Βιβλιοπαρουσίαση: Αλέξανδρος Κολοβός –  Αποφάσεις από το Διάστημα, Πληροφορίες και Δορυφορική Τεχνολογία

ΑποφάσειςΔιάστημα_front

Οι Υπηρεσίες Πληροφοριών αποτελούν τον έναν από τους τρεις πυλώνες της ασφαλείας ενός κράτους, μαζί με τις Ένοπλες Δυνάμεις και την Αμυντική Βιομηχανία. Ένα κράτος είναι τόσο ασφαλές και τόσο υπολογίσιμο όσο αυτοί οι τρεις πυλώνες. Τα τρία αυτά στοιχεία δεν αποτελούν «μηχανισμούς» του κράτους. Δεν «αντανακλούν» απλώς αλλά κυριολεκτικά αποτελούν τη θέληση μιας κοινωνίας να υπάρχει στον κόσμο. Ειδικά οι υπηρεσίες πληροφοριών «αποτελούν την πραγματική έκφραση του υποσυνειδήτου της χώρας», όπως λέει μία διάσημη όσο και οξυδερκής φράση ενός ήρωα του Τζων Λε Καρρέ – που κάτι ξέρει από υπηρεσίες πληροφοριών.

Υπηρεσίες Πληροφοριών, Ένοπλες Δυνάμεις και Αμυντική Βιομηχανία, επιπλέον, αντανακλούν με τον πιο σαφή τρόπο την ικανότητα μίας κοινωνίας να οργανώσει την επιβίωσή της. Αποτελούν το μέτρο της οργανωτικής της ικανότητας, της τεχνικής της δεξιότητας, της οξυδέρκειάς της, της πνευματικής της αλκής.

Εν όψει των ανωτέρω, η εικόνα των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, των Ελληνικών Υπηρεσιών Πληροφοριών και, φυσικά, της Ελληνικής Αμυντικής Βιομηχανίας λένε πολύ περισσότερα για τη θέληση και την ικανότητα της Ελληνικής κοινωνίας να υπάρχει ελεύθερη και αυτεξούσια απ’ ότι οι δηλώσεις των πολιτικών ή οι διαδηλώσεις των πολιτών. Οι πράξεις και τα απτά αποτελέσματα μιλούν πάντα πιο αξιόπιστα από τις διακηρύξεις.

Ειδικά για τις Υπηρεσίες Πληροφοριών, τον εκ φύσεως λιγότερο εμφανή πυλώνα του συστήματος, ένας μικρός αλλά χαρακτηριστικός δείκτης της κατάστασής τους είναι η βιβλιογραφική παραγωγή που τις αφορά. Είτε προέρχεται από μέλη των ιδίων των υπηρεσιών, είτε προέρχεται από το ευρύτερο «οικοσύστημά» τους, μπορεί να αντιληφθεί κανείς πολλά γι’ αυτές από τα βιβλία που προέρχονται από αυτές, από το πλήθος τους και την ποιότητά της, ακόμη και από τις τάσεις τους.

Για την Ελλάδα, ο δείκτης αυτός είναι χαρακτηριστικός – και καταθλιπτικός. Αν εξαιρέσει κανείς ένα και μοναδικό σοβαρό δημοσιογραφικό βιβλίο του Μάνου Ηλιάδη για τη δραστηριότητα της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών στην Ελλάδα, ένα επίσης σοβαρό αν και κάπως «αποστειρωμένο» βιβλίο του πρέσβεως ε.τ. και πρώην διοικητή της ΕΥΠ Παύλου Αποστολίδη, και δύο θεωρητικά βιβλία πανεπιστημιακών που μπορούν να ενταχθούν περισσότερο στη θεωρητική διεθνολογία παρά στην ιστορία ή την ανάλυση ζητημάτων πληροφοριών, η ελληνική βιβλιογραφία είναι ανύπαρκτη. Η εμφάνιση ενός βιβλίου, και μάλιστα εξειδικευμένου σε έναν συγκεκριμένο τομέα πληροφοριών, αποτελεί βιβλιογραφικό γεγονός… δεκαετίας.

