Επιχειρησιακές Προοπτικές της Τουρκικής Αεροπορίας: Προς μία «αλλαγή παραδείγματος»;

(Ευχαριστίες: Ευχαριστώ τον Γ.Δ. για την πολύτιμη κριτική του και τις παρατηρήσεις του για το κείμενο, καθώς και τον Σ.Κ. για τις ειδικές πληροφορίες που μου παρείχε.)

Πρόλογος

Μία κεντρική παράμετρος για την αποτίμηση του ισοζυγίου ισχύος μεταξύ της Πολεμικής Αεροπορίας (ΠΑ) και της Τουρκικής Αεροπορίας (ΤΑ) αλλά και του σχεδιασμού του μέλλοντος της ΠΑ είναι οι αντιλήψεις της ΤΑ σχετικά με τον τρόπο διεξαγωγής των επιχειρήσεων. Στο παρόν διατυπώνεται η άποψη ότι οι τρέχουσες τεχνολογικές και πολιτικές εξελίξεις οδηγούν την ΤΑ σε έναν σταδιακό αλλά συνειδητό και συγκροτημένο μετασχηματισμό βασικών αντιλήψεων επιχειρήσεων (“concepts of operations”) και δόγματος. Ο μετασχηματισμός αυτός διαφαίνεται ήδη από τεχνολογικές, εξοπλιστικές και επιχειρησιακές επιλογές της ΤΑ, αναγκαστικές ή ηθελημένες, αλλά  εκτιμάται ότι θα ενταθεί δραματικά εντός των επομένων πέντε έως δέκα ετών.

Τονίζεται ότι το παρόν κείμενο αφορά αποκλειστικά διαφαινόμενες εξελίξεις στην ΤΑ και δεν ασχολείται καθόλου με την ΠΑ και την δική της πορεία ή τρόπους αντιδράσεως στην εξέλιξη αυτή.

Επισκόπηση της Παρούσας Καταστάσεως

Ο Οργανισμός της ΤΑ

Η  ΤΑ αποτελεί έναν οργανισμό με καλή αντίληψη του αεροπορικού πολέμου. Η ανάπτυξή της κατά το παρελθόν, ιδίως από τη δεκαετία του 1990 μέχρι και τη δεκαετία του 2010, ακολούθησε τα νατοϊκά πρότυπα, με έμφαση στην πληρότητα του φάσματος ικανοτήτων που έχει μία σύγχρονη αεροπορική δύναμη. Είναι κρίσιμο να θυμόμαστε ότι, παρά τη μικρότερη ικανότητα που παγίως έχουν επιδείξει τα πληρώματα της ΤΑ στην εναέρια μάχη, αυτή έχει επιδείξει μία αξιοσημείωτη επιμονή στην ανάπτυξη του συνόλου του φάσματος των ικανοτήτων που συγκροτούν την αεροπορική ισχύ -και όχι απλώς στην επίδοση των πληρωμάτων της στη μάχη αέρος-αέρος. Επιπλέον, η ΤΑ προέρχεται από έναν οργανισμό, τις Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις (ΤΕΔ), με μεγάλη και ζωντανή παράδοση στο επιχειρησιακό και το στρατηγικό επίπεδο του πολέμου. Είναι κοινός τόπος ότι η υπεροχή στο τακτικό επίπεδο δύσκολα μπορεί να αντισταθμίσει την υστέρηση στο επιχειρησιακό επίπεδο.

Βασικά Στοιχεία του Οπλοστασίου της ΤΑ

Θα εκτεθούν επιγραμματικά ορισμένα βασικά στοιχεία του οπλοστασίου της ΤΑ, με πρόθεση όχι την πληρότητα της καταγραφής αλλά τη σκιαγράφηση της δομής και της φύσης του, με έμφαση σε στοιχεία που έχουν ειδική σημασία.

Μαχητικά Αεροσκάφη

Ο πυρήνας της ισχύος της ΤΑ βρίσκεται στα σχεδόν 200 μαχητικά τύπου F-16, ομογενοποιημένα (περίπου) στο επίπεδο που σε εμάς είναι γνωστό ως F-16 Blk52+Adv.

Μικρό μέρος της δύναμης των μαχητικών αεροσκαφών της, περίπου 35, αποτελείται από παλαιότερα αεροσκάφη F-16 Blk30, τα οποία έχουν ενταχθεί στο υπό ανάπτυξη πρόγραμμα εκσυγχρονισμού με τη χαρακτηριστική ονομασία Özgür («Ελεύθερος»). Ο εκσυγχρονισμός αυτός έχει δύο σκέλη: Το πρώτο και βασικότερο σκέλος αφορά την ανάπτυξη της πλειοψηφίας των ηλεκτρονικών υποσυστημάτων του F-16 (κατ’ ουσίαν όλων πλην του ραντάρ, συμπεριλαμβανομένων και των πλέον πολύπλοκων και σημαντικών, όπως ο υπολογιστής αποστολής και το IFF) με εγχώρια τεχνογνωσία και δυνατότητα εγχώριας παραγωγής. Το δεύτερο σκέλος, συνδεδεμένο με το πρώτο αλλά διακριτό από αυτό, είναι η ανάπτυξη του ραντάρ τεχνολογίας AESA για το μαχητικό F-16. Το πρόγραμμα βρίσκεται σε εξέλιξη ως προς την ανάπτυξη και ενοποίηση των νέων υποσυστημάτων, με άμεσα επικείμενο τον προγραμματισμένο χρόνο ολοκλήρωσης της ανάπτυξης και με κάπως μεταγενέστερο τον χρόνο ολοκλήρωσης της ανάπτυξης του ραντάρ.

Η πρακτική σημασία του προγράμματος είναι διαφορετική για τα δύο διακριτά σκέλη του. Το μεν τμήμα που αφορά την ανάπτυξη από την τουρκική βιομηχανία του συνόλου των υποσυστημάτων ηλεκτρονικών του αεροσκάφους  σκοπεύει στην ωρίμανση της τουρκικής αεροπορικής βιομηχανίας εν όψει της ανάπτυξης του μελλοντικού μαχητικού TF-X, καθώς και στη επίτευξη πραγματικής ασφάλειας εφοδιασμού του στόλου των αεροσκαφών F-16 που αποτελούν τον κορμό των μαχητικών της ΤΑ και τα οποία δεν πρόκειται να αντικατασταθούν στο προσεχές μέλλον. Το διακριτό τμήμα του προγράμματος που αφορά την ανάπτυξη ραντάρ τύπου AESA, πέραν της προφανούς στόχευσης στην ωρίμανση της σχετικής τεχνολογίας εν όψει του TF-X, προσφέρει επίσης μία ουσιώδη βελτίωση στα υφιστάμενα τουρκικά F-16, φέρνοντάς τα πρακτικά στο επίπεδο των υπό εκσυγχρονισμό ελληνικών F-16 Viper.

Φωτ. 1: Η υπό ανάπτυξη έκδοση Özgür του F-16, με χαρακτηριστική ψηφιακή παραλλαγή

Είναι εύλογο να υποθέσει κανείς ότι εφ’ όσον το πρόγραμμα Özgür ολοκληρωθεί με επιτυχία, θα επεκταθεί στο σύνολο των αεροσκαφών F-16CCIP της ΤΑ. Ακόμη και αν επιτευχθεί μόνον το «βασικό» του μέρος, η μετατροπή των τουρκικών F-16 στην εγχώρια εκδοχή σημαίνει ότι η Τουρκία θα απαλλαγεί από την απειλή αποκλεισμού πωλήσεων όπλων από τις ΗΠΑ, κάτι που αποτελεί την «υπέρτατη απειλή» για την ΤΑ. Μία τέτοια διασφάλιση είναι στρατηγικά ακόμη πιο κρίσιμη καθώς η αντικατάσταση του αεροσκάφους από το σχεδιαζόμενο TF-X δεν θα γίνει πριν από την πάροδο δύο, περίπου, δεκαετιών. Σε περίπτωση που το πρόγραμμα AESA αποδώσει αξιόμαχο ραντάρ, τότε επιπλέον θα προσδώσει στην ΤΑ αεροσκάφη F-16 με ικανότητες εναέριας μάχης παρεμφερείς με τα εκσυγχρονισμένα ελληνικά Viper, και μάλιστα για το σύνολο των 230 περίπου τουρκικών μαχητικών, και σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα -πιθανότατα μέχρι το 2027-2029.

Αεροσκάφη Τακτικής Υποστηρίξεως

Από πλευράς τακτικής υποστηρίξεως, η ΤΑ διαθέτει δύο βασικά είδη αεροσκαφών, εξαιρετικής σημασίας:

  • 4 αεροσκάφη εγκαίρου προειδοποιήσεως E-7T, βασισμένα στο μεγάλων δυνατοτήτων σκάφος B-737NG, με κύριο αισθητήρα το ισχυρό ραντάρ MESA και εξοπλισμένα επίσης με ισραηλινό σύστημα Ηλεκτρονικής Υποστηρίξεως.
  • 7 ανεφοδιαστικά αεροσκάφη KC-135R, για τα οποία έχει ήδη εκδηλωθεί από την ΤΑ η πρόθεση αντικατάστασης από ισάριθμα αεροσκάφη A330 MRTT.

Η πρόθεση αντικατάστασης των επτά ανεφοδιαστικών αεροσκαφών είναι σημαντική, γιατί δείχνει ότι η ΤΑ δεν παραιτείται από την ικανότητα εναερίου ανεφοδιασμού και εξακολουθεί να τη θεωρεί κρίσιμη.

Φωτ. 2: Το αεροσκάφος έγκαιρης προειδοποίησης E-7T της ΤΑ

Επιπλέον των προηγουμένων, η ΤΑ ετοιμάζεται να θέσει σε υπηρεσία μέχρι το 2026 τέσσερα (4) αεροσκάφη ηλεκτρονικού πολέμου (“HAVASOJ” δηλαδή «αεροπορικός παρεμβολέας μεγάλου βεληνεκούς»), βασισμένα σε ισάριθμα αεροσκάφη τύπου Bombardier Global 6000, στα οποία πιθανότατα προσαρμόζεται η βασική εκδοχή του συστήματος Ηλεκτρονικής Υποστήριξης και Ηλεκτρονικής Επιθέσεως της ΤΑ. Ο πυρήνας του συστήματος είναι ήδη εν χρήσει στο χερσαίο σύστημα ΗΠ Koral, που στην ΤΑ χαρακτηρίζεται “KARASOJ”, δηλαδή χερσαίος παρεμβολέας μεγάλου βεληνεκούς. Σε σχέση με το σύστημα Koral, επισημαίνεται ότι ενώ το 2015 τέθηκε σε χρήση από την ΤΑ η πρώτη έκδοση του συστήματος, ήδη από το 2020 είναι διαθέσιμη η δεύτερη, αναβαθμισμένη εκδοχή του. Είναι μάλλον αυτονόητο ότι η εξέλιξη του συστήματος συνεχίζεται και στο αεροσκάφος Bombardier θα προσαρμοστεί η πλέον σύγχρονη εκδοχή του. 

Φωτ. 3: Σχέδιο με τη διαμόρφωση του αεροπορικού παρεμβολέα της ΤΑ HAVASOJ
Φωτ. 4: Το σύστημα KARASOJ (εμπορική ονομασία Koral) της ΤΑ. O αεροπορικός παρεμβολέας θα αποτελεί ενσωμάτωση του συστήματος αυτού στο αεροσκάφος Global 6000 της Bombardier

Το σύστημα αυτό, που αποτελεί βασικό πρόβλημα της Πολεμικής Αεροπορίας, είναι πρακτικά αγνώστων τεχνικών χαρακτηριστικών και επιχειρησιακών δυνατοτήτων. Μπορεί να εικάσει κανείς ότι παρεμβάλλει τηλεπικοινωνίες και ραντάρ ελέγχου πυρός αντιαεροπορικών συστημάτων, ενώ το μέγεθός του και η ισχύς του καθιστά, κατ’ αρχήν, δυνατή και την παρεμβολή ραντάρ επιτηρήσεως.  Σε κάθε περίπτωση, με τα συστήματα αυτά η ΤΑ εντάσσεται στην εξαιρετικά μικρή ομάδα αεροποριών που διαθέτουν stand-off παρεμβολείς.

Ανεπάνδρωτα Αεροσκάφη

Η τουρκική βιομηχανία έχει επενδύσει εντατικά στην ανάπτυξη ανεπάνδρωτων αεροσκαφών, με απτά αποτελέσματα. Εν προκειμένω τα κρίσιμα στοιχεία δεν είναι τα πολυδιαφημισμένα ανεπάνδρωτα αεροσκάφη Baryaktar TB2, τα οποία έχουν τύχει ευρείας προβολής λόγω της εμπλοκής τους σε τρεις τουλάχιστον πολεμικές συγκρούσεις, αλλά τα αναπτυσσόμενα ανεπάνδρωτα μαχητικά αεροσκάφη μεγαλύτερης κατηγορίας που αναπτύσσουν οι δύο κυρίως εμπλεκόμενες στον τομέα αυτόν τουρκικές βιομηχανίες. Πρόκειται για τις βιομηχανίες Baykar Makina και Turkish Aircraft Industries, δύο εταιρείες που η τεχνογνωσία τους και τα μέχρι σήμερα επιτεύγματά τους προεξοφλούν ότι τα αναπτυσσόμενα αεροσκάφη θα αποδώσουν επιχειρησιακούς τύπους με τις διακηρυσσόμενες επιδόσεις -ή πάντως όχι ουσιωδώς υποδεέστερες. Τα αεροσκάφη ενδιαφέροντος είναι το Akinci της Baykar και το Aksungur της ΤΑΙ.

Το ανεπάνδρωτο μαχητικό αεροσκάφος Akinci θεωρητικά διαθέτει ικανότητες μάχης τόσο αέρος-αέρος όσο και αέρος-εδάφους. Αν εστιάσει κανείς στον ρόλο αέρος-εδάφους, μιας και ο ρόλος αέρος-αέρος είναι μάλλον εκτός πρακτικής εκμετάλλευσης στο προσεχές μέλλον, τα κρίσιμα ονομαστικά χαρακτηριστικά του συστήματος, όπως αναφέρονται στον ιστότοπο της κατασκευάστριας εταιρείας, είναι: ταχύτητα πλεύσης 130 κόμβοι, ωφέλιμο φορτίο 1.350 χλγμ. και διάρκεια πτήσης «έως 24 ώρες»[i]. Προφανώς ο συνδυασμός ταχύτητας πλεύσης και διάρκειας πτήσεως αφορά την καθαρή διαμόρφωση του αεροσκάφους και τα τρία αυτά μεγέθη δεν συνδυάζονται μεταξύ τους, δηλαδή η διάρκεια πτήσεως είναι σημαντικά μικρότερη των 24 ωρών για έμφορτο αεροσκάφος· το αντίστοιχο ισχύει προφανώς και για την ταχύτητα πλεύσεως, αν και εκεί η μείωση δεν μπορεί να είναι δραματική για λόγους που σχετίζονται με την αεροδυναμική στήριξη του αεροσκάφους. Σε κάθε περίπτωση, οι επιδόσεις αυτές αφορούν πτήση σε μέσο ύψος, άνω των 10.000 [BU1] ποδών, αφού με την μείωση του ύψους πτήσεως η κατανάλωση καυσίμου αυξάνεται εκθετικά. Σε ό,τι αφορά το οπλικό φορτίο του αεροσκάφους, αυτό περιλαμβάνει, πέραν των ελαφρότερων όπλων, τον πύραυλο SOM (SOM-A, σύμφωνα με τον ιστότοπο της εταιρείας) και τις κατευθυνόμενες βόμβες της οικογένειας JDAM. Είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι εφ΄ όσον μπορεί να βληθεί ο πύραυλος SOM-A, είναι δυνατόν να βληθούν και οι εκδόσεις -B1/B2 καθώς και -J. Επίσης, είναι εύλογο να υποθέσει κανείς ότι εφ’ όσον μπορούν να βληθούν όπλα της οικογένειας JDAM, είναι επίσης δυνατόν να βληθούν και τα όπλα των οικογενειών TEBER και HKG, μέγιστου βεληνεκούς 15 ν.μ. με άφεση από μεγάλο ύψος. Ο φόρτος ενός SOM-Β1, βάρους 600 χλγμ., είναι μικρότερος από τον μισό επιτρεπόμενο φόρτο του αεροσκάφους. Επισημαίνεται, πάντως, ότι καθώς το ανεπάνδρωτο αεροσκάφος δεν μπορεί να αναπτύξει τις πτητικές επιδόσεις (ταχύτητα και ύψος) μαχητικού αεροσκάφους, οι επιδόσεις εμβέλειας των προαναφερθέντων όπλων όταν φέρονται από το Akinci θα είναι αισθητά μικρότερες των μεγίστων ονομαστικών επιδόσεών τους.

Κατά δήλωση της εταιρείας, το αεροσκάφος θα τεθεί σε παραγωγή εντός του 2021[ii].

Φωτ. 5: Το ανεπάνδρωτο αεροσκάφος Akinci της εταιρείας Baykar

Το ανεπάνδρωτο μαχητικό αεροσκάφος Aksungur της ΤΑΙ, σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρέχει ο εταιρικός ιστότοπος καθώς και άλλα δημοσιεύματα του τουρκικού ειδικού τύπου, έχει ταχύτητα πλεύσης 130 κόμβων, αυτονομία δώδεκα ωρών με εξωτερικό φόρτο 750 χλγμ. στα 25 χιλιάδες πόδια,  αυτονομία 24 ωρών με εξωτερικό φόρτο 150 χλγμ. στα 35 χιλιάδες πόδια, ενώ έχει επιτύχει αυτονομία 49 ωρών -ενδεχομένως με εξωτερικές δεξαμενές. Το αεροσκάφος έχει έξι σημεία ανάρτησης φόρτου και μπορεί να φέρει τις κατευθυνόμενες βόμβες σειράς Mk80 (οικογένειες TEBER και HKG), μεγίστου βεληνεκούς 15 ν.μ. με άφεση από μεγάλα ύψη (τα οποία το αεροσκάφος επιτυγχάνει εκ του σχεδιασμού του) αλλά με ταχύτητες που το Aksungur δεν μπορεί να πλησιάσει.

Το αεροσκάφος φέρεται να έχει παραγγελθεί σε 75 αντίτυπα.

Φωτ. 6: Το ανεπάνδρωτο αεροσκάφος Aksungur της εταιρείας TAI

Όπλα Αέρος-Αέρος

Από πλευράς όπλων αέρος-αέρος, η ΤΑ διαθέτει 145 πυραύλους AIM-120C7 και 117 AIM-9X-2 ως τα πλέον προηγμένα όπλα, καθώς και σημαντικό απόθεμα από παλαιότερες εκδόσεις των δύο αυτών όπλων.

Η τουρκική βιομηχανία βρίσκεται σε πολύ προχωρημένο στάδια ανάπτυξης δύο πυραύλων αέρος-αέρος, του πυραύλου Bozdoğan, της κατηγορίας ΑΙΜ-9/IRIS-T, και Gökdoğan της κατηγορίας AIM-120. Λεπτομέρειες σχετικά με τις επιδόσεις των όπλων δεν είναι γνωστές. Εκτιμάται ότι στην απαιτητική αυτή κατηγορία όπλων, τα δύο τουρκικά όπλα δεν θα έχουν επιδόσεις αιχμής, είναι όμως εξ ίσου απίθανο να υπολείπονται ουσιωδώς των ανταγωνιστικών τους όπλων. Σε κάθε περίπτωση, θα πρόκειται για άγνωστα όπλα, στοιχείο που τα καθιστά εγγενώς επικίνδυνα. Επιπλέον, το μέγεθος του αποθέματος των όπλων αυτών -κρίσιμη παράμετρος στην αεροπορική μάχη- θα μας είναι άγνωστο, ενώ λόγω μειωμένου κόστους είναι εύλογο να αναμένεται ότι θα είναι μεγάλο.

