Η Προβληματική Δράση του Συνταγματάρχη Νικολάου Πλαστήρα κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος Ι – Υποσημείωση

Το Μέρος Ι του άρθρου διαπιστώνει και τεκμηριώνει μία συγκεκριμένη μεμπτή ενέργεια του Πλαστήρα κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία: την άρνηση εκτελέσεως διαταγής ενώπιον του εχθρού. Επί των γεγονότων δεν υφίσταται καμία αντίρρηση, και πάντως δεν έχει διατυπωθεί. Παρεμπιπτόντως, ο ίδιος ο Πλαστήρας ουδέποτε αρνήθηκε τα όσα του καταλογίζονται για τα γεγονότα της 1ης-3ης Ιουλίου 1921.

Δεδομένου ότι επί των γεγονότων δεν υφίσταται αμφισβήτηση, διατυπώθηκαν σε σχόλια κάποιες δικαιολογίες για τις ενέργειες και τη στάση του Πλαστήρα. Οι δικαιολογίες αυτές πάσχουν από βαθιές παρανοήσεις και παρεξηγήσεις σχετικά με το καθεστώς λειτουργίας των στρατών – τουλάχιστον των συγκροτημένων.

Ως προς την ουσία των γεγονότων: Ο Πλαστήρας διατάχθηκε από τον άμεσο προϊστάμενό του -ευθέως και ρητώς- και μάλιστα κατά πρόσωπο, να επιτεθεί στον εχθρό, και αρνήθηκε -ευθέως και ρητώς- να εκτελέσει τη διαταγή. Η διαταγή δόθηκε ενώ ο σχηματισμός στον οποίον ο Πλαστήρας ανήκε (Β’ ΣΣ) είχε εμπλακεί ήδη σε σκληρή μάχη με τον αντίπαλο. Η διαταγή που ο Πλαστήρας διατάχθηκε και αρνήθηκε να εκτελέσει ήταν να επιτεθεί στον αντίπαλο στην τοποθεσία Ακτσάλ, ώστε σε συνδυασμό με τις δυνάμεις της Vης Μεραρχίας που ενεργούσαν ανατολικά-βορειοανατολικά και επιχειρούσαν υπερκέραση της τοποθεσίας, να προκαλέσουν την κάμψη του αντιπάλου και την κατάληψη της τοποθεσίας. Αυτό σήμαινε ότι εάν μία από τις δύο δυνάμεις αδρανούσε, ο εχθρός θα είχε τη δυνατότητα να  στρέψει το μείζον των δυνάμεών του κατά της άλλης, γεγονός που ήταν εξ αρχής προφανές σε όλους του συμμετέχοντες, και που διαπιστωνόταν εμπράκτως κατά την εξέλιξη της επιχείρησης. Αυτά είναι τα πολύ απλά και βασικά της απείθειας του Πλαστήρα: άρνηση εκτελέσεως διαταγής εν ώρα μάχης, ενώπιον του εχθρού, που έθεσε σε οξύ κίνδυνο και προκάλεσε βαριές και μη αναγκαίες απώλειες στην παρακείμενη V Μεραρχία, όλο το Β’ ΣΣ και όλη τη ΣΜΑ. Αυτό που συνέβη είναι ότι η V Μεραρχία έφερε όλο το βάρος της επιθέσεως, εναντίον της στράφηκε όλη η εφεδρεία του αντιπάλου καθώς και μέρος της επί του Ακτσάλ αμυνόμενης δυνάμεως (5 από τα 10 τάγματα της 5 Μεραρχίας Καυκάσου), αφού αυτή αντελήφθη ότι δεν πιεζόταν από το 5/42 που είχε σταθεί αδρανές μπροστά της. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Advertisements

Η προβληματική δράση του Συνταγματάρχη Νικολάου Πλαστήρα κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος ΙΙα

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Η Μάχη στο Κέντρο Αντιστάσεως Καμελάρ στις 13 Αυγούστου 1922

Γενικά

Αρχικά επιβάλλεται να αναφερθεί ότι είναι εξαιρετικά δυσχερής η ακριβής εξιστόρηση της μάχης που διεξήχθη στις 13 και 14 Αυγούστου 1922 στο Κέντρο Αντιστάσεως (Κ.Α.) Καμελάρ (του αμυντικού Τομέα της IV Μεραρχίας Πεζικού), την ευθύνη του οποίου ανέλαβε από τη 10η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου 1922 το Μικτό Απόσπασμα ΧΙΙΙ Μεραρχίας διοικούμενο από τον Συνταγματάρχη Νικόλαο Πλαστήρα. Η αναφερόμενη δυσχέρεια οφείλεται κυρίως στις ασάφειες και τις αντιφάσεις που κυριαρχούν στην Έκθεση Πεπραγμένων του Μικτού Αποσπάσματος ΧΙΙΙ Μεραρχίας, που αποτελεί και την κύρια πηγή πληροφοριών για την εξέλιξη της μάχης για τον  μετά την 10η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου χρονικό διάστημα.

Στο παρόν κείμενο θα αναφερθούμε αποκλειστικά στην περιγραφή του πεδίου της μάχης, τις δυνάμεις που επάνδρωναν αρχικά το Κ.Α. Καμελάρ, καθώς και στα της διεξαγωγής της μάχης μέχρι τη 10η πρωινή ώρα υπό την ευθύνη του  διοικητή του 35ου Συντάγματος Πεζικού. Η παρούσα παρουσίαση κρίνεται σκόπιμη και αναγκαία προκειμένου να καταστεί δυνατή η παρακολούθηση της εξέλιξης της μάχης μετά την 10η πρωινή ώρα της 13ης Αυγούστου που την διοίκηση όλων των επί του Κ.Α. Καμελάρ αμυνομένων δυνάμεων ανέλαβε ο Συνταγματάρχης Πλαστήρας. Κύριες πηγές της παρούσας αναφοράς μας θα αποτελέσουν τα παρακάτω κείμενα:

  • Η Έκθεση Πεπραγμένων της IV Μεραρχίας Πεζικού.
  • Η Έκθεση Πεπραγμένων 35ου Συντάγματος Πεζικού.
  • Ο 7ος τόμος της ΔΙΣ «Υποχωρητικοί Αγώνες των Α’ και Β’ Σωμάτων Στρατού».
  • Η Έκθεση Πεπραγμένων Πυροβολικού Κ.Α. Καμελάρ, συνταχθείσα από τον Υπολοχαγό ΠΒ Σπυρίδων Ραυτόπουλο.
  • Ο τόμος της Τουρκικής Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού που αναφέρεται στη τελική Τουρκική επίθεση του Αυγούστου 1922 κατά της Στρατιάς Μικράς Ασίας. («Πόλεμος Τουρκικής Ανεξαρτησίας», Τόμος ΙΙ, 6ο Μέρος, 2ο Βιβλίο).
  • Η Κατάθεση του Αρχηγού Πυροβολικού της IV Μεραρχίας Αντισυνταγματάρχη ΠΒ Αθανασίου Πουρνάρα στην ανακριτική επιτροπή του Στρατηγού Μοσχόπουλου.

Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Η προβληματική δράση του Συνταγματάρχη Νικολάου Πλαστήρα κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία – Μέρος Ι

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Γενικά

Οι Συνταγματάρχες Πεζικού Δημήτριος Καλιαγκάκης και Κωνσταντίνος Τσάκαλος, παντελώς άγνωστοι στο ευρύ κοινό, ήταν διοικητές του 26ου και 2ου Συντάγματος Πεζικού αντίστοιχα κατά τη τελευταία περίοδο της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Και  οι δύο έπεσαν επί του πεδίου της μάχης στην ευρύτερη περιοχή του Τουμλού Μπουνάρ· ο μεν πρώτος στη μάχη του Χαμούρκιοϊ Ιλμπουλάκ στις 16 Αυγούστου 1922, προμαχώντας του Συντάγματός του στην απέλπιδα προσπάθεια να ανοίξει τον δρόμο προς το Τουμλού Μπουνάρ για να σωθεί η Ομάδα του Υποστράτηγου Τρικούπη από την επαπειλούμενη κύκλωση, ο δε δεύτερος στη μάχη του Αλή Βεράν στις 17 Αυγούστου 1922, προμαχώντας έφιππος των ανδρών του Συντάγματός του, που μάχονταν για να καλύψουν την εγκλωβισμένη στη κοιλάδα του Αλή Βεράν – Σάλκιοϊ Ομάδα Τρικούπη.

Οι δύο πολέμαρχοι έπεσαν σαν άλλοι Διγενείς στα Μαρμαρένια Αλώνια, μαχόμενοι έναντι πολλαπλασίων Τουρκικών δυνάμεων, πιστοί μέχρι τέλους στον όρκο και στο καθήκον τους. Έπεσαν υπό τα όμματα του Συνταγματάρχη Νικολάου Πλαστήρα, διοικητή του Αποσπάσματος του 5/42 Συντάγματος Ευζώνων, χωρίς να τύχουν από αυτόν βοήθειας και συνδρομής στη μάχη που διεξήγαγαν υπό δυσμενείς συνθήκες. Και αυτό είναι κάτι ανήκουστο, αφού κάθε μαχητής και κάθε μονάδα έχουν χρέος και ιερό καθήκον να παρέχουν αμέριστα τη συνδρομή τους σε μονάδες και μαχητές που έχουν αποκοπεί, ή  μάχονται υπό δυσμενείς και κινδυνώδεις συνθήκες.

Δυστυχώς όμως και οι δύο αυτοί μεγάλοι πρόμαχοι παραμένουν άγνωστοι μεταξύ των πολλών άλλων αγνώστων ηρώων που πρόσφεραν τη ζωή τους στους πολέμους του Έθνους. Ελάχιστοι είναι οι στρατιωτικοί που γνωρίζουν κάτι σχετικό για τη δράση αυτών των αξιωματικών και του ηρωικού θανάτου τους. Τα ονόματα τους  δεν έχουν δοθεί σε λεωφόρους, οδούς και πλατείες. Ούτε έχουν ανεγερθεί ανδριάντες ή προτομές προς τιμή τους.

Όλοι οι Έλληνες όμως γνωρίζουν τον Συνταγματάρχη Νικόλαο Πλαστήρα και την ηρωική -πλην όμως διογκωμένη- δράση του κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, τον Α’ Π.Π. και τη Μικρασιατική Εκστρατεία. Το όνομα του Συνταγματάρχη Πλαστήρα έχει δοθεί σε οδούς, λεωφόρους και πλατείες όλων σχεδόν των πόλεων της Ελλάδας (σίγουρα σε όσες έχουν ως προσδιορισμό τη λέξη «Νέα»), ανδριάντες και προτομές του κοσμούν πλατείες και στρατόπεδα, το στρατόπεδο της 1ης Στρατιάς στη Λάρισα φέρει το όνομα του, ενώ το ορθό θα ήταν να φέρει το όνομα ενός εκ των δύο πρώτων διοικητών της Στρατιάς, είτε του Στρατηγού Δημητρίου Γιατζή, είτε του Στρατηγού Κωνσταντίνου Βεντήρη. Ακόμη φωτογραφίες του Ν. Πλαστήρα προσφέρονται σε επίσημους επισκέπτες της 1ης Στρατιάς, πιθανώς για τις βάλουν στο σαλόνι τους ή στο εικονοστάσιο της οικίας τους, όπως στο παρελθόν κάποιοι έβαζαν τις φωτογραφίες των βασιλέων. Είναι τόσο μεγάλο το κλέος και η φήμη που περιβάλλει τον Πλαστήρα, που κάποιες Μονάδες του Στρατού τον έχουν στον πίνακα των διατελεσάντων διοικητών τους, μολονότι ουδέποτε διοικήθηκαν από τον Πλαστήρα. (http://army.gr/sites/default/files/3mktax_orestiada_20170619.pdf).

Ο Πλαστήρας είναι πανταχού παρών στην ιστορία μας ως ο γενναίος, ο ανυπέρβλητος και ακατάβλητος Στρατιώτης που προμαχούσε των ανδρών του και κατανικούσε πάντοτε τον αντίπαλο. Στην ιστοριογραφία είναι εκείνος που με το Σύνταγμά του, το 5/42 Σύνταγμα Ευζώνων, κάλυψε τη φυγή και την άτακτη υποχώρηση της Μικρασιατικής Στρατιάς τον Αύγουστο του 1922.  Ας όψεται για αυτό ο Γιάννης Καψής και οι βιογράφοι του Πλαστήρα. Αν λέγαμε ότι ο Πλαστήρας είναι ημίθεος, πολλοί θα το πίστευαν. Όλοι τον γνωρίζουν με το προσωνύμιο «Μαύρος Καβαλάρης», κάτι αντίστοιχο με το «Αλεπού της Ερήμου». Όπως όμως το προσωνύμιο «Αλεπού της Ερήμου» ανήκει στον στρατάρχη Ρόμελ, έτσι και ο τίτλος «Μαύρος Καβαλάρης» ανήκει στο διοικητή του 9ου Τάγματος Ευζώνων κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους, στον «Ήρωα των Ηρώων», τον σεμνό Ταγματάρχη Ιωάννη Βελισαρίου, τον «εκπορθητή» των Ιωαννίνων, του Λαχανά και του Δεμίρ Καπού, ο οποίος έπεσε στις 13 Ιουλίου 1913 εντός της Βουλγαρίας, προμαχώντας των Ευζώνων του κατά τη γιγαντομαχία του υψώματος 1378, βορειοανατολικά του Σημιτλή. Εκεί και έχει ταφεί —άγνωστος μεταξύ αγνώστων— δίπλα σε ένα άλλο ήρωα, τον δισέγγονο του Γέρου του Μοριά, Γεώργιο Κολοκοτρώνη, διοικητή του 1ου Τάγματος Κρητών. Οι ταφές τους παραμένουν μέχρι και σήμερα άγνωστες.

Για να μη πλατειάζουμε: «Περισσότερο Πλαστήρας, πεθαίνεις». Δυστυχώς η αλήθεια είναι πολύ διαφορετική.

