουμλού Μπουνάρ και δεν ακολούθησε την κατεύθυνση υποχώρησης της ΙVης Μεραρχίας).

    6) Με την παραπάνω ενέργεια του Πλαστήρα, στη ζώνη σύμπτυξης της ΙVης Μεραρχίας δημιουργήθηκε ευρύ κενό, στο οποίο εισχώρησαν Τουρκικές δυνάμεις. Το κενό διευρύνθηκε, οι δυνάμεις της ΙVης Μεραρχίας που προσβλήθηκαν πλευρικά πανικοβλήθηκαν διαλύθηκαν και διαχωρίστηκαν, άλλες τράπηκαν προς τα δυτικά, προς Τουμλού Μπουνάρ και άλλες προς τα βόρεια. Η ΙVη Μεραρχία διαλύθηκε και κατ’ αυτό τον τρόπο διασπάστηκε το Α’ ΣΣ και διαχωρίστηκαν οι μεραρχίες του. Έτσι I και VII Μεραρχίες, τμήματα της IVης και το 5/42 ΣΕ κινήθηκαν και εγκαταστάθηκαν φίρδην μίγδην στο Τουμλού Μπουνάρ το οποίο στη συνέχεια το εγκατέλειψαν αμαχητί, ενώ οι υπόλοιπες μαζί με το Β΄ΣΣ, οδηγήθηκαν στο σφαγείο του Αλή Βεράν.

    7) Και ασφαλώς για το σφαγείο του Αλή Βεράν και τη πλήρη συντριβή της Ομάδας Τρικούπη, δεν ευθύνεται ο Πλαστήρας, αλλά η ατολμία η αναποφασιστικότητα και η διστακτικότητα του Τρικούπη. Οπωσδήποτε και ο αρχιστράτηγος που προσπαθούσε να διαχειριστεί τη κατάσταση από τη Σμύρνη, λαμβάνοντας συνεχώς λάθος αποφάσεις.

    8) Ερωτηματικά υπάρχουν όσον αφορά τον Πλαστήρα, για το ότι δεν πρόσφερε τη συνδρομή του στα σκληρώς αγωνιζόμενα τμήματα της Ιης μεραρχίας, δίπλα από τα οποία πέρναγε κατά τη πορεία του προς Τουμλού Μπουνάρ.»

  73. Έχετλος says:

    Δεν θα σχολιάσω κάτι πάνω στο άρθρο θα αφήσω το παρακάτω κείμενο να μιλήσει απο μόνο του!
    Βρισκόμαστε στην άτακτη υποχώριση του Ε.Σ.

    Στον Σταυρό περίμενε το «Σεϊτάν – Ασκέρ». Και μέσα στην καταχνιά του πρωινού φάνηκαν οι Τσέτες του Μπεχλιβάν. Κάλπαζαν ουρλιάζοντας – θύμιζαν τις ορδές του Αττίλα. Ορμούσαν κατά των προσφύγων και τους σπάθιζαν, κάρφωναν στα ξίφη τους ματωμένα κεφάλια και τα εξεσφενδόνιζαν στον αέρα. Δεν τους αρκούσε το ξερρίζωμα του Ελληνισμού, ήθελαν τον αφανισμό του.

    Ο Πλαστήρας είδε τους Τσέτες. Ήταν συντριπτική αριθμητικά η υπεροχή, ήταν ψυχωμένοι από την ανέλπιστα μεγάλη νίκη τους, είχαν ξαποστάσει στη Σμύρνη. Η σωφροσύνη θα του επέβαλλε, ίσως, να υποχωρήσει αλλά τότε ούτε ένας από τους πρόσφυγες δεν θα διασωζόταν, οι Τσέτες θα έφθαναν στην αποβάθρα του Τσεσμέ πριν από τον Στρατό μας. Κι αποφάσισε να δώσει μια ακόμη μάχη.