Το βιβλίο του κ. Αλέξανδρου Κολοβού: «Αποφάσεις από το Διάστημα: Πληροφορίες και Δορυφορική Τεχνολογία» που εκδόθηκε πρόσφατα από τον εκδοτικό οίκο Σιδέρη, έχει στον πυρήνα του ένα συγκεκριμένο και σαφώς προσδιορισμένο θέμα: το πώς επηρέασαν την αμερικανική πολιτική σε τρεις μείζονες πολιτικοστρατιωτικές αναμετρήσεις οι πληροφορίες που οι ΗΠΑ αντλούσαν από αναγνωριστικούς δορυφόρους. Οι αναμετρήσεις αυτές είναι ο Ψυχρός Πόλεμος, οι δύο Πόλεμοι του Κόλπου, καθώς και η μακροχρόνια και συνεχιζόμενη αντιπαράθεση με τη Βόρειο Κορέα.

Για να δώσει στον αναγνώστη μία σαφή αλλά και ρεαλιστική εικόνα της συνολικής επίδρασης των δορυφορικών φωτοαναγνωριστικών πληροφοριών στις τρεις περιστάσεις που ο συγγραφέας εξετάζει, προηγουμένως εισάγει, σύντομα αλλά περιεκτικά και με σαφήνεια, όλα τα απαραίτητα επί μέρους στοιχεία για την κατανόηση του θέματος. Έτσι, προκαταρκτικά παρουσιάζονται αφ’ ενός η δομή του αμερικανικού συστήματος υπηρεσιών πληροφοριών και αφ’ ετέρου τα είδη των δορυφόρων που εμπλέκονται στη συλλογή πληροφοριών. Το βιβλίο συνεχίζει με την αρκετά αναλυτική ιστορική παρουσίαση και ανάλυση των τριών περιπτώσεων που αποτελούν τον πυρήνα του (Ψυχρός Πόλεμος, Πόλεμοι Περσικού Κόλπου, Βόρειος Κορέα). Τέλος, το βιβλίο ολοκληρώνεται με μια εκτενή όσο και ουσιώδη ανάλυση της διαδικασίας εκμετάλλευσης των πληροφοριών από τους φωτοαναγνωριστικούς δορυφόρους στο αμερικανικό σύστημα πληροφοριών. Εκεί παρουσιάζεται πολλές διαφορετικές όψεις της εκμετάλλευσης των συγκεκριμένων πληροφοριών, του τρόπου συνδυασμού τους με πληροφορίες από άλλες πηγές, της αξιολόγησής τους ώστε να εξαχθούν συνολικές πληροφορίες και εκτιμήσεις, και του τρόπου εκμετάλλευσής τους. Παρουσιάζονται με ευκρίνεια οι δυνατότητές τους, όσο και τα όρια και οι περιορισμοί τους, τόσο οι εγγενείς τεχνικοί όσο και αυτοί που προκύπτουν από τη συνειδητή προσπάθεια αντιμέτρων των αντιπάλων. Σε πολλά σημεία, ειδικά προς το τέλος, και όσο το βιβλίο παρακολουθεί την πορεία της αξιοποίησης των πληροφοριών από φωταναγνωριστικούς δορυφόρους, καθώς αυτοί γίνονται μέρος της συγκριτικής ανάλυσης πληροφοριών από όλες τις πηγές, της συνολικής αξιολόγησης, της παραγωγής εκτιμήσεων και της πολιτικής εκμετάλλευσής τους, ο συγγραφέας ασχολείται με ευρύτερα θέματα πληροφοριών (ή πληροφόρησης, όπως ο συγγραφέας αποδίδει στα ελληνικά τον όρο intelligence, σε αντιδιαστολή με τις πρωτογενείς πληροφορίες, όπως αποδίδει τον όρο information).