Αυτοί που «θεοποίησαν» τον Πλαστήρα και έκαναν το όνομα του «θρύλο», είτε δεν ανέτρεξαν στις πηγές για να πληροφορηθούν σχετικά με την εξόχως προβληματική δράση του σε συγκεκριμένες επιχειρήσεις της Μικρασιατικής Εκστρατείας, είτε αγνόησαν επιδεικτικά τις πηγές. Κάποιοι άλλοι, όπως ο Γιάννης Καψής, διαστρέβλωσαν την αλήθεια και απέδωσαν στον Πλαστήρα επιτυχίες και νίκες που δεν του ανήκουν. Ασφαλώς ο Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας διέθετε ηγετικές ικανότητες, μεγάλες αρετές και σπουδαίο ηθικό φρόνημα, αλλά κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων έδινε προτεραιότητα στην ασφάλεια του Συντάγματός του έναντι της εκτέλεσης της αποστολής του, με αποτέλεσμα πολλές ενέργειές του ή παραλείψεις του να ανάγονται στην αρμοδιότητα της στρατιωτικής δικαιοσύνης. Οι ποινικά κολάσιμες ή προβληματικές πράξεις και παραλείψεις του Πλαστήρα αναφέρονται λεπτομερώς στις εκδόσεις της ΔΙΣ για τη Μικρασιατική Εκστρατεία, η οποία, ενώ τις καταγράφει, αποφεύγει επιμελώς να τις αναδείξει, να τις σχολιάσει και να τις κρίνει. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, οφείλεται στο ότι η ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας  συντάχθηκε από τη ΔΙΣ την περίοδο 1955-1965 περίπου, μία περίοδο δηλαδή που τα πάθη του Εθνικού Διχασμού, σε συνδυασμό με τα πάθη από τον Εμφύλιο Πόλεμο (1946-1949), ήταν ακόμη πολύ έντονα και κάθε δυσμενής αναφορά σε πρόσωπα και καταστάσεις μπορούσε να οξύνει τις πληγές του Διχασμού — που και σήμερα συνεχίζουν να παραμένουν έντονες. Ακόμη και αυτό το κείμενο από πολλούς θα λιθοβοληθεί, όπως και  ο συντάκτης του. Αλλά η αλήθεια επιτέλους θα πρέπει να ειπωθεί και όποιος έχει τεκμηριωμένο αντίλογο να ακουστεί. Ο Ελληνικός Στρατός έχει πολύ σημαντικότερες ηρωικές μορφές από αυτήν του Πλαστήρα για να παρουσιάσει και να αναδείξει ως πρότυπα ήθους, θάρρους και ανιδιοτελούς προσφοράς στη Πατρίδα.

Σε κάθε περίπτωση και ανεξάρτητα του τι συμβαίνει και του τι λέγεται στο «πολιτικό πεδίο», όπως π.χ. σε κάποια ανιστόρητα προγράμματα της τηλεόρασης ή ιστοριογραφίες άσχετων προς τη νεώτερη πολεμική ιστορία μας, οι στρατιωτικοί οφείλουν να έχουν σαν οδηγό τους σε ό,τι γράφουν και υποστηρίζουν για πρόσωπα και ζητήματα που σχετίζονται με τη νεώτερη πολεμική ιστορία μας, αποκλειστικά και μόνο το αρχείο και τα συγγράμματα της ΔΙΣ, ή άλλες σοβαρές πρωτογενείς πηγές.

Στη συνέχεια του κειμένου θα αναφερθώ σε ζητήματα που αφορούν τη προβληματική δράση του Πλαστήρα κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας.

  Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Κύριες Αιτίες της Αποτυχίας των Επιθετικών Επιχειρήσεων που Εκτέλεσε η Στρατιά Μικράς Ασίας τον Μάρτιο του 1921 προς το Εσκή Σεχήρ και το Αφιόν Καραχισάρ – Συμπλήρωμα

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Απαντήσεις σε ζητήματα που τέθηκαν και δεν απαντήθηκαν

Κατά τη διάρκεια της διάλεξης στο Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών στις 20 Δεκεμβρίου 2018, και μετά την ολοκλήρωσή της, τέθηκαν από κάποιους των παρισταμένων θέσεις και ερωτήματα, που δεν απαντήθηκαν για λόγους ανεξάρτητους της δικής μου θέλησης. Μετά τη δημοσίευση της διάλεξης, θεωρώ υποχρέωσή μου να τοποθετηθώ επί των υπόψη ζητημάτων-ερωτημάτων, κατά τρόπο όμως αρκετά εκτενέστερο από αυτόν που θα απαντούσα στον χρόνο της διάλεξης.

1ο Ζήτημα

Κατά τον χρόνο που αναφερόμουν στην τροποποίηση των αρχικών προθέσεων της Στρατιάς Μικράς Ασίας και ότι οι νέες προθέσεις προσδιόριζαν και τις βασικές γραμμές του σχεδίου ενεργείας της Στρατιάς, το οποίο θα προέβλεπε την εκτέλεση δύο διακεκριμένων παράλληλων και αφιστάμενων μεταξύ τους επιθέσεων, που δεν θα συνέκλιναν στην επίτευξη του κύριου σκοπού της όλης επιχείρησης, συνάδελφος αξιωματικός ε.α., με διέκοψε λέγοντας ότι:

«Το σχέδιο (που εκτελέστηκε) ήταν ιδέα του πρώην Αρχηγού του Ελληνικού Στρατού επί διακυβέρνησης Ελευθερίου Βενιζέλου, αντιστράτηγου Λεωνίδα Παρασκευόπουλου». Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Κύριες αιτίες της αποτυχίας των επιθετικών επιχειρήσεων που εκτέλεσε η Στρατιά Μικράς Ασίας τον Μάρτιο του 1921 προς το Εσκή Σεχήρ και το Αφιόν Καραχισάρ

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Το παρόν άρθρο βασίζεται στη διάλεξη που δόθηκε στο Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών στις 20 Δεκεμβρίου 2018.

Πριν από την παρουσίαση του κειμένου της διάλεξης, θέλω να ευχαριστήσω θερμά τον Πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου του Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών, Δρ κύριο Δημήτριο Σμοκοβίτη, καθώς επίσης και τον αγαπητό φίλο και συμμαθητή μου στη ΣΣΕ, αντιστράτηγο ε.α. Σεραφείμ Παπαποστόλου (του Όπλου των ΤΘ) για τη τιμητική πρόσκληση που μου απηύθυναν προκειμένου να παρουσιάσω προς στα μέλη και τους φίλους του ινστιτούτου, καθώς και σε άλλους ενδιαφερόμενους ιδιώτες ή αξιωματικούς, διάλεξη με θέμα «τις κύριες αιτίες της αποτυχίας των εαρινών επιχειρήσεων της Στρατιάς Μικράς Ασίας προς το Εσκή Σεχήρ και το Αφιόν Καραχισάρ».

Ευχαριστώ επίσης θερμά τις κυρίες και τους κυρίους που με τίμησαν με τη παρουσία τους στη διάλεξη.

Λίγα λόγια για το ζήτημα της Μικρασιατικής Εκστρατείας, της οποίας ο απόηχος αντηχεί ακόμη το εθνικό θυμικό. Σπάνια όμως προς τη κατεύθυνση της μελέτης των λόγων της αποτυχίας και τελικά της ταπεινωτικής ήττας και καταστροφής, αλλά περισσότερο προς τη κατεύθυνση του κλαυθμού και του θρήνου για τις χαμένες πατρίδες. Κάθε Αύγουστο είθισται να διοργανώνονται πλήθος συναυλιών για να «θρηνήσουν» οι συμμετέχοντες το χαμό της Σμύρνης (με το αζημίωτο βεβαίως οι θρηνούντες αοιδοί), αλλά σπάνια θα βρει κάποιος ένα εμπεριστατωμένο κείμενο που να αιτιολογεί την ήττα και τη καταστροφή. Άλλωστε δεν κρίνεται και απαραίτητο. Όλοι γνωρίζουν. Υπεύθυνοι είναι «οι Άγγλοι, οι Γάλλοι, οι Πορτογάλοι», ο βασιλιάς, ο Βενιζέλος, αλλά ποτέ εμείς.

Πιστεύω ότι τις Χαμένες Πατρίδες είναι εθνικά απαράδεκτο να τις λησμονήσουμε. Αλλά όχι μόνο «θρηνώντας» κάθε Αύγουστο. Ούτε βεβαίως και με ταξίδια στη Τουρκία (για αναψυχή, ψαράκι στο Αϊβαλί και ψώνια στις φθηνές αγορές), διότι με τα λεφτά μας φτιάχνουν τανκς και κανόνια. Καλό είναι όσοι πηγαίνουν εκεί να ρίχνουν και μια ματιά στα κατάλοιπα της εκεί ακόμη ζωντανής Ελληνικής τρισχιλιετούς παρουσίας, αλλά και στους τόπους που έχυσαν το αίμα τους ή μαρτύρησαν και άφησαν τα κόκαλά τους εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά της Ελλάδας.