Όπλα Αέρος-Εδάφους

Το πρώτο όπλο ενδιαφέροντος είναι o εγχώριας κατασκευής πύραυλος SOM της Roketsan. Η Τουρκική Αεροπορία έχει στο απόθεμά της έναν απροσδιόριστο αριθμό από τα όπλα αυτά. Ο πύραυλος, στις γνωστές εν χρήσει παραλλαγές A, B1 και B2, έχει βεληνεκές 135 ν.μ. (250 χλμ.). Η έκδοση Α διαφέρει από τις Β1 και Β2 κατά τη μέθοδο καθοδήγησης: η έκδοση Α έχει συνδυασμένη δορυφορική, αδρανειακή και βάσει αναγλύφου καθοδήγηση κατά την πλεύση, ενώ οι εκδόσεις Β1 και Β2 έχουν, επιπλέον, τερματική υπέρυθρη καθοδήγηση, και μάλιστα βάσει αυτόματης αναγνώρισης του υπερύθρου ίχνους του στόχου.  Ο τριπλός συνδυασμός καθοδήγησης κατά την πλεύση εξασφαλίζει, ουσιαστικά, ανεξαρτησία της καθοδήγησης από την πρόσβαση στο αμερικανικό σύστημα GPS. Επιπλέον, καθώς στην εξαγωγική έκδοση του βαλλιστικού πυραύλου Yildirim η κατασκευάστρια εταιρεία Roketsan προσφέρει αδρανειακή καθοδήγηση σε συνδυασμό με δορυφορική καθοδήγηση GPS και GLONASS, και οι πύραυλοι SOM (καθώς άλλωστε και όλα τα όπλα με δορυφορική καθοδήγηση) υπάρχουν και σε αυτή τη διαμόρφωση. Η πολεμική κεφαλή είναι βάρους 230 χλγμ. και στις τρεις εκδόσεις· στις εκδόσεις Α και Β1 η πολεμική κεφαλή είναι εκρηκτική ενώ της έκδοσης B2 διατρητική.

Φωτ. 7: Ο πύραυλος SOM-B της εταιρείας Roketsan

Άλλη έκδοση του όπλου SOM, η -J, αναπτύχθηκε ειδικά για χρήση από το αεροσκάφος F-35, και αποτελεί πρακτικά μία «σμίκρυνση» της έκδοσης Β1 του όπλου, με μικρότερη ακτίνα δράσης (~100 ν.μ.), μικρότερο βάρος (540 χλγμ.), ελαφρύτερη πολεμική κεφαλή, εκρηκτική, βάρους 140 χλγμ. και τερματική υπέρυθρη καθοδήγηση βάσει αυτόματης αναγνώρισης του υπέρυθρου ίχνους του στόχου. Αν και προφανώς η έκδοση αυτή δεν θα αξιοποιηθεί στα αεροσκάφη F-35, παραμένει ένα εξαιρετικό όπλο για εκμετάλλευση από τα τουρκικά βαρέα ανεπάνδρωτα αεροσκάφη.

Φωτ. 8: Ο πύραυλος SOM-J της εταιρείας Roketsan

Έχει ήδη αναπτυχθεί και ενδεχομένως να βρίσκεται σε υπηρεσία η έκδοση του πυραύλου με μικρότερη πολεμική κεφαλή και βεληνεκές 150 ν.μ. (~280 χλμ.). Το όπλο είναι χαμηλού μικροκυματικού ίχνους, ενώ ο χρόνος της ολοκλήρωσης ανάπτυξης και των τεσσάρων προαναφερθεισών εκδόσεών του σημαίνει ότι επιδιώκεται, και ενδεχομένως έχει επιτευχθεί, έκδοση του όπλου με ουσιωδώς μεγαλύτερο βεληνεκές, αφού αυτός είναι ο ρητώς δικηρυγμένος στόχος της τουρκικής βιομηχανίας.

Πέραν του SOM, η ΤΑ έχει στη διάθεσή της ένα πρακτικά απεριόριστο απόθεμα από κατευθυνόμενες βόμβες, εγχώριας και πάλι κατασκευής, της οικογένειας Mk80. Πρόκειται για τις οικογένειες TEBER και HKG των TÜBİTAK-SAGE και Roketsan αντίστοιχα. Το στοιχείο αυτό σημαίνει ότι εάν και όποτε η ΤΑ εμπλακεί σε επιχειρήσεις εγγύς αεροπορικής υποστηρίξεως, είτε με τα επανδρωμένα είτε με τα ανεπάνδρωτα αεροσκάφη της, θα έχει πολύ μεγάλες δυνατότητες διενέργειας αποστολών απαγόρευσης πεδίου μάχης/εγγύς αεροπορικής υποστήριξης, προφανώς μετά από επίτευξη τοπικής αεροπορικής υπεροχής

Όπλα Εδάφους-Εδάφους

Ως όπλα εδάφους-εδάφους της ΤΑ χαρακτηρίζονται στο παρόν οι βαλλιστικοί πύραυλοι που η Τουρκία είναι γνωστό ότι έχει αναπτύξει και έχει θέσει σε χρήση, καθώς και αυτοί που έχει διακηρυχθεί και/ή εκτιμάται ότι αναπτύσσει, και για τους οποίους δεν είναι γνωστές σημαντικές λεπτομέρειες.

Ο λόγος που τα όπλα της κατηγορίας αυτής προσμετρώνται στα όπλα της ΤΑ δεν έχουν τόσο να κάνουν με τη διοικητική ή μη υπαγωγή τους στον οργανισμό της ΤΑ όσο με το γεγονός ότι συνδυάζονται οργανικά με τα μέσα και τους στόχους της ΤΑ, κατά τρόπο που προεξοφλεί ότι υφιστάμενα ή μελλοντικά τέτοια συστήματα θα ενσωματώνονται οργανικά στον σχεδιασμό και τις επιχειρήσεις της ΤΑ.

Επισημαίνεται ότι οι βαλλιστικοί πύραυλοι θεωρούνται (και) πιθανοί φορείς όπλων μαζικής καταστροφής, και όπλα πάντως ιδιαίτερης «πολιτικής» σημασίας επί των οποίων επιβάλλονται έλεγχοι και περιορισμοί, μέσω του «καθεστώτος» Missile Technology Control Regime, δηλαδή της άτυπης αλλά λεπτομερούς δεσμεύσεως ενός σημαντικού αριθμού κρατών σχετικά με τους βαλλιστικούς πυραύλους. Σύμφωνα με τη άτυπη συμφωνία αυτή, στην οποία θεωρητικά μετέχει και η Τουρκία, απαγορεύεται από τις μη πυρηνικές δυνάμεις η κατοχή βαλλιστικών πυραύλων βεληνεκούς μεγαλυτέρου των ~160 ν.μ. (300 χλμ.) και πολεμική κεφαλή μεγαλύτερη των 500 χλγμ..  Στην πράξη, όμως, οι πύραυλοι με βεληνεκές μέχρι 430 ν.μ. (~ 800 χλμ.) θεωρούνται de facto και σιωπηρά «αποδεκτοί» πολιτικά από όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη, και δεν έχει εγερθεί ζήτημα απαγόρευσης της ανάπτυξης και της κατοχής τους από μη πυρηνικές δυνάμεις. Πιθανολογείται ότι παρά τις διακηρύξεις περί προθέσεων για ανάπτυξη πυραύλων βεληνεκούς 1.350 ν.μ.  (J-600T Yildirim IV) οι οποίοι ανήκουν στη σχετικώς πολιτικά ευαίσθητη κατηγορία των βαλλιστικών πυραύλων μέσου βεληνεκούς (MRBM), ο πρακτικός -και επίσης διακηρυγμένος- στόχος της Τουρκίας, τουλάχιστον άμεσα, είναι οι βαλλιστικοί πύραυλοι βεληνεκούς 430 ν.μ.

Πρέπει επίσης να σημειωθεί ότι η ανάπτυξη και παραγωγή των βαλλιστικών πυραύλων γίνεται υπό συνθήκες άκρας μυστικότητας, συνεπώς οι πληροφορίες και οι εκτιμήσεις για τους υφιστάμενους τύπους, και πολύ περισσότερο για τους αριθμούς τους, είναι επισφαλείς. Είναι χαρακτηριστικό ότι στον επίσημο κατάλογο στρατιωτικών προϊόντων της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας[iii] ο μοναδικός βαλλιστικός πύραυλος που αναφέρεται είναι ο Yildirim I με βεληνεκές 81 ν.μ. (150 χλμ.). Αυτό που με βεβαιότητα μπορούμε να γνωρίζουμε είναι ότι υφίσταται συσσωρευμένη πολύ μεγάλη τεχνογνωσία και σημαντικό τεχνικό δυναμικό το οποίο ασχολείται συνεχώς με την ανάπτυξη βαλλιστικών συστημάτων, με έμπρακτα, απτά αποτελέσματα.

Πρακτικά, τα ασφαλή δεδομένα για τους τουρκικούς βαλλιστικούς πυραύλους είναι τα ακόλουθα:

  • Το 1998 ξεκίνησε από την Τουρκία, κατόπιν συμφωνίας, η αντιγραφή και απορρόφηση τεχνολογίας του κινεζικού βαλλιστικού πυραύλου B611, με βεληνεκές 150 χλμ., πολεμική κεφαλή βάρους 480 χλγμ., αδρανειακή καθοδήγηση και πιθανό κυκλικό σφάλμα 150μ., με την ονομασία Yildirim I. Οι παραδόσεις των 200 πυραύλων στις τουρκικές δυνάμεις άρχισαν το 2000 και παραδόθηκαν εντός δύο ή τριών ετών. Το όλο σύστημα του πυραύλου είναι εποχούμενο επί φορτηγών 6×6.
  • Το 2009 ξεκίνησε, κατόπιν συμφωνίας, η αντιγραφή και απορρόφηση τεχνολογίας του βελτιωμένου κινεζικού βαλλιστικού πυραύλου B611M, με βεληνεκές 300 χλμ.[iv], πολεμική κεφαλή 480 (ή 470) χλγμ., συνδυασμό αδρανειακής και δορυφορικής καθοδήγησης και πιθανό κυκλικό σφάλμα 50μ., με την ονομασία Yildirim II. Οι παραδόσεις των πυραύλων -αγνώστου αριθμού- ξεκίνησαν το 2016, ενώ από το 2014 η ανάπτυξη του πυραύλου είχε ολοκληρωθεί, όπως προκύπτει από τη δοκιμαστική εκτόξευση κατά το έτος εκείνο. Το όλο σύστημα του πυραύλου είναι εποχούμενο επί φορτηγών 6×6.

Από εκεί και μετά τα δεδομένα γίνονται πιο επισφαλή και αποσπασματικά, όμως μπορούν να συντεθούν τα ακόλουθα δεδομένα:

  • Από το 2014 το αναπτυξιακό δυναμικό της Roketsan είναι απελευθερωμένο από την ανάπτυξη του Yildirim II και προφανώς ασχολείται με την ανάπτυξη ακολούθων συστημάτων. Οι κατευθύνσεις που ακολουθούνται είναι: αύξηση του βεληνεκούς του πυραύλου, βελτίωση της ακρίβειας, και ανάπτυξη πυραυλικών φορέων για διαστημική χρήση -η τεχνογνωσία είναι σε σημαντικό βαθμό κοινή.
  • Αναφέρεται συχνά ο πύραυλος Bora. Ο πύραυλος Bora φαίνεται να είναι παραλλαγή του πυραύλου Yildirim II (έχουν τις ίδιες διαστάσεις και γεωμετρία), με περίβλημα συνθετικών υλικών αντί μεταλλικό. Το χαρακτηριστικό αυτό αποτελεί μία βασική τεχνολογική εξέλιξη των πυραύλων και επιτρέπει αύξηση του βεληνεκούς τους. Δεν είναι γνωστό εάν έχει παραχθεί επιχειρησιακό όπλο του τύπου αυτού. Από κάποια χρονική στιγμή και μετά, οι αναφορές στην Τουρκία αφορούν το σύστημα “Bora” και όχι “Yildirim”. Αυτό πιθανόν να σημαίνει ότι έχει τεθεί σε χρήση ήδη τρίτη εκδοχή του όπλου, με βεληνεκές ήδη μεγαλύτερο των 300 χλμ. Επιπλέον, κι επειδή οι τουρκικές επίσημες αναφορές στα βασικά βαλλιστικά συστήματα αφορούν συχνά το σύστημα Bora I (σταθερά με αναφορά σε βεληνεκές 280 χλμ., για λόγους συμμόρφωσης με το καθεστώς MTCR), ενδεχομένως η εκδοχή αυτή να αποτελεί και το πιο σύγχρονο εν χρήσει βαλλιστικό σύστημα της Τουρκίας, που προφανώς βρίσκεται σε παραγωγή.  Η υπόθεση αυτή επιτείνεται από το γεγονός ότι το 2018 ο τότε τούρκος υπουργός άμυνας Νουρετίν Τσαλικλί δήλωσε στην τουρκική Βουλή ότι ο πύραυλος Bora-1 τέθηκε σε χρήση από τις ΤΕΔ το 2017[v]. Έτσι, πιθανόν το σχήμα της εξέλιξης να είναι: Yildirim I –> Yildirim II –> Bora I. Εφ’ όσον ισχύει η υπόθεση αυτή, τότε το βασικό εν χρήσει σύστημα σήμερα είναι ο Bora I, που όμως αποτελεί έκδοση του B611M με περίβλημα συνθετικών υλικών. Επισήμως, το 2020 ολοκληρώθηκαν οι παραδόσεις του συστήματος Bora I στις ΤΕΔ.
  • Ο πύραυλος Khan αποτελεί την εξαγωγική έκδοση του πυραύλου Yildirim II.
  • Στη δήλωσή του στη Βουλή το 2018, ο τούρκος υπουργός άμυνας δήλωσε ότι έχει ξεκινήσει η ανάπτυξη του συστήματος Bora II, με μεγαλύτερο βεληνεκές.
  • Τον Αύγουστο του 2020 εγκαινιάστηκε ερευνητικό κέντρο της Roketsan για διαστημικά προγράμματα[vi], και εξελίσσεται το πρόγραμμα ανάπτυξης διαστημικών φορέων. Οι διαστημικοί φορείς έχουν παρεμφερή τεχνολογία με τους βαλλιστικούς πυραύλους, και η τεχνογνωσία και οι πρόοδοι στη μία κατηγορία μεταφέρεται εύκολα στην άλλη κατηγορία. Επιπλέον, η έναρξη των εργασιών του κέντρου το 2020 είναι εξαιρετικά πιθανό να συμπίπτει με την ολοκλήρωση εργασιών ανάπτυξης σε πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων.
  • Αν και η Τουρκία δεσμεύεται από τη συμμετοχή της στο καθεστώς MTCR για κατοχή βαλλιστικών πυραύλων βεληνεκούς μέχρι ~160 ν.μ. (300 χλμ. – εξ ου και το βεληνεκές του Yildirim II αναφέρεται παγίως με βεληνεκές 280 χλμ.), υπάρχει ένα άλλο άτυπο αλλά αρκετά ισχυρό όριο βεληνεκούς που de facto έχει αναγνωριστεί ως πολιτικά ανεκτό από τη «διεθνή κοινότητα»: αυτό των 430 ν.μ. (800 χλμ.). Το βεληνεκές αυτό υπερεπαρκεί στην ΤΑ για να μπορεί να πλήττει και τους πλέον προστατευμένους στόχους της ΠΑ, στον Άραξο, στην Ανδραβίδα, το Άκτιο· στην πραγματικότητα απαιτείται βεληνεκές 600 χλμ. ώστε η ΤΑ να θέτει όλους τους σημαντικούς στόχους της ΠΑ εντός του βεληνεκούς της με τα όπλα αυτής της κατηγορίας. Το δικαίωμα για ανάπτυξη βαλλιστικών πυραύλων βεληνεκούς 800 χλμ. έχει αναγνωριστεί (de facto αλλά ανοικτά) στη Ν. Κορέα, προκειμένου να της παράσχει κάποιον βαθμό προστασίας από τη Β. Κορέα. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι εάν η τροχιά σύγκρουσης της Τουρκίας με τη Δύση συνεχιστεί, οι ΗΠΑ και άλλες χώρες δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν το καθεστώς MTCR προκειμένου να πιέσουν την Τουρκία. Όμως τόσο η ίδια η Τουρκία και ο βασικός της «ευρωπαίος» σύμμαχος, η Γερμανία, θα έχουν ένα ισχυρό επιχείρημα στα χέρια τους.

Με βάση τα ανωτέρω στοιχεία, είναι εύλογο να εικάζεται ότι η Τουρκία έχει ολοκληρώσει την ανάπτυξη βαλλιστικών πυραύλων βεληνεκούς 600 χλμ. και πιθανότατα βρίσκεται στη φάση παραγωγής τους.

Στις 29 Μαΐου 2019 οι ΤΕΔ προέβησαν στην εκτόξευση βαλλιστικού πυραύλου τύπου Bora I (φυσικά «βεληνεκούς 280 χλμ.»)

Βασικά Στοιχεία του Δόγματος της ΤΑ

Η Τουρκική Αεροπορία, τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα, φαίνεται να ακολουθούσε το τυπικό νατοϊκό δόγμα αεροπορικών επιχειρήσεων. Σύντομα και απλά, το δόγμα αυτό προβλέπει τη διεξαγωγή επιθετικών και αμυντικών αεροπορικών επιχειρήσεων. Τις επιθετικές επιχειρήσεις τις διενεργούν μεικτά «πακέτα» αεροσκαφών δίωξης, καταστολής αεράμυνας, κρούσης και αναγνώρισης. Τα «πακέτα» αυτά, κλιμακωμένα στον χώρο, προσπαθούν να προσεγγίσουν και να πλήξουν χερσαίους στόχους υψηλής αξίας για την αντίπαλη αεροπορία (αεροδρόμια, χερσαία ραντάρ επιτήρησης, αντιαεροπορικά συστήματα, αποθήκες βάσης κ.λπ.) ώστε να την αποδιοργανώσουν και να την εξουδετερώσουν. Τις αμυντικές επιχειρήσεις τις διενεργούν μαχητικά αεροσκάφη σε «εναέριες περιπολίες μάχης», τα οποία επιδιώκουν να αναχαιτίσουν τα αντίπαλα επιθετικά πακέτα, επιφέροντάς τους όσο το δυνατόν υψηλότερες απώλειες και αποτρέποντάς τα από το να προσεγγίσουν τους στόχους τους σε απόσταση επαρκή για την εξαπόλυση όπλων. Στις αμυντικές επιχειρήσεις τα αεροσκάφη σε πολεμικές περιπολίες συνεργάζονται με το -όποιο- δίκτυο αντιαεροπορικών όπλων για την ανάσχεση των αντιπάλων αεροσκαφών. Σε γενικές γραμμές, η διενέργεια επιχειρήσεων για την υποστήριξη άλλων σκοπών, όπως η υποστήριξη ναυτικών και χερσαίων επιχειρήσεων, γίνεται σε δεύτερο χρόνο και, εκτός πολύ ειδικών και αναπόφευκτα περιορισμένων περιπτώσεων, οι επιχειρήσεις αυτές αναλαμβάνονται αφού έχει επιτευχθεί κάποιο σημαντικό αποτέλεσμα από τις επιθετικές «αντι-αεροπορικές» επιχειρήσεις (Offensive Counter Air Operations, όρος που η ΠΑ περιέργως αποδίδει ως επιχειρήσεις αεροπορικής αντεπιθέσεως, παρ’ όλο που δεν υφίσταται όρος «counter attack» αλλά «counter air» στην ορολογία). Η γενική τάση κατά την τελευταία εικοσαετία ήταν να χρησιμοποιούνται όσο το δυνατόν μεγαλύτερου βεληνεκούς όπλα αέρος-εδάφους από τα αεροσκάφη κρούσεως των επιθετικών πακέτων έτσι ώστε αυτά να εξαπολύουν τις επιθέσεις τους από όσο πιο μακριά γίνεται, αποφεύγοντας αφ’ ενός τα αντιαεροπορικά όπλα στην ευρύτερη περιοχή των στόχων και έχοντας μεγαλύτερη άνεση στον σχεδιασμό και τη διαχείριση της διεισδύσεώς τους.