Επισημαίνεται ότι αν και ο τίτλος αναφέρει «Πληροφορίες και Δορυφορική Τεχνολογία», το βιβλίο ασχολείται κυρίως με τις φωτοαναγνωριστικές πληροφορίες από δορυφόρους και όχι με άλλες κατηγορίες πληροφοριών από δορυφόρους, αν και στα παραδείγματα που αναλύονται γίνεται αναφορά και σε τηλεπικοινωνιακές πληροφορίες προερχόμενες από δορυφόρους. Η έμφαση του βιβλίου στους φωτοαναγνωριστικούς δορυφόρους είναι λίγο πολύ αναπόφευκτη: οι φωτοαναγνωριστικοί δορυφόροι αποτελούν στην ουσία το μοναδικό μέσο συλλογής φωτογραφικών πληροφοριών, συνεπώς είναι αλληλένδετοι με την «κατηγορία» φωτογραφικής πληροφόρησης. Από την άλλη, οι δορυφόροι συλλογής τηλεπικοινωνιακών πληροφοριών αποτελούν ένα μόνο μέσο συλλογής των πληροφοριών, ενώ ταυτόχρονα στην κατηγορία αυτή της πληροφόρησης, της τηλεπικοινωνιακής, τα μέσα συλλογής καθ΄εαυτά είναι μάλλον το λιγότερο σημαντικό μέρος του κυκλώματος, με την ανάλυση των πληροφοριών να παίζει τον κύριο ρόλο και να παρουσιάζει τη μεγαλύτερη δυσκολία. ΙΜΙΝΤ και δορυφόροι εν πολλοίς ταυτίζονται, αλλά δεν ισχύει το ίδιο για την τηλεπικοινωνιακή πληροφόρηση και τους δορυφόρους.

Ένα καίριο σημείο που ο αναγνώστης μπορεί να αντιληφθεί από την παρουσίαση, είναι ότι η δορυφορική πληροφόρηση -όπως άλλωστε και όλες οι κατηγορίες πληροφοριών, όπως άλλωστε και όλα τα αμυντικά οικοδομήματα, είναι σύνθετες δομές και διαδικασίες, και μάλιστα σημαντικής κλίμακας σε όλα τα στάδιά της. Υπό αυτή την έννοια, ο -εξ αρχής ρητός- περιορισμός του βιβλίου στο αμερικανικό σύστημα συλλογής πληροφοριών, που είναι κτηνώδες στις διαστάσεις και δυνατότητές του, ενδεχομένως λειτουργεί παραπειστικά για τον αμύητο αναγνώστη: μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι στο αμερικανικό σύστημα υπάρχει μία πολυπλοκότητα υποχρεωτική, ακριβώς εξ αιτίας του μεγέθους του συστήματος. Αν και οι τεράστιες διαστάσεις του αμερικανικού συστήματος προφανώς αυξάνουν την πολυπλοκότητα, όπως αυξάνει την πολυπλοκότητα και μία ορισμένη αμερικανική ροπή προς την εξαντλητική τυποποίηση, εν τούτοις η πολυπλοκότητα είναι εγγενής στη φύση του φαινομένου: για να έχει κανείς σοβαρές πληροφορίες, ακόμη και σε κλίμακες πολύ μικρότερες από την αμερικανική, απαιτείται η αρθρωμένη, οργανωμένη και συστηματική οργάνωση του εγχειρήματος. Δεν υπάρχουν «ξύπνιοι» και «ταλαντούχοι» που ως μονάδες μπορούν να επιτύχουν οποιοδήποτε αποτέλεσμα. Φυσικά, και αντιστρόφως: κανένα σύνθετο και πολύπλοκο σύστημα δεν μπορεί (επιτυχώς) να δημιουργηθεί από ανθρώπους χωρίς εξαιρετική ικανότητα. Δεν υπάρχουν «μηχανισμοί» αποτελεσματικοί καθ’ εαυτοί, ανεξάρτητα από τους ανθρώπους που τους δημιουργούν και τους στελεχώνουν, όπως δεν υπάρχουν και αποτελεσματικοί άνθρωποι χωρίς οργανωμένους μηχανισμούς. Αυτή η κρίσιμη αλήθεια φαίνεται ότι στην Ελλάδα δεν μπορεί να γίνει κατανοητή.

Ο συγγραφέας του βιβλίου κ. Αλέξανδρος Κολοβός είναι απόστρατος αξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας, ασχολήθηκε συστηματικά -στο πλαίσιο των υπηρεσιακών του καθηκόντων- με την πληροφόρηση βασιζόμενη σε δορυφορική φωτοαναγνώριση ήδη από τη δεκαετία του ’80, έχει εκπονήσει τη διδακτορική του διατριβή υπό την επίβλεψη του γνωστού καθηγητή του MIT Κωνσταντίνου Τσίπη και σήμερα διδάσκει στη Σχολή Ικάρων.

Συνολικά, το βιβλίο αποτελεί όχι μόνον μία ενδιαφέρουσα μελέτη τριών χαρακτηριστικών ιστορικών περιπτώσεων για την εξέταση της σημασίας της δορυφορικής φωτοαναγνώρισης (καθώς και των περιορισμών της), αλλά μία εξαιρετική και πραγματιστική εισαγωγή στο αντικείμενο της δορυφορικής πληροφόρησης, σε όλες της τις διαστάσεις.

Σε μία χώρα που βασιλεύει η επιδερμική ενασχόληση, η ουσιαστική άγνοια και η πομπώδης κενολογία για ό,τι σχετίζεται με την Ασφάλεια της Χώρας, γεγονότα σαν το βιβλίο αυτό αποτελούν μικρές οάσεις. Οάσεις ανεπαρκείς για να αλλάξουν από μόνες τους τη γενική εικόνα, δυστυχώς…

5 Responses to Βιβλιοπαρουσίαση: Αλέξανδρος Κολοβός –  Αποφάσεις από το Διάστημα, Πληροφορίες και Δορυφορική Τεχνολογία

  1. Ευχαριστούμε για την βιβλιοπαρουσίαση

  2. D.K.S. says:

    Καλησπέρα

    Το ερώτημα είναι άσχετο με το θέμα της ανάρτησης αλλά ήθελα να το ρωτήσω κάπου. Σαν πιο έμπειροι, ποιά περιοδικά στρατιωτικών θεμάτων Ελληνικά θα προτείνατε (εάν προτείνατε κάποιο) ;

  3. evmeniskardianos says:

    Ευχαριστούμε για την εξαιρετική βιβλιοπαρουσίαση.

    Αυτήν την εποχή διαβάζω, μάλλον μελετώ, το ογκοδέστατο αλλά πληρέστατο σύγραμμα του κ. Μάνου Ηλιάδη «Οι Τουρκικές Μυστικές Υπηρεσίες και η ΜΙΤ» και έχω φθάσει στην σελίδα 483 η οποία πραγματεύεται την Υπηρεσία Πληροφοριών του Γενικού Επιτελείου της γείτονος.

    Υ.Γ. Διάβασα πως η ΜΙΤ το μετέφρασε στην τουρκική γλώσσα. Μάλιστα χωρίς να πληρώσει τα σχετικά δικαιώματα στον συγγραφέα!

    Ευμένης Καρδιανός

  4. evmeniskardianos says:

    Το πληρέστατο σύγγραμμα του κ. Μάνου Ηλιάδη «Οι Τουρκικές Μυστικές Υπηρεσίες και η ΜΙΤ» για έναν αδαή όπως ο υπογράφων, δίδει την ευκαιρία να ενημερωθεί μερικώς, όσον αφορά την γενικώτερη μορφή συλλογης πληροφοριών.

    Έχει εκδοθεί το έτος 1998!

    Από τότε έχουν περάσει 24 συναπτά έτη κατά τα οποία στην γείτονα έχει γίνει κοσμογονία όσον αφορά την οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξή της.

    Όπως διάβασα, η Τουρκία αποτελεί την 6η κατά σειράν χώρα παραγωγής αυτοκινήτων, κατασκευάζει μαχητικά F16 καθώς έχει και πλήθος άλλων τεχνολογικών επιτευγμάτων.

    Η συλλογή πληροφοριακών στοιχείων από δορυφόρους όταν τον μόνο δορυφόρο που είχε η Ελλάς τον έχασε λόγω αδιαφορίας της, που το επιστημονικό δυναμικό της έχει μεταναστεύσει κατά 500.000 περίπου, – όλοι νέοι άνθρωποι -, στο εξωτερικό εις εξεύρεση καλλιτέρας τύχης.

    Η Ελλάδα της φοβερής οικονομικής κρίσης ελέω πολιτικών, άραγε έχει φροντίσει έτσι ώστε να μην μείνη πίσω, τουλάχιστον όσον αφορά την απαραίτητη συλλογή πληροφοριών;

    Άραγε ο συγγραφέας του βιβλίου Επιστήμων Στρατιωτικός Δρ. Κολοβός σπούδασε με δικά του μέσα ή έτυχε κάποιας υποτροφίας ώστε να φθάσει στο επίπεδο αυτό των απαραίτητων για την Πατρίδα γνώσεων;

    Υπάρχουν ακόμη φύλακες…… έχουν γνώση της καταστάσεως;

    Πάντοτε διακείμενος φιλικά προς το εξαιρετικό Ιστολόγιο και τους αξιόλογους φίλους του….

    Ευμένης Καρδιανός

  5. evmeniskardianos says:

    Παρατηρώ ότι ενώ σε ιστορικά θέματα το ενδιαφέρον των Φίλων του Ιστολογίου είναι ……. ακμαιότατον …. στο θέμα των πληροφοριών και της κατασκοπίας δεν υπάρχει τέτοιο ενδιαφέρον.
    Αντιγράφω από την Ιστοσελίδα slpress και το άρθρο του Καθηγητή κ. Κωνσταντόπουλου τα εξής:
    ….»Αυτό συμβαίνει ιδιαίτερα στη χώρα μας, όπου ο τομέας της Πληροφόρησης βρίσκεται σε εμβρυακή κατάσταση, όπως αναγνωρίζει και ο Καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς κ. Αθανάσιος Πλατιάς: «Αν και διεθνώς η βιβλιογραφία είναι σημαντική, στη χώρα μας ακόμη δεν έχει δοθεί η βαρύτητα που θα έπρεπε στην ενασχόληση με τα ζητήματα των Πληροφοριών» (Κολιόπουλος, Κωνσταντίνος, «Στρατηγικός Αιφνιδιασμός: Υπηρεσίες Πληροφοριών και Αιφνιδιαστικές Επιθέσεις», 2019, Κολοβός, Αλέξανδρος Κ., Αποφάσεις από το Διάστημα: Πληροφορίες και Δορυφορική Τεχνολογία, 2019).
    Αν και δεν υπάρχει συναίνεση, εκ μέρους της ακαδημαϊκής κοινότητας, σε έναν αποδεκτό ορισμό της έννοιας της «Πληροφόρησης», για τις ανάγκες του παρόντος άρθρου θα ορίσουμε την πληροφόρηση ως «πληροφορίες που σχετίζονται με την πολιτική, συλλέγονται μέσω ανοικτών και μυστικών μέσων και υπόκεινται σε ανάλυση, με σκοπό την εκπαίδευση, διαφώτιση και βοήθεια […] των […] ληπτών αποφάσεων στη διαμόρφωση και εφαρμογή της εθνικής ασφάλειας και της εξωτερικής πολιτικής» (Michael A. Turner, «Why Secret Intelligence Fails», 2005).»

    Επί πλέον ο Paul Carel (alias Paul Schmidt πρώην μεταφραστής του Χίτλερ) Συγγραφέας του βιβλίου «Καμμένη Γή» (Verbrannte Erde η Γερμανική άποψη για το δεύτερο μέρος του Β΄Π.Π.) γράφει και τονιζει πως οι Σοβιετικοί γνώριζαν από κατασκόπους των, ότι η Βέρμαχτ επρόκειτο να τους επιτεθεί στημ εξέχουσα του Κούρσκ και είχαν λάβει τα μετρα των προκαταβολικά οργανώνοντας το έδαφος της περιοχής σε επάλληλες γραμμές αμύνης.
    Πολλά βιβλία πολλών συγγραφέων έχουν γραφεί για το δίκτυο Luschy των σοβιετικών κατασκόπων στην Ελβετία κατά το διάστημα του Β΄Π.Π.
    Προς τι το μειωμένο ενδιαφέρον των Φίλων του Ισολογίου στην Υπηρεσία Συλλογή Πληροφοριών;
    Μήπως επειδή η πολιτική αρχή δεν λαμβάνει τις σοβαρότατες πληροφορίες υπ΄ όψιν της;
    Ευμένης Καρδιανός

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s