Κύριες αιτίες της αποτυχίας των επιθετικών επιχειρήσεων που εκτέλεσε η Στρατιά Μικράς Ασίας τον Μάρτιο του 1921 προς το Εσκή Σεχήρ και το Αφιόν Καραχισάρ

Γράφει ο Αρματιστής

(Ταξίαρχος ε.α. Βασίλειος Λουμιώτης)

Το παρόν άρθρο βασίζεται στη διάλεξη που δόθηκε στο Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών στις 20 Δεκεμβρίου 2018.

Πριν από την παρουσίαση του κειμένου της διάλεξης, θέλω να ευχαριστήσω θερμά τον Πρόεδρο του διοικητικού συμβουλίου του Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών, Δρ κύριο Δημήτριο Σμοκοβίτη, καθώς επίσης και τον αγαπητό φίλο και συμμαθητή μου στη ΣΣΕ, αντιστράτηγο ε.α. Σεραφείμ Παπαποστόλου (του Όπλου των ΤΘ) για τη τιμητική πρόσκληση που μου απηύθυναν προκειμένου να παρουσιάσω προς στα μέλη και τους φίλους του ινστιτούτου, καθώς και σε άλλους ενδιαφερόμενους ιδιώτες ή αξιωματικούς, διάλεξη με θέμα «τις κύριες αιτίες της αποτυχίας των εαρινών επιχειρήσεων της Στρατιάς Μικράς Ασίας προς το Εσκή Σεχήρ και το Αφιόν Καραχισάρ».

Ευχαριστώ επίσης θερμά τις κυρίες και τους κυρίους που με τίμησαν με τη παρουσία τους στη διάλεξη.

Λίγα λόγια για το ζήτημα της Μικρασιατικής Εκστρατείας, της οποίας ο απόηχος αντηχεί ακόμη το εθνικό θυμικό. Σπάνια όμως προς τη κατεύθυνση της μελέτης των λόγων της αποτυχίας και τελικά της ταπεινωτικής ήττας και καταστροφής, αλλά περισσότερο προς τη κατεύθυνση του κλαυθμού και του θρήνου για τις χαμένες πατρίδες. Κάθε Αύγουστο είθισται να διοργανώνονται πλήθος συναυλιών για να «θρηνήσουν» οι συμμετέχοντες το χαμό της Σμύρνης (με το αζημίωτο βεβαίως οι θρηνούντες αοιδοί), αλλά σπάνια θα βρει κάποιος ένα εμπεριστατωμένο κείμενο που να αιτιολογεί την ήττα και τη καταστροφή. Άλλωστε δεν κρίνεται και απαραίτητο. Όλοι γνωρίζουν. Υπεύθυνοι είναι «οι Άγγλοι, οι Γάλλοι, οι Πορτογάλοι», ο βασιλιάς, ο Βενιζέλος, αλλά ποτέ εμείς.

Πιστεύω ότι τις Χαμένες Πατρίδες είναι εθνικά απαράδεκτο να τις λησμονήσουμε. Αλλά όχι μόνο «θρηνώντας» κάθε Αύγουστο. Ούτε βεβαίως και με ταξίδια στη Τουρκία (για αναψυχή, ψαράκι στο Αϊβαλί και ψώνια στις φθηνές αγορές), διότι με τα λεφτά μας φτιάχνουν τανκς και κανόνια. Καλό είναι όσοι πηγαίνουν εκεί να ρίχνουν και μια ματιά στα κατάλοιπα της εκεί ακόμη ζωντανής Ελληνικής τρισχιλιετούς παρουσίας, αλλά και στους τόπους που έχυσαν το αίμα τους ή μαρτύρησαν και άφησαν τα κόκαλά τους εκατοντάδες χιλιάδες παιδιά της Ελλάδας.

Εμείς εδώ στο ιστολόγιο Βελισάριος, δηλαδή ο Βελισάριος, ο Κλεάνθης και η ταπεινότητά μου, θα επιμένουμε να βλέπουμε τις Χαμένες Πατρίδες, και κυρίως τη Μικρασιατική Εκστρατεία, από μία πολύ διαφορετική οπτική γωνία. Θα συνεχίσουμε να αναζητάμε και να αναδεικνύουμε τις αιτίες των αποτυχιών και της ήττας. Και αυτό για ένα και μόνο λόγο: επειδή έχουμε κατανοήσει ότι σήμερα κινδυνεύουμε να ηττηθούμε και πάλι από τους Τούρκους για τους ίδιους ακριβώς λόγους που ηττηθήκαμε τότε από αυτούς. Και τότε οι υπεύθυνοι δήλωναν ότι θα τους συντρίψουμε. Ότι θα αποβιβαστούμε στο Πόντο και θα προελάσουμε μέχρι τη Σεβάστεια. Και τότε ο υπεύθυνος διοικητής της Εξέχουσας του Αφιόν Καραχισάρ, υποστράτηγος Νικόλαος Τρικούπης, μολονότι δεν διέθετε εφεδρείες, διαβεβαίωνε τον Χατζανέστη, και αυτός με τη σειρά του την κυβέρνηση, ότι «το μέτωπο είναι ακλόνητο» και ότι «αν ο εχθρός επιχειρήσει επίθεσιν και αντί να αιφνιδιάσει ημάς αιφνιδιασθή αυτός, εμπίπτων εις φραγμόν καλώς συνδεδυασμένων πυρών πεζικού, αυτομάτων όπλων και πυροβολικού, είναι βέβαιον ότι θ’ αποτύχη. Σταματών οριστικώς προ των ημετέρων συρματοπλεγμάτων θα υποστή καταστροφήν, αρκεί ταύτα να ώσιν καλώς συνδεδυασμένα …μπλα … μπλα …». Όμως οι Τούρκοι ήταν αυτοί που αιφνιδίασαν τους Τρικούπη και Χατζανέστη με τον όγκο των δυνάμεων δια των οποίων επιτέθηκαν κατά της Εξέχουσας και συνέτριψαν τις εκεί αμυνόμενες ασθενείς Ελληνικές δυνάμεις, περνώντας ταυτόχρονα στα νώτα του Τρικούπη από ένα αφύλακτο πέρασμα τρεις Μεραρχίες Ιππικού. Και ήταν αφύλακτο επειδή ο Τρικούπης απέσυρε τη φρουρά του περάσματος, λέγοντας ότι  «ο κυκλών κυκλούται».

Τα «θα τους θάψουμε» και «θα τους συντρίψουμε», μου θυμίζουν τις δηλώσεις του Τρικούπη. Που όπως και τότε, έτσι και σήμερα δεν υποστηρίζονται από αντίστοιχες αντικειμενικές δυνατότητες. Πόσα αφύλακτα περάσματα, ή φυλασσόμενα με πολύ ασθενή δύναμη, μπορεί υπάρχουν σήμερα; Μπορούν π.χ. σήμερα οι Τούρκοι να αερομεταφέρουν αιφνιδιαστικά στον Άρη και στην Ατάρνη από μία Ταξιαρχία Καταδρομών; Έχει εξεταστεί αυτό το ενδεχόμενο; Και αν έχει εξεταστεί, είναι ισχυρή η δική μας απάντηση;

Αν το κείμενο της διάλεξης μπορεί να προσφέρει κάποια σημαντική υπηρεσία, αυτή θα ήταν η εξής:

Θα πρέπει επιτέλους να αντιληφθούμε όλοι και κυρίως αυτοί που επιδιώκουν να αναλάβουν θέσεις ευθύνης στο σύστημα της άμυνας και ασφάλειας της Χώρας, ότι το χτίσιμο ενός ικανού στρατεύματος είναι μια μακρά, συνεχής, επίπονη  και δύσκολη διαδικασία στην οποία δεν επιτρέπεται διακοπή και εφησυχασμός για κανένα απολύτως λόγο, όπως είναι π.χ., αυτοί της οικονομικής κρίσεως και δημογραφικής υστέρησης που διερχόμαστε κατά την παρούσα περίοδο. Άμυνα «α λα καρτ» δεν υπάρχει. Όταν θα έρθει η ώρα, θα πολεμήσεις όπως έχεις προετοιμαστεί, όπως έχεις εκπαιδευτεί και με ό,τι διαθέτεις.

Το κείμενο της διάλεξης αναπτύσσεται στις ακόλουθες ενότητες:

  1. Εισαγωγή
  2. Σκοπός
  3. Τα προ των επιχειρήσεων του Μαρτίου σημαντικά γεγονότα
  4. Γενικές πληροφορίες επί των αντιπάλων δυνάμεων
  5. Η επιθετική αναγνώριση προς Εσκή Σεχήρ
  6. Η γενική κατάσταση της Στρατιάς Μικράς Ασίας στις αρχές του 1921
  7. Οι Σύμμαχοι επείγονται να διευθετήσουν το Μικρασιατικό Ζήτημα
  8. Πώς αποφασίστηκαν οι επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921
  9. Η τροποποίηση των αρχικών προθέσεων της Στρατιάς
  10. Η Κυβέρνηση καλεί υπό τα όπλα τρεις κλάσεις της εφεδρείας
  11. Η Γενική Στρατιωτική Κατάσταση στις 9 Μαρτίου 1921
  12. Η διεξαγωγή επιχειρήσεων του Μαρτίου 1921
  13. Η δεύτερη μάχη του Τουμλού Μπουνάρ
  14. Οι κύριες αιτίες της αποτυχίας
  15. Η αναποτελεσματική διεύθυνση των επιχειρήσεων στον ΕΣ
  16. Απόψεις των τότε αντιπάλων επί των επιχειρήσεων
  17. Επίλογος

1. Εισαγωγή

Το θέμα που θα αναπτύξω αφορά την παρουσίαση των σημαντικότερων λόγων εξ αιτίας των οποίων οι επιθετικές επιχειρήσεις που εκτελέστηκαν από τη Στρατιά Μικράς Ασίας τον Μάρτιο του 1921 απέτυχαν στην επίτευξη των σκοπών που είχαν τεθεί.