Ασχέτως των απείρων τεχνικών λεπτομερειών του παραπάνω σχήματος, αυτό είναι το γενικό σχήμα που ακολουθούν τόσο η ΠΑ όσο και η ΤΑ επί πολλά χρόνια και μέχρι σήμερα. 

Οι Επιχειρησιακές Δυνατότητες των Νέων Μέσων της ΤΑ

Όλες τα παραπάνω στοιχεία οδηγούν σε ορισμένα συμπεράσματα σχετικά με τον τρόπο που η Τουρκική Αεροπορία θα τείνει να μεταβάλει τον τρόπο ενεργείας της.

(Α) Οι επιθετικές αντιαεροπορικές επιχειρήσεις, που μέχρι τώρα εκτελούνται με σύνθετες αεροπορικές επιχειρήσεις, σταδιακά θα αντικατασταθούν από τον συνδυασμό από:

(α) Επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους. Μέχρι πρόσφατα, οι πύραυλοι της κατηγορίας αυτής, τόσο διεθνώς όσο και ειδικότερα σε ό,τι αφορά την Τουρκία, αντιμετωπίζονταν ως μέσο «στρατηγικής κρούσης» καθώς και ως μέσο μεταφοράς όπλων μαζικής καταστροφής. Αυτό σημαίνει ότι θεωρούνταν ως όπλα με τα οποία μία χώρα θα απειλούσε ή θα έπληττε πολιτικής σημασίας στόχους μίας αντίπαλης χώρας, υψηλής αξίας και μεγάλου μεγέθους (π.χ. διυλιστήρια, ηλεκτροπαραγωγικές εγκαταστάσεις κ.λπ.) ώστε να επιτύχει αποτελέσματα εκτός της καθ’ εαυτήν στρατιωτικής σύγκρουσης.

Κατά τη δεκαετία 2010-2020, η ευρεία χρήση συστημάτων καθοδήγησης ακριβείας (συνδυασμός αδρανειακής και δορυφορικής) έχουν προσδώσει στα όπλα αυτά τακτική βαρύτητα, καθώς τα καθιστά ικανά να καταστρέψουν στρατιωτικής σημασίας στόχους, κάτι που απαιτεί μεγαλύτερη ακρίβεια. Αυτός είναι ο λόγος που τα όπλα αυτά αντιμετωπίζονται πλέον από πολλούς χρήστες τους ως μέρος της τακτικής αεροπορικής τους ισχύος. Είναι αρκετά δύσκολο για βαλλιστικούς πυραύλους να επιτύχουν πιθανότητα κυκλικού σφάλματος μικρότερη των 50 μ.. Για να έχουμε σαφέστερη αντίληψη του τι σημαίνει κυκλικό σφάλμα πενήντα μ., εάν βληθούν 20 πύραυλοι με την ακρίβεια αυτή εναντίον του ιδίου σημείου, στατιστικά οι 10 θα πέσουν σε ακτίνα μικρότερη των 50 μ. από το σημείο αυτό.[vii] Σε στόχους μεγέθους αεροδρομίου (μία κύρια αεροπορική βάση έχει έκταση μεγαλύτερη των 5.000 στρεμμάτων), και με τη συγκέντρωση κρίσιμων εγκαταστάσεων σε ειδικότερες εκτάσεις εντός αυτού, απαιτείται ένα συγκεκριμένος αριθμός βαλλιστικών πυραύλων δεδομένης πολεμικής κεφαλής (στην περίπτωσή μας 480 χλγμ.) για να εξουδετερώσουν έναν τέτοιον στόχο. Ο υπολογισμός της απαιτούμενης ισχύος για την καταστροφή στόχων τέτοιου είδους (και ιδίως αεροδρομίων) αποτελεί το κατ’ εξοχήν αντικείμενο της επιχειρησιακής έρευνας (operations research) της αεροπορίας· το συγκεκριμένο πρόβλημα υπήρξε το έναυσμα της εμπλοκής των μαθηματικών επιστημόνων στα επιχειρησιακά ζητήματα της Αμερικανικής Αεροπορίας.

Στην περίπτωση της Τουρκίας, η χρήση πυραύλων βεληνεκούς της τάξεως 430 ν.μ. (800 χλμ.), που όπως προαναφέρθηκε αποτελεί και το άτυπο όριο πολιτικά επιτρεπτού βεληνεκούς, θέτει το σύνολο της ελληνικής επικράτειας εντός του βεληνεκούς των όπλων, όταν αυτά εκτοξεύονται από πολύ μεγάλο βάθος εκείθεν της ιωνικής ακτής. Εάν τα όπλα εκτοξευτούν από πλησιέστερες προς τις ακτές θέσεις, κάτι που λόγω του κινητού χαρακτήρα τους μπορεί να γίνει με σχετική ασφάλεια, τότε ακόμη και βεληνεκές 250 ν.μ. (~460 χλμ.) θέτει ακόμη και τις γεωγραφικά ασφαλέστερες αεροπορικές εγκαταστάσεις του Αράξου, της Ανδραβίδας και του Ακτίου εντός του βεληνεκούς τους.

Επισημαίνεται ότι λόγω του βαλλιστικού χαρακτήρα της τροχιάς τους, βλήματα αυτού του είδους δεν μπορούν να αναχαιτιστούν από αντιβαλλιστικά συστήματα τοποθετημένα κοντά στο «απόγειο» της τροχιάς τους, αλλά απαιτείται αυτά να είναι τοποθετημένα στην ευρύτερη περιοχή της τερματικής φάσης της πτήσης του πυραύλου. Με απλά λόγια, ενδεχόμενα αντιβαλλιστικά συστήματα θα πρέπει να είναι τοποθετημένα στην ευρύτερη περιοχή των στόχων και δεν μπορούν να τοποθετηθούν ως «φράκτες» σε ενδιάμεσες περιοχές των εκτιμώμενων ιχνών πτήσεως.

Η δυνατότητα της τουρκικής βιομηχανίας να παραγάγει σταδιακά και ανεπιτήρητα μεγάλους αριθμούς από τα όπλα αυτά, σημαίνει ότι πιθανότατα θα μπορεί να επιτευχθεί σημαντικός λόγος διαθεσίμων βλημάτων ανά κρίσιμο στόχο των ΕΕΔ, και κατά προτεραιότητα των αεροδρομίων και των αποθηκών βάσεως της ΠΑ. Αν η στρατιωτική ιστορία της Τουρκίας δείχνει κάτι, αυτό είναι ότι θα επιδιωχθεί μία εξαιρετικά υψηλή συγκέντρωση πυρών επί των στόχων που θα επιλεγούν ως κρίσιμοι και οι τουρκικές βολές δεν θα διασπαρούν σε πληθώρα στόχων χωρίς να εξασφαλίζεται η εξουδετέρωση των σημαντικότερων εξ αυτών.

Τέλος, το γεγονός ότι οι μονάδες των βαλλιστικών πυραύλων είναι εποχούμενες, καθώς και το ότι η εκτόξευση των πυραύλων δεν θέτει σημαντικές απαιτήσεις σε ό,τι αφορά την τοποθεσία εκτοξεύσεως, σημαίνει ότι οι εκτοξευτήρες των βαλλιστικών θα μπορούν να επιχειρούν πρακτικά οπουδήποτε επί του οδικού δικτύου των ευρύτερων περιοχών εκτοξεύσεώς τους, που όπως προαναφέρθηκε είναι πολύ ευρείες γεωγραφικές ζώνες. Συνεπώς, ο εντοπισμός των εκτοξευτήρων και των μονάδων προκειμένου αυτοί να εξουδετερωθούν, είναι μία εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση.

Φωτ. 9: Επιχειρησιακή χρήση του πυραύλου Bora I από τις ΤΕΔ. Εκτόξευση εναντίον θέσεων των Κούρδων, στην επαρχία Hakkari. Η εκτόξευση έγινε, προφανώς όχι τυχαία, στις 29 Μαΐου 2019.

(β) Επιθέσεις με πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς SOM από μαχητικά αεροσκάφη, στις τρεις γνωστές εκδόσεις του όπλου, και πιθανότατα σε υπό ανάπτυξη εκδόσεις με μεγαλύτερο βεληνεκές. Στις επιθέσεις της κατηγορίας αυτής, με τις ήδη γνωστές εκδόσεις του όπλου, η ΤΑ μπορεί να πλήξει τους σταθερούς στόχους της ΠΑ στο Αιγαίο χωρίς τα τουρκικά αεροσκάφη να πετάξουν εκτός της ακτής της Ιωνίας και πάνω από το Αιγαίο· ακόμη και το αεροδρόμιο του Καστελλίου είναι εντός εμβελείας των SOM A/B1/B2 με άφεση του όπλου πάνω από την Κνιδία Χερσόνησο.

(γ) Επιθέσεις ακριβείας μεγάλου βεληνεκούς SOM από ανεπάνδρωτα μαχητικά αεροσκάφη Akinci. Προφανώς οι εξαπολύσεις του όπλου δεν διαφέρουν καθ’ εαυτές, είτε γίνονται από αεροσκάφη F-16 είτε από ανεπάνδρωτα Akinci. Εν προκειμένω, το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η δυνατότητα των Akinci να συμμετάσχουν στην εξαπόλυση των όπλων αυξάνει ουσιωδώς τα όπλα που μπορούν ταυτόχρονα να εξαπολυθούν στο πρώτο κύμα, καθώς και σε κάθε επόμενο κύμα επιθέσεων, ή/και αυξάνει τον αριθμό των μαχητικών αεροσκαφών F-16 που αποδεσμεύονται από τις αποστολές βομβαρδισμού (δηλαδή εκτοξεύσεως SOM) και μπορούν έτσι να συμμετάσχουν στις (αμυντικές) εναέριες πολεμικές περιπολίες της ΤΑ, δυσκολεύοντας αντίστοιχα τις ελληνικές επιθετικές διεισδύσεις.

(Β) Οι αμυντικές αντιαεροπορικές επιχειρήσεις, που μέχρι τώρα εκτελούνται με πολεμικές αεροπορικές περιπολίες, έχουν τα εξής δύο χαρακτηριστικά:

(α) Ως προς τα μαχητικά αεροσκάφη που τις εκτελούν, η ποιότητα των αεροσκαφών αυτών θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη του προγράμματος ραντάρ AESA της ΤΑ. Το πρόγραμμα αυτό, το οποίο είναι φιλόδοξο, είναι πιθανόν να επιτύχει και να αποδώσει ένα ικανό ραντάρ, ή να καθυστερήσει σημαντικά ή να αποδώσει ένα ραντάρ ουσιωδώς χαμηλότερων επιδόσεων. Στην περίπτωση που η τουρκική αεροπορική βιομηχανία δεν καταφέρει σε εύλογο χρονικό διάστημα να αναπτύξει και να κατασκευάσει ένα ανταγωνιστικό ραντάρ AESA για F-16, το σύνολο των τουρκικών μαχητικών θα έχει σημαντικά υποδεέστερες επιδόσεις έναντι της πλειοψηφίας των ελληνικών F-16 -και προφανώς και των Rafale. Σε αντίθετη περίπτωση, το σύνολο των τουρκικών μαχητικών θα έχει ραντάρ ελέγχου πυρός ισοδύναμο με αυτό της μισής περίπου δυνάμεως της ΠΑ και καλύτερο του υπολοίπου των μαχητικών της -με την προφανή εξαίρεση του 18 ή 24 Rafale.

(β) Ως προς τα αντιαεροπορικά συστήματα που τις υποστηρίζουν, ενώ μέχρι πολύ πρόσφατα η ΤΑ ουσιαστικά δεν είχε σοβαρή αντιαεροπορική άμυνα να υποστηρίζει τις αμυντικές της επιχειρήσεις, πλέον σταδιακά αποκτά μία πολυστρωματική άμυνα. Βασικά στοιχεία σε αυτήν αποτελούν το σύστημα S-400, τα αντιαεροπορικά HAWK που δεν μπορούν να αγνοηθούν, κυρίως όμως τα Α/Α HISAR τόσο στην έκδοση μέσου όσο και στην έκδοση βραχέως βεληνεκούς. Το Α/Α αυτό σύστημα μας είναι άγνωστο. Προφανώς, ένα κρίσιμο ζήτημα είναι η έκβαση της τύχης των πυραύλων S-400. Σε κάθε περίπτωση, εάν οι Τούρκοι δεν εξαναγκαστούν να τους θέσουν εκτός λειτουργίας, τότε, σε αντίθεση με τα συστήματα S300 της ΠΑ, αυτά θα ανταλλάσσουν αυτόματα στοιχεία με το τουρκικό ΣΑΕ.

Πιθανή Μετεξέλιξη του Δόγματος Επιχειρήσεων της ΤΑ

Με τον συνδυασμό των τριών μεθόδων επιθέσεως που προαναφέρθηκαν και που είτε είναι τώρα επιχειρησιακά διαθέσιμες στην ΤΑ, είτε καθίστανται σταδιακά διαθέσιμες και θα είναι εν χρήσει εντός της τρέχουσας δεκαετίας, η ΤΑ θα είναι σε θέση να τροποποιήσει ριζικά το δόγμα των αεροπορικών επιχειρήσεών της.

Ειδικότερα:

(α) Οι συνδυασμένες επιθετικές επιχειρήσεις «πακέτων» με διείσδυση στην ελληνική επικράτεια είναι δυνατόν να αντικατασταθούν από ένα μείγμα βολών βαλλιστικών πυραύλων, επιθέσεων από «πακέτα» βαρέων ανεπάνδρωτων αεροσκαφών καθώς και βολών με όπλα SOM από αεροσκάφη F-16 και/ή ανεπάνδρωτα αεροσκάφη Akinci, τα οποία δεν θα χρειάζονται να εγκαταλείψουν τη μικρασιατική ακτή. Το πλήθος των διαθέσιμων όπλων είναι ή σταδιακά καθίσταται τέτοιο που η ΤΑ μπορεί να διενεργεί μαζικές και εντατικές επιθέσεις εναντίον των βασικών στόχων της ΠΑ χωρίς να εκθέτει τα μαχητικά της σε κίνδυνο, και στην πραγματικότητα χωρίς να τα χρησιμοποιεί καν για αποστολές OCA. Κατ’ ακρίβειαν, ειδικά κατά την αρχική φάση των επιχειρήσεων,  θα δεσμεύονται σε αποστολές OCA μόνον τα ανεπάνδρωτα Akinci και τα αεροσκάφη F-16 που θα εκτοξεύουν πυραύλους SOM. Μάλιστα, η εμμονή της ΤΑ στη διατήρηση της εναέριας ανεφοδιαστικής ικανότητας είναι πιθανόν να σχετίζεται με την ανάθεση των βολών SOM σε αεροσκάφη F-16 που θα εδρεύουν σε σημαντικό βάθος στα ανατολικά της χώρας, καθώς δεν θα χρειάζεται, και πιθανόν δεν θα είναι δυνατόν -για λόγους χωρητικότητας των αεροδρομίων- να μετασταθμεύσουν στα δυτικά. Καθώς οι μακρές πτήσεις και ο εναέριος ανεφοδιασμός έχουν έντονη επίπτωση στην ικανότητα των χειριστών για διεξαγωγή αεροπορικής μάχης, μία τέτοια τακτική σημαίνει ότι το σύνολο των αεροσκαφών που θα σταθμεύουν δυτικά θα μπορούν αφιερώνονται στις αεροπορικές εμπλοκές.

Μία τέτοια εξέλιξη σημαίνει ότι οι τουρκικές μοίρες ουσιαστικά θα απαλλαγούν από την υποχρέωση να «βγαίνουν» στο Αιγαίο για επιθετικές επιχειρήσεις, ειδικά κατά την αρχική φάση των επιχειρήσεων. Η ΤΑ έχει πλήρη συναίσθηση ότι η επίδοση των πληρωμάτων της στην αεροπορική μάχη δεν ήταν ιδιαίτερα καλή, και ότι ο χώρος του Αιγαίου αντιμετωπίζονταν και αντιμετωπίζεται με φοβία από τους τούρκους χειριστές. Η κατάσταση αυτή επιτάθηκε δραματικά από το πραξικόπημα του 2016 και έχει οδηγήσει σε αντίστοιχη τροποποίηση των πρακτικών της ΤΑ εδώ και χρόνια.

(β) Οι αμυντικές αεροπορικές επιχειρήσεις αναλαμβάνονται από πολύ μεγαλύτερο αριθμό μαχητικών αεροσκαφών, αφού δεν χρειάζεται διάθεση μαχητικών για COMAO. Επιπλέον, το σύνολο των αεροπορικών εμπλοκών μεταφέρεται πάνω από το χερσαίο έδαφος της Μικρασίας, όπου τα ελληνικά μαχητικά θα πρέπει να συνεχίσουν να διεισδύουν για να προσβάλουν αποτελεσματικά τους στόχους τους. Τέλος, οι αμυντικές αεροπορικές επιχειρήσεις των τούρκων ενισχύονται πλέον από ένα ολοένα και πυκνότερο και πιο σύγχρονο δίκτυο αντιαεροπορικών συστημάτων, και μάλιστα τουρκικής σχεδίασης και κατασκευής. Ο πυρήνας της αντιαεροπορικής αυτής άμυνας είναι τα συστήματα S-400, των οποίων οι δυνατότητες μας είναι άγνωστες, και τα οποία συμπληρώνονται από νέα, τουρκικής σχεδίασης και κατασκευής συστήματα HISAR, τα οποία μας είναι επίσης παντελώς άγνωστα.

(γ) Οι αεροπορικές επιχειρήσεις για την υποστήριξη των χερσαίων επιχειρήσεων, οι οποίες κατ΄ εξοχήν εκτελούνται από τα μαχητικά αεροσκάφη μετά την επίτευξη αεροπορικής υπεροχής, συνεπώς -σχεδόν υποχρεωτικά- κάποιες ημέρες μετά την έναρξη των επιχειρήσεων εάν ο αντίπαλος είναι στοιχειωδώς αξιόμαχος, τώρα ανατίθενται στα ανεπάνδρωτα αεροσκάφη. Έτσι, τόσο στο Ανατολικό Αιγαίο όσο και στη Θράκη, τα βαρέα ανεπάνδρωτα Akinci θα μπορούν να εκτελούν βολές με κατευθυνόμενες βόμβες μέσου βεληνεκούς (~15 ν.μ., πρακτικά ~10 ν.μ. λόγω των πτητικών επιδίσεων των Akinci) εναντίον των δυνάμεων επί του ποταμού Έβρου από το εσωτερικό της Τουρκίας και από μέσο ύψος. Οι θέσεις αυτές κρατούν τα ανεπάνδρωτα εκτός του βεληνεκούς των ελληνικών Α/Α συστημάτων, ενώ τα ελληνικά μαχητικά θα πρέπει να αντιμετωπίζουν πυκνά τουρκικά CAP στην προσπάθειά τους να καταρρίψουν τους -εύκολους καθ’ εαυτούς στόχους- των τουρκικών ανεπάνδρωτων.

Εάν εξουδετερωθούν και οι ΜΣΕΠ του Βορρά, τότε το βεληνεκές των τουρκικών βαρέων ανεπάνδρωτων αεροσκαφών τους επιτρέπει να ενεργούν και βορείως της Θράκης και της Μακεδονίας, απαγορεύοντας τις επικοινωνίες προς το Δ’ ΣΣ. Προκειμένου να αντιδράσει, η ΠΑ θα πρέπει να «τραβήξει» τις περιοχές περιπολίας των ιπταμένων ραντάρ της βόρεια, και μάλιστα σε ίχνη στην κατεύθυνση από δυτικά προς ανατολικά, κάτι που είναι εξαιρετικά δύσκολο και αντιπαραγωγικό.

(δ) Στα ελαφρά ανεπάνδρωτα αεροσκάφη τύπου Bayraktar είναι προφανές ότι θα ανατεθούν αποστολές εγγύς αεροπορικής υποστηρίξεως, όταν (και εάν) κριθεί ότι έχει επιτευχθεί επίπεδο αεροπορικής υπεροχής τέτοιο που να επιτρέπει τη -σχετικά ασφαλή- δράση τους. Είναι επίσης προφανές από τα προηγούμενα παραδείγματα δράσεως της ΤΑ ότι τα αεροσκάφη αυτά θα υποστηριχθούν από συστήματα Ηλεκτρονικού Πολέμου Koral. Καθώς τα πιθανά πεδία για επιχειρήσεις ΕΑΥ είναι κοντά στην τουρκική περίμετρο (Αν. Θράκη και Ιωνική ακτή), δεν υφίσταται λόγος δέσμευσης των ιπταμένων εκδόσεων του παρεμβολέα SOJ για τις αποστολές αυτές. Κυρίως, όμως, τα μέσα ανεπάνδρωτα μαχητικά Bayraktar θα ενεργούν κάτω από την προστασία των βαρύτερων ανεπάνδρωτων μαχητικών Akinci και Aksungur, τα οποία θα ίπτανται σε μεγαλύτερο ύψος, και θα αναλαμβάνουν να καταστέλλουν την ελληνική Α/Α άμυνα που θα παραμένει ενεργή. Έτσι, ενώ τα Bayraktar θα είναι κατ’ αρχήν δυνατόν να αντιμετωπιστούν από τις ΜΕΑΠ των νήσων, η εκδήλωση πυρών από αυτές θα σημαίνει την επέμβαση, σε πραγματικό χρόνο, των βαρέων ανεπάνδρωτων μαχητικών με πυρά ακριβείας (όπλα TEBER και HKG). Τα βαρέα ανεπάνδρωτα μαχητικά επιχειρούν σε ύψη που τα καθιστούν απρόσβλητα στα ελληνικά αντιαεροπορικά συστήματα της ΑΣΔΕΝ.

Το ανωτέρω σχήμα σημαίνει, συνολικά, ότι ιδίως κατά την αρχική φάση των επιχειρήσεων, η ΤΑ θα διατηρεί πολύ μεγαλύτερο αριθμό επανδρωμένων μαχητικών αεροσκαφών σε αμυντικό ρόλο (διενέργεια CAP) απ’ ότι εάν έπρεπε να αφιερώσει επανδρωμένα μαχητικά αεροσκάφη για τη διενέργεια επιθέσεων, και ότι το σύνολο των επανδρωμένων αεροσκαφών θα περιορίζεται σε πτήσεις πάνω από τη Μικρασία.

Το ανωτέρω σχήμα δεν σημαίνει, προφανώς, ότι η ΤΑ θα παραιτηθεί πλήρως από τη διενέργεια επιθετικών επιχειρήσεων με την κλασική τακτική πακέτων COMAO. Αυτά όμως μπορούν να ενεργήσουν σε δεύτερο χρόνο, όταν η αρχική φάση των επιχειρήσεων έχει επιφέρει σημαντικά πλήγματα σε χερσαίες εγκαταστάσεις της ΠΑ και έχει φθείρει σημαντικά τη δύναμη των μαχητικών της, αμυνόμενη με ευνοϊκούς όρους στις ελληνικές επιχειρήσεις αεροπορικής επιθέσεως. Η ύπαρξη των αεροσκαφών HAVASOJ σημαίνει επίσης ότι τα τουρκικά πακέτα COMAO κατά τις επιχειρήσεις τους θα έχουν υποστήριξη από ηλεκτρονικούς παρεμβολείς μεγάλης ισχύος και μεγάλης εμβέλειας· η ΤΑ θα είναι μία από τις ελάχιστες αεροπορίες παγκοσμίως που διαθέτουν τέτοιου είδους υποστήριξη. Ακόμη και αν ο HAVASOJ δεν παρεμβάλει ικανοποιητικά τα ραντάρ AESA των F-16 Viper και των Erieye EMB-145 -στοιχείο που δεν είναι βέβαιο- είναι προφανές ότι η δυνατότητα καταστολής αεράμυνας των τουρκικών πακέτων θα είναι ιδιαίτερα ενισχυμένη.

Επίλογος

Τα όσα αναφέρθηκαν αποτελούν, σε μεγάλο βαθμό, εκτιμήσεις σχετικά με την πορεία που θα λάβει το δόγμα της ΤΑ στην τρέχουσα δεκαετία, υπό την επήρεια των τεχνολογικών εξελίξεων στον αεροπορικό πόλεμο γενικά, των πολιτικών εξελίξεων που ωθούν την Τουρκία, εκούσα-άκουσα, προς μεγαλύτερη εξοπλιστική αυτονομία, καθώς και της συνεχούς τεχνολογικής και βιομηχανικής ανάπτυξης της γειτονικής χώρας.

Προφανώς, οι εκτιμήσεις αυτές βασίζονται σε δύο γενικές υποθέσεις, που δεν είναι ασφαλείς:

(α) στην υπόθεση ότι η τουρκική βιομηχανία θα επιτύχει την ωρίμανση των υπό ανάπτυξη όπλων, και

(β) στην υπόθεση ότι η ΤΑ, πράγματι, θα επιλέξει την εξέλιξη του δόγματός της κατά τον προαναφερόμενο τρόπο, που δεν είναι απολύτως ορθόδοξος και σύμφωνος με τα «τρέχοντα» νατοϊκά κρατούντα.

Ως προς το (α), είναι γεγονός ότι οι εκτιμήσεις που αναφέρονται στο κείμενο δεν βασίζονται σε συγκεκριμένες πληροφορίες, και συνεπώς δεν είναι ασφαλείς. Δεν αποκλείεται σε επί μέρους στοιχεία, ενδεχομένως και κρίσιμα, να υπερτιμούν τις προσεχείς εξελίξεις στα τουρκικά βιομηχανικά προγράμματα. Όμως τονίζεται ότι:

  • Οι εκτιμήσεις που γίνονται είναι εύλογες, και εκτός εάν υφίστανται συγκεκριμένες, συστηματικές και αξιόπιστες πληροφορίες περί του αντιθέτου, θα ήταν στρατιωτικά εγκληματικό να αγνοηθούν. Δυστυχώς ο «αιφνιδιασμός» τείνει να γίνει το αγαπημένο είδος αποτυχίας των ΕΕΔ, ιστορικά και μέχρι σήμερα.
  • Ασχέτως της ορθότητας των επί μέρους εκτιμήσεων που έγιναν στο παρόν κείμενο, η τεχνολογική και βιομηχανική ανάπτυξη της Τουρκίας αποτελεί βασικό στοιχείο της στρατιωτικής απειλής που στο μέλλον θα αντιμετωπίζουμε: ολοένα και περισσότερο, δεν θα είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τι συστήματα αναπτύσσει η Τουρκία, τα τεχνικά τους χαρακτηριστικά, ακόμη και τους αριθμούς τους. Το στοιχείο αυτό αποτελεί, γενικώς, εγγενές και βασικό σημείο των στρατιωτικών ανταγωνισμών ιστορικά, στοιχείο που εμείς, λόγω της ιδιαίτερης πολιτικής κατάστασης στην ευρύτερη περιοχή μας από τον Β’ ΠΠ και μετά, έχουμε ξεχάσει. Δυστυχώς, θα κληθούμε να το αντιμετωπίσουμε στο προσεχές μέλλον. 

Ως προς το (β), θα πρέπει να τονιστεί με τον πλέον εμφατικό τρόπο, ότι το κρισιμότερο στοιχείο σε έναν πόλεμο είναι η ορθή στρατηγική και επιχειρησιακή σύλληψή του, ενώ η τακτική δεξιότητα έπεται. Δυστυχώς, οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις έχουν επιδείξει σημαντική δεξιότητα στα επίπεδα αυτά, ακόμη και μέχρι σήμερα.

Στο πλαίσιο αυτό είναι κρίσιμο να γίνει μία τελευταία παρατήρηση: Κατά την επισκόπηση της τουρκικής δραστηριότητας σε τρεις πολεμικές συγκρούσεις στις οποίες αυτή ενεπλάκη, και ειδικότερα στη Λιβύη, στην Αρμενία και στη Συρία, τα νέα τουρκικά ανεπάνδρωτα μαχητικά αεροσκάφη Bayraktar TB2 απέσπασαν τη διεθνή προσοχή με τη δράση τους, η οποία μάλιστα προβλήθηκε συστηματικά και επιδέξια από την ίδια την Τουρκία. Πολλοί παρατηρητές, ιδίως στην Ελλάδα, αποδύθηκαν σε μία συστηματική προσπάθεια να αποδείξουν πως ό,τι πέτυχαν τα συστήματα αυτά στα συγκεκριμένα πολεμικά θέατρα επιχειρήσεων, όσο εντυπωσιακά και να είναι, είναι αδύνατον να τα επιτύχουν εναντίον της Ελλάδας, μιας και αυτή έχει πολύ πιο σύνθετο και ικανό αμυντικό μηχανισμό.

Η θέση αυτή είναι ασφαλώς σωστή, όμως η δράση, και μάλιστα ο ακριβής τρόπος δράσης των TB2 δεν υπήρξε το κρίσιμο στοιχείο της τουρκικής εμπλοκής στις συγκρούσεις αυτές. Το κρίσιμο στοιχείο υπήρξε ότι οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις ενεπλάκησαν σε τρία «νέα» θέατρα επιχειρήσεων, σε τρία νέα στρατηγικά, επιχειρησιακά και τακτικά προβλήματα, και η σύλληψή τους και συνολική αντιμετώπιση των ειδικών αυτών περιπτώσεων υπήρξε εξαιρετικά εύστοχη, αποφέροντας τα πολιτικά και στρατιωτικά αποτελέσματα που ήταν δυνατόν να επιτευχθούν. Στην Αρμενία, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι το τι ακριβώς κατόρθωσαν να κάνουν τα TB2 (και αν μπορούν να κάνουν το ίδιο εναντίον μας). Το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι, πρακτικά, στις ΤΕΔ ανετέθη ο συνολικός σχεδιασμός ενός -περιορισμένου- πολέμου, με τα συγκεκριμένα δεδομένα που διέθεταν φίλοι και εχθροί σε αυτόν, και η σύλληψη και επίλυση του προβλήματος ήταν η ορθή· τα TB2 ασφαλώς και δεν είναι «παντοδύναμα», αλλά ήταν ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο που οι Τούρκοι ήξεραν πώς να αξιοποιήσουν κατά τον βέλτιστο τρόπο, σε συνδυασμό με άλλα μέσα, με τις ενδεδειγμένες τακτικές (και όχι μόνον στη χρήση των ανεπάνδρωτων και τον συνδυασμό τους με μέσα ηλεκτρονικού πολέμου -ήδη ένα σημαντικό τακτικό επίτευγμα) ώστε να εξουδετερώσουν τον δεδομένο αντίπαλο. Τα TB2 δεν είναι παντοδύναμα, αλλά ήταν από τα λίγα εργαλεία που οι Αζέροι/Τούρκοι διέθεταν στη συγκεκριμένη σύγκρουση, και οι Τούρκοι επέδειξαν εξαιρετική αντίληψη στο πώς να τα αξιοποιήσουν. Το ίδιο ισχύει και για τις άλλες συγκρούσεις που αναφέρθηκαν. Προφανώς, εάν η Τουρκία στραφεί στρατιωτικά εναντίον της Ελλάδας, τα ΤΒ2 είναι σχεδόν ήσσονος σημασίας όπλο στο συνολικό τουρκικό οπλοστάσιο.

Το γεγονός ότι το οπλοστάσιο αυτό διευρύνεται ραγδαία και το ότι οι ΤΕΔ επιδεικνύουν μεγάλη οξυδέρκεια και επιδεξιότητα στη συνολική αξιοποίηση του, είναι τα δύο στοιχεία που αποτελούν το δυσάρεστο συμπέρασμα από τις συγκρούσεις της Αρμενίας, της Λιβύης και της Συρίας.


[i] https://baykardefence.com/uav-14.html

[ii] https://www.dailysabah.com/business/defense/turkeys-baykar-to-mass-produce-akinci-ucav-soon

[iii] https://www.ssb.gov.tr/urunkatalog/en/6/

[iv] Αναφέρεται παγίως βεληνεκές «280 χλμ.» εξ αιτίας του περιορισμού της συνθήκης MTCR (Missile Technology

Control Regime)

[v] https://www.defensenews.com/land/2018/05/02/turkey-seeks-to-expand-range-of-locally-built-missile/

[vi] http://www.millisavunma.com/news/roketsan-uydu-firlatma-uzay-sistemleri-ve-ileri-teknolojiler-arastirma-merkezi-acilisi/

[vii] Στα όπλα ακριβείας, το κυκλικό σφάλμα ορίζεται ως ο κύκλος εντός του οποίου θα βρεθεί το 90% ενός μεγάλου αριθμού βολών. Στους βαλλιστικούς πυραύλους, ο ορισμός παραμένει με βάσει το 50%.


 [BU1]Μεσαίο ύψος

41 Responses to Επιχειρησιακές Προοπτικές της Τουρκικής Αεροπορίας: Προς μία «αλλαγή παραδείγματος»;

  1. Συγχαρητήρια. Συγχαρητήρια και πάλι συγχαρητήρια. Ορισμένες παρατηρήσεις:
    1. Δεν αναφέρθηκαν ή δεν το πρόσεξα, αν η ΤΗΚ θα αναλάβει Αποστολές Ναυτικής Κρούσης, σε ποια φάση των επιχειρήσεων και με ποια όπλα.
    2. Τα Rafale θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν εντελώς αντισυμβατικά, με ΑΝΣΚ τα HAVAs της ΤΗΚ, πάνω στα οποία στηρίζονται όλα όσα προαναφέρθηκαν.
    3. Ίσως κι εμείς με τη σειρά μας πρέπει να αναπροσαρμόσουμε το δόγμα μας και να εντάξουμε σε αυτό, το αιφνιδιαστικό πλήγμα προκειμένου να μην επιτρέψουμε στην ΤΗΚ να αναπτύξει το δόγμα το δικό της. Δεν μιλάμε για 1ο πλήγμα αλλά για αιφνιδιαστικό όπως αυτό της Ισραηλινής Αεροπορίας στην Αίγυπτο.
    4. Ανέρχεται στην επιφάνεια η αξιοποίηση των παλαιών πυροβόλων που σε περιβάλλον δικτύωσης θα λειτουργούν όπως τα Phalanx των πλοίων.

  2. Σας ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια.

    Πράγματι, στο κείμενο δεν γίνεται αναφορά στις επιχειρήσεις ναυτικής υποστήριξης που αναλαμβάνει η TA και πώς αυτές εξελίσσονται. Δεν έγινε επειδή κάποια στιγμή… μου τελείωσε η ενέργεια. 🙂 Παρ’ όλα αυτά, προφανώς οι αποστολές θα προσαρμοστούν στον πύραυλο Atmaca, και κατά τη γνώμη μου δεν θα απέχουν πολύ από τη βασική κατεύθυνση των πληγμάτων από μεγάλη απόσταση. Το βεληνεκές του Atmaca βοηθά αρκετά.

    Κατά τα λοιπά, διευκρινίζω με σαφήνεια ότι το άρθρο αφορά το τι επιδιώκει να κάνει η ΤΑ. Το τι μπορεί να κάνει η ΠΑ για να διατηρήσει την υπεροχή της είναι μία χωριστή, δύσκολη και σύνθετη συζήτηση.

  3. @Βελισάριος
    Τη χρήση του Hurjet που την τοποθετείτε και πότε;
    ____________________
    Φαντάζομαι μας επιτρέπετε την αναδημοσίευση.

  4. @Θεόδωρος Νικολοβγένης

    Δεν έχω ασχοληθεί με το Hurjet δεν έχω ασχοληθεί, οπότε δεν έχω και άποψη.

    Ασφαλώς και επιτρέπεται η αναδημοσίευση!

  5. Λαρισαίος says:

    Εξαιρετικό άρθρο, πραγματικά. Θερμά συγχαρητήρια. Μερικές παρατηρήσεις μόνο:

    1.Ειπώθηκε και από άλλον, στο twitter: Η τοποθέτηση άλλου ραντάρ σε αεροσκάφος F-16 χωρίς τη συνεργασία της κατασκευάστριας εταιρείας μάλλον είναι αδύνατη και αυτή είναι κάθε άλλο παρά δεδομένη αυτή τη στιγμή και πιθανότατα στο μέλλον. Γνωρίζω από την απάντησή σας ότι θεωρείτε πως οι Τούρκοι έχουν προνοήσει γι αυτό το ενδεχόμενο, αλλά προσωπικά αμφιβάλλω. Ούτε για το ενδεχόμενο αποκλεισμού τους από το F-35 είχαν προνοήσει, να όμως που συνέβη. Έχω την εντυπωση ότι η τουρκική πλευρά διακατέχεται από μια υπερβολική αυτοπεποίθηση σε τέτοια θέματα, αναμένοντας ότι η όποια άλλη πλευρά θα ικανοποιήσει όλες τις απαιτήσεις τους.

    2. Θεωρείτε δεδομένο ότι από τη στιγμή που ένα τουρκικό οπλικό σύστημα μπει σε παραγωγή οι ποσότητες που παράγονται θα είναι απεριόριστες και η τιμή του πολύ μικρή. Αυτό δε νομίζω ότι πρέπει να το θεωρούμε δεδομένο: σε παλιότερο άρθρο του για την τουρκική εισβολή στη Σύρια ο Σ.Βλασσης (αν δεν κάνω λάθος) είχε διαπιστώσει την ταχεία εξάντληση των τουρκικής κατασκευής αναλώσιμων πυροβολικού και την αναπλήρωση τους με κορεατικά. Αυτό ίσως να σημαίνει ότι οι παραγωγικές δυνατότητες της Τουρκικής Πολεμικής Βιομηχανίας δεν είναι τόσο μεγάλες όσο νομίζουμε ή όσο αφήνουν να εννοηθεί. Ούτε το κόστος γίνεται αυτόματα αμελητέο επειδή κάτι κατασκευάζεται στην Τουρκία. Η εξοικονόμηση λόγω χαμηλών εργατικών έχει κάποια όρια, αφ ης στιγμής οι εξαιρετικά εξειδικευμένοι επιστήμονες και τεχνικοί μπορούν να βρουν εργασία και εκτός Τουρκίας.

  6. Konstantinos Zikidis says:

    Εξαιρετικό το κείμενο του Βελισάριου, το οποίο επισημαίνει ορισμένες πτυχές της μετεξέλιξης που παρατηρείται στην ΤΑ.
    Εκτιμάται ότι οι Αξκοί (αναφέρομαι ιδίως στους Ιπταμένους) της Τουρκικής Αεροπορίας (ΤΑ), διαπνεόμενοι από φιλοδυτικές τάσεις και συναναστρεφόμενοι συναδέλφους τους στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, ήταν σε μεγάλο βαθμό μάλλον εχθρικοί προς τον Ερντογάν. Έτσι, ο Έρντο, με αφορμή το πραξικόπημα του 2016, εξεδίωξε πολλούς Ιπταμένους, χαρίζοντας σε πολλούς εξ αυτών μακροχρόνιες διακοπές σε στενά και υγρά μέρη…
    Αυτό, εκ πρώτης όψεως, ήταν αυτοκτονικό για την Τουρκία: ο κάθε έμπειρος Ιπτάμενος έχει κοστίσει πολλά εκατομμύρια στο κράτος του και η εκδίωξή του από τις τάξεις οποιασδήποτε Αεροπορίας συνεπάγεται ένα σοβαρό κόστος. Όμως, ο Έρντο δεν το έβλεπε έτσι. Για την ακρίβεια, κατάφερε με ένα σμπάρο, τρία τρυγόνια:
    α. Έκοψε τα φτερά σε πολλούς “αντιρρησίες” Αξκούς, ιδίως της ΤΑ.
    β. Βραχυπρόθεσμα, μείωσε το κόστος υποστήριξης, αφού μειώθηκε το πτητικό έργο των συμβατικών (επανδρωμένων) αεροσκαφών.
    γ. Μεσοπρόθεσμα, μέρος του αντικειμένου της ΤΑ ανελήφθη από Μη Επανδρωμένα Αεροχήματα (ΜΕΑ).

    Για να έχουμε μία εκτίμηση του κόστους, ας κάνουμε τους εξής υπολογισμούς:
    Ας υποθέσουμε ότι το κόστος ώρας πτήσεως ενός F-16 σχετικά πρόσφατης διαμόρφωσης (Block 50/52+ Adv) ανέρχεται σήμερα σε 10.000 €. Το νούμερο αυτό είναι κοντά στην πραγματικότητα, λαμβάνοντας υπόψη ότι ένα παλαιότερης διαμόρφωσης F-16 (Block 40/50) είχε προ 10 ετών κόστος της τάξης των 7000 $: https://stratpost.com/gripen-operational-cost-lowest-of-all-western-fighters-janes/ Βεβαίως, το θέμα του κόστους ώρας πτήσεως είναι ένα εξαιρετικά περίπλοκο θέμα, καθώς εξαρτάται από το τι περιλαμβάνει, όπως φαίνεται στην σελ. 19 του ακόλουθου κειμένου της RAND (ή σελ. 37 του pdf): https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/research_reports/RR1100/RR1178/RAND_RR1178.pdf Έτσι, την ίδια εποχή, επίσημα έγγραφα της USAF ανέβαζαν το κόστος του F-16 πάνω από 22.000$, προφανώς ακολουθώντας μια πιο ολιστική προσέγγιση (συμπεριλαμβάνοντας το συνολικό κόστος λειτουργίας της ανάλογης Πτέρυγας Μάχης διά τις ώρες πτήσεως των Α/Φ).
    Το ρεζουμέ είναι ότι ένας Ιπτάμενος (οποιασδήποτε Αεροπορίας) με 1000 ώρες πτήσεως σε F-16 (ή ενός Μ2000 για εμάς, το οποίο είναι εν πολλοίς παρεμφερές) θα έχει κοστίσει ένα ποσό της τάξης των 10.000.000 €. Η εκπαίδευσή του όμως θα περιλαμβάνει και άλλα εκπαιδευτικά αεροπλάνα, μέχρι να φτάσει στο F-16. Επομένως, ένα ποσό της τάξης των 15 εκατ. € για την συνολική εκπαίδευση ενός έμπειρου Ιπταμένου φαίνεται φυσιολογικό.
    Συμπέρασμα: μία Αεροπορία που βασίζεται σε μερικές εκατοντάδες ετοιμοπόλεμους Ιπταμένους, ανά πάσα στιγμή, κοστίζει πολύ. Πάρα πολύ.

    Ας επιστρέψουμε στον Έρντο και στην σημερινή ΤΑ. Παρατηρούμε λοιπόν, όπως αναλύεται και στο κείμενο του Βελισάριου, ότι στην παρούσα φάση μπορεί να εξαπολύσει επίθεση με εκτόξευση βαλλιστικών πυραύλων, άφεση πυραύλων πλεύσης (cruise), καθώς και κατευθυνόμενων βομβών/πυρομαχικών. Όμως, τίποτα από αυτά δεν προϋποθέτει οπωσδήποτε τη συμβολή ενός συμβατικού επανδρωμένου μαχητικού, καθώς όλα αυτά μπορούν να γίνουν από ΜΕΑ. Και στην τελική, το ίδιο επικίνδυνος είναι ένας πύραυλος πλεύσης SOM, είτε έχει αφεθεί από ένα F-16, είτε από ένα Akinci.

    Πάμε στην δική μας πλευρά: για την αντιμετώπιση όλων των ανωτέρω απειλών, απαιτείται κατ’ αρχάς η αποκάλυψή τους, πράγμα το οποίο μπορεί να γίνει μόνο από το Σύστημα Αεροπορικού Ελέγχου, όπως έχουμε επισημάνει επανειλημμένως. Κατά δεύτερο λόγο και αφού έχει αποκαλυφθεί και αναγνωρισθεί η απειλή, τότε θα πρέπει να υπάρχουν κατάλληλα αντιαεροπορικά συστήματα για να αντιμετωπίσουν την απειλή. Ειδικότερα για τους πυραύλους πλεύσης, ένα μαχητικό θα μπορούσε εύκολα να τους αντιμετωπίσει, αφού όμως τους έχουμε δει και έχουμε καθοδηγήσει το μαχητικό προς αυτούς, πράγμα όμως όχι τόσο εύκολο, δεδομένου του περιορισμένου χρόνου αντίδρασης και του χαμηλού ίχνους του πυραύλου, όπως έχουμε αναδείξει εδώ: https://www.researchgate.net/publication/325103195_Trisdiastate_montelopoiese_stochon_me_skopo_ten_ektimese_tes_radiodiatomes_tous_me_base_disdiastates_eikones_kai_anoiktes_peges
    Επομένως, όσο ωραία και ικανά μαχητικά κι αν έχουμε, δεν πρόκειται να κάνουν τίποτα εναντίον ενός βαλλιστικού πυραύλου ή εναντίον ενός πυραύλου πλεύσης που δεν θα έχουμε αποκαλύψει.

    Εν κατακλείδι: η Τουρκία έχει μεταβεί στον 21ο αιώνα και εξελίσσεται, με ένα μείγμα ΜΕΑ και συμβατικών μαχητικών, μεγιστοποιώντας τις επιχειρησιακές δυνατότητες, διατηρώντας το συνολικό κόστος χαμηλά, ενώ αρχίζει πλέον να κερδίζει και χρήματα από την εξαγωγή των ΜΕΑ που κατασκευάζει. Εμείς, διατηρούμε μεν μία ισχυρή ΠΑ, με καλύτερα εκπαιδευμένους Ιπταμένους, αλλά όμως φαινόμαστε εγκλωβισμένοι σε παλαιότερες αντιλήψεις, σαν να προετοιμαζόμαστε για έναν πόλεμο της δεκαετίας του ‘80 ή του ‘90, όπου συμβατικά μαχητικά (απολύτως ορατά στα ραντάρ μας) θα μας επιτεθούν και θα σηκωθούμε να τα αναχαιτίσουμε. Για την βέλτιστη αντιμετώπιση της απειλής, απαιτείται ανάλογη αναβάθμιση του ΣΑΕ και των α/α συστημάτων, καθώς και πλήρη συνεργασία μεταξύ όλων των επιμέρους οπλικών συστημάτων.

  7. Υπαρκτός σουρεαλιστής says:

    Απλά ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ! Ευχαριστούμε πολύ Βελισάριε για το φοβερό κείμενο σου. Πολύ διαφωτιστικό.

    Οι Τούρκοι έχουν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό στα πάντα και για τα πάντα κάτι που δυστυχώς είναι εντελώς άγνωστη λέξη για εμάς.

    Οι προκλήσεις που έχουμε να αντιμετωπίσουμε είναι πάρα πολλές και απαιτούν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Μόνο με την απόκτηση 24 ή 48 Rafale δεν κερδίζεται ένας ελληνοτουρκικός πόλεμος. Δυστυχώς στον τομέα των βαλλιστικών πυραύλων, των UCAV και των συστημάτων Η/Π έχουμε μείνει πολύ πίσω και φοβάμαι ότι θα μας στοιχίσει πάρα πολύ σε περίοδο επιχειρήσεων.

    Εύχομαι να υπάρχει ήδη σε εφαρμογή σχέδιο από την πλευρά μας ώστε να μειώσουμε την διαφορά ισχύος στους 3 προαναφερθέντες τομείς.

    Ευχαριστούμε και πάλι και συγχαρητήρια για το άψογο κείμενο!

  8. Εξαιρετική ανάλυση. Αυτό που καταλαβαίνω είναι ότι στην Τουρκιά από ανάγκη ίσως, πήραν χαμπάρι ότι ο αγώνας δρόμου στα επανδρωμένα αεροσκάφη έχει φτάσει στο σημείο που μεσαίες δυνάμεις (Ελλάδα, Τουρκιά) δεν μπορούν πια να πάρουν μέρος (το ίδιο συνέβη με τα θωρηκτά. Μέχρι το 1914 μπορούσε μια Ελλάδα και Οθωμανική αυτοκρατορία να σκέφτονται απόκτηση δυο και τριών ντρεντνωτ, αλλά μετά το 1930 ήταν ξεκάθαρο ότι τα πιο σύγχρονα θωρηκτά ήταν πια εκτός βεληνεκούς). Για να λεμέ τα αλήθεια για μικρά κράτη (Λιθουανία κτλ.) το παιχνίδι έχει σταματήσει εδώ και δεκαετίες.
    Διαφαίνεται μια στροφή σε αποφασιστικό χτύπημα με φτηνότερα (?) μέσα που να αχρήστευσή μια πιο ακριβή επανδρωμένη αεροπορία ώστε είτε το πράγμα να πάει σε διαπραγματεύσεις, είτε σε πόλεμο χωρίς αεροπορική κάλυψη. Σαφέστατα σήμαινε ότι πάρα τις μεγαλοστομίες για σύνορα καρδίας κτλ., έχουν πάρει χαμπάρι ότι τους παίρνε περιφερειακός έλεγχος.
    Προφανώς ένα πλαίσιο προβληματικά για Ελλάδα. Θα πρέπει αν αυξηθεί η διασπορά (μήπως να κοιτάμε για διευκόλυνση βάσεων με δυνητικούς συμμάχους), χτίσιμο ικανότητας ναυτικού και στρατού ξηράς να δράσουν χωρίς αεροπορική υπεροχή, και σαφέστατα νέο σύστημα αεράμυνας. Και ίσως στροφή με πιο φτηνές λύσεις αεροπορικών μέσων για ρόλους αναχαίτησης κτλ.

  9. Λογικά, αν ήμουν διοικητής μιας τέτοια δύναμης θα χτύπαγα τα ελληνικά αεροδρόμια με βαλλιστικούς πυραύλους για να εξαναγκάσω την Ελληνική Αεροπορία να απογειωθεί σε χρόνο της επιλογής μου και μετρά επιθέσεις ΑΑ κορεσμού με πυραύλους από ανεπάνδρωρα αεροσκάφη. Τα επανδρωμένα θα τα κράταγα για εκκαθαριστές επιχειρήσεις και έλεγχο εναέριου χώρου.

  10. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @ Υπαρκτός σουρεαλιστής
    ΄΄…Οι Τούρκοι έχουν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό στα πάντα και για τα πάντα…΄΄

    Πάντα μου κάνει εντύπωση ο τεράστιος θαυμασμός πολλών σχολιαστών για την στρατιωτική επίδοση του τουρκικού κράτους.
    Ειδικά στο ζήτημα της αεροπορικής ισχύος όμως, η πρωτοφανής εκδίωξη του τουρκικού κράτους από το τεράστιο πρόγραμμα του F35, στο οποίο είχαν από μακρού προγραμματίσει και επενδύσει μεγάλα ποσά και κόπους, αναμένοντας αντίστοιχα αποτελέσματα, δείχνει και τα πολιτικά όρια και λάθη του τουρκικού στρατηγικού σχεδιασμού.

    Εκτός αν προσθέσουμε νέες δόσεις θαυμασμού στην βάση πως ΄΄οι τούρκοι δεν κάνουν λάθη΄΄ και συνεπώς είχαν μυστικά μελετήσει την εκδίωξη τους από το πρόγραμμα F35 ώς λύση καλύτερη για την αμυντική ισχύ τους. Και βέβαια αν το Κογκρέσο τους κρατούσε τελικά στο πρόγραμμα, πάλι θα λέγαμε πως και αυτό το είχαν προβλέψει οι αλάνθαστοι γείτονες.

  11. Ανώνυμος says:

    Οι πλατφόρμες και τα βλήματα υπάρχουν εδώ και χρόνια.
    Τώρα το παιχνίδι παίζεται στην τεχνητή ευφυΐα.

    Στην περίοδο κρίσης τα ANKA με την δορυφορική επικοινωνία από 6νμ σαρώνουν την ακτογραμμή για να εντοπίσουν ΤΠΚ σε απόκρυψη.
    Η εικόνα στέλνεται σε cloud datacenter με απεριόριστους πόρους (ram, cpu ,storage) και το πρόγραμμα θα δώσει το short list με πιθανές θέσεις για διερεύνηση.
    Ο αλγόριθμος αντιλαμβάνεται πράγματα που δεν τα βλέπει το ανθρώπινο μάτι πχ τις ανωμαλίες που προκαλούνται από πολυφασµατικά δίχτυα παραλλαγής.

    Οι πύραυλοι πλεύσης έχουν tactical datalink.
    _https://www.meteksan.com/en/products/communication-systems/kement-tdl-tacticak-data-link-system
    Αυτό αλλάζει εντελώς τον τρόπο που τα όπλα λειτουργούν και επιχειρούν.
    Δίνει αυτόνομη δυνατότητα στα βλήματα για συνεργατική προσβολή και συντονισμό σε μεγάλη κλίμακα.

    ΥΓ
    Για τους τουρκικούς aim120-c7http://www.defense-aerospace.com/articles-view/release/3/98237/pentagon-oks-$157m-amraam-sale-to-turkey.htmlhttps://www.dsca.mil/press-media/major-arms-sales/turkey-aim-120c-7-amraam-missiles

    Η φινλανδία διαθέτει 4.5 aim120-c7 ανά α/φ.
    Η THK έπρεπε να έχει στο οπλοστάσιο της 1000.
    Δεν αποδεσμεύονται.

  12. Ανώνυμος says:

    @ΚΛΕΑΝΘΗΣ
    Σωστός : )
    Όπως και το αντίθετο, οτι εμείς κάνουμε μόνο λάθη, δεν έχουμε στρατηγική κλπ.
    Νομίζω έχει όνομα αυτή η οπτική, λέγεται «ελληνικός εξαιρετισμός» (exceptionalism). Που πρέπει να πω πως είναι παρόμοιος με άλλων χωρών – αν δεν θέλω να είμαι εξαιρετιστής : )
    Πάντως επειδή η τουρκία είναι μεγάλο μέγεθος, και είναι προφανώς εχθρική και επεκτατική, εμείς πρέπει να δουλεύουμε σαν καλολαδωμένη και καλοκουρδισμένη μηχανή. Πρέπει να είμαστε πιο αποτελεσματικοί απο κάθε άλλη χώρα. Και δεν..
    Το πρόβλημα δλδ είναι όχι πως είμαστε εξαίρεση,, αλλά ακριβώς το αντίθετο, ενώ θα έπρεπε να ήμασταν εξαίρεση ή «εξαίρετοι εξτραορντινάριοι» δεν είμαστε.

  13. Υπαρκτός σουρεαλιστής says:

    Αγαπητέ Κλεάνθη,

    Συγγνώμη αλλά το συμπέρασμα σου είναι εντελώς αυθαίρετο. Δεν μίλησα πουθενά για στρατιωτικές επιδόσεις των Τούρκων. Και επίσης το σχόλιο μου δεν αφορούσε αμιγώς στρατιωτικά θέματα. Απλά είπα ότι έχουν μακροπρόθεσμο σχεδιασμό σχεδόν σε κάθε τομέα κρατικής δραστηριότητας. Έχει φανεί δυστυχώς στο Κυπριακό, το βιώνουμε στα ελληνοτουρκικά και το ξέρουμε από πρώτο χέρι, ειδικά στο θέμα της Θράκης, όσοι καταγόμαστε από την περιοχή. Όσοι το αγνοούν απλά εθελοτυφλούν. Το γεγονός επίσης ότι οι Τούρκοι είναι πολύ πιο σοβαροί από εμάς σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και στρατιωτικά ζητήματα είναι προφανές και μόνο ιδεοληπτικοί και αφελείς δεν το βλέπουν.

    Επίσης δεν υποστήριξα πουθενά ότι οι Τούρκοι πετυχαίνουν πάντα τους στόχους τους. Αυτό νομίζω είναι προφανές. Κανένα κράτος και κανένας άνθρωπος στη ζωή δεν πετυχαίνει πάντα τους στόχους του 100%, όσο άρτιο σχεδιασμό και αν κάνει γιατί η επίτευξή τους δεν εξαρτάται ποτέ από αυτόν αποκλειστικά και μόνο. Όλα τα προβλήματα στη ζωή είναι πολυπαραγοντικά. Οι Τούρκοι έκαναν και κάνουν λάθη εμείς όμως δεν είμαι σίγουρος ότι τα εκμεταλλευόμαστε.

    Ακόμη δεν προκύπτει από πουθενά ότι τρέφω κάποιου είδους θαυμασμό για το τουρκικό κράτος και τις τουρκικές ένοπλες δυνάμεις. Αυτό είναι άλλο ένα αυθαίρετο συμπέρασμα σου.

    Η τουρκική απειλή είναι προφανώς αντιμετωπίσιμη εάν υπάρχει θέληση και σχεδιασμός. Αν όμως κάποιοι πιστεύουν ότι θα νικήσουμε τους Τούρκους απλά με την μαγκιά μας, με την βοήθεια των ξένων ή με τον «θεό της Ελλάδας» και χωρίς σχέδιο είναι βαθιά νυχτωμένοι. Το θέμα δεν είναι αν οι Τούρκοι είναι αλάνθαστοι ή ανίκητοι (προφανώς και δεν είναι). Το ζητούμενο είναι αν εμείς έχουμε την θέληση να προετοιμαστούμε μακροπρόθεσμα (και όχι αποσπασματικά μετά από κάθε κρίση) για να διασφαλίσουμε τα δίκαια μας, την επιβίωσή μας και γιατί όχι να αποκτήσουμε και έναν πραγματικά αυτόφωτο και αυτόνομο γεωπολιτικό ρόλο στην περιοχή.