    Οι άνδρες του 5/42, με γρήγορες κινήσεις, σχημάτισαν ένα μεγάλο πέταλο κι «ελούφαξαν», έμειναν ακίνητοι, περιμένοντας τους Τούρκους να πέσουν στις κάνες των όπλων τους. Είχαν διαταγή να μη πυροβολήσουν, αν ο Πλαστήρας δεν έδινε το σύνθημα, πυροβολώντας – πρώτος. Πειθαρχικοί, εμπειροπόλεμοι, έβλεπαν τους Τούρκους να πλησιάζουν κι έμεναν ακίνητοι. Πολλοί άκουγαν τις αναπνοές τους, αισθάνθηκαν τη μυρωδιά των αλόγων τους. Κι όμως δεν πυροβόλησαν. Λίγο ακόμη κι οι Τσέτες θα είχαν πέσει στον κλοιό τους.

    Αλλ’ ένας λοχίας έτρεμε από τη λύσσα του. Είχε δει τους Τσέτες να σφάζουν γυναικόπαιδα και δεν μπορούσε να συγκρατηθεί – έσφιγγε το όπλο του, δάγκωνε τα χείλη του για να μη φωνάξει και προδοθεί. Κι έξαφνα ακούστηκε ένας πυροβολισμός. Σχεδόν αμέσως ένας καταιγισμός πυρός σάρωσε τους Τούρκους. Οι θάμνοι άναψαν, τα πολυβόλα κελάηδησαν ανατριχιαστικά. Η κοιλάδα αντήχησε στο βογγητό των πληγωμένων.

    Οι Τούρκοι ξαφνιάστηκαν πήδησαν από τ’ άλογα κι έτρεξαν να καλυφθούν – θέλησαν να πιάσουν μετερίζια και να πολεμήσουν. Δεν γνώριζαν ακόμη ότι είχαν απέναντι τους το «Σεϊτάν Ασκέρ». Αλλά, μετά τον πρώτον αιφνιδιασμό, οι Τσολιάδες δεν κρατήθηκαν – δεν μπορούσε να τους συγκρατήσει κανείς· ούτε ο Πλαστήρας. Οι λόγχες σύρθηκαν και πάλι από τις θήκες τους. Και για μια ακόμη φορά – την τελευταία -όπως τότε σε μια εποχή που φαινότανε τόσο μακρινή, ακούστηκε η λεβέντικη κραυγή: «Αέρα…».

    Έφυγαν οι Τσέτες, έφυγαν τρομοκρατημένοι, πανικόβλητοι πήδησαν στ’ άλογα τους κι άλλοι έφυγαν τρέχοντας. Επέστρεψαν ασθμαίνοντας στη Σμύρνη για να ρίξουν καινούργιο λάδι στο καντήλι του θρύλου, που θα καίει αιώνια. Είναι θρύλος, που αφηγείται η αναμνηστική στήλη, εκείνη, που υπάρχει μέχρι σήμερα στο Ζέγκουϊ – τον Σταυρό.

    – Αχ, μωρέ… Αν δεν βιαζότανε εκείνος ο λοχίας, θα τους είχα φάει όλους τούς Τσέτες… »

  74. Αρματιστής says:

    @ Έχετλος

    Αντιλαμβάνομαι ότι επί του κειμένου που αναφέρεται στην ανυποταξία του Πλαστήρα κατά τη μάχη του Ακτσαλ Νταγ (1-3 Ιουλιου 1921) δεν έχεις να προσθέσεις κάποιο σχόλιο, πράγμα που σημαίνει ότι συμφωνείς με τα αναφερόμενα στο κείμενο. Σε περίπτωση που η εκτίμηση μου είναι λάθος, θα ήταν ενδιαφέρον να ακούσουμε τη τεκμηριωμένη διαφωνία σου.

    Όσον αφορά το κείμενο που προσκόμισες και το οποίο αναφέρεται σε «κάποια μάχη» που έδωσε ο Πλαστήρας στην Ερυθραία, θέλω να σου πω ότι γράφω με βάση τις πρωτογενείς πηγές. Η μυθιστοριογραφία του συχωρεμένου Γιάννη Καψή δεν με ενδιαφέρει. Δικαίωμα βεβαίως του καθ’ ενός να τη διαβάζει και να την αποδέχεται.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s