Εμείς εδώ στο ιστολόγιο Βελισάριος, δηλαδή ο Βελισάριος, ο Κλεάνθης και η ταπεινότητά μου, θα επιμένουμε να βλέπουμε τις Χαμένες Πατρίδες, και κυρίως τη Μικρασιατική Εκστρατεία, από μία πολύ διαφορετική οπτική γωνία. Θα συνεχίσουμε να αναζητάμε και να αναδεικνύουμε τις αιτίες των αποτυχιών και της ήττας. Και αυτό για ένα και μόνο λόγο: επειδή έχουμε κατανοήσει ότι σήμερα κινδυνεύουμε να ηττηθούμε και πάλι από τους Τούρκους για τους ίδιους ακριβώς λόγους που ηττηθήκαμε τότε από αυτούς. Και τότε οι υπεύθυνοι δήλωναν ότι θα τους συντρίψουμε. Ότι θα αποβιβαστούμε στο Πόντο και θα προελάσουμε μέχρι τη Σεβάστεια. Και τότε ο υπεύθυνος διοικητής της Εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ, υποστράτηγος Νικόλαος Τρικούπης, μολονότι δεν διέθετε εφεδρείες, διαβεβαίωνε τον Χατζανέστη, και αυτός με τη σειρά του την κυβέρνηση, ότι «το μέτωπο είναι ακλόνητο» και ότι «αν ο εχθρός επιχειρήσει επίθεσιν και αντί να αιφνιδιάσει ημάς αιφνιδιασθή αυτός, εμπίπτων εις φραγμόν καλώς συνδεδυασμένων πυρών πεζικού, αυτομάτων όπλων και πυροβολικού, είναι βέβαιον ότι θ’ αποτύχη. Σταματών οριστικώς προ των ημετέρων συρματοπλεγμάτων θα υποστή καταστροφήν, αρκεί ταύτα να ώσιν καλώς συνδεδυασμένα …μπλα … μπλα …». Όμως οι Τούρκοι ήταν αυτοί που αιφνιδίασαν τους Τρικούπη και Χατζανέστη με τον όγκο των δυνάμεων δια των οποίων επιτέθηκαν κατά της Εξέχουσας και συνέτριψαν τις εκεί αμυνόμενες ασθενείς Ελληνικές δυνάμεις, περνώντας ταυτόχρονα στα νώτα του Τρικούπη από ένα αφύλακτο πέρασμα τρεις Μεραρχίες Ιππικού. Και ήταν αφύλακτο επειδή ο Τρικούπης απέσυρε τη φρουρά του περάσματος, λέγοντας ότι  «ο κυκλών κυκλούται».

Τα «θα τους θάψουμε» και «θα τους συντρίψουμε», μου θυμίζουν τις δηλώσεις του Τρικούπη. Που όπως και τότε, έτσι και σήμερα δεν υποστηρίζονται από αντίστοιχες αντικειμενικές δυνατότητες. Πόσα αφύλακτα περάσματα, ή φυλασσόμενα με πολύ ασθενή δύναμη, μπορεί υπάρχουν σήμερα; Μπορούν π.χ. σήμερα οι Τούρκοι να αερομεταφέρουν αιφνιδιαστικά στον Άρη και στην Ατάρνη από μία Ταξιαρχία Καταδρομών; Έχει εξεταστεί αυτό το ενδεχόμενο; Και αν έχει εξεταστεί, είναι ισχυρή η δική μας απάντηση;

Αν το κείμενο της διάλεξης μπορεί να προσφέρει κάποια σημαντική υπηρεσία, αυτή θα ήταν η εξής:

Θα πρέπει επιτέλους να αντιληφθούμε όλοι και κυρίως αυτοί που επιδιώκουν να αναλάβουν θέσεις ευθύνης στο σύστημα της άμυνας και ασφάλειας της Χώρας, ότι το χτίσιμο ενός ικανού στρατεύματος είναι μια μακρά, συνεχής, επίπονη  και δύσκολη διαδικασία στην οποία δεν επιτρέπεται διακοπή και εφησυχασμός για κανένα απολύτως λόγο, όπως είναι π.χ., αυτοί της οικονομικής κρίσεως και δημογραφικής υστέρησης που διερχόμαστε κατά την παρούσα περίοδο. Άμυνα «α λα καρτ» δεν υπάρχει. Όταν θα έρθει η ώρα, θα πολεμήσεις όπως έχεις προετοιμαστεί, όπως έχεις εκπαιδευτεί και με ό,τι διαθέτεις.

Το κείμενο της διάλεξης αναπτύσσεται στις ακόλουθες ενότητες:

  1. Εισαγωγή
  2. Σκοπός
  3. Τα προ των επιχειρήσεων του Μαρτίου σημαντικά γεγονότα
  4. Γενικές πληροφορίες επί των αντιπάλων δυνάμεων
  5. Η επιθετική αναγνώριση προς Εσκή Σεχήρ
  6. Η γενική κατάσταση της Στρατιάς Μικράς Ασίας στις αρχές του 1921
  7. Οι Σύμμαχοι επείγονται να διευθετήσουν το Μικρασιατικό Ζήτημα
  8. Πώς αποφασίστηκαν οι επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921
  9. Η τροποποίηση των αρχικών προθέσεων της Στρατιάς
  10. Η Κυβέρνηση καλεί υπό τα όπλα τρεις κλάσεις της εφεδρείας
  11. Η Γενική Στρατιωτική Κατάσταση στις 9 Μαρτίου 1921
  12. Η διεξαγωγή επιχειρήσεων του Μαρτίου 1921
  13. Η δεύτερη μάχη του Τουμλού Μπουνάρ
  14. Οι κύριες αιτίες της αποτυχίας
  15. Η αναποτελεσματική διεύθυνση των επιχειρήσεων στον ΕΣ
  16. Απόψεις των τότε αντιπάλων επί των επιχειρήσεων
  17. Επίλογος

1. Εισαγωγή

Το θέμα που θα αναπτύξω αφορά την παρουσίαση των σημαντικότερων λόγων εξ αιτίας των οποίων οι επιθετικές επιχειρήσεις που εκτελέστηκαν από τη Στρατιά Μικράς Ασίας τον Μάρτιο του 1921 απέτυχαν στην επίτευξη των σκοπών που είχαν τεθεί.

Οι αναφερόμενες επιχειρήσεις αποτέλεσαν το κρίσιμο σημείο καμπής της Μικρασιατικής Εκστρατείας, επειδή ανέδειξαν ως τον σημαντικότερο παράγοντα επίλυσης του Μικρασιατικού Ζητήματος, το Κεμαλικό κράτος και τον στρατό του. Εάν η Ελλάδα επιθυμούσε να παραμείνει στη Μικρά Ασία, θα έπρεπε να αναμετρήσει τις δυνατότητές της με αυτές της Κεμαλικής Τουρκίας. Εφ’ όσον οι κυβερνώντες τη Χώρα δεν είχαν την ισχυρή βούληση να ηγηθούν αυτής της αναμέτρησης με την αδιάλλακτη αποφασιστικότητα που απαιτούνταν, όφειλαν να αναλάβουν τη βαριά ευθύνη της αποχώρησης του Ελληνικού Στρατού από τη Μικρά Ασία. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Μικρασιατική Εκστρατεία: Ένα σχόλιο για τα σχόλια

Ένα γενικό φαινόμενο που παρατηρείται στον σχολιασμό των κειμένων για τη Μικρασιατική Εκστρατεία είναι το εξής:

Μετά από άρθρα τα οποία καταδεικνύουν κεφαλαιώδη στρατιωτικά λάθη και παραλείψεις καθώς και ανικανότητα και ανευθυνότητα στα στρατιωτικά πράγματα κατά την περίοδο 1921-1922, αρκετοί αναγνώστες προβαίνουν σε σχόλια που κινούνται στο ακόλουθο πνεύμα: «Ναι μεν, ασφαλώς το άρθρο ορθώς τα λέει στο ειδικό θέμα που πραγματεύεται, αλλά ούτως ή άλλως η Μικρασιατική Εκστρατεία ήταν ένα καταδικασμένο εγχείρημα για γενικότερους λόγους, οπότε αυτά που αναφέρει το άρθρο είναι καθ’ εαυτά αδιάφορα.»