  14. Προβοκάτωρ says:

    Ένα ερώτημα που προκύπτει αβίαστα, είναι τί και πως ακριβώς οδηγεί στην παραγωγή ρεαλιστικής στρατηγικής στην ΤΑ (και στους άλλους κλάδους του εχθρού) με απτά αποτελέσματα (σε όλους τους χρόνους) και τί ακριβώς σε εμάς…

  15. npo says:

    @Προβοκάτωρ
    η ερώτηση του ενός εκατομμυρίου

  16. Αν έχεις αυταρχικό καθεστώς, και το εκτελεστικό όσο πιο απομακρυσμένο από τον λαό, είναι εύκολο να κάνεις μακροπρόθεσμη στρατηγική. Εξου και τα κελεύσματα στον ελληνικό αμυντικό χώρο για προεδρικά συστήματα, περιορίσιμου του ρολού του νομοθετικού στην εξωτερική πολιτική μέσω «αρτίων επιτελείων» ουσιαστικά αντιγραφή του Τουρκικού πολιτικού συστήματος, για κάποιους μαζί με τα εθνικιστικά – φασιστικά στοιχεία του που τόσο θαυμάζουν (Στην Τουρκιάς δεν υπάρχει αντιπολίτευση στα εθνικά, στην Τουρκιά είναι όλοι σωβινιστές – φασίστες, στην Τουρκιά ένας ή ένας οργανισμός αποφασίζει και διατάζει κτλ.), για άλλους με την ελπίδα ότι δουλεύει και χωρίς τον εθνικιστικό φασιστικό παροξυσμό.

  17. Και δεν είναι καν το αυταρχικό κράτος. Είναι το 10 εκατομμύρια φασιστικά του MHP που σε κάθε έκφραση αντιπολιτευτικού λογού (που ναι υπάρχει και στα εθνικά θέματα) απαντάνε με φόνους, ξυλοδαρμούς κτλ. Οπότε υπάρχει αυτό-λογοκρισία. Έτσι ελέγχεται η κοινωνία και έτσι γεννιέται η «μακροπρόθεσμη στρατηγική» που τόσο θαυμάζει κομμάτι του ελληνικού πατριωτικού χώρου. Πήγε και η ΧΑ να στήσει τον εαυτό της σε παρόμοιο ρολό, αλλά ευτυχώς (δυστυχώς για του θιασώτες του μακροπροθέσμου σχεδιασμού) δεν είχε όρεξη ο λαός.

    Τολμώ να πω ότι αυτό που ζηλεύουν αρκετοί Έλληνες είναι το ότι δεν έχει η Ελλάδα ένα MHP να αστυνομεύει την έκφραση διαφορετικών απόψεων στα εθνικά.

  18. Προβοκάτωρ says:

    @ npo κάποιος πρέπει να «θέσει δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων»…

    Και για να κάνω παιχνίδι επειδή δεν βλέπω ζωηρό το φιλοθεάμον κοινό, τί είδους στρατηγική εκπορεύτηκε και από που, αναφορικά με την «πρόκτηση» των Rafale?

    Κάνοντας το τάληρα…τί μπορούσε να κάνει (επιχειρησιακή προοπτική) ενάλλακτικά η ΠΑ με τα 2,32δις € που θα ξοδευτούν για την προμήθεια των 18 (σχετικά άοπλων) Rafale?

  19. Ενδιάμεση Λύση says:

    Οι προοπτικές της τουρκικής αεροπορίας δεν είναι καθόλου καλές. Τα εγχώρια συστήματα είναι αμφίβολης ποιότητας και όπως αποδεικνύεται δεν είναι καν εγχώρια, αφού πολλά απάρτια είναι εισαγόμενα. Η στρατηγική αυτονομίας στα εξοπλιστικά, πιο πολύ έβλαψε, παρά ωφέλησε τους γείτονες. Επίσης, η διοίκηση και το προσωπικό είναι σε άσχημη κατάσταση μετά τις εκκαθαρίσεις. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι η χώρα έχει τεράστιο οικονομικό πρόβλημα, ο πληθωρισμός είναι στα ύψη και η μαφιόζικη/αυταρχική ηγεσία μοιράζει τσάι στο πόπολο. Η κατάσταση θα ξεκαθαρίσει το 2023 με τις εκλογές, οπότε υπομονή. Βασικός στόχος της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής πρέπει να είναι το κυπριακό και οπωσδήποτε εννιαίο αμυντικό δόγμα.

  20. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    @Υπαρκτός σουρεαλιστής

    Το σχόλιό μου δεν απευθυνόταν σε εσένα ειδικά, η δική σου φράση που ανέφερα (θαυμαστική πάντως) ήταν βασικά μια ευκαιρία να επισημάνω «για πολλούς σχολιαστές» όπως γράφω, σοβαρά λάθη του μακροπρόθεσμου τουρκικού σχεδιασμού που συχνά δεν αναφέρονται. Πάντως απολογούμαι αν θεωρείς πως η σύνταξη του σχολίου μου σε έθιξε, δεν ήταν καθόλου πρόθεσή μου.

    Σε κάθε περίπτωση ο θαυμασμός πολλών σχολιαστών για τις -ομολογουμένως πολύ σημαντικές- επιδόσεις των γειτόνων στο μακρόχρονο σχεδιασμό, είναι τόσο μεγάλος, που η έλλειψη πειστικής αναφοράς τους στο μεγάλο φιάσκο των τουρκικών F35 κάνει εντύπωση.

  21. Κατόπιν επισημάνσεως του φίλου Κ.Ζηκίδη, αφαιρέθηκε από το κείμενο η αναφορά σε βεληνεκές μικρότερου του μεγίστου κατά τις βολές SOM από ανεπάνδρωτα αεροσκάφη, μιας και πιθανότατα αυτή δεν ισχύει.

    Το μεγάλο ύψος και η υψηλή υποηχητική ταχύτητα είναι απαραίτητες για την επίτευξη μεγίστου βεληνεκούς σε όπλα χωρίς ιδία προώθηση (κατευθυνόμενες βόμβες).

    Δεν είναι γνωστό ποιες είναι οι παράμετροι άφεσης για μέγιστο βεληνεκές στον SOM, και δεδομένου ότι είναι αυτοπροωθούμενο όπλο, η υπόθεση εργασίας είναι ότι και οι βολές τους από ανεπάνδρωτα αεροσκάφη επιτυγχάνουν το μέγιστο βεληνεκές.

    Προφανώς κάτι τέτοιο δεν ισχύει για TEBER/HKG.

  22. Υπαρκτός σουρεαλιστής says:

    Αγαπητέ Κλεάνθη,

    Κανένα πρόβλημα. Έχεις δίκιο και καλά έκανες που έθιξες τη συγκεκριμένη νοοτροπία γιατί δυστυχώς είναι υπαρκτή στην ελληνική κοινωνία. Νομίζω όμως ότι κυριαρχεί κυρίως μεταξύ ατόμων που έχουν το πολύ μια επιδερμική/καφενειακή (ή και καμία απολύτως) γνώση γύρω από τα θέματα της άμυνας. Επίσης θεωρώ ότι η συγκεκριμένη νοοτροπία είναι πολύ επικίνδυνη και η καλλιέργειά της στην ελληνική κοινή γνώμη αποτελεί πάγια επιδίωξη των «φίλων και συμμάχων» εξ ανατολών. Όταν θαυμάζεις τις ικανότητες του αντιπάλου σου νομίζω ότι είναι σαν να παραδέχεσαι (έστω υποσυνείδητα) ότι δεν μπορείς να τον κερδίσεις.

    Έχεις δίκιο ότι εν μέρει η φράση υπέκρυπτε θαυμασμό όμως όχι για τις κάθε είδους ικανότητες των Τούρκων. Απλά για την εμμονή τους στο σκοπό, όπως λένε οι στρατιωτικοί (οι οποίοι ας με διορθώσουν αν δεν το λέω σωστά). Σε αυτό το κομμάτι νομίζω ότι χρειαζόμαστε περισσότερη δουλειά. Όμως θα πρέπει να είμαστε πρώτα από όλα ειλικρινείς με τους εαυτούς μας και να αποφασίσουμε τι θέλουμε. Αντίσταση, νίκη και αξιοπρέπεια ή ταπείνωση και υποταγή σε ένα γενοκτόνο και φασιστικό κράτος; Ελπίζω επιτέλους να αποφασίσουμε να αντιδράσουμε με σχέδιο απέναντι στην υπαρξιακή απειλή που αντιμετωπίζουμε.

    Όπως πολύ σωστά προανέφεραν κάποιοι σχολιαστές, τα αυταρχικά κράτη έχουν πλεονέκτημα όχι μόνο στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό αλλά και στην ταχύτερη λήψη αποφάσεων σχετικά με θέματα εξωτερικής φύσεως/πολέμου. Χαίρομαι όμως βαθύτατα και είμαι περήφανος που έχουμε μια λειτουργική δημοκρατία (με τα όποια έστω κακώς κείμενα) και ας έχουμε ένα μικρό μειονέκτημα στο κομμάτι αυτό.

    Θα συμφωνήσω εν μέρει με τον «Ενδιάμεση Λύση». Οι βασικοί στόχοι μας θα πρέπει θεωρώ να είναι δύο. Η προετοιμασία και η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12νμ ώστε να λυθούν και άλλα θέματα όπως οι ανύπαρκτες γκρίζες ζώνες, ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδα και έρευνα & διάσωση και η απελευθέρωση της Κύπρου. Στο δεύτερο βέβαια δεν μπορούμε να κάνουμε και πολλά ΑΝ οι αδελφοί Ελληνοκύπριοι δεν ενδιαφέρονται πραγματικά για κάτι τέτοιο. Απελευθέρωση που σε ένα επόμενο στάδιο θα πρέπει να ακολουθηθεί από την Ένωση. Όνειρα θερινής νυκτός θα μου πείτε λόγω έλλειψης θέλησης από την ελληνική κοινωνία θα ανταπαντήσω αλλά ταυτόχρονα στρατιωτικά εφικτά με την σωστή προετοιμασία και στην κατάλληλη συγκυρία.

    Αυτά από εμένα.

    Καλή συνέχεια σε όλους!

  23. I.Kassotakis says:

    Συγχαρητήρια στον Βελισάριο για την ανάλυση.
    Είναι φανερό ότι η Τουρκική ΠΑ παρακολουθεί στενά την εξέλιξη της τεχνολογίας, ιδιαίτερα στον τομέα των ηλεκτρονικών μέσων επιτήρησης, αισθητήρων και Η/Π, επενδύει στους αντίστοιχους εξοπλισμούς και αναπροσαρμόζει ανάλογα την στρατηγική της σκέψη , τα αμυντικά και επιθετικά της δόγματα.
    Αντίθετα, η δική μας ΠΑ επιμένει στην χρήση αισθητήρων επιτήρησης και μέσων Η/Π της δεκαετίας του ’90 (και παλαιότερων), ελπίζοντας ότι οι τουρκικοί σχηματισμοί θα τηρούν πάντα τους IFF Transponders ΟΝ (και τους Jammers OFF) ώστε να δηλώνουν την θέση τους στο Ελληνικό ΣΑΕ.
    Θα αρκούσε η επένδυση του κόστους ενός Rafale (100-150 M) για την ανανέωση/εκσυγχρονισμό του συνόλου του Ελληνικού ΣΑΕ καθώς και για την εγκατάσταση σύγχρονων συστημάτων Η/Π που θα κάλυπταν όλο το Αιγαίο.
    Όπως πάντα ακριβοί στα πίτουρα και φθηνοί στο αλεύρι…

  24. AegeanShadow says:

    Εξαίρετο το άρθρο σας Βελισάριε. Πάντα ποιοτικός
    Κωνσταντίνε Ζηκίδης όπως πάντα άψογος !

  25. Προβοκάτωρ says:

    @I.Kassotakis
    Κάπου έχετε ξεχάσει μηδενικά πίσω από τις συντμήσεις των εκκατομυρίων.
    Με εξαίρεση τα AR-327 που είναι σχετικά νέα (20ετιας…κ μάλλον θα λάβουν εκσυγχρονισμό), κ τα Ιταλικά που είναι σε άλλη μπάντα, τα υπόλοιπα 17 κινητά ραντάρ έπρεπε να είχαν ρόλο μόνο dummie για εκπαίδευση και εν καιρώ πολέμου.
    Οπότε, ζητούμενο είναι η άμεση προμήθεια σύγχρονων κινητών ραντάρ με υποψήφια τα GM400 & GIRAFFE 4A ενώ αφήνω το ELM-2084 λόγω θεμάτων διασυνδεδιμότητας και διαφορετικής μπάντας (S). ΣΕ πρόσφατο διαγωνισμό, οι προσφερές κυμάνθηκαν κατά μέσο 18εκ. € ανά μονάδα και μάλιστα για μικρότερο αριθμό τεμαχίων. Οπότε, απαιτείται θεωρητικά ποσό της τάξη των 300-310εκ. € και ας πουμε 350εκ.€ με πολυετή υποστήριξη.
    Εαν δε, 3 από τα 17 ραντάρ είναι SMART L/MM (Πήλιο, Ζήρος, Χορτιάτης) τότε πάμε στα 400εκ.€
    Επίσης, δεν είναι μόνον η χρήση αισθητήρων επιτήρησης και μέσων Η/Π της δεκαετίας του ’90 αλλά και τα όπλα…

  26. @ Larisaios

    (Μετά την επαναφορά του σχολίου από τα ανεπιθύμητα, όπου είχε με κάποιον τρόπο καταλήξει):

    1. Υπάρχουν δύο διαφορετικά ζητήματα σχετικά με την τοποθέτηση νέου ραντάρ στο F-16: το ένα είναι η κρατική άδεια για παρέμβαση στο αμερικανικής κατασκευής σύστημα, αφού αυτό πωλείται με μία κατ’ αρχήν δέσμευση του κάθε αγοραστή για τη χρήση του συστήματος αφού το αποκτήσει. Η δέσμευση αφορά τόσο τη μεταπώληση όσο και τις παρεμβάσεις. Αυτό είναι ένα νομικό/πολιτικό ζήτημα. Το δεύτερο ζήτημα είναι η τεχνική δυνατότητα της Τουρκίας να παρέμβει στο σύστημα, δηλαδή να αντικαταστήσει το ραντάρ με δικής της κατασκευής ραντάρ.
    Σε ότι αφορά το δεύτερο ζήτημα (για να ξεκινήσουμε από το εύκολο), εφ’ όσον οι Τούρκοι παράγουν τον δικό τους υπολογιστή αποστολής για το αεροσκάφος (τόσο το υλικό όσο και το λογισμικό -για το τελευταίο στηρίζονται στο λογισμικό προηγούμενου υπολογιστή αποστολής, που τους είχε παραχωρηθεί, και το οποίο αναπτύσσουν περαιτέρω) τότε ασφαλώς και μπορούν να ενσωματώσουν το ραντάρ στο αεροσκάφος. Πρακτικά, όλα τα επί μέρους ηλεκτρονικά συστήματα αποστολής «κουμπώνουν» πάνω στον υπολογιστή αποστολής, οπότε οι Τούρκοι έχουν ήδη την καρδιά του συστήματος.

    Σε ότι αφορά το πρώτο ζήτημα, υπάρχει μία ευρύτερη παρεξήγηση: οι Αμερικανοί μπορεί να είναι δυσαρεστημένοι με τους Τούρκους, αλλά δεν έχουν έρθει σε ρήξη με αυτούς. Η αποπομπή τους από το πρόγραμμα F-35 είναι απλώς η απαγόρευση της πρόσβασης σε ένα συγκεκριμένο, σημαντικό πρόγραμμα, το οποίο θα τους παρείχε μεγάλη στρατιωτική ισχύ, την οποία οι αμερικανοί δεν ήθελαν να αποκτήσουν οι τούρκοι, τουλάχιστον με τη δική τους βοήθεια. Αυτό δεν σημαίνει ότι έχουν «ανοίξει πόλεμο» με τους Τούρκους. Αν γινόταν κάτι τέτοιο, οι Αμερικανοί θα μπορούσαν να «γονατίσουν» εντός τριμήνου την τουρκική στρατιωτική μηχανή, παρά τα αποθέματα ανταλλακτικών που οι τούρκοι έχουν συσσωρεύσει τα τελευταία χρόνια, ακριβώς για τον λόγο αυτόν. Π.χ., οι τούρκοι δεν έχουν κανέναν τρόπο (πλην ανταλλακτικών εκ του αποθέματος) να υποστηρίξουν τους κινητήρες των αεροσκαφών τους, ούτε το σύνολο της αεροπορίας τους.

    Με άλλα λόγια, η πίεση που ασκείται από τους αμερικανούς είναι μέτρια και υπολογιζόμενη, ώστε να έχει αποτελέσματα αλλά να μην οδηγεί και σε ρήξη και σε οριστική απώλεια της Τουρκίας. Συνεπώς, η χορήγηση ΝΟΜΙΚΗΣ άδειας για παρέμβαση στο αεροσκάφος είναι προϊόν πολιτικού υπολογισμού. Είναι (σχεδόν) βέβαιος ότι οι αμερικανοί δεν θα επιτρέψουν την τοποθέτηση τουρκικού ραντάρ (ΕΑΝ αυτό αναπτυχθεί, τελικά, επιτυχώς) σε αεροσκάφη τρίτων χωρών -θα έχουν κι επιπλέον σοβαρούς εμπορικούς λόγους να το κάνουν. Αλλά όσον αφορά την τοποθέτηση του τουρκικού ραντάρ στα τουρκικά F-16, υποθέτω ότι οι αμερικανοί θα κάνουν τους υπολογισμούς τους, όμως δεν νομίζω ότι θα θελήσουν να απαγορεύσουν την ενέργεια. Σε κάθε περίπτωση, κατά πάσα πιθανότητα οι διαδικαστικές ενέργειες έχουν ήδη γίνει (αιτήματα κ.λπ.) και υποθέτω ότι δεν έχει εγερθεί μέχρι τώρα πρόβλημα.

    Μία τελευταία σημείωση σχετικά με το F-35: η τουρκική συμμετοχή στο πρόγραμμα του F-35, άρα η απόφαση της Τουρκίας για αντικατάσταση του F-16 με το F-35, ξεκινά το 1999. Οι Τούρκοι αποπέμφθηκαν από το πρόγραμμα το 2021. Η ιστορία του F-35 είναι τόσο… επική, που δυσκολευόμαστε να συνειδητοποιήσουμε πόσο πίσω πάει. Το 1999 ο Ερντογάν δεν είχε εκλεγεί καν στην εξουσία. Η όλη εκτίναξη της Τουρκικής βιομηχανικής και οικονομικής ισχύος, η πρόθεση του Ερντογάν για μεγαλύτερη αυτονομία, η προσπάθεια των αμερικανών να τον «πειθαρχήσουν» μέσω του Γκιουλέν και η ρήξη των σχέσεων Ερντογάν-ΗΠΑ ήταν εξελίξεις που όχι μόνον δεν είχαν επισυμβεί το 1999, όχι μόνον ήταν αδύνατον να προβλεφθούν, αλλά -το κυριότερο- είναι και διαφορετικής τάξεως εξελίξεις. Δεδομένου ότι οι τελευταίες είναι στρατηγικής και ιστορικής φύσης επιλογές, δεν θα μπορούσαν να επικαθορίζονται από την επιλογή ενός οπλικού συστήματος, όσο μεγάλου και σημαντικού και αν αυτό είναι. Επιπλέον, όταν η κατάσταση έφτασε μέχρι εκεί, δηλαδή όταν η ρήξη Ερντογάν-ΗΠΑ άρχισε να διαφαίνεται (αρκετά πριν από το -μάλλον σκηνοθετημένο- πραξικόπημα του 2016), οι τούρκοι διέγνωσαν ορθώς τον κίνδυνο για το πρόγραμμα F-35 και ξεκίνησαν εγκαίρως τα όποια μέτρα μπορούσαν να λάβουν. Η επιλογή τους αυτή βασιζόταν στη μέχρι τότε βιομηχανική τους ανάπτυξη, και προσπάθησαν να συγκροτήσουν μία απάντηση/λύση συνεκτική και εύλογη. Το αν αυτή είναι «καλύτερη» από τη λύση του F-35 μένει να φανεί. Σε κάθε περίπτωση, όμως, η άποψη ότι η αποβολή των τούρκων από το πρόγραμμα του F-35 είναι απόδειξη τουρκικής πολιτικής μυωπίας, προσωπικά μου φαίνεται άστοχη.

    2. Σε ό,τι αφορά το παραγωγικό δυναμικό και το κόστος παραγωγής των προϊόντων της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας:

    Κατ΄αρχάς, να τονίσω κατηγορηματικά ότι το παράδειγμα των συμβατικών πυρομαχικών πυροβολικού είναι παντελώς άστοχο, και ανάγεται σε μία πολύ παλιά αντίληψη περί «ασφαλείας εφοδιασμού» και «πολεμικής κινητοποίησης» των δεκαετιών του Α’ ΠΠ και του Β’ ΠΠ: είναι η αντίληψη ότι ο ρόλος της βιομηχανίας (και τελικώς της εθνικής βιομηχανίας συνολικά) είναι να παράγει όπλα και πυρομαχικά σε περίπτωση πολέμου προκειμένου να υποστηρίξει την πολεμική προσπάθεια. Με τα σημερινά τεχνικά και βιομηχανικά δεδομένα, αυτό είναι πρακτικά αδύνατον ακόμη και για υπερδυνάμεις. Όχι απλώς για σύνθετα πυρομαχικά, αλλά ακόμη και για πυρομαχικά ελαφρών όπλων, είναι αδύνατον για μία βιομηχανία να παραγάγει κάποιον αξιοσημείωτο όγκο πυρομαχικών στο χρονικό διάστημα μίας σύγκρουσης όπως αυτή της τουρκικής εισβολής στη Συρία. Πιθανότατα δεν θα προλάβει να κάνει, καν, παραγγελίες για πρώτες ύλες. Δεν ξέρω ποια πυρομαχικά έλλειψαν στους τούρκους, ούτε το πόσο (και πόσα) ακριβώς τους έλλειψαν και γιατί τα παρήγγειλαν από τους Νοτιοκορεάτες. Όμως με βεβαιότητα αυτό ήταν πρόβλημα (αν, και στον βαθμό που ήταν πρόβλημα) του τουρκικού στρατιωτικού σχεδιασμού διοικητικής μέριμνας (και δη της βάσης και όχι των επιχειρησιακών σχηματισμών), και όχι αδυναμία της πολεμικής βιομηχανίας.

    Γενικότερα, υπάρχει στην Ελλάδα -και όχι μεταξύ των πολιτών, που σε τελική ανάλυση θα ήταν αδιάφορο- αλλά μεταξύ υπευθύνων, μία δραματική άγνοια σε σχέση με τη σημασία και τη λειτουργία της πολεμικής βιομηχανίας. Αυτό είναι εμφανές σε όλες τις πολιτικές τοποθετήσεις και εξαγγελίες περί πολεμικής βιομηχανίας από τη δεκαετία του ’80 ήδη (για πιο παλιά απλώς δεν γνωρίζω). Η «Εθνική Αμυντική Βιομηχανική Στρατηγική» που εκπονήθηκε το 2017 ήταν η πιο κραυγαλέα απόδειξη της αδυναμίας να συλληφθούν ακόμη και τα στοιχειώδη· για βιομηχανική στρατηγική ούτε λόγος να γίνεται. Έτσι, η σύγκριση της δυνατότητας της πολεμικής βιομηχανίας να παραγάγει απλά πυρομαχικά πολύ γρήγορα και σε μεγάλο όγκο και της δυνατότητάς της να παράγει σύνθετα συστήματα σε επαρκή χρόνο, είναι χαρακτηριστικό δείγμα σύγχυσης βασικών πραγμάτων. Η σύγχυση αυτή άλλωστε, συγκεχυμένη με μία γενικότερη δυσθυμία απέναντι στην ανάπτυξη της τουρκικής βιομηχανίας (πολεμικής και μη) που οδηγεί σε αντιδράσεις «αλεπούς που δεν φτάνει».

    Επί της ουσίας, τώρα, του κόστους: αν και αυτό είναι πολύπλοκο ζήτημα (και θα επανέλθω προσεχώς, Θεού θέλοντος, με σειρά κειμένων), η ουσία είναι ότι με εγχώρια πολεμική βιομηχανία κερδίζεις διάφορα είδη «ανεξαρτησίας» (και σε κυμαινόμενη έκταση), τα οποία τα πληρώνεις κατ’ αρχήν με ένα κόστος επένδυσης (τι να κάνουμε, όλες οι επενδύσεις έχουν ένα αρχικό κόστος πριν αρχίσουν να αποδίδουν, και όλες οι αναπτύξεις ξεκινούν, όπως είπε συνοπτικά και ο Κονδύλης, από τη συσσώρευση, την εντατική εργασία και την προσωρινή τουλάχιστον (μερική) στέρηση, ενώ ο δρόμος της (βραχυπρόθεσμης μόνον) ευημερίας είναι ο δρόμος του παρασιτισμού και της εκποίησης της χώρας». Είναι τα εγχώρια προϊόντα πιο οικονομικά από τα εισαγόμενα; Σε πρώτη φάση και για τον προϋπολογισμό του κράτους, σίγουρα όχι. Ακόμη και σε αυτή τη φάση, βέβαια, μακροοικονομικώς είναι συμφέροντα ή πάντως πολύ λιγότερο «ακριβά» απ’ ότι δείχνει το κόστος τους συγκρινόμενο με εισαγόμενα. Και πάντως, τα εγχώρια προϊόντα έχουν βασικά πλεονεκτήματα, όπως το γεγονός ότι έχουν πολύ μεγάλη εγχώρια προστιθέμενη αξία σημαίνει ότι επιβαρύνουν πολύ λιγότερο το εμπορικό ισοζύγιο, τα συναλλαγματικά αποθέματα, και, και, και…
    Τέλος, και για να το κάνουμε κάπως πιο συγκεκριμένο, είδε κανείς στα TB2 κάποιον σοβαρό παραγωγικό περιορισμό της τουρκικής βιομηχανίας; Ή σε άλλο σύστημα που ξέρουμε ότι παράγεται; Δεν είπε κανείς ότι τα τουρκικά εγχώρια συστήματα παράγονται αυτοστιγμεί σε τεράστιες ποσότητες και δωρεάν, αλλά στρατηγικά, ναι, είναι απλό: μπορούν να παράγονται σε μεγάλες ποσότητες, με μικρότερο κόστος, και ακόμη χειρότερα: με συνεχώς εξελισσόμενη τεχνολογία και ικανότητες. Είναι η φυσική φορά μίας βιομηχανικής και τεχνολογικής βάσης που έχει απογειωθεί.

    Αν δεν μας αρέσει, ας στρώσουμε τους πισινούς μας, αντί να κάνουμε κρεμαστάρια τα σταφύλια που δεν φτάνουμε και να βάζουμε τον κάθε απίθανο τύπο επικεφαλής του «σχεδιασμού» της πολεμικής μας (και όχι μόνο) βιομηχανίας.

  27. @ Konstantinos Zikidis
    @ I.Kassotakis
    @ AegeanShadow

    Σας ευχαριστώ πολύ για τα καλά σας λόγια!

  28. Προβοκάτωρ says:

    Θεωρώ σκόπιμο να προστεθεί και το MIUS UCAV (https://www.janes.com/defence-news/news-detail/baykar-makina-unveils-mius-ucav-concept) που θα το δούμε σε κάνα 2 χρόνια το πολύ να πετάει και την ναυτική του έκδοση (https://www.air-cosmos.com/article/missions-sead-dead-pour-lucav-navalis-turc-mius-25202) με αξιοσημείωτες δυνατότητες.

    Σημειωτέον, πως αντίστοιχη εξέλιξη με τα ανεπάνδρωτα συστήματα, ο εχθρός έχει επιδείξει και στον ναυτικό τομέα.

  29. Ενδιάμεση Λύση says:

    @ Βελισάριος

    Αυτό επεκτείνεται στο γενικότερο procurement ενός κράτους. Ένα κράτος χρειάζεται υποδομές και ασφάλεια. Οι υποδομές είναι το οδικό δίκτυο, το ηλεκτρικό δίκτυο, το δίκτυο επικοινωνιών, ύδρευσης κλπ. Η ασφάλεια είναι ο στρατός και η αστυνομία. Όλα αυτά απαιτούν κάποιες προμήθειες. Δε μας νοιάζει το να μείνουν τα λεφτά στη χώρα με αναθέσεις σε ελληνικές εταιρείες, σύμφωνα με τις προσταγές του δόγματος της εγχώριας προστιθέμενης αξίας, καθώς τα λεφτά που δίνουμε για αγορές στο εξωτερικό επιστρέφουν στη χώρα, γιατί μόνο εδώ μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι δραχμές. Το θέμα όμως είναι ότι ΔΕΝ έχουμε δικό μας νόμισμα. Επομένως τα ευρώ που δίνουμε για αγορές στο εξωτερικό δεν επιστρέφουν στη χώρα, αλλά στις άλλες παραγωγικές οικονομίες της ευρωζώνης. Στις ΗΠΑ υπάρχει το «Buy American Act» που δίνει μεγάλο προβάδισμα στις αμερικανικές εταιρείες ακόμα και για ασήμαντες προμήθειες όπως πρώτες ύλες και επεξεργασμένα υλικά, αλλά το κόστος αυξάνεται και αυτό είναι εις βάρος του φορολογούμενου. Μεγάλο μέρος των κρατικών προμηθειών όμως, ανήκουν στον τομέα της εθνικής ασφάλειας, οπότε ακόμα και αν δεν υπήρχε το Buy American Act, τα συστήματα εκείνα που δεν πρέπει να γνωρίζει κανείς πέραν του κράτους, θα σχεδιάζονταν και θα κατασκευάζονταν έτσι και αλλιώς εγχώρια, σε ειδικές εγκαταστάσεις και από το αρμόδιο προσωπικό με clearance. Το έργο συνήθως το αναλαμβάνουν ιδιωτικές εταιρείες, αλλά το κράτος ουσιαστικά έχει τον απόλυτο έλεγχο, παρέχοντας τη χρηματοδότηση, θέτοντας τις προδιαγραφές, επιβλέποντας την ανάπτυξη και κατασκευή, επιτρέποντας ή όχι τις πωλήσεις στο εξωτερικό και έχοντας κάνει την απαραίτητη έρευνα. Είναι δλδ ένα public-private partnership όπως όλα τ’άλλα, αλλά με επιπλέον ρήτρες και μυστικότητα. Μιλάμε μόνο για τα οπλικά συστήματα (προσοχή, δεν είναι όλες οι προμήθειες των ΕΔ οπλικά συστήματα κρίσιμης τεχνολογίας ώστε να πρέπει να παραχθούν εγχώρια), άλλα πολλά άλλα υπάγονται στο τομέα της εθνικής ασφάλειας. Για παράδειγμα η προστασία και η ασφάλεια κρίσιμων δομών του κράτους (δίκτυα επικοινωνιών, βάσεις δεδομένων κλπ) από κυβερνοεπιθέσεις, καθώς και η ύπαρξη αποθεμάτων από καύσιμα, τρόφιμα και φάρμακα, μέχρι ανταλλακτικά και πυρομαχικά. Η σωστή ερώτηση για το δεύτερο βέβαια, θα ήταν «πόσα χρειαζόμαστε για να καταστρέψουμε τις κρίσιμες υποδομές του εχθρού και να πετύχουμε τους αντικειμενικούς μας σκοπούς (πχ εδαφικούς?) μέσα σε ένα εύλογο χρονικό διάστημα και με ένα ποσοστό λάθους και απωλειών?». Φυσικά στην εξίσωση μπαίνουν και τα πυρηνικά και τα δορυφορικά συστήματα.

    Το αν η Τουρκία ωφελήθηκε ή όχι από τη στρατηγική εγχώριας παραγωγής οπλικών συστημάτων, είναι αμφίβολο. Ναι μεν αποκτά αυτονομία σε κρίσιμους τομείς, αλλά για τα περισσότερα συστήματα απλά πήρε άδεια παραγωγής, αγόρασε τα σχέδια (βασικά δεν ξέρω καν αν ισχύει αυτό, γιατί ποια εταιρεία θα σου πουλήσει την τεχνολογία της ώστε να γίνεις ανταγωνιστής της, αυτό γίνεται μόνο στις εξαγορές και στις συγχωνεύσεις. Ακόμα και reverse engineering είναι εξαιρετικά δύσκολο να κάνεις πλέον) και ενσωμάτωσε τα διάφορα απαρτία με ένα εγχώριο λογισμικό, σε ένα εγχώριο «κέλυφος». Ακούγεται πολύ έξυπνο, αλλά είναι απλά κουτοπόνηρο. Επίσης στην όλη διαδικασία, υπήρξαν πολλοί «μεσάζοντες» και βάσει χρημάτων, ο Τούρκος φορολογούμενος κατέληξε να έχει σπαταλήσει περισσότερα χρήματα για τα «εγχώρια» συστήματα, ενώ θα μπορούσε να έχει πολύ περισσότερη ισχύ αν απλά αγόραζε από το εξωτερικό ολοκληρωμένα συστήματα, ακόμα και αν αυτό είναι λάθος από άποψη εθνικής αυτονομίας και συνήθως κοστίζει και περισσότερο.

    Εν πάση περιπτώσει το θέμα είναι περίπλοκο και θέλει τρομερή ανάλυση. Ένα ακόμη ενδιαφέρον θέμα θα ήταν το outsourcing της συντήρησης των συστημάτων και της εκπαίδευσης του προσωπικού σε ιδιωτικές εταιρείες. Περιμένω λοιπόν τις επόμενες αναρτήσεις.

  30. @ Ενδιάμεση Λύση

    «Αυτό επεκτείνεται στο γενικότερο procurement ενός κράτους.»

    Σε αυτή τη φράση συμπυκνώνεται μεγάλο μέρος της σύγχυσης περί πολεμικής βιομηχανίας που υπάρχει στη χώρα μας (και. ειλικρινώς, δεν έχει καμία απολύτως προσωπική αιχμή αυτό).

    Υπάρχουν δύο κεντρικά σημεία που καθιστούν αδύνατη οποιαδήποτε πολιτική πολεμικής βιομηχανίας στη χώρα μας.

    Το πρώτο είναι ακριβώς αυτό που αναφέρθηκε παραπάνω (αν και σπανίως διατυπώνεται τόσο καθαρά): «Αυτό επεκτείνεται στο γενικότερο procurement ενός κράτους.» Αν συμβαίνει αυτό, τότε οι αμυντικές προμήθειες είναι απλώς «άλλο ένα είδος προμηθειών του κράτους», όπως είναι τα αναλώσιμα γραφικά και χαρτικά για τον δημόσιο τομέα, ή τα λεωφορεία για τις αστικές συγκοινωνίες. Καμία απολύτως διαφορά. ΑΝ ισχύει αυτό, τότε η ενασχόληση με την πολεμική βιομηχανία είναι μια αμιγώς οικονομική πολιτική «υποκατάστασης εισαγωγών». Μπορεί να είναι καλή ή κακή ή ουδέτερη οικονομικά, αλλά πάντως δεν είναι θέμα που αφορά την εθνική ασφάλεια και τον υπουργό αμύνης αλλά αυστηρά τον υπουργό εθνικής οικονομίας (και/ή βιομηχανίας). Αν είναι κάτι που σχετίζεται με την εθνική ασφάλεια, πρέπει να είναι σαφές πώς ακριβώς σχετίζεται με την εθνική ασφάλεια -γιατί από αυτό το «πώς» εξαρτώνται κρίσιμα «δια ταύτα».

    Το δεύτερο είναι: αν έχει κάποια σημασία η ανάπτυξη εγχώριας πολεμικής βιομηχανίας τότε πώς αναπτύσσεται αυτή; Το ίδιο ερώτημα τίθεται, με οικονομικούς όρους, και για τη βιομηχανία γενικότερα: αν υποθέσει κανείς ότι είναι σημαντικό να έχει «βιομηχανία» (πιο σημαντικό, ας πούμε, από το να έχει «τουρισμό»), τότε πώς αναπτύσσει τη βιομηχανία ; Φυσικά εδώ θα πρέπει να απαντηθεί το «γιατί να έχει κανείς βιομηχανία» (είναι σημαντικό να είναι σαφές το γιατί) και μετά το: «πώς αναπτύσσει ένα κράτος βιομηχανία;»

    Επειδή υπάρχει απόλυτη σύγχυση με αυτά τα βασικά θέματα, από τη μία θέλουμε να αναπτύξουμε πολεμική βιομηχανία κι απορούμε γιατί δεν τα καταφέρνουμε, από την άλλη κοιτάμε τους τούρκους (ή όποιον άλλον έχει αναπτύξει) και απαντάμε: «έλα μωρέ, και τι κατάλαβαν; Τελικά… σε κακό τους βγήκε!».

    Συγγνώμη, αλλά αυτά δεν είναι σοβαρά πράγματα, κι εξηγούν ακριβώς πολλά για το χάλι μας.

    Επαναλαμβάνω, και το εννοώ απολύτως: δεν έχει απολύτως καμία προσωπική αιχμή το σχόλιο, γιατί οι απόψεις που παρατέθηκαν είναι, δυστυχώς, ευρύτατα διαδεδομένες, και είναι χαρακτηριστικό ότι η σύγχυση επικρατεί όχι στους πολίτες αλλά στις πολιτικές ηγεσίες (ου μην αλλά και στις «πνευματικές» ή «ακαδημαϊκες»).

  31. ΒΑΪΟΥ ΛΑΜΠΡΟΣ says:

    1. Περιεκτικό & ενδιαφέρον το άρθρο – ιδιαίτερα οι επισημάνσεις περί : (α) εναέριου ανεφοδιασμού της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας (β) Προσπάθειες Ηλεκτρονικού Πολέμου (γ) Όπλων Αέρος – Εδάφους (SOM) [και γενικότερα του διαρκώς αυξανόμενου πυραυλικού/βαλιστικού δυναμικού της Τουρκίας]. Αυτοί οι τρείς παράγοντες ουσιαστικά συγκροτούν την μείζονα απειλή τόσο για την Ελληνική Πολεμική Αεροπορία όσο & και τις Ελληνικές Χερσαίες Δυνάμεις (Νησιά, Έβρος, Κύπρος).
    2. Πρόκειται ασφαλώς γιά μιά «εν δυνάμει» απειλή η οποία μπορεί να αποδυναμωθεί (αν όχι & να εξαλειφθεί) ΜΟΝΟΝ αν -την κρίσιμη μεταβατική στιγμή όπου ο Πόλεμος κρίνεται πολιτικά αναπόδραστος – η Ελλάδα προχωρήσει στο «Πρώτο Πλήγμα». Επαναλαμβάνω εδώ τα λεγόμενα του αειμνήστου Π. ΚΟΝΔΥΛΗ. Η Ελλάδα είναι εκ προοιμίου καταδικασμένη αν επιτρέψει να εξαπολυθεί εναντίον της όλο αυτό το Πυραυλικό Δυναμικό της Τουρκίας: όλα και οι πάντες (πολιτικοί και στρατιωτικοί) θα παραλύσουν. Και μόνον το ΠΡΩΤΟ ΠΛΗΓΜΑ (μαζικά, διά της Πολεμικής μας Αεροπορίας & του Βληματικού Πυροβολικού -ATACMS- κυρίως) μπορεί να εξασφαλίσει κάποιες προϋποθέσεις Νίκης.
    3. Προσπερνώ την υπόθεση εάν οι Πολιτικοί μας Ταγοί έχουν ποτέ θέσει – ακόμα και ως άσκηση/προβληματισμό – την σκέψη της κήρυξης ενός πολέμου. Ωστόσο, όπως είχα αναφέρει, ξανά εδώ σε άλλη ευκαιρία, Συντριπτικό (Πρώτο) Πλήγμα δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί με τα (κρίσιμα για την περίπτωση) σημερινά διαθέσιμα όπλα της Ελλάδος :
    (με πληροφορίες από το αξιόπιστο https://isozygio.wordpress.com/)
    α. 90 SCALP EG
    β. 100 GBU-31A JDAM
    γ. 40 AGM- 154C JSOW
    δ. 120 (+/-) ATACMS

    4. Επομένως η Ελλάδα πέρα από τις πανάκριβες πλατφόρμες (α/φ RAFALE, F-16 Viper ή/και Φρεγάτες) οφείλει -τώρα !!!- να ενισχύσει το μεγάλου βεληνεκούς βληματικό/πυραυλικό δυναμικό της . Για παράδειγμα ο Ισραηλινός Πύραυλος LORA με βεληνεκές 400 km (επίσημα 300 Km) από κατάλληλες νησιωτικές & παραέβριες περιοχές θα προσέδιδε – & λόγω cep – «άρνηση περιοχής» για την εκδίπλωση του τουρκικού S-400 σε ικανό βάθος, επιτρέποντας στην Ελληνική Πολεμική Αεροπορία να ισοπεδώνει -οιονεί ανενόχλητη – ότι κείται & κινείται σε βάθος 300 km στην Ασιατική Ενδοχώρα.( Δεν αποκλείω των Ινδικό Brahmos – αλλά η ενσωμάτωση ρωσικών υποσυστημάτων θα μπορούσε να εγείρει Αμερικανικές ενστάσεις…).
    5. Κοντός ψαλμός, αλληλούια : αν οι ΗΠΑ, στην αναμενόμενη 5ετή Σύμβαση για τις Βάσεις, ΔΕΝ προβούν ΚΑΙ σε ισχυρή ενίσχυση του Βληματικού/Πυραυλικού Δυναμικού της Ελλάδος (π.χ. επιπλέον 40 M270 + 80 ATACMS, κλπ, κλπ) η Ελλάδα θα πρέπει να εξαγάγει το Πικρό Συμπέρασμα οτι είναι μιά Χώρα υπό διαπραγμάτευση για τους Αμερικάνικους Υπολογισμούς σε σχέση με την Τουρκία. Σε τούτη την περίπτωση, η Ελλάδα, οφείλει, σφίγγοντας τα δόντια & το ζωνάρι, να προχωρήσει μόνη της στους αναγκαίους πανάκριβους εξοπλισμούς αδιαφορώντας για τις «ενστάσεις του Αμερικανού «συμμάχου….

    HAF Officer (Rt)

  32. anast says:

    4. Ἑπομένως ἡ Ἑλλάδα πέρα ἀπὸ τὶς πανάκριβες πλατφόρμες (ἃ/φ RAFALE, F-16 Viper ἢ/καὶ Φρεγάτες) ὀφείλει -τώρα !!!- νὰ ἐνισχύσει τὸ μεγάλου βεληνεκοῦς βληματικὸ/πυραυλικὸ δυναμικό της…….

    ΠΟΛΥ ΣΩΣΤΟ μπράβο κ. Λάμπρο, ΝΑ ΜΗΝ ΤΕΛΕΙΩΝΟΥΝ!
    ἑπομένως τὀ made in Greece εἶναι ἀναπόφευκτο!

  33. Ενδιάμεση Λύση says:

    @ Βελισάριος

    Η εκάστοτε βιομηχανία αναπτύσσεται όπως αναπτύσσονται τα πάντα, από τον πρωτογενή τομέα μέχρι τον τουρισμό. Ελεύθερη αγορά, κρατικές υποδομές, δίκαιο νομοθετικό πλαίσιο και φορολογική σταθερότητα. Όσοι ευαγγελίζονται ανάπτυξη με 5 year plans και κεντρικό σχεδιασμό είναι απλά άσχετοι, ανιστόρητοι και επικίνδυνοι. Τα συστήματα εθνικής ασφάλειας (κυρίως οπλικά συστήματα και επικοινωνίες) δε διαφέρουν σε τπτ από τις γενικές προμήθειες ενός κράτους. Υπάρχουν προδιαγραφές, χρονοδιαγράμματα και ρήτρες. Το μόνο που αλλάζει είναι η υποχρεωτικά εγχώρια ανάπτυξη και κατασκευή, η απαγόρευση πώλησης χωρίς άδεια και η μυστικότητα, ώστε να μη διαρρεύσει η κρίσιμη τεχνολογία. Οι δυτικές χώρες έχουν αποδείξει πως οι ιδιωτικές εταιρείες (ακόμα και αν ανήκουν στο κράτος όπως πχ η Rafael και η IAI), μπορούν να τα αναπτύξουν και να τα κατασκευάσουν πολύ καλύτερα από τις ΔΕΚΟ. Βεβαίως είναι σημαντικό να υπάρχει μια ανεξαρτησία σε κάποιους κρίσιμους τομείς (δεν κατάλαβα γιατί συμπέρανες ότι είπα το αντίθετο), αλλά ποιοι είναι αυτοί οι τομείς τέλος πάντων? Πρέπει να τους ορίσουμε κάπως. Ακόμα και τα καύσιμα είναι σημαντικά. Μήπως να αναπτύξουμε και πετρελαϊκή βιομηχανία μόνο για τις ανάγκες των ΕΔ? Προφανώς όχι, γιατί δε μας νοιάζει αν ο αντίπαλος γνωρίζει τι είδους καύσιμο χρησιμοποιούμε, ούτε εμάς νοιάζει αν είναι εισαγόμενο. Μας νοιάζει όμως αν γνωρίζει τις συχνότητες που χρησιμοποιούμε ή τις αδυναμίες των οπλικών μας συστημάτων. Εκεί πρέπει να επικεντρωθούμε λοιπόν.

  34. @Ενδιάμεση Λύση

    Δηλώνω διαπρυσίως άσχετος, ανιστόρητος κι επικίνδυνος. 🙂

  35. Ενδιάμεση Λύση says:

    Ευτυχώς που ο τουρισμός και η ναυτιλία έχουν κομισάριους να δίνουν γραμμή, σε αντίθεση με τις βιομηχανίες που τις ανέλαβαν οι καπιταλιστές και έκλεισαν όλες 🙂

  36. Προβοκάτωρ says:

    Αρκετές μέρες πριν ξεκινήσει ο καυσώνας, γνώριζαν για την διάρκεια και την ένταση του. Μόλις εχθές, αποφασίστηκε να συνδράμουν και οι Εν.Δυν. και με την χρήση UAV…

    Άντε τα κομματόσκυλα στις Δημόσιες Υπηρεσίες, στο ΓΕΕΘΑ ένας δεν σκέφτηκε τα 13 Sprewer, 15 ΠΗΓΑΣΟΣ και τα 6 ThunderB – Spylite & 10 τετρακόπτερα της Αστυνομίας δεν έπρεπε να πετούν πάνω από τα δάση 24/7, τουλάχιστον, για όσο διαρκεί ο καύσωνας ?!

    Δεν θα έπρεπε οι μονάδες να στέλνουν όλο τον κόσμο για Πυρασφάλεια μιας και είναι σε νεκρά?

    Αν στο κράτος των Αθηνών, με τόσα διαθέσιμα μέσα και δη ιπτάμενα, γίνεται αυτό που γίνεται, τί θα συμβεί σε κάποια δάσος στα Γρεβενά, στην ορεινή Ροδόπη, στην Φλώρινα, στην Δαδιά κ.α.?

    Σημειωτέον, πως και ο εχθρός με το μεγάλο πλήθος των UAV έκανε το ίδιο λάθος με εμάς..

  37. Ανώνυμος says:

    ΤΕΛΕΙΟ ΑΡΘΡΟ.

    ΚΑΠΟΙΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

    1. ΠΟΣΑ f 16 ΔΙΑΘΕΤΟΥΝ ΤΕΛΙΚΩΣ ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΑΠΟ ΤΣ 270 ΠΟΥ ΠΑΡΗΓΓΕΙΛΑΝ? ΟΙ ΙΔΙΟΙ ΛΕΝΕ 235, ΕΙΝΑΙ ΟΜΩΣ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΑΠΟΛΕΣΕΙ ΣΕ 35 ΕΤΗ ΧΡΗΣΗΣ, ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΙΚΗΣ ΜΑΛΙΣΤΑ, ΜΟΝΟΝ 35? ΘΕΩΡΩ ΟΤΙ ΜΑΛΛΟΝ ΔΙΠΛΑΣΙΟ ΠΡΕΠΕΙ
    ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΝΟΥΜΕΡΟ. Turkish statistics, ΠΑΝΤΑ ΑΝΑΚΡΙΒΕΙΣ. ΑΛΛΩΣΤΕ, ΠΟΣΕΣ ΜΟΙΡΕΣ f 16 ΕΧΟΥΝ ΝΟΜΙΖΩ 9 × 20, ΑΡΑ…

    2. ΟΙ ΗΠΑ ΕΧΟΥΝ ΕΠΙΒΑΛΕΙ ΕΜΠΑΡΓΚΟ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΣ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΚΑΙ ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΘΥΜΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ Ο ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΡΧΙΚΩΝ f 16. ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ ΙΣΧΥΡΙΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΑΛΛΟΥΝ ΣΥΝΕΧΩΣ ΟΤΙ ΤΑ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΖΟΥΝ ΜΟΝΟΙ ΤΟΥΣ. ΜΑΛΛΟΝ ΑΛΛΗ ΜΙΑ psy op ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ…

    3. AΡΑ, ΠΡΟΦΑΝΩΣ ΤΟ ΕΜΠΑΡΓΚΟ ΕΠΕΚΤΕΙΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΣΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΚΤΙΚΑ ΓΕΝΙΚΩΣ ΤΩΝ f 16. ΠΟΣΑ ΤΕΛΙΚΩΣ ΠΕΤΟΥΝ?

    4. ΚΑΙ ΜΕ ΤΙ ΧΕΙΡΙΣΤΕΣ? ΠΛΕΟΝ, ΜΕ ΤΙΣ ΔΙΩΞΕΙΣ, Η ΑΝΑΛΟΓΙΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΩ ΤΟΥ 1 ΧΕΙΡΙΣΤΗΣ ΠΡΟΣ 1 ΑΕΡΟΣΚΑΦΟΣ, ΚΑΙ ΜΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΑΠΕΜΕΙΝΑΝ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΟΙ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ…

    5. ΓΙΑ ΤΟΥΣ s 400. ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΔΙΑΦΕΥΓΕΙ ΓΕΝΙΚΩΣ ΕΙΝΑΙ ΟΤΙ Ο ΕΡΝΤΟΓΑΝ ΤΟΥΣ ΘΕΛΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΤΟΥ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΓΙ ΑΥΤΟ ΤΟΥΣ ΕΧΕΙ ΣΤΗΝ ΑΓΚΥΡΑ ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΛΛΟΥ. ΤΗΝ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ ΤΗΝ ΘΕΩΡΕΙ ΑΛΩΜΕΝΗ ΑΠΟ ΤΙΣ ΗΠΑ ΚΑΙ ΔΕΝ ΤΗΝ ΕΜΠΙΣΤΕΥΕΤΑΙ.

    6. ΤΟΥΡΚΙΚΟ ΡΑΝΤΑΡ aesa amraam, sidewindet ΚΤΛ. ΠΟΥ ΤΑ ΒΡΗΚΑΝ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΣΕ ΛΙΓΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΣΑ? ΜΑΛΛΟΝ ΦΟΥΣΚΕΣ, ΟΠΩΣ ΤΟ altay ΚΤΛ.

  38. Ανώνυμος says:

    ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΣΧΟΛΙΟΥ:
    Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΠΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΠΛΕΟΝ «ΑΜΕΡΙΑΝΙΚΟΣ» ΚΛΑΔΟΣ ΤΩΝ ΤΕΔ, ΥΠΟ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΟΤΙ ΣΧΕΔΟΝ ΟΛΑ (ΑΕΡΟΣΚΑΦΗ, ΟΠΛΑ, ΔΟΓΜΑ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ) ΕΙΝΑΙ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΑ, ΠΟΛΥ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΟ ΞΗΡΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΝΑΥΤΙΚΟ, ΟΠΟΥ ΤΑ ΜΗ ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΑ ΟΠΛΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ, ΚΥΡΙΩΣ ΕΥΡΩΠΑΙΚΑ / ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ, ΕΙΝΑΙ ΑΡΚΕΤΑ. ΓΙ ΑΥΤΟ ΚΑΙ Η ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΕ ΜΑΖΙΚΩΣ ΣΤΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ, ΚΑΘΩΣ Η ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΩΝ ΗΠΑ ΕΙΝΑΙ ΕΝΤΟΝΗ…ΓΙ ΑΥΤΟ ΚΑΙ Ο ΕΤΝΤΟΓΑΝ ΚΥΡΙΩΣ ΤΗΝ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ ΚΥΝΗΓΗΣΕ. ΑΡΑ ΤΟ ΕΜΠΑΡΓΚΟ ΟΠΚΩΝ ΤΩΝ ΗΠΑ ΘΑ ΠΛΗΞΕΙ ΚΑΙΡΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΠΑ, ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ Ο ΕΡΝΤΟΓΑΝ ΝΑ ΣΤΡΕΦΕΤΑΙ ΣΕ ΜΕΑ, s 400 ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ.
    ΤΕΛΙΚΩΣ ΟΜΩΣ ΤΙ ΘΑ ΠΕΤΑΕΙ ΣΕ ΛΙΓΟ ΣΤΗΝ ΓΕΙΤΟΝΑ?

    ΕΠΙΣΗΣ:

    1. ΤΟ tfx ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΦΟΥΣΚΑ. ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ Η ΤΟΥΡΚΙΑ ΝΑ ΑΝΑΠΤΥΞΕΙ ΣΤΕΛΘ ΜΑΧΗΤΙΚΟ , ΠΟΥ ΜΟΝΟ ΥΠΕΡΔΥΝΑΜΕΙΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΑΝΑΠΤΥΞΟΥΝ? ΣΤΗΝ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ 10 ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΧΡΟΝΙΑ ΘΑ ΕΧΕΙ ΕΝΑ ΑΕΡΟΣΚΑΦΟΣ ΕΝΤΕΛΩΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ, ΜΕ ΓΗΡΑΣΜΕΝΑ f 16, ΣΤΟΧΟΥΣ ΓΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΜΑΣ rafale, viper ΚΑΙ ΕΝ ΤΕΛΕΙ ΚΑΙ f 35.

  39. Ανώνυμος says:

    2. ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΣ ΚΑΤΑ ΚΟΥΡΔΩΝ ΑΣΑΝΤ, ΧΑΦΤΑΡ, ΑΡΜΕΝΙΩΝ. ΟΛΟΙ ΑΥΤΟΙ Ή ΔΕΝ ΔΙΑΘΕΤΟΥΝ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑ ΚΑΙ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΠΑΡΩΧΗΜΕΝΑ ΑΝΤΙΑΕΡΟΠΟΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (ΚΟΥΡΔΟΙ), Ή ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΞΕΠΕΡΑΣΜΕΝΑ ΡΩΣΙΚΑ/ ΣΟΒΙΕΤΙΚΑ ΑΕΡΟΣΚΑΦΗ ΕΝΤΕΛΩΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ ΜΕ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΑ ΠΑΡΩΧΗΜΕΝΑ ΡΩΣΙΚΑ/ ΣΟΒΙΕΤΙΚΑ ΑΝΤΙΑΕΡΟΠΟΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ, ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΕΧΟΥΝ ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΚΑΤΑΠΟΝΗΘΕΙ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΤΗ ΠΟΛΕΜΩΝ (ΑΣΑΝΤ, ΧΑΦΤΑΡ, ΑΡΜΕΝΙΟΙ), ΜΕ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΑΝΕΝΟΧΛΗΤΟΙ ΠΑΡΤΥ ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ…

  40. Thras says:

    @Ανώνυμος

    Πολύ ενδιαφέρουσες ερωτήσεις.
    Είναι και δικές μου από καιρό…
    Δεν νομίζω όμως ότι υπάρχει κάποιος (πέραν ίσως των μυστικών υπηρεσιών) που μπορεί να σου δώσει υπεύθυνη απάντηση!

  41. PROMAXOS says:

    Τραγικές διαπιστώσεις, όσμωση των οποίων είχε γίνει και σε προηγούμενα άρθρα και σχόλια και κατέληγε στην διαπίστωση ότι η Τουρκία δεν χρειάζεται τα F35 για να επιτύχει ένα συντριπτικό «προληπτικό» (όπως θα το χαρακτηρίσει) πρώτο πλήγμα, αλλά το κερασάκι στην τούρτα.

    200 οι Yildirm I με παραδόσεις σε ορίζοντα 2-3 ετών, οπότε είναι βάσιμο να υποτεθεί ότι οι Yidirim II σε ορίζοντα 1,5-2 ετών είναι περίπου άλλοι τόσοι (λόγω αύξησης του ρυθμού παραγωγής και κατασκευαστικής εμπειρίας) και ότι οι Bora I που κατασκευάζονται από το 2017 (ήτοι σχεδόν 4 χρόνια) περίπου οι διπλοί. Σύνολο περίπου 800 και ανεβαίνουν.
    Βάσιμα, μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι SOM έχουν κατασκευαστεί σε παρόμοιους αριθμούς.

    Με απλά λόγια, η Τουρκία σε δύο χρόνια από σήμερα, που θα έχει καμιά 150ριά Akinci και καμιά 100ριά Aksungur (μεταφορικής ικανότητας 2 SOM έκαστο, αλλά ας υποθέσουμε ότι θα κουβαλάνε έναν για αποτροπή μείωσης των επιδόσεων και του βεληνεκούς), θα έχει την δυνατότητα να μας ρίξει σε έναν «γύρο» 250 βαλλιστικούς πυραύλους και 300 SOM (απογείωση 100 μαχητικών επί δύο έκαστο και 100 βαρέων UCAV με έναν έκαστο) και να επαναλάβει την διαδικασία άλλες 3 φορές.

    Και εμείς δεν έχουμε καν συνειδητοποιήσει την απειλή σε πολιτικό επίπεδο και σε ανώτερο και ανώτατο στρατιωτικό, ήτοι ΠΑΛΙ ΘΑ ΑΙΦΝΙΔΙΑΣΤΟΥΜΕ!!!
    Μια απειλή που άμα την συνειδητοποιήσουμε πρέπει να χρηματοδοτήσουμε μια α/α και α/βαλλιστική άμυνα τύπου Ισραήλ για να την αποκρούσουμε και βαλλιστικούς με χημικές κεφαλές για να αποκτήσουμε ισορροπία τρόμου!!! Μέχρι τότε;;; Δεν έχουμε τίποτε για να αποκρούσουμε ένα τέτοιο στρατηγικό σχέδιο!
    Και πετάμε χαρταετό!
    Δεν ξέρω τι να πω, είμαστε άξιοι της μοίρας μας. Φοβάμαι ότι χάσαμε τον αγώνα δρόμου για την επιβίωσή μας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s