Οι αναφερόμενες επιχειρήσεις αποτέλεσαν το κρίσιμο σημείο καμπής της Μικρασιατικής Εκστρατείας, επειδή ανέδειξαν ως τον σημαντικότερο παράγοντα επίλυσης του Μικρασιατικού Ζητήματος, το Κεμαλικό κράτος και τον στρατό του. Εάν η Ελλάδα επιθυμούσε να παραμείνει στη Μικρά Ασία, θα έπρεπε να αναμετρήσει τις δυνατότητές της με αυτές της Κεμαλικής Τουρκίας. Εφ’ όσον οι κυβερνώντες τη Χώρα δεν είχαν την ισχυρή βούληση να ηγηθούν αυτής της αναμέτρησης με την αδιάλλακτη αποφασιστικότητα που απαιτούνταν, όφειλαν να αναλάβουν τη βαριά ευθύνη της αποχώρησης του Ελληνικού Στρατού από τη Μικρά Ασία.

2. Σκοπός της διάλεξης

Η διάλεξη έχει σαν σκοπό:

Πρώτον: Να δείξει ότι το βασικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίσαμε στη Μικρασιατική Εκστρατεία δεν ήταν οι αντικειμενικές συνθήκες ή οι αντικειμενικές δυσκολίες που επικαλούνται οι απολογητές της ήττας, αλλά η έλλειψη υπευθυνότητας και σοβαρότητας εκ μέρους της δικής μας πλευράς. Στις εκλογές του Νοεμβρίου 1920 ο Ελληνικός λαός , επέλεξε στην ηγεσία, αντί του Ελευθερίου Βενιζέλου, έναν πολιτικό σχηματισμό που είχε σαν έμβλημα την ελιά η οποία συμβόλιζε την επιθυμία για ειρήνευση με τη Τουρκία, και ο οποίος πίστευε, ή ήλπιζε, ότι μπορούσε να εξασφαλίσει την Ιωνία χωρίς καμία προσπάθεια ή θυσία εκ μέρους της Χώρας. Τελικά, η νέα ηγεσία σύρθηκε εκούσα-άκουσα σε στρατιωτικά εγχειρήματα πολύ μεγαλύτερα από αυτά που αρχικά απαιτούνταν, και ο λαός υποβλήθηκε σε θυσίες πολύ μεγαλύτερες από αυτές που αρχικά αναγκαιούσαν.

Δεύτερον: Να δείξει ότι στη Μικρά Ασία ο Ελληνικός Στρατός αρχικά απέτυχε και τελικά ηττήθηκε εξ αιτίας των δικών μας και μόνο πολιτικών και στρατιωτικών υστερήσεων, παραλείψεων και λαθών.

Τρίτον: Να προβληματίσει σχετικά με το αν τα τότε λάθη μας και τα εξ αυτών παθήματα, αποτελούν τον οδηγό για να αντιμετωπίσουμε με την απαιτούμενη υπευθυνότητα και σοβαρότητα τον ίδιο αντίπαλο με αυτόν που αντιπάλεψε το Έθνος μας τη περίοδο 1919 – 1922.

 

3. Τα προ των επιχειρήσεων του Μαρτίου σημαντικά γεγονότα 

Την 1η Νοεμβρίου 1920 διεξήχθησαν εκλογές, τις οποίες κέρδισε η «Ηνωμένη Αντιπολίτευση», Η «Ηνωμένη Αντιπολίτευση» αποτελούσε έναν συνασπισμό διαφόρων κομμάτων με κοινό παρανομαστή τα φιλοβασιλικά και αντιβενιζελικά τους χαρακτηριστικά. Ηγετική προσωπικότητα της νέας πολιτικής διακυβέρνησης ήταν ο Δημήτριος Γούναρης, που ανέλαβε το Υπουργείο Στρατιωτικών.

2β - Κωνσταντίνος - Γούναρης - Παπούλας_1

Οι σημαντικότερες αποφάσεις της νέας διακυβέρνησης, που άσκησαν σοβαρή επιρροή στην εκστρατεία, ήταν οι εξής:

Πρώτον: Τοποθέτησε ως διοικητή της Στρατιάς Μικράς Ασίας τον αντιστράτηγο Αναστάσιο Παπούλα,ο οποίος μέχρι και την ημέρα των εκλογών ήταν έγκλειστος στις φυλακές Αβέρωφ λόγω της καταδίκης του σε θάνατο από έκτακτο στρατοδικείο, εξ αιτίας της συμμετοχής του σε στασιαστικά κινήματα κατά την επιστράτευση του 1917. Η επιλογή ήταν τραγικά άστοχη. Ο Παπούλας στερούταν στρατιωτικής μόρφωσης και επιτελικής κατάρτισης και η πολεμική εμπειρία του ήταν περιορισμένη στους Βαλκανικούς Πολέμους. Όπως θα φανεί στη συνέχεια, ο νέος αρχιστράτηγος δεν ήταν σε θέση να λάβει αποφάσεις επί των επιχειρησιακών ζητημάτων.

Δεύτερον: Επανέφερε στην ενέργεια, χωρίς καμία αξιολόγηση, όλους τους αξιωματικούς που είχαν αποταχθεί από τη Βενιζελική διακυβέρνηση εξ αιτίας των φιλοβασιλικών τους φρονημάτων ή της συμμέτοχής τους σε αντιστρατιωτικές, αντισυμμαχικές ή άλλες ενέργειες. Η  αθρόα  επαναφορά των αποτάκτων και η διάθεσή τους στη Στρατιά χωρίς να προηγηθεί η επιμόρφωσή τους στα νέα όπλα και στις νέες τακτικές που αναπτύχθηκαν κατά το Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, δημιούργησε αναστάτωση στη στελέχωση των  επιτελείων και των μονάδων αλλά και στη διεξαγωγή των επιχειρήσεων. Μεγάλος αριθμός αποκατασταθέντων αξιωματικών που είχαν αποταχθεί π.χ. ως λοχαγοί και η πολεμική τους εμπειρία ήταν αυτή των Βαλκανικών Πολέμων, διατέθηκαν στη  Μικρά  Ασία για να αναλάβουν διοικήσεις ταγμάτων ή και συνταγμάτων, στη θέση αξιωματικών που είχαν πάρει τους  βαθμούς τους στις επιχειρήσεις του Μακεδονικού Μετώπου, της  Ουκρανίας  και  στις  επιχειρήσεις που επί 20 μήνες διεξάγονταν  στη  Μικρά  Ασία.

Η στάση ενός μέρους των αποκατασταθέντων αξιωματικών έναντι της πολεμικής  προσπάθειας  που  καταβαλλόταν στη Μικρά Ασία δεν ήταν αυτή που επιβαλλόταν από  τις πολεμικές περιστάσεις υπό τις οποίες βρισκόταν η Χώρα και από τις ηρωικές  παραδόσεις  του  Σώματος  των  Ελλήνων  αξιωματικών. Γράφει σε αναφορά του προς τη κυβέρνηση ο αρχιστράτηγος Α. Παπούλας στις 10 Μαΐου 1922:

«… Το καταλυθέν καθεστώς … εδράξατο της ευκαιρίας όπως θέση εκποδών, αν όχι πάντα, τουλάχιστον τα πλείστα εκ των άχρηστων και ανίκανων μελών του Σώματος των αξιωματικών. … Παραδόξως όμως, υπό του μεταβληθέντος καθεστώτος ήρξατο η αθρόα επαναφορά τούτων ανεξαιρέτως, ως ει να ενεργείτο εκταφή και ανάστασις νεκρών. … Εάν ήδη εις ταύτα προσθέσητε 1ον την ροπήν ην έδειξαν οι πλείστοι απότακτοι αξιωματικοί να μη αναλάβωσιν υπηρεσίαν, … 2ον την ιδιοσυστασίαν ην έλαβε το Κέντρον αποτελεσθέν αποκλειστικώς εξ αποτάκτων, 3ον το πνεύμα αδιαλλακτικότητος όπερ ήρξατο αναπτυσσόμενον εις το Κέντρον τούτο και εις τους αξιωματικούς εν γένει της φρουράς Αθηνών, θα έχετε τον ειρμόν των περισσοτέρων αιτίων άτινα συνετέλεσαν να υποσκάψουν και να εκριζώσουν τας αναπτυχθείσας ελπίδας και πεποιθήσεις. Δεν πρέπει επίσης να παροραθή και έτερος ψυχολογικός παράγων (που έχει αρχίσει να αναπτύσσεται μεταξύ των κάθε αποχρώσεως αξιωματικών, ότι για να επανέλθει το στράτευμα σε φυσιολογική κατάσταση, αυτό δεν μπορεί να επιτευχθεί, παρά μόνο) δια της ένθεν κακείσεν εκκαθαρίσεως και εξυγιάνσεως (του στρατεύματος) εκ των ανωφελών του παραγόντων, των φυγόπονων και φυγόμαχων και διαταρακτικών αυτού στοιχείων»

Η διαδικασία που ακολουθήθηκε για την αποκατάσταση των αποτάκτων υπήρξε καταστροφική, με συνέπεια τη σοβαρή πτώση της ποιότητας του στρατεύματος.