Η στάση αυτή εξηγείται εν πολλοίς από το γεγονός ότι είναι δύσκολο να αμφισβητηθεί επί της ουσίας του το περιεχόμενο του κάθε άρθρου – γεγονός που οδηγεί σε μία ορισμένη αμηχανία τους διαφωνούντες. Και δεν μπορεί να αμφισβητηθεί αφ’ ενός γιατί η ανάλυσή του και η τεκμηρίωσή του είναι «τεθωρακισμένη», αφ’ ετέρου επειδή θα απαιτούνταν, ρεαλιστικά μιλώντας, έναν επαγγελματία στρατιωτικό για να διαφωνήσει επί της ουσίας του άρθρου, που μάλιστα να ασχοληθεί σε κάποιο βάθος με το θέμα αυτό (με την αντίστοιχη δαπάνη χρόνου και κόπου). Τέτοιος αντίλογος δεν έχει διατυπωθεί απ΄όσο γνωρίζω, και υποπτεύομαι ότι έχει λιγότερο να κάνει με έλλειψη «αντιβενιζελικών» στρατιωτικών (υπό την ιστορική, πλέον, έννοια του όρου) και περισσότερο με την εξόφθαλμη αλήθεια των όσων υποστηρίζονται. Συνεπώς, αναγνώστες που «δυσφορούν» με το αναπόφευκτο συμπέρασμα των επί μέρους άρθρων, επιδιώκουν να μεταφέρουν το επίκεντρο της όποιας συζήτησης γίνεται σε άλλα, άσχετα θέματα, και κυρίως γενικότερα ζητήματα όπου μπορούν πιο εύκολα να υποστηριχθούν άλλες, αντίθετες θέσεις.

Όμως έτσι παραβλέπεται μία βασική αρχή – όχι της ιστορίας αλλά της ίδιας της λογικής: για να έχει κανείς άξιες λόγου γενικές αποφάνσεις, πρέπει να έχει πολύ καλή αντίληψη των ειδικότερων προκειμένων τους. Για να έχει κανείς άποψη (κάποιας σημασίας, προφανώς, γιατί δημοκρατικά ο καθένας δικαιούται να πει ό,τι του κατεβαίνει), π.χ. για την Μικρασιατική Εκστρατεία και το εφικτό ή ανέφικτό της και τις ευθύνες των εμπλακέντων σε αυτήν, θα πρέπει να έχει πολύ καλή αντίληψη της πραγματικότητάς της, των λεπτομερειών της, των ειδικών της θεμάτων. Αλλιώς, βάσει ισχυρισμών του τύπου «νικήσαμε στο 99% των μαχών και χάσαμε από ατυχία», δηλαδή ισχυρισμών που δείχνουν «δημοσιογραφική» αντίληψη της Εκστρατείας, μπορεί ο καθένας να φτάσει στο συμπέρασμα της αρεσκείας του – με την αντίστοιχη βαρύτητα του συμπεράσματός του.

Ο λόγος ενασχόλησης των συντελεστών του ιστολογίου με τη στρατιωτική ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας ήταν εξ αρχής αυτός ακριβώς: η διαπίστωση ότι οι ασχολούμενοι με τη γενική ιστορία της Μικρασιατικής Εκστρατείας (και δεν αναφερόμαστε σε ερασιτέχνες ενδιαφερόμενους για την ιστορία της πατρίδας τους, αλλά κυρίως σε επαγγελματίες ιστορικούς) έχουν αδυναμία ανάλυσης και αξιολόγησης της στρατιωτικής της πτυχής, με αποτέλεσμα τα γενικότερα συμπεράσματα που βγάζουν να είναι έωλα και, συνήθως, άστοχα. Ο σκοπός, λοιπόν, του εγχειρήματος είναι να εκπονηθεί και να παρουσιαστεί μία σοβαρή, τεκμηριωμένη και, ας μας επιτραπεί «επαγγελματική» ανάλυση της Εκστρατείας (μιας και, καλώς ή κακώς, το αντικείμενό της είναι «τεχνικό», δηλαδή εξειδικευμένο) ώστε ο καθένας ενδιαφερόμενος να μην αναγκάζεται να στηρίζεται στους ισχυρισμούς του ενός ή του άλλου ιστορικά εμπλεκομένου στην υπόθεση αλλά να έχει μια σύγχρονη, ανεξάρτητη και πλήρη ανάλυση για τη στρατιωτική πτυχή της Εκστρατείας, κι έτσι να μπορέσει να σταθμίσει καλύτερα τον ρόλο της στην τελική της έκβαση, μιας και η αποτίμηση της στρατιωτικής πτυχής της Εκστρατείας στην έκβασή της είναι η θεμελιώδης αδυναμία των περισσοτέρων γενικών ιστοριών σχετικά με αυτήν.

Η αδυναμία αυτή καθίσταται ιδιαίτερα έντονη καθώς περνάει ο χρόνος και προσεγγίζει η εκατονταετηρίς της Μικρασιατικής Εκστρατείας και της Καταστροφής. Καθώς η επέτειος που πλησιάζει, δίνει την -θεμιτή- ευκαιρία για τη αναδίφηση του ιστορικού ζητήματος, που αποτυπώνεται στην  έκδοση ιστορικών βιβλίων, και μάλιστα ιδιαίτερα αξιόλογων, η έλλειψη ειδικών στρατιωτικών αναλύσεων επί των οποίων να μπορούν να βασιστούν οι γενικοί ιστορικοί είναι εμφανής.

Το εγχείρημα για τη στρατιωτική ιστορία της Μικρασιατική Εκστρατείας είναι αρκετά φιλόδοξο: να συμπληρώσει αυτό το κρίσιμο κενό, και μάλιστα με τον πληρέστερο δυνατό τρόπο: ανάλυση της εκστρατείας στο στρατηγικό, το επιχειρησιακό και το τακτικό επίπεδο, συσχέτιση της στρατιωτικής εκστρατείας με την υψηλή στρατηγική των δύο αντιπάλων, ανάλυση του οργανισμού των δύο στρατών, ανάλυση του υποβάθρου του κάθε στρατού, ανάλυση των πόρων και της κινητοποιήσεώς τους – συνολικά μία πλήρη ανάλυση της Εκστρατείας. Ενδεχομένως η συνολική σύνθεση αναδύεται αργά, αλλά όποιος παρακολουθεί μπορεί να διαπιστώσει και το εύρος και το βάθος της.

Επιπλέον, η μελέτη της στρατιωτικής πτυχής της Εκστρατείας οδηγεί αναπόφευκτα σε κρίσεις για τους εμπλεκομένους σε αυτήν. Οι κρίσεις δεν εκφέρονται «εκ του αποτελέσματος» της Εκστρατείας: θα μπορούσε μια εκστρατεία να χαθεί και μία καταστροφή να επέλθει εξ αιτίας ανυπέρβλητων δυσκολιών. Οι κρίσεις που έχουν μέχρι τώρα εκφραστεί βασίζονται στη μελέτη και την ανάλυση της δράσης και της παρουσίας του καθενός εμπλεκομένου στα ιστορικά γεγονότα. Ας σημειωθεί ότι οι κρίσεις των συντελεστών του εγχειρήματος που έχουν μέχρι τώρα εκφραστεί, δεν ήταν «προειλημμένες» αλλά έχουν προκύψει από την τρέχουσα μελέτη και ανάλυση της Εκστρατείας.

Εκεί που το παρόν σχόλιο θέλει να καταλήξει, είναι η εξής παράκληση/παρότρυνση προς τους αναγνώστες των κειμένων της Μικρασιατικής Εκστρατείας: Όταν διαβάζουν τα άρθρα, παρ’ όλο που για πολλούς αυτά έρχονται σε αντίθεση με εδραιωμένες πεποιθήσεις τους, ας τα διαβάζουν προσεκτικά, γιατί παρουσιάζουν μία ανάλυση που δεν υπάρχει αντίστοιχή της μέχρι σήμερα. Κυρίως όμως, η παράκληση/παρότρυνση αφορά το εξής: όταν διαβάζουν ένα άρθρο, ιδίως ένα άρθρο που αισθάνονται ότι έρχεται σε αντίθεση με εδραιωμένες αντιλήψεις τους για την Εκστρατεία, ας περιορίζουν τις τοποθετήσεις τους (θετικές ή αρνητικές – αδιάφορο) στο θέμα και την ουσία του εκάστοτε κειμένου, και ας μην μεταφέρουν αυτομάτως κι ενστικτωδώς τη συζήτηση σε γενικά και συνολικά ζητήματα. Είναι ο ελάχιστος σεβασμός στον (μεγάλο) κόπο των συντακτών, και είναι και η ορθολογική προσέγγιση του ζητήματος: από τη μελέτη των επί μέρους και ειδικών, στη συνολική εικόνα.

Αίτια της Αποτυχίας και της Ήττας του Ελληνικού Στρατού κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία

Δημοσιεύεται εδώ το κείμενο της διαλέξεως που έδωσε ο Ταξίαρχος ε.α. κ. Βασίλειος Λουμιώτης στην 33η Μηχανοκίνητη Ταξιαρχία, επ’ ευκαιρία της Εορτής των Ενόπλων Δυνάμεων.

Κύριε Ταξίαρχε,

Η πρόσκλησή σας να είμαι ομιλητής κατά τη σημερινή ημέρα της Εορτής των Ενόπλων μας Δυνάμεων περιποιεί σε μένα ιδιαίτερη τιμή. Σας ευχαριστώ θερμά για την πρόσκληση. Επίσης, επιτρέψτε μου να εκφράσω την μεγάλη συγκίνησή μου που βρίσκομαι  ανάμεσα στα στελέχη του Στρατού μας, που με τιμή και αξιοσύνη εργάζονται νυχθημερόν, κάτω από ανείπωτες δυσχέρειες, για να υπηρετήσουν την άμυνα της Πατρίδας μας. Επίσης ευχαριστώ θερμά τις αρχές και τους αξιότιμους πολίτες, κυρίες και κυρίους του ακριτικού Πολυκάστρου, που με την εδώ παρουσία τους τιμούν τις Ένοπλες Δυνάμεις της Πατρίδας μας. Η ομιλία μου πέραν των άλλων αποτελεί ένα μνημόσυνο για εκείνους τους άνδρες,  αξιωματικούς και οπλίτες,  που πρόσφεραν αφειδώς το αίμα τους και την ζωή τους για να υπηρετήσουν το όραμα της Μεγάλης Ιδέας.

Το Θέμα της Διάλεξης

Το θέμα που θα σας αναπτύξω αφορά τα γενικά αίτια της αποτυχίας των πολεμικών επιχειρήσεων που διεξήγαγε ο Ελληνικός Στρατός κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία και της συντριπτικής ήττας που υπέστη τον Αύγουστο του 1922. Παράλληλα θα αναφερθώ και στη σημαντική δράση του 33ου Συντάγματος Πεζικού κατά τη μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ, τον Ιούλιο του 1921.

Ασφαλώς, τα αίτια της αποτυχίας και της ήττας δεν ήταν μόνον στρατιωτικής φύσεως αλλά και πολιτικής. Για τα πολιτικά ζητήματα έχουν γράψει πάρα πολλοί και ειδικότεροι εμού.

Οι περισσότεροι μη στρατιωτικοί συγγραφείς αναφέρονται στα στρατιωτικής φύσεως ζητήματα γενικόλογα, επειδή ίσως δεν τα κατανοούν και δεν είναι σε θέση να τα αναλύσουν. Η γενική αίσθηση από την μελέτη αυτών των εργασιών είναι πως η στρατιωτική ήττα ήταν αναπόφευκτη, είτε επειδή άλλαξε η πολιτική των συμμάχων έναντι της Ελλάδας είτε, επειδή το πρόβλεψε ο Μεταξάς, είτε, για διάφορους άλλους λόγους.

Προσωπικά διαφωνώ με αυτή την οπτική. Στην Μικρά Ασία διεξήχθη ένας πόλεμος ανάμεσα σε εμάς και τους Τούρκους, στον οποίο και οι δύο στρατοί πολέμησαν με αυταπάρνηση, θάρρος και άφθαστο ηρωισμό, επιδεικνύοντας μοναδικές πολεμικές αρετές. Στο τέλος όμως νικητές αναδείχθηκαν οι Τούρκοι, επειδή απεδείχθησαν ικανότεροι ημών στην πολιτική και στρατιωτική διεύθυνση του πολέμου. Θέλω να πω ότι για την ήττα μας δεν ευθύνονται οι «άλλοι», αλλά αποκλειστικά εμείς. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Η Μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ – Υψώματος 1799 και η δράση του 33ου Συντάγματος Πεζικού

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Εισαγωγικό Σημείωμα: Στις 12 Οκτωβρίου 2017 μού έγινε πρόταση από την 33η Μηχανοκίνητη Ταξιαρχία – «Σύνταγμα Κυδωνιών», να είμαι ομιλητής στην εορταστική εκδήλωση που προετοίμαζε για τις 21 Νοεμβρίου 2017, στο πλαίσιο του εορτασμού της ημέρας των Ενόπλων μας Δυνάμεων. Θεώρησα ότι η πρόταση αποτελούσε ιδιαίτερη τιμή προς το πρόσωπο μου, αλλά και προς το ιστολόγιο Βελισάριος, στο οποίο αναρτώνται διάφορα κείμενά μου. Ως εκ τούτου αποδέχθηκα την πρόσκληση με ιδιαίτερη χαρά. Επέλεξα ως θέμα της ομιλίας μου «Τα αίτια της Αποτυχίας και της Ήττας του Ελληνικού Στρατού κατά την Μικρασιατική Εκστρατεία –  Η δράση του 33ου Συντάγματος Πεζικού στην μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ – Υψώματος 1799, κατά τις επιθετικές επιχειρήσεις της Στρατιάς Μικράς Ασίας τον Ιούλιο του 1921». Η ομιλία παρουσιάστηκε στις 21 Νοεμβρίου 2017 στο πολιτιστικό κέντρο του Δήμου Παιονίας (Πολύκαστρο Κιλκίς). Λόγω έλλειψης χρόνου, δεν έγινε δυνατή η παρουσίαση της δράσης του 33ου Συντάγματος Πεζικού στην μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ – Υψώματος 1799, κατά τις επιθετικές επιχειρήσεις της Στρατιάς Μικράς Ασίας τον Ιούλιο του 1921, και αυτό ασφαλώς με λύπησε ιδιαίτερα. Υποσχέθηκα στον Διοικητή της 33ης Μηχανοκίνητης Ταξιαρχίας, Ταξίαρχο κύριο Αθανάσιο Ναλμπάντη, ότι η «παράλειψη» αυτή θα διορθωθεί πολύ σύντομα, με ανάρτηση στο ιστολόγιο Βελισάριος, κάτι που γίνεται τώρα, με ένα περισσότερο εμπλουτισμένο κείμενο από αυτό της ομιλίας μου.

Θέλω να εκφράσω τις θερμές ευχαριστίες μου προ τον άξιο Διοικητή της 33ης Μηχανοκίνητης Ταξιαρχίας – «Σύνταγμα Κυδωνιών», Ταξίαρχο Κύριο Αθανάσιο Ναλμπάντη, για την άκρως τιμητική πρόταση που μου εγένετο και για την άψογη και θερμή φιλοξενία που μου προσέφερε κατά την παραμονή μου στο ακριτικό Πολύκαστρο. Του εύχομαι υγεία προσωπική και οικογενειακή και σε ανώτερα. 

Το κείμενο της διάλεξης που παρουσιάστηκε, θα αναρτηθεί τις προσεχείς ημέρες.

 Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης

 

Αφιερώνεται με ταπεινότητα και σεβασμό στους νεκρούς, τραυματίες και αγνοούμενους της μάχης του Τσαούς Τσιφλίκ – Υψώματος 1799.                  

Αιωνία η Μνήμη τους.

 

Εισαγωγή

Η αναφερόμενη μάχη διεξήχθη στις 2 και 3 Ιουλίου 1921 (π.ημ.), στο πλαίσιο των θερινών επιθετικών επιχειρήσεων της Στρατιάς Μικράς Ασίας προς το Εσκή Σεχήρ. Υπήρξε μία από τις πλέον αιματηρές μάχες της Μικρασιατικής Εκστρατείας. Η μάχη διεξήχθη αρχικά από την Vη Μεραρχία του Β’ Σώματος Στρατού και, από το απόγευμα της 2ας Ιουλίου, και από την Ιη Μεραρχία του Α’ Σώματος Στρατού. Το αποτέλεσμα της μάχης ήταν η διάρρηξη της οχυρωμένης τοποθεσίας της Κιουτάχειας και η σύμπτυξη του Τουρκικού Στρατού στην γραμμή ανατολικά Εσκή Σεχήρ – Σεϊντή Γαζή. Η μεγάλη νίκη της Στρατιάς Μικράς Ασίας ανήκει αποκλειστικά στους μαχητές, αξιωματικούς και τους οπλίτες της Ιης και της Vης Μεραρχίας.

  Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Οι επιθετικές επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921 προς Εσκή Σεχήρ και Αφιόν Καραχισάρ – Μέρος Α’

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Σημείωση: Μετά τη δημοσίευση του κειμένου με τίτλο: «Η διαμόρφωση της δύναμης του ανθρώπινου δυναμικού του Ελληνικού Στρατού και ειδικότερα της Στρατιάς Μικράς Ασίας κατά το διάστημα 1η Μαρτίου – 21η Ιουνίου 1921, Μέρος Α’» στις 18/6/17, το λογικώς επόμενο κείμενο θα ήταν το Β’ Μέρος του ιδίου θέματος. Αντί αυτού, προτιμήθηκε η αντιμετώπιση των επιχειρήσεων του 1921 από την αρχή, ξεκινώντας από τις επιχειρήσεις του Μαρτίου.

Το Μέρος Β’ της «Διαμόρφωσης της δύναμης του ανθρώπινου δυναμικού του Ελληνικού Στρατού και ειδικότερα της Στρατιάς Μικράς Ασίας κατά το διάστημα 1η Μαρτίου – 21η Ιουνίου 1921» θα δημοσιευτεί στη λογική του σειρά.

Τις προσεχείς ημέρες, το παρόν θα αναρτηθεί και στον ιστότοπο της Στρατιωτικής Ιστορίας της Μικρασιατικής Εκστρατείας (μαζί με τα δύο ακόμη υπολειπόμενα κείμενα), αφ’ ενός για την πληρότητα του ιστοτόπου, αφ’ ετέρου για τη δυνατότητα προβολής των χαρτών σε μεγάλο μέγεθος – όπου φαίνεται και η αξία τους.

 

1. Η λήψη της απόφασης για την εκτέλεση της επιχείρησης προς κατάληψη της γραμμής Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ

1.1.  Γενικές Πληροφορίες

Η ιδέα για την εκτέλεση των επιθετικών επιχειρήσεων του Μαρτίου τέθηκε για πρώτη φορά, τόσο στο επίπεδο της κυβέρνησης όσο και σε αυτό της Στρατιάς Μικράς Ασίας, μετά το πέρας της επιθετικής αναγνώρισης προς το Εσκή Σεχήρ που εκτελέστηκε το τελευταίο δεκαήμερο του Δεκεμβρίου του 1920 από το Γ’ Σώμα Στρατού, πρώην «Σώμα Στρατού Σμύρνης».

Τα εκ της επιθετικής αναγνωρίσεως αποτελέσματα και συμπεράσματα δεν ήταν ευχάριστα αφ’ ενός λόγω της κακής διεύθυνσης των επιχειρήσεων από τους διοικητές των Μεγάλων Μονάδων του Γ’ Σώματος Στρατού —αποκατασταθέντες απότακτοι αξιωματικοί της Βενιζελικής διακυβέρνησης— και αφ’ ετέρου επειδή η εσπευσμένη εγκατάλειψη της καταληφθείσας τοποθεσίας «Κοβαλίτσα – Ποριά» (τοποθεσία «Ινονού») από τη δύναμη της επιθετικής αναγνώρισης και η επιστροφή της στην περιοχή της Προύσας «διαφημίστηκε» από την  προπαγάνδα του Κεμάλ στο εσωτερικό της Τουρκίας αλλά και στο εξωτερικό, ως νίκη του Κεμαλικού στρατού («1η Νίκη Ιν Εϋνού»). Παρά ταύτα όμως η επιθετική αναγνώριση προσέφερε στη Στρατιά Μικράς Ασίας, αλλά και στην Κυβέρνηση, την πολύ σημαντική πληροφορία ότι ο Κεμαλικός στρατός «δεν απετελείτο πλέον  από συμμορίας απειθάρχων ανταρτών αλλά από στρατιωτικάς μονάδας τελείως πειθαρχούσας πλαισιομένας από άφθονα πεπειραμένα και φρονηματισμένα στελέχη και με οπλισμόν άρτιον δια την εποχήν του πολέμου εκείνου. Επομένως δια τη δημιουργίαν συνθηκών διεξαγωγής νικηφόρου κατ’ αυτού πολέμου έπρεπε να γίνη αναμέτρησις των πολεμικών μέσων και αναθεώρησις των επικρατουσών σκέψεων περί στελεχών του Στρατού».

Μετά το πέρας της επιθετικής αναγνώρισης, η Στρατιάς Μικράς Ασίας αντικατέστησε τους διοικητές του Γ’ Σώματος Στρατού Συνταγματάρχη Κ. Πετμεζά δια του Υποστρατήγου Αρ. Βλαχόπουλου, της VII Μεραρχίας Συνταγματάρχη Π. Καράκαλο δια του Συνταγματάρχη Ανδρέα Πλατή και της Χ Μεραρχίας Συνταγματάρχη Κ. Μπουκουβάλα δια του Υποστρατήγου Γεωργίου Λεοναρδόπουλου. Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου

Η διαμόρφωση της δύναμης του ανθρώπινου δυναμικού του Ελληνικού Στρατού και ειδικότερα της Στρατιάς Μικράς Ασίας κατά το διάστημα 1η Μαρτίου – 21η Ιουνίου 1921, Μέρος Α’

Προβλήματα και παθογένειες του συστήματος

Επίθεση 2-39 ΣΕ κατά Εσκή Πολατλί

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης) 

 

22α Αυγούστου 1921.

Η Στρατιά Μικράς Ασίας προς τον Κον Υπουργόν Στρατιωτικών. […]

Ούτως η κύκλωσις του αριστερού του εχθρού δεν ηδύνατο να επιτευχθεί. […] Προς τούτο διετάχθη η κατά μέτωπον επίθεσις. […] Αι εννέα Μεραρχίαι ημών, οίτινες προ της ενάρξεως των επιχειρήσεων του Ιουλίου ηρίθμουν περίπου 8.500 μαχίμους, ήτοι ολικήν δύναμιν 76.000 ανδρών, ήδη αριθμούν μόνο 5.200 ήτοι 47.000 μόνο μαχίμων. Αι ελάχισται αφικνούμεναι ενισχύσεις μόλις επαρκούν δια καταρτισμόν μικρών τινών τμημάτων προς κάλυψιν των συγκοινωνιών ημών, η άφιξις δε της Ανεξαρτήτου Μεραρχίας δεν δύναται να υπολογισθή προ δεκαπενθημέρου. Η έλλειψις αξιωματικών είναι μεγίστη και το βαρύ πυροβολικόν ημών υποδεέστερον αριθμητικώς και ποιοτικώς του εχθρικού. […] Πλεονέκτημα επομένως καθαρόν ημών απέναντι του εχθρού απομένει η επιθετική ημών ενέργεια και το εκ ταύτης πηγάζον υπέρτερον ηθικόν. Δέον όμως να λαμβάνηται υπ’ όψιν ότι η προϊούσα ελάττωσις της μαχίμου δυνάμεως θα καταστήση ανέφικτον μετ’ ολίγον την εξακολούθησιν της επιθέσεως και ο στρατιώτης αντιλαμβανόμενος την έλλειψιν ισχύος δυνατόν να απολέση και την ηθικήν αυτού δύναμιν. […] Το δε ισόπαλον των δυνάμεων δεν επιτρέπει ημίν την εκτέλεση ευρείας κυκλωτικής κινήσεως, ώστε δι’ ενός πλήγματος να επιτύχωμεν την αποφασιστικήν νίκην. […]

Αναστάσιος Παπούλας

Αντιστράτηγος[1]

1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Κατά τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 1921 η κυβέρνηση της χώρας προέβη στην επιστράτευση εφεδρικών κλάσεων στην Ελλάδα και την Μικρά Ασία προκειμένου να ενισχύσει τη δύναμη της Στρατιάς Μικράς Ασίας, ώστε στην αρχή του καλοκαιριού του ιδίου έτους και υπό τις καλλίτερες δυνατόν συνθήκες από πλευράς διαθέσιμης ισχύος, να αναλάβει την εκτέλεση ευρέων επιθετικών επιχειρήσεων προς την γραμμή Εσκή Σεχήρ–Κιουτάχεια–Αφιόν Καραχισάρ και ενδεχομένως προς την Άγκυρα, με σκοπό την συντριβή του Τουρκικού Στρατού.

Το μικρό απόσπασμα κάτω από τον τίτλο του κειμένου, που προέρχεται από την αναφορά που υπέβαλε στις 22 Αυγούστου 1921 ο Διοικητής της Στρατιάς Μικράς Ασίας προς τον Υπουργόν των Στρατιωτικών ζητώντας την έγκριση της κυβέρνησης προκειμένου να διακόψει τις επιχειρήσεις προς την Άγκυρα, αποδεικνύει τη σημασία που είχε για την ολοκλήρωση των επιχειρήσεων —κατά την αντίληψη του διοικητή της— το μέγεθος της μάχιμης δύναμης της Στρατιάς. Το κυριότερο, μεταξύ άλλων, επιχείρημα του αρχιστράτηγου  για τη διακοπή των επιχειρήσεων, ήταν ότι η Στρατιά αφού απέτυχε να κυκλώσει το αριστερό του εχθρού επετίθετο πλέον μετωπικά κατά αυτού, με τη μάχιμη δύναμή της όμως να έχει μειωθεί στις 47.000 άνδρες —έναντι των 76.000 ανδρών που διέθετε πριν την έναρξη των θερινών επιχειρήσεων— εξ αιτίας των απωλειών που είχε υποστεί κατά τις επιχειρήσεις του Ιουλίου και του Αυγούστου που βρίσκονταν σε εξέλιξη, χωρίς αυτές οι απώλειες να έχουν αναπληρωθεί μέχρι και τις 22 Αυγούστου. Στην έκθεση είναι διάχυτη η ανησυχία του διοικητή της Στρατιάς για την έκβαση του αγώνα εξ αιτίας του αδιεξόδου στο οποίο βρέθηκε λόγω της μείωσης της μάχιμης δύναμής της Στρατιάς και της αδυναμίας αναπλήρωσης των μέχρι τότε απωλειών.

Η αναφερόμενη έκθεση του διοικητή της Στρατιάς, και ειδικά το απόσπασμα για την μείωση της μάχιμης δύναμης της Στρατιάς και την αδυναμία αναπλήρωσης των απωλειών της, αποτέλεσε την αφορμή για την συγγραφή αυτού του κειμένου. Τα ερωτήματα που μας δημιουργήθηκαν ήταν πολλά, όπως:

  • Η επιστράτευση των εφεδρικών κλάσεων στην Ελλάδα και την Μικρά Ασία απέδωσε την αναμενόμενη δύναμη εφέδρων με βάση τα πληθυσμιακά δεδομένα της χώρας; Ποια ήταν η αντιμετώπιση των φαινομένων ανυποταξίας σε περίπτωση που υπήρχαν τέτοια; 
  • Ποια ήταν η αριθμητική δύναμη του Ελληνικού Στρατού αμέσως πριν από την έναρξη των θερινών επιχειρήσεων; 
  • Με ποιον τρόπο διαχειρίστηκε η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία τη δύναμη των εφέδρων που προσήλθαν στα όπλα προκειμένου να ενισχύσει την δύναμη της Στρατιάς Μικράς Ασίας; 
  • Ποια ήταν η δύναμη της Στρατιάς Μικράς Ασίας αμέσως πριν από την έναρξη των θερινών επιχειρήσεων; Ποια ήταν η μάχιμη δύναμη της Στρατιάς Μικράς Ασίας κατά την περίοδο αυτή; Ήταν συμπληρωμένη στην εμπόλεμη σύνθεσή της; 
  • Ποιες ήταν οι μονάδες που συνέθεταν την μάχιμη δύναμη της Στρατιάς; 
  • Οι Μονάδες της Στρατιάς Μικράς Ασίας που θα διεξήγαγαν τη μάχη, διέθεταν την υπό των πινάκων συνθέσεως προβλεπόμενη δύναμη; Και αν όχι, κατά πόσο υπολειπόταν η παρούσα δύναμη των Μεραρχιών της προβλεπομένης πριν από την έναρξη των θερινών επιχειρήσεων; Η μάχιμη δύναμη των 76.000 ανδρών που αναφέρει ο διοικητής της Στρατιά, ήταν η προβλεπόμενη, η τοποθετημένη ή η παρούσα;
  • Για ποιους λόγους δεν κατέστη δυνατή η αναπλήρωση των απωλειών της Στρατιάς Μικράς Ασίας —που επικαλείται στην έκθεσή του ο διοικητής της Στρατιάς— ώστε να μην παρουσιαστεί έλλειμμα ισχύος κατά την διάρκεια των επιχειρήσεων;

Ανάγνωση του υπολοίπου άρθρου