4. Γενικές πληροφορίες επί των αντιπάλων δυνάμεων τον Δεκέμβριο του 1920

     α.  Διάταξη των αντιπάλων δυνάμεων τον Δεκέμβριο του 1920

Όπως στο Σχεδιάγραμμα 1:

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 1: Διάταξη αντιπάλων το Δεκέμβριο του 1920

β.  Η Στρατιά Μικράς Ασίας

Η Στρατιά Μικράς Ασίας διέθετε 3 Σώματα Στρατού:

  • Το A’ Σώμα, με τις I, II και XIII Μεραρχίες, και κάλυπτε τη ζώνη από το Ναζλή μέχρι το Ουσάκ.
  • Το Β’ Σώμα, με τις ΙΙΙ και V Μεραρχίες, κάλυπτε την ενδιάμεση ζώνη από την ορεινή περιοχή του Σιμάβ.
  • Το Γ’ Σώμα, με τις VII και X Μεραρχίες, κάλυπτε τη περιοχή της Προύσας.
  • Τη XI Μεραρχία, υπό Βρετανική επιχειρησιακή διοίκηση, που κάλυπτε τη χερσόνησο της Νικομήδειας.
  • Το 18ο Σύνταγμα Πεζικού, που είχε την ευθύνη της κάλυψης στον κάτω ρου του Μαιάνδρου ποταμού.
  • 3 Συντάγματα Μετόπισθεν, 1 Έμπεδο Σύνταγμα Πεζικού και το Ανεξάρτητο Τάγμα της Στρατιάς που είχαν την ευθύνη της ασφάλειας του εσωτερικού της κατεχόμενης ζώνης.

Εκ των οκτώ Μεραρχιών της Στρατιάς, οι τέσσερις ήταν δεσμευμένες στην προκάλυψη της κατεχόμενης ζώνης και μόνο η ΙΙ, VII, Χ και ΧΙΙΙ ήταν διαθέσιμες για την εκτέλεση επιθετικών επιχειρήσεων.

     γ.  Ο Τουρκικός Στρατός

Οι πληροφορίες που διέθετε η Στρατιά Μ. Ασίας για τον Τουρκικό Στρατό ήταν συγκεχυμένες και ανακριβείς. Η πραγματική διάταξη του Τουρκικού Στρατού τον Δεκέμβριο του 1920 είναι αυτή που φαίνεται στο σχεδιάγραμμα. Συνολικά ο Τουρκικός Στρατός διέθετε 9 Μεραρχίες Πεζικού, 2 Μεραρχίες Ιππικού και 1 Ταξιαρχία Ιππικού. Εξ αυτών 1 Μεραρχία ΠΖ βρισκόταν ανατολικά της Προύσας έναντι του Γ’ Σώματος Στρατού, 5 Μεραρχίες ΠΖ και 1 Ταξιαρχία Ιππικού βρίσκονταν στην περιοχή της Κιουτάχειας για τη διάλυση του σώματος ατάκτων του Ετέμ που είχε έρθει σε σύγκρουση με τον Κεμάλ, 2 Μεραρχίες ΠΖ βρίσκονταν υπό συγκρότηση στην Άγκυρα, 2 Μεραρχίες Ιππικού υπό συγκρότηση στο Αφιόν και η 41 Μεραρχία ΠΖ στη Κιλικία.

Οι δυνάμεις βόρεια της Κιουτάχειας υπάγονταν στο Δυτικό Μέτωπο που είχε την έδρα του στο Εσκή Σεχήρ και οι δυνάμεις νότια της Κιουτάχειας υπάγονταν στο Νότιο Μέτωπο που είχε την έδρα του στο Ικόνιο. Οι διοικήσεις των Μετώπων ήταν επιπέδου Στρατιάς.

 

5. Η επιθετική αναγνώριση προς το Εσκή Σεχήρ και οι εξ αυτής διαπιστώσεις

Στο διάστημα 24-28 Δεκεμβρίου 1920 εκτελέστηκε από το Γ’ Σώμα Στρατού επιθετική αναγνώριση προς το Εσκή Σεχήρ, με σκοπό να διαπιστωθούν οι δυνατότητες του αντιπάλου και, σε περίπτωση που αυτός δεν ήταν αξιόμαχος, η Κυβέρνηση να προβεί σε απολύσεις οπλιτών. Η δύναμη αναγνώρισης κατέλαβε ύστερα από σύντομη μάχη την τοποθεσία Αβγκίν – Κοβαλίτσα και ενώ οι Τούρκοι υποχώρησαν ανατολικότερα, η δύναμη αναγνώρισης επέστρεψε στη Προύσα. Η άστοχη αυτή αποχώρηση «διαφημίστηκε» από την προπαγάνδα του Κεμάλ ως νίκη του Τουρκικού Στρατού.

Εκ της αναγνώρισης διαπιστώθηκαν τα εξής:

  • Ο Κεμαλικός στρατός είχε αρχίσει να προσλαμβάνει μορφή τακτικού στρατού, είχε κάνει σημαντικές προόδους στα ζητήματα οργάνωσης και εκπαίδευσης, και διεκδίκησε «λυσσωδώς» το έδαφος στις μάχες που διεξήχθησαν στα υψώματα της Κοβαλίτσας, όπου εντός ελάχιστου χρόνου εκτόξευσε 5 αντεπιθέσεις με δύναμη 400 ανδρών την κάθε φορά.
  • Οι Τουρκικές μεραρχίες έναντι του Ελληνικού Μετώπου ανέρχονταν σε 10.
  • Η δύναμη των Τουρκικών μεραρχιών ανερχόταν σε 2.000-3.000 άνδρες, 20 περίπου πολυβόλα και 4-6 πυροβόλα.
  • Βρισκόταν σε εξέλιξη πρόγραμμα αναδιοργάνωσης του Τουρκικού Στρατού.

Οι παραπάνω διαπιστώσεις έπρεπε να κινητοποιήσουν τους υπεύθυνους προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης της Στρατιάς, δεδομένου ότι πολύ σύντομα ο Τουρκικός στρατός δεν θα ήταν ο ίδιος με αυτόν που υποχωρούσε αμαχητί κατά τη προέλαση του Ελληνικού Στρατού το καλοκαίρι του 1920 προς την Προύσα, τη Φιλαδέλφεια και το Ουσάκ.

Πρέπει να σημειωθεί ότι  η Στρατιά  είχε  λάβει τα  πρώτα  μηνύματα  περί  της  αναγέννησης  του  Τουρκικού Στρατού από τις 11 Οκτωβρίου του 1920,  όταν  αυτός,  για  πρώτη  φορά  από  την  αποβίβαση  του  Ελληνικού  Στρατού  στη  Σμύρνη,  ανέλαβε την εκτέλεση μίας μεγάλης επιχείρησης, επιτιθέμενος  αιφνιδιαστικά   εναντίον  της  ΧΙΙΙ  Μεραρχίας στη  Τζεντίζ.  Η  επιχείρηση  διήρκεσε  αρκετές  ημέρες  και  σε  αυτές  οι Τούρκοι παρέταξαν  7.300  άνδρες,  με  29  πολυβόλα  και  18  πυροβόλα.

 

6. Γενική κατάσταση της Στρατιάς Μ. Ασίας στις αρχές του 1921

     α.  Δύναμη και οπλικά μέσα

Στον Πίνακα 1 που ακολουθεί, παρουσιάζονται στοιχεία της δύναμης του προσωπικού, των μονάδων μάχης και των όπλων που διέθετε η Στρατιά στις αρχές Ιανουαρίου 1921.

ΠΙΝΑΚΑΣ 1: Στοιχεία δύναμης, μονάδων μάχης και οπλισμού Στρατιάς στις 1 Ιανουαρίου 1921 [Επισημαίνεται ότι πριν από τον Απρίλιο του 1921, η προβλεπόμενη εμπόλεμη δύναμη του Λόχου ΠΖ ανερχόταν σε 198 οπλίτες]

Η παρούσα δύναμη των Μεραρχιών Πεζικού της Στρατιάς υπολειπόταν της εμπόλεμης κατά 940 αξιωματικούς και 33.200 οπλίτες, που έλειπαν κυρίως από τα Τάγματα Πεζικού των Μεραρχιών και λιγότερο από τις λοιπές μονάδες. Με βάση στοιχεία του Μαρτίου 1921, (που ελάχιστα διέφεραν από αυτά του Ιανουαρίου 1920), η δύναμη των 72 Μεραρχιακών Ταγμάτων, που αποτελούσαν και τη Μάχιμη Δύναμη της Στρατιάς, ανερχόταν 40.500 περίπου οπλίτες έναντι των 64.000 περίπου προβλεπομένων. Κατόπιν τούτου, η μέση δύναμη των Μεραρχιακών Ταγμάτων ανερχόταν σε 560 περίπου άνδρες, έναντι των 900 περίπου προβλεπομένων (τον Ιανουάριο του 1920).

Από άποψη μέσων, η Στρατιά διέθετε 85 Τάγματα ΠΖ, 636 πολυβόλα και 260 πυροβόλα.

[Σημείωση: Ως μάχιμη δύναμη του Συντάγματος Πεζικού, η Στρατιά «μετρούσε» τη συνολική δύναμη των Ταγμάτων (περιλαμβανομένων των μεταγωγικών μάχης) και τη δύναμη του Μικρού Επιτελείου του Συντάγματος, (αντίστοιχο του σημερινού Λόχου Διοικήσεως). Ο όρος «μάχιμη Δύναμη» συναντάται στους διάφορους πίνακες δυνάμεως της Στρατιάς και υπό την ονομασία «τυφέκια», ή «παρατακτή δύναμη». Από την άλλη πλευρά, η Επιτελική Υπηρεσία Στρατού, θεωρούσε ότι η μάχιμη δύναμη μίας μονάδας αποδίδεται καλύτερα από τον αριθμό των ανδρών που έφεραν τυφέκιο, μετρουμένων σε αυτά και των οπλοπολυβόλων. Κατόπιν τούτου ως τυφέκια του Λόχου Πεζικού πλήρους επάνδρωσης, η ΕΥΣ «μετρούσε» 207 τυφέκια, όπως σημειώνεται στον Πίνακα 1. Ο Αρχιλοχίας του Λόχου και οι 8 προμηθευτές οπλοπολυβόλων δεν έφεραν τυφέκιο.]

     β.  Το πυροβολικό της Στρατιάς

5β - Ελληνικά ορειβατικά πυροβόλα

Ορειβατικό Πυροβόλο Σνάιντερ-Ντυκρέτ 65 χλστ. (Βεληνεκές: 4.000 μ. Γωνία ανύψωσης: +32/-9 μοίρες) και Ορειβατικό Πυροβόλο Σνάιντερ-Δαγκλή 75 χλστ. (Βεληνεκές: 4.500 μ. Γωνία ανύψωσης: +20/-7 μοίρες)

Η Στρατιά σε όλη τη διάρκεια της εκστρατείας υστερούσε έναντι του Τουρκικού πυροβολικού στο διαμέτρημα, στο βεληνεκές, στη δυνατότητα εκτέλεσης βολής λίαν καμπύλης τροχιάς και στον τρόπο χρησιμοποίησης του πυροβολικού. Το Ελληνικό Μεραρχιακό πυροβολικό διέθετε ορειβατικά πυροβόλα διαμετρήματος 65 και 75 χλστ., που δεν μπορούσαν να εκτελέσουν βολή λίαν καμπύλης τροχιάς, δηλαδή δεν ήταν κατάλληλα για την καταστροφή ή την εξουδετέρωση πεζικού εντός χαρακωμάτων, ενώ το αντίστοιχο Τουρκικό μεραρχιακό πυροβολικό διέθετε ορειβατικά πυροβόλα διαμετρήματος 75 και 105 χλστ., άπαντα με δυνατότητα εκτέλεσης επισκηπτικής βολής.

6β - Τουρκικά οβιδοβόλα

Ορεινό Οβιδοβόλο Σκόντα 105 χλστ. Υπόδ. 1916(T) (Βεληνεκές: 7.750 μ., Γωνία ανύψωσης: -8/+70 μοίρες) και Ορεινό Οβιδοβόλο Κρουπ 105 χλστ., Υπόδ 1915 (Βεληνεκές: 4.900 μ., Γωνία ανύψωσης: -7/+40 μοίρες)

Μέχρι και το τέλος της Εκστρατείας, η ανώτατη Ελληνική διοίκηση δεν μπόρεσε να κατανοήσει τη σημασία των δικών μας μειονεκτημάτων και των Τουρκικών πλεονεκτημάτων στα ζητήματα του πυροβολικού, και ουδέν έπραξε για τη βελτίωση της κατάστασης. Στη τελευταία μάλιστα περίοδο της Εκστρατείας, έπραξε τα εντελώς αντίθετα από την κατεύθυνση της βελτίωσης.

     γ. Οι επιθετικές δυνατότητες της Στρατιάς στις αρχές του 1921 ήταν περιορισμένες

Όπως  ήδη  αναφέρθηκε,  οι  διαθέσιμες  Μεραρχίες  για  την  ανάληψη  επιθετικών  επιχειρήσεων  ανέρχονταν  σε  μόλις  τέσσερις  και  αυτές  με  τη  μάχιμη  δύναμή  τους  εξαιρετικά  μειωμένη  έναντι  της  προβλεπόμενης.  Επομένως,  στη  περίπτωση  που  θα  έπρεπε  να  αναληφθεί  η  εκτέλεση  επιθετικών  επιχειρήσεων  μεγάλης  κλίμακας,  επιβαλλόταν  να  προηγηθεί  η  συμπλήρωση  της  δύναμης  των  Μεραρχιών  στην  προβλεπόμενη  από  τους  πίνακες  συνθέσεως  και  να  ανατεθούν  οι  ευθύνες  κάλυψης  πλευρών  και  ασφάλειας  εσωτερικού  σε  ελαφρά  συντάγματα  πεζικού -που  δεν  υπήρχαν- προκειμένου  οι  Ιη, ΙΙΙη και Vη Μεραρχίες  να  αποδεσμευτούν  από  τις  ευθύνες κάλυψης  και ασφάλειας, και να διατεθούν για τις επιχειρήσεις.  Ενδεχομένως  όμως  και  η  δύναμη  των  επτά  (7)  μεραρχιών  να  μη  ήταν  επαρκής  για  την  ανάληψη  ευρέων  επιθετικών  επιχειρήσεων, και να έπρεπε να μεταφερθούν στη Μικρά Ασία οι  σχολάζουσες  στην Παλαιά  Ελλάδα Τετάρτη (IV) και Ενάτη (IX) Μεραρχίες.

Πλέον τούτων, οι σοβαρότατες ελλείψεις σε προσωπικό και σε υλικό που διαπιστώθηκαν  κατά τη μελέτη της πολεμικής ικανότητας της Στρατιάς, στην οποία είχε προβεί η νέα  διοίκηση με την ανάληψη των καθηκόντων της, περιόριζαν ακόμη περισσότερο τις  επιθετικές δυνατότητες της Στρατιάς. Οι κυριότερες των αναφερομένων ελλείψεων ήταν  η πλήρης ανεπάρκεια των βλημάτων ορειβατικού πυροβολικού 65 χλστ. και των  φυσιγγίων πολυβόλων Σαιντ Ετιέν, η παντελής έλλειψη ειδικών φυσιγγίων τυφεκίων Λεμπέλ και ανταλλακτικών πυροβόλων και πολυβόλων, καθώς και η ανεπάρκεια των διατιθέμενων μεταφορικών μέσων, ειδικά των φορτηγών αυτοκινήτων. Η Κυβέρνηση, ως αποδέκτης των αιτήσεων της Στρατιάς για τη συμπλήρωση των ελλείψεων, ήταν  ενήμερη για τα προβλήματα αυτά.

Οι περιορισμένες δυνατότητες της Στρατιάς για την εκτέλεση ευρέων επιθετικών επιχειρήσεων, λόγω του μικρού αριθμού των διαθέσιμων Μεραρχιών και της ελαττωμένης μάχιμης δύναμης αυτών, αποτέλεσε μία από τις κύριες αιτίες της αποτυχίας του Μαρτίου.

 

7. Οι Σύμμαχοι επείγονται να διευθετήσουν το Μικρασιατικό Ζήτημα

Τον Ιανουάριο του 1921 οι Σύμμαχοι, επειγόμενοι να δώσουν λύση στο Μικρασιατικό  Ζήτημα, κάλεσαν την Ελλάδα, την Κυβέρνηση του Σουλτάνου και την Κεμαλική  Τουρκία,  να συμμετάσχουν σε διάσκεψη που θα άρχιζε στο Λονδίνο στις 8 Φεβρουαρίου.

Η πρόσκληση προς την κυβέρνηση της Άγκυρας αποτέλεσε στην πράξη και έμμεση αναγνώριση αυτής.  Ασφαλώς  ρόλο  σε  αυτό  έπαιξε  η  επιδείνωση  των  σχέσεων  της  Ελλάδας  με  τους  συμμάχους,  λόγω  της  επανόδου στον θρόνο του βασιλιά Κωνσταντίνου, η επιβολή της εξουσίας του  Κεμάλ  σε  όλη  την  Ανατολία,  ο  περιορισμός της εξουσίας του Σουλτάνου μόνο στην Κωνσταντινούπολη, πιθανόν τα αποτελέσματα της επιθετικής αναγνώρισης που διαφημίστηκαν από την κυβέρνηση της Άγκυρας ως νίκη του Τουρκικού Στρατού και βεβαίως η θέληση των μεγάλων να «λύσουν» το Μικρασιατικό ζήτημα κατά τρόπο που να εξυπηρετεί τα  συμφέροντά τους.

Τα αφορώντα τη διάσκεψη εκφεύγουν του αντικειμένου της διάλεξης, πλην του ακολούθου, που επηρέασε μάλλον δυσμενώς το ζήτημα των επιχειρήσεων του Μαρτίου: Ο πρωθυπουργός Νικόλαος Καλογερόπουλος και ο στρατιωτικός του σύμβουλος συνταγματάρχης Πτολεμαίος Σαρηγιάννης δήλωσαν στους Συμμάχους ότι η Ελλάδα ήταν σε θέση, με την δύναμη των 121.000 ανδρών που διατηρούσε στην Μικρά Ασία, να συντρίψει τον Τουρκικό Στρατό και να επιβάλει εντός τριμήνου την ειρήνευση στην Ανατολή, δια προελάσεως μέχρι την Άγκυρα και στη συνέχεια δια αποβάσεως στο Πόντο να προελάσει μέχρι τη Σεβάστεια. Δήλωσαν επίσης ότι η επιχείρηση αυτή μπορούσε να εκτελεστεί οποιαδήποτε στιγμή, με απλή εντολή που θα δινόταν από το Λονδίνο. Οι δηλώσεις αυτές ήταν εξαιρετικά αισιόδοξες και δεν υποστηρίζονταν από τις υπάρχουσες εκείνη τη στιγμή δυνατότητες της Στρατιάς, όπως ήδη αναφέρθηκε νωρίτερα.

 

8. Οι συνθήκες υπό τις οποίες αποφασίστηκαν οι επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921

     α.  Η Κυβέρνηση ζητά από τη Στρατιά να εκτελέσει «μία επιχείρηση»

Μετά την επιθετική αναγνώριση, ο επιτελάρχης της Στρατιάς Συνταγματάρχης Κωνσταντίνος Πάλης μελέτησε την εκτέλεση μίας επιχείρησης περί τα μέσα της άνοιξης (όταν δηλαδή οι καρόδρομοι της Μικράς Ασίας θα ήταν βατοί σε τροχό και θα διευκολύνονταν οι ανεφοδιασμοί), για τη μόνιμη κατάληψη της γραμμής Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι για να έχει αυτή σοβαρές πιθανότητες επιτυχίας, έπρεπε να προηγηθεί η ενίσχυση της Στρατιάς με 30.000 άνδρες. Ο διοικητής της Στρατιάς διέταξε τον επιτελάρχη του να μεταβεί στην Αθήνα για να ζητήσει τις αναγκαίες ενισχύσεις.

7α - Ο Παπούλας και το επιτελείο του

Αρχιστράτηγος Αντιστράτηγος Αναστάσιος Παπούλας (1), Επιτελάρχης Συνταγματάρχης Κωνσταντίνος Πάλης (2), Υπαρχηγός Επιτελείου Συνταγματάρχης Πτολεμαίος Σαρηγιάννης (3)

Στις 15 Ιανουαρίου ο Πάλης παρουσιάστηκε στον Υπουργό Στρατιωτικών Δ. Γούναρη, ο οποίος του ζήτησε να εκτελέσει η Στρατιά μέχρι της 8 Φεβρουαρίου και με τις δυνάμεις που διέθετε, μία επιχείρηση κατά των Κεμαλικών δυνάμεων, με σκοπό να ενισχυθεί η διαπραγματευτική θέση της Ελλάδας στην επικείμενη διάσκεψη.

Ο Πάλης πρότεινε την επιχείρηση για την κατάληψη της γραμμής Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ, αλλά είπε ότι είναι δύσκολο να εκτελεστεί λόγω αφ’ ενός των χειμερινών καιρικών συνθηκών που επικρατούσαν, αφ’ ετέρου της μη παροχής της αναγκαίας ενίσχυσης. Συμπλήρωσε όμως, ότι αν η κυβέρνηση έχει ανάγκη επιχειρήσεως, η Στρατιά θα προσπαθήσει να την εκτελέσει, ίσως πιο περιορισμένη.

Ο Πάλης ενημέρωσε σχετικά τον Παπούλα και του εισηγήθηκε την εκτέλεση της επιχείρησης. Δηλαδή εισηγήθηκε να εκτελεστεί η επιχείρηση, χωρίς να ικανοποιούνται οι προϋποθέσεις που ο ίδιος είχε θέσει ως αναγκαίες για την επιτυχή εκτέλεση της.

     β.  Οι προθέσεις της Στρατιάς

Στις 17 Ιανουαρίου ο Παπούλας ενημέρωσε την Κυβέρνηση ότι, παρ’όλο που η εκτέλεση της επιχείρησης συναντούσε δυσχέρειες λόγω μη διάθεσης ενισχύσεων, εν τούτοις ήταν δυνατή, αλλά αντί της κατάληψης του Αφιόν, η Στρατιά θα καταλάμβανε ταυτόχρονα με το Εσκή Σεχήρ και τη Κιουτάχεια και στη συνέχεια, όταν θα το επέτρεπε ο ανεφοδιασμός, το Αφιόν Καραχισάρ.

Οι προθέσεις του αρχιστράτηγου προσδιόριζαν και τη βάση του επιχειρησιακού σχεδίου δηλαδή την κατάληψη αρχικά του κόμβου συγκοινωνιών του Εσκή Σεχήρ και της Κιουτάχειας, με την εκτέλεση δύο συγκλινουσών επιθέσεων, που θα εκτοξεύονταν από τη Προύσα και το Ουσάκ και σε δεύτερο χρόνο, όταν θα διευκολυνόταν ο ανεφοδιασμός, του Αφιόν Καραχισάρ. Ήταν μία εξαιρετική ιδέα ενεργείας, δεδομένου ότι οι επιμέρους ενέργειες μίας επιχείρησης πρέπει να συγκλίνουν στην επίτευξη του κύριου σκοπού, με τις δευτερεύουσες να υποστηρίζουν την κύρια προσπάθεια.

Ο Αντιστράτηγος Γεώργιος Σπυρίδωνος, διευθυντής τότε του 4ου Επιτελικού Γραφείου της Στρατιάς, αναφέρει στο βιβλίο του «Η Μικρασιατική Εκστρατεία όπως την είδα», ότι προ της αναχώρησης του Υπαρχηγού του επιτελείου της Στρατιάς Συνταγματάρχη Πτολεμαίου Σαρηγιάννη για το Λονδίνο, είχε εκδοθεί και διαταγή επιχειρήσεων δια της οποία προβλεπόταν συγκεντρωτική επίθεση των Σωμάτων Στρατού κατά της Κιουτάχειας.

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2: Οι προθέσεις της Στρατιάς της 17ης Ιανουαρίου 1921

Ο Παπούλας στην ίδια αναφορά ζητούσε να του διατεθούν 4 Τάγματα Πεζικού, 200 χωροφύλακες και διάφορα μέσα και υλικά.

Στις 19 Ιανουαρίου, ο Πάλης ενημέρωσε τον Παπούλα ότι θα του αποσταλούν κάποια από τα αιτηθέντα μέσα, αλλά ότι η ενίσχυση δι’ ανδρών ήταν αδύνατη και πιθανόν να αποστέλλονταν εκατό χωροφύλακες.

Επρόκειτο  περί  ιλαροτραγωδίας.  Ο  αρχιστράτηγος  Παπούλας  απεδέχθη  να  εκτελέσει  την επιχείρηση για την κατάληψη της γραμμής  Εσκή  Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ, χωρίς  να ικανοποιούνται οι προϋποθέσεις που η ίδια η Στρατιά είχε αποδεχθεί ως προαπαιτούμενες για την επιτυχή εκτέλεση της επιχείρησης. Ο Γούναρης, ενώ ήθελε  να εντυπωσιάσει τους Συμμάχους για την ισχύ του Ελληνικού Στρατού, δεν ήταν διατεθειμένος να ενισχύσει τη Στρατιά από τη σημαντικότατη σε μέγεθος δύναμη που βρισκόταν στην ηπειρωτική Ελλάδα, ώστε να εξασφαλίσει την επιτυχή εκτέλεση της επιχείρησης. Δεν ήταν ακόμη διατεθειμένος να απλώσει το χέρι του, στις χιλιάδες των  απεσπασμένων σε διάφορες άνευ αντικειμένου μονάδες και υπηρεσίες του Εσωτερικού  της Χώρας, προκειμένου να ενισχύσει τη Στρατιά.

Γράφει ο Υποστράτηγος Ξενοφών Στρατηγός: «κατά τις επιχειρήσεις του Μαρτίου οι λόχοι πεζικού δεν κατόρθωσαν να παρατάξουν πλέον των 80 τυφεκίων, κατά μέγιστον όρον. Εν τούτοις η Σμύρνη και η Αθήνα έβριθαν απεσπασμένων ανδρών σε όλα τα Υπουργεία και σε όλες τις Κρατικές και μη Κρατικές υπηρεσίες και επιχειρήσεις.».

Τα γραφόμενα του Στρατηγού δεν μπορεί ασφαλώς να αφορούν τη διακυβέρνηση  Βενιζέλου. Ο Γούναρης στα τέλη Φεβρουαρίου συμπλήρωνε τέσσερις μήνες στον θώκο  του Υπουργού Στρατιωτικών και, αν είχε διαπιστώσει ότι κάτι σάπιο υπήρχε  (έπρεπε  να  το  είχε  διαπιστώσει), επιβαλλόταν να το θεραπεύσει. Όχι  μόνο δεν έκανε κάτι τέτοιο,  αλλά η κατάσταση στη συνέχεια κακοφόρμισε.

     γ.  Η στρατιωτική δύναμη που βρισκόταν στην ηπειρωτική Ελλάδα

Η ενίσχυση της Στρατιάς με έναν σημαντικό αριθμό αξιωματικών, οπλιτών και μονάδων, ήταν εφικτή από τη δύναμη των 4.000 περίπου αξιωματικών και 80.000 περίπου οπλιτών που επάνδρωναν τις μονάδες, τις υπηρεσίες και τα έμπεδα της Παλαιάς Ελλάδας, της Ηπείρου, της Μακεδονίας και της Θράκης. Για να συμβεί όμως αυτό, απαιτούταν πολιτική βούληση που δεν υπήρχε.

ΠΙΝΑΚΑΣ 2: Δυνάμεις ηπειρωτικής Ελλάδας την 1η Μαρτίου 1921

     δ.  Διαπιστώσεις επί της πολεμικής διεύθυνσης της εκστρατείας

Η σοβαρότερη όμως διαπίστωση που προκύπτει από τα μέχρι τώρα αναφερθέντα, είναι ότι η απόφαση για την εκτέλεση της επιχείρησης λήφθηκε κατά τρόπο τελείως παιδαριώδη — στο γόνατο ούτως ειπείν. Η κυβέρνηση δεν γνώριζε το τι ακριβώς ήθελε. Η ενίσχυση της διαπραγματευτικής θέσης της Χώρας ήταν ένας τελείως αόριστος σκοπός. Η κυβέρνηση ήταν αυτή που έπρεπε να καθορίσει το «επίτευγμα» που θα ενίσχυε της διαπραγματευτική της θέση. Ούτε έγινε κάποια διαβούλευση μεταξύ της κυβέρνησης, και των κατά το νόμο στρατιωτικών της συμβούλων, δηλαδή του Αρχηγού της Επιτελικής Υπηρεσίας Στρατού και του αρχιστράτηγου της Στρατιάς Μικράς Ασίας, για το ποιος θα ήταν εκείνος ο στόχος η επίτευξή του οποίου θα ενίσχυε τη διαπραγματευτική θέση της Χώρας και το τι επιβαλλόταν να γίνει από πλευράς Πολιτείας για να επιτευχθεί. Η απόφαση για την επιχείρηση λήφθηκε μεταξύ του υπουργού των στρατιωτικών και του επιτελάρχη της στρατιάς και «στο πόδι». Και ο αρχιστράτηγος εκών-άκων, συμφώνησε.

Και τούτο ήταν η σημαντικότερη αιτία της αποτυχίας. Η κυβέρνηση δεν είχε στόχους, δεν μπορούσε, ή πιθανό δεν ήθελε να διαβουλευθεί υπεύθυνα και με σοβαρότητα με τους κατά το νόμο υπεύθυνους στρατιωτικούς της συμβούλους, αποφάσισε διαβουλευόμενη με ένα κατώτερο στην ιεραρχία όργανο, για την εκτέλεση μίας σοβαρής επιχείρησης, επιθυμούσε εύπεπτες προτάσεις και δεν ήταν διατεθειμένη να ενισχύσει της Στρατιά με δυνάμεις.

     ε.  Η εισήγηση του Αρχηγού της Επιτελικής Υπηρεσίας Στρατού (ΕΥΣ)

Κρίνω σκόπιμο στο σημείο αυτό να αναφερθώ στην πρόταση–στρατηγικό σχέδιο για την επίλυση του Μικρασιατικού Ζητήματος που υπέβαλε στον Γούναρη, στις 19 Ιανουαρίου, ο κατά τον νόμο υπεύθυνος στρατιωτικός σύμβουλος της Κυβέρνησης, Αρχηγός της Επιτελικής Υπηρεσίας Στρατού (ΕΥΣ), Υποστράτηγος Κωνσταντίνος Γουβέλης. Κρίσιμα στοιχεία της μακροσκελούς εισήγησής του ήταν τα εξής:

  • «Κατ’ ανέλπιστη εύνοια της τύχης, Τουρκικός Στρατός, κύριε Πρόεδρε, δεν υφίσταται σχεδόν ειπείν ταύτην την στιγμήν».
  • Η μόνη ενδεδειγμένη και επιβεβλημένη λύση, υπό τις παρούσες συνθήκες, είναι η εξακολούθηση της εκστρατείας επιθετικά, μέχρι την πλήρη συντριβή του Κεμαλικού Στρατού.
  • Υπάρχει απόλυτη ανάγκη ταχείας ενέργειας, διότι δια της αναγνώρισης του Δεκέμβριου, προειδοποιήσαμε τον εχθρό για τους σκοπούς μας και τα σχέδια μας και τώρα αυτός ενεργεί δραστήρια για να μας αντιμετωπίσει όσο το δυνατό ισχυρότερα.
  • Αποτελεί επιτακτική ανάγκη να προσκληθούν άμεσα, σήμερα, υπό τα όπλα τέσσερις (4) κλάσεις εφέδρων, αφού η πρόσκληση τούτων δεν εγένετο από της προχθές, όταν σας υπέβαλα τη γνώμη αυτή και σας ετόνισα την απόλυτη ανάγκη της άμεσης επιστράτευσης των τεσσάρων τούτων εφεδρικών ηλικιών, ώστε στις αρχές του Μαρτίου, ο Στρατός μας να είναι έτοιμος να αναλάβει την εκτέλεση επιθετικών επιχειρήσεων για τη συντριβή του Τουρκικού στρατού.

Ο Γούναρης έκρινε το σχέδιο του Γουβέλη άριστο – αλλά το απέρριψε. Ο Γουβέλης υπέβαλε την παραίτησή του.

Η εμμονή του Γούναρη μέχρι και την έναρξη των επιχειρήσεων, στη μη ενίσχυση της δύναμης της Στρατιάς αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες αιτίες της αποτυχίας των επιχειρήσεων του Μαρτίου.

 

9. Η τροποποίηση των αρχικών προθέσεων της Στρατιάς

Η Στρατιά, προς εκτέλεση των προθέσεών της της 17ης Ιανουαρίου, μετακίνησε την ΙΙΙ Μεραρχία ΠΖ, την Ταξιαρχία Ιππικού καθώς και το 5ο Σύνταγμα Πεζικού της Ιης Μεραρχίας προς τη Ζώνη του Γ’ Σώματος Στρατού. Το τελευταίο θα αναλάμβανε την ασφάλεια των μετόπισθεν του Γ’ Σώματος Στρατού, λόγω της μη διάθεσης από τον Υπουργό Στρατιωτικών Δ. Γούναρη των αιτηθέντων για αυτόν τον σκοπό 3 ταγμάτων από τη Στρατιά Θράκης. Στην κατεύθυνση Ουσάκ – Κιουτάχεια θα ενεργούσε το Α’ Σώμα με την ενισχυμένη XIIIη Μεραρχία. Ενώ οι μετακινήσεις ολοκληρώθηκαν, η εκτέλεση της επιχείρησης αναβλήθηκε για μετά τις 8 Φεβρουαρίου.

Στις 20 Φεβρουαρίου ο διοικητής της Στρατιάς ανέφερε προς το Υπουργείο Στρατιωτικών (κατόπιν σχετικής εντολής αυτού), ότι σε περίπτωση που αποφασιζόταν από την Κυβέρνηση να επιχειρήσει η Στρατιά κατά των Κεμαλικών δυνάμεων, η πρόθεσή του ήταν:

   α. Να προελάσει μέχρι τη γραμμή Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ, με σκοπό να καταλάβει τη σιδηροδρομική γραμμή ανεφοδιασμού του εχθρού και να διασπάσει τη παράταξή αυτού. 

    β.  Αμέσως μετά, ή ύστερα από λίγο χρόνο, θα επιχειρούσε για να καταλάβει την Άγκυρα και να διαλύσει το Τουρκικό στρατό, χωρίς να αποκλείει και ενδεχομένη προέλαση προς το Ικόνιο.

Στην ίδια αναφορά, ο διοικητής της Στρατιάς ζητούσε να ενισχυθεί η Στρατιά, μέχρι τις 20 Μαρτίου, με άνδρες, κτήνη και υλικά, προκειμένου να συμπληρωθεί η δύναμη των μονάδων στην προβλεπόμενη εμπόλεμη από τους πίνακες συνθέσεως, ως επίσης και την αποστολή δύο Συνταγμάτων ΠΖ και ενός Ιππικού από το εσωτερικό. Συγχρόνως απέστειλε στην Αθήνα τον Συνταγματάρχη Ελ. Βερνάρδο του 3ου επιτελικού γραφείου, προκειμένου να εξασφαλίσει την άμεση ενίσχυση της Στρατιάς δια 5.000 ανδρών από το εσωτερικό.

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 3: Οι νέες προθέσεις Στρατιάς, της 20ης Φεβρουαρίου 1921

Οι νέες προθέσεις της Στρατιάς προσδιόριζαν και τη βάση ενός εντελώς διαφορετικού τρόπου ενεργείας από αυτόν της 17ης Ιανουαρίου. Κατά τον δεύτερο αυτόν τρόπο, η Στρατιά θα ενεργούσε σε πρώτο χρόνο (ή σε πρώτη περίοδο με βάση τη σημερινή ορολογία) επί δύο παράλληλων και απομεμακρυσμένων μεταξύ τους κατευθύνσεων, για να καταλάβει το Εσκή Σεχήρ και το Αφιόν Καραχισάρ, καθώς και τη σιδηροδρομική γραμμή που συνέδεε τις δύο αυτές πόλεις ενώ σε δεύτερο χρόνο θα ενεργούσε προς την Άγκυρα. Η μεγάλη όμως απόσταση   —άνω των 120 χιλιομέτρων σε ευθεία γραμμή—   που χώριζε τις δύο αυτές ενέργειες, καθώς και η ανεπαρκής ισχύς των διατιθέμενων δυνάμεων, καθιστούσαν πρακτικά αδύνατη την υποβοήθηση της κύριας επίθεσης προς το Εσκή Σεχήρ, από τη δευτερεύουσα ενέργεια που θα κατευθυνόταν προς το Αφιόν.

Ο νέος τρόπος ενέργειας της Στρατιάς παραβίαζε βασικές αρχές του πολέμου, όπως της ενότητας των προσπαθειών και του συντονισμού αυτών μεταξύ τους, της συγκέντρωσης των δυνάμεων σε αποφασιστικό τόπο και χρόνο, της συνταύτισης των προσπαθειών και της οικονομίας των δυνάμεων. Σε καμία δε περίπτωση δεν μπορούσε να οδηγήσει στην εξουδετέρωση (ή το μέγιστο στη συντριβή) του Τουρκικού στρατού, που θα έπρεπε να είναι το μόνο ζητούμενο. Το μόνο θετικό αποτέλεσμα που μπορούσε να επιτευχθεί δια αυτού του τρόπου ενεργείας και σε περίπτωση που θα ενισχυόταν η δύναμη της Στρατιάς, θα ήταν η απώθηση του εχθρού ανατολικά της σιδηροδρομικής γραμμής.

Στη περίπτωση όμως της μη ενίσχυσης της Στρατιάς, οι νέες προθέσεις ήταν εντελώς ανεδαφικές. Η Στρατιά με τις δυνάμεις που διέθετε, δεν ήταν σε θέση να επιτύχει τους φιλόδοξους στόχους που έθετε, ούτε στη πρώτη περίοδο και πολύ περισσότερο στη δεύτερη, δηλαδή προς την Άγκυρα και το Ικόνιο.

Η νέα Ιδέα Ενεργείας, απότοκος των νέων προθέσεων, ήταν εξαιρετικά κακή και αποτέλεσε και τη σημαντικότερη αιτία της αποτυχίας των επιθετικών επιχειρήσεων του Μαρτίου.

10. Η Κυβέρνηση αποφασίζει να επιστρατεύσει 3 κλάσεις της εφεδρείας

Στις 19 Φεβρουαρίου ο Γούναρης ενημέρωσε τον ευρισκόμενο στο Λονδίνο Πρωθυπουργό, ότι για τη συμπλήρωση της δύναμης της Στρατιάς Μικράς Ασίας, πιθανόν να απαιτηθεί η επιστράτευση 2 έως 4 κλάσεων, και ότι αυτό έπρεπε να δικαιολογηθεί στη Βρετανική κυβέρνηση.

Ο  Πρωθυπουργός απάντησε ότι η Ελλάδα πρέπει να αποφύγει τη φανερή εκδήλωση  φιλοπόλεμης στάσης και ως εκ τούτου η ανακοίνωση της επιστράτευσης έπρεπε να γίνει  μετά την κατάληψη του Εσκή Σεχήρ, και τούτο επειδή στη Συνδιάσκεψη είχε δηλωθεί ότι  οι δυνάμεις της Στρατιάς είναι επαρκείς για την εκτέλεση της επιχείρησης.

Στις 6 Μαρτίου ο Πρωθυπουργός και ο Γούναρης, που είχε μεταβεί στο Λονδίνο, έγιναν δεκτοί από τον Βρετανό Πρωθυπουργό και, μεταξύ άλλων, τον ενημέρωσαν ότι η Ελλάδα θα επιστράτευε 3 κλάσεις εφέδρων. Ο Λόϋδ Τζώρτζ τους είπε ότι «ουδέν πρέπει να αφεθεί εις την τύχην, διότι εν αποτυχία των στρατιωτικών επιχειρήσεων, θα καθίσταντο οι Τούρκοι ανοικονόμητοι».

Στις 6 Μαρτίου κλήθηκαν υπό τα όπλα οι κλάσεις 1913β, 1914 και 1915. Πρώτη ημέρα παρουσίασης των εφέδρων ορίστηκε η 14η Μαρτίου. Ο λόγος που επέβαλε την κήρυξη της επιστράτευσης κατά την Κυβέρνηση, όπως δηλώθηκε στον Αθηναϊκό τύπο, ήταν ο εξής:

«Η κυβέρνηση δεν προβαίνει εις την ενέργειαν ταύτην επιδιώκουσα πόλεμον. Η Ελλάς δεν είναι πολεμοχαρής. Είναι ανάγκη να σημειωθή καλώς τούτο. Αλλ’ επιθυμεί να αντιμετωπίση εγκαίρως μερικάς μετακινήσεις και συγκεντρώσεις των εν Ανατολή οργανώσεων […]»

Τρεις ημέρες αργότερα, στις 10 Μαρτίου 1921, η Στρατιά Μικράς Ασίας  —σε εκτέλεση διαταγής της κυβέρνησης που δόθηκε από το Λονδίνο—  θα εξορμούσε με τις δυνάμεις που διέθετε για την κατάληψη της γραμμής Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ. Ασφαλώς επρόκειτο για πόλεμο εναντίον τακτικού στρατού και όχι οργανώσεων. Αλλά οι έφεδροι των κλάσεων που κλήθηκαν υπό τα όπλα προφανώς δεν θα προλάβουν να πάρουν μέρος.

Η επιστράτευση του Μαρτίου 1921 και ο τρόπος με τον οποίο κηρύχθηκε ήταν μία ενέργεια που δεν είχε επίδραση στην έκβαση των επιχειρήσεων. Κατά τούτο συμπεριλαμβάνεται στις αιτίες της αποτυχίας των επιχειρήσεων του Μαρτίου.

 

11. Η Γενική Στρατιωτική Κατάσταση στις 9 Μαρτίου 1921

       α.  Διάταξη των αντιπάλων δυνάμεων

Όπως στο Σχεδιάγραμμα 4:

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 4: Διάταξη αντιπάλων στις 9 Μαρτίου 1921

Ο Τουρκικός Στρατός διέθετε 10 Μεραρχίες ΠΖ, 3 Μεραρχίες Ιππικού και 1 Ταξιαρχία Ιππικού. Εξ αυτών, 1 Μεραρχία ΠΖ, η 7η, κάλυπτε τη Νικομήδεια. 3 Μεραρχίες ΠΖ βρίσκονταν στην περιοχή της τοποθεσίας Αβγκίν – Κοβαλίτσα. 1 Μεραρχία ΠΖ και 1 Μεραρχία  Ιππικού ήταν ανεπτυγμένες προ του Ελληνικού Μετώπου της Προύσας, ως δυνάμεις καλύψεως της κύριας αμυντικής τοποθεσίας. 1 Μεραρχία ΠΖ και 1 Ιππικού βρίσκονταν στην περιοχή της Κιουτάχειας. 3 Μεραρχίες ΠΖ και 1 Ιππικού βρίσκονταν στην περιοχή Τουμλού Μπουνάρ – Αφιόν. 1 Μεραρχία ΠΖ, η 41η, βρισκόταν εν πορεία προς το Αφιόν και 1 Ταξιαρχία Ιππικού βρισκόταν έναντι του μετώπου της Ιης Μεραρχίας.

Η Τουρκική διάταξη φανερώνει ότι έναντι του λοιπού μετώπου της Στρατιάς οι Τούρκοι διέθεταν κυρίως τμήματα ατάκτων.

Η Στρατιά Μικράς Ασίας διατηρούσε την ίδια γενικά διάταξη με αυτήν του Δεκεμβρίου, πλην των μονάδων που είχαν μεταφερθεί στη Ζώνη του Γ΄ Σώματος Στρατού.

       β.  Δύναμη Στρατιάς Μικράς Ασίας στις 1 Μαρτίου 1921

Όπως στον Πίνακα 3.

ΠΙΝΑΚΑΣ 3: Η δύναμη της Στρατιάς Μικράς Ασίας στις 1 Μαρτίου 1921

Στον Πίνακα 3, η δύναμη της Στρατιάς διαχωρίζεται σε αυτήν που θα συμμετείχε στις επιχειρήσεις και σε αυτήν που δεν θα συμμετείχε.

Η παρούσα δύναμη των Μεραρχιών Πεζικού συνέχιζε να υπολείπεται της προβλεπόμενης κατά τον ίδιο περίπου αριθμό αξιωματικών και οπλιτών με αυτόν του Ιανουαρίου (864 αξιωματικοί και 34.465 οπλίτες).

Η μάχιμη δύναμη της Στρατιάς που θα συμμετείχε στις επιχειρήσεις αποτελούνταν από 42 Τάγματα Πεζικού (15 του Α’ Σ.Σ. και 27 του Γ’ Σ.Σ.), συνολικής δύναμης 24.000 περίπου οπλιτών, έναντι των 38.000 περίπου προβλεπομένων και επομένως η μέση δύναμη των Ταγμάτων ανερχόταν σε 570 άνδρες, έναντι των 900 περίπου προβλεπομένων. Κατόπιν τούτων, η μέση δύναμη των Λόχων ΠΖ δεν πρέπει να υπερέβαινε τους 120 άνδρες κατά Λόχο, έναντι των 198 προβλεπομένων. [Σημείωση: Από τα μέσα Απριλίου η δύναμη των Λόχων καθορίστηκε στους 216 οπλίτες]. Ενδεχομένως η δύναμη των Λόχων να ήταν κατώτερη και των 100 ανδρών κατά Λόχο, δεδομένου ότι κατά πάγια τακτική, στον Ελληνικό Στρατό ευημερούν τα μετόπισθεν και οι βοηθητικές υπηρεσίες (τα μεταγωγικά τότε) και πένονται τα πρόσω και οι μονάδες μάχης.

Μία μάχιμη δύναμη αντιστοίχου μεγέθους με αυτή των επιχειρήσεων θα παρέμενε πίσω για την κάλυψη των πλευρών και την ασφάλεια της κατεχόμενης ζώνης. Προδήλως η δύναμη αυτή ήταν πολύ μεγαλύτερη της αναγκαίας.

       γ.  Οι επιθετικές δυνατότητες της δύναμης επιχειρήσεων

Κανένας εχέφρων στρατιωτικός δεν θα μπορούσε να θεωρήσει ότι πέντε Μεραρχίες μειωμένης δυνάμεως και με σημαντικές ελλείψεις σε πυρομαχικά και μεταφορικά μέσα, ήταν ικανές να εκτελέσουν με επιτυχία δύο ανεξάρτητες και μη συνδυαζόμενες μεταξύ τους επιθετικές ενέργειες, για τη κατάληψη δύο στόχων που βρίσκονταν σε πολύ μεγάλη απόσταση από τις βάσεις ανεφοδιασμού τους, εντός εχθρικής χώρας που στερούταν συγκοινωνιών και εναντίον ενός έμπειρου και μαχητικού αντιπάλου στρατού που πολεμούσε για την πατρίδα του.

Οι στρατιωτικοί σύμβουλοι των Συμμάχων στη Διάσκεψη του Λονδίνου επισήμαναν αυτά τα προβλήματα στην Ελληνική αντιπροσωπεία, όπως της επισήμαναν και ότι, κατά τη γνώμη του στρατάρχη Φος, απαιτούνταν 27 Μεραρχίες για να επιβληθεί η ειρήνη στην Ανατολία. Όμως ο Πρωθυπουργός και ο στρατιωτικός του σύμβουλος Συνταγματάρχης Σαρηγιάννης, απέρριψαν αυτές τις επισημάνσεις. Αλήθεια: Πόσο σοβαροί μπορεί να φαίνονταν στα μάτια των Συμμάχων, αυτοί που αμφισβητούσαν την αυθεντία του αρχιστράτηγου των Συμμαχικών δυνάμεων στο Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο;

Δυστυχώς, Κυβέρνηση και Στρατιά βάδιζαν χωρίς συναίσθηση του κινδύνου, ενώ όλα τα στοιχεία που θα ασκούσαν αποφασιστική επιρροή στο αποτέλεσμα των επιχειρήσεων βρίσκονταν προ των οφθαλμών τους. Για τις επιχειρήσεις ήταν διαθέσιμες 5 μόνον μεραρχίες από τις 8 της Στρατιάς, η μάχιμη δύναμη των μεραρχιών υπολειπόταν σημαντικά της προβλεπόμενης και υπήρχαν σημαντικότατες ελλείψεις σε πυρομαχικά,  ανταλλακτικά πυροβόλων και πολυβόλων και μεταφορικά μέσα. Από την άλλη πλευρά του λόφου, ο Τουρκικός Στρατός βρισκόταν σε πλήρη αναδιοργάνωση, είχε δείξει ήδη  δείγματα των δυνατοτήτων του  —στη  Τζεντίζ  τον  Οκτώβριο  και  στη  Κοβαλίτσα  το  Δεκέμβριο, οι αεροπορικές αναγνωρίσεις έδειχναν ότι οχύρωνε την τοποθεσία Ινονού, είχε στη κατοχή του τη σιδηροδρομική γραμμή που του επέτρεπε να μετακινεί ταχέως τις δυνάμεις του προς τις περιοχές ενδιαφέροντος, και διέθετε εμπειροπόλεμους και φανατικά προσηλωμένους στην  υπεράσπιση της πατρίδας τους αξιωματικούς.

Η υποτίμηση του αντιπάλου και των ενδεχόμενων κινδύνων από την Ελληνική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία ήταν καθολική. Και τούτο αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες αιτίες της αποτυχίας των επιχειρήσεων του Μαρτίου.

 

12. Η διεξαγωγή των επιχειρήσεων του Μαρτίου 1921

α.  Το σχέδιο επιχειρήσεων

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 5: Σχέδιο Ενεργείας Στρατιάς (Τα μπλε βέλη δείχνουν τις κατευθύνσεις επί των οποίων θα ενεργούσαν τα Α’ και Γ’ Σώματα Στρατού)

Δια του σχεδίου επιχειρήσεων προβλεπόταν ότι:

Το  Α’  Σώμα  Στρατού  με  τις  Μεραρχίες  ΙΙ  και  ΧΙΙΙ (μείον  σύνταγμα),  θα καταλάμβανε αρχικά τη διάβαση του Τουμλού Μπουνάρ. Στη συνέχεια θα συνέχιζε προς την κατεύθυνση προς την οποία θα υποχωρούσαν οι κύριες δυνάμεις το εχθρού. Αν δηλαδή η κύρια δύναμη του εχθρού υποχωρούσε προς το Αφιόν, τότε το Α’ Σώμα θα καλυπτόταν προς τη Κιουτάχεια, θα επετίθετο και θα καταλάμβανε το Αφιόν, θα καλυπτόταν προς το Ικόνιο και στη συνέχεια θα έστρεφε προς το Εσκή Σεχήρ. Στην περίπτωση που η κύρια δύναμη του εχθρού υποχωρούσε προς τη Κιουτάχεια, τότε το Α’ Σώμα με το μεγαλύτερο μέρος της δύναμής του θα συνέχιζε προς την Κιουτάχεια και με ένα άλλο μέρος θα καταλάμβανε το Αφιόν και θα καλυπτόταν προς το Ικόνιο. Όπως γίνεται αντιληπτό, το Αφιόν σε κάθε περίπτωση θα έπρεπε να καταληφθεί.

Λαμβάνοντας υπόψη τις τεράστιες αποστάσεις που έπρεπε να διανυθούν και την περιορισμένη δύναμη του Α’ Σώματος, συγκείμενη εκ 5 Συνταγμάτων ΠΖ, η σύγκλιση προς το Εσκή Σεχήρ ήταν μάλλον αδύνατη, τόσο χρονικά όσο και από απόψεως διατιθέμενης ισχύος.

Το Γ’ Σώμα Στρατού θα προήλαυνε προς το Εσκή Σεχήρ και θα επετίθετο κατά των έναντι του μετώπου του εχθρικών δυνάμεων με σκοπό να τις συντρίψει και να καταλάβει το Εσκή Σεχήρ. Την κυρία του προσπάθεια θα την κατέβαλε στο αριστερό του.

 

β.  Οι επιχειρήσεις προς το Αφιόν Καραχισάρ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 6: Επιχειρήσεις Α΄ Σώματος Στρατού προς Αφιόν Καραχισάρ (10-21 Μαρτίου 1921)

Στο Σχεδιάγραμμα 6 παρουσιάζεται ο γενικός τρόπος κατά τον οποίο ενήργησε το Α’ Σώμα Στρατού, καθώς και οι ενέργειες των αντιπάλων δυνάμεων.

Το Α’ Σώμα Στρατού άρχισε την προέλαση του στις 10 Μαρτίου και στις 12 Μαρτίου κατέλαβε τη διάβαση του Τουμλού Μπουνάρ. Οι δυνάμεις του εχθρού υποχώρησαν προς το Αφιόν. Το Σώμα καταδίωξε τον εχθρό προς το Αφιόν, το οποίο και κατέλαβε στις 14 Μαρτίου, ύστερα από μάχη. Ένα μέρος των Τουρκικών δυνάμεων του Νοτίου Μετώπου συμπτύχθηκε προς τη περιοχή του χωριού Τσάι, ενώ το ισχυρότερο προς τη περιοχή Ισχανιέ – Ντουγκέρ και διατάχθηκε από το Τουρκικό Γενικό Επιτελείο να καλύψει τις κατευθύνσεις που οδηγούσαν προς το Εσκή Σεχήρ. Η δύναμη αυτή αποτελούταν από το στρατηγείο του Νότιου Μετώπου, την 8η Μεραρχία ΠΖ, τη 2η Μεραρχία Ιππικού, ένα Σύνταγμα ΠΖ και μία Μοίρα Βαρέως Πυροβολικού εξ 20 πυροβόλων.

Το Α’ Σώμα Στρατού εκτίμησε ότι η κύρια δύναμη του αντιπάλου υποχώρησε προς το Τσάι και κατόπιν τούτου εγκαταστάθηκε αμυντικά πέριξ του Αφιόν, με τη ΧΙΙΙ Μεραρχία να ενεργεί προς το Τσάι. Το Τουρκικό Γενικό επιτελείο, διέγνωσε την αδράνεια του Α’ Σώματος και από το βράδυ της 15ης Μαρτίου άρχισε να μεταφέρει σιδηροδρομικά στην τοποθεσία Ινονού, τις περί το Ντουγκέρ δυνάμεις του προς ενίσχυση του Δυτικού Μετώπου.

Όπως γίνεται αντιληπτό, το Α’ Σώμα Στρατού δεν εξετέλεσε το δεύτερο σκέλος της αποστολής του, αυτό που προέβλεπε ότι μετά τη κατάληψη του Αφιόν, θα καλυπτόταν προς τη κατεύθυνση του Ικονίου και θα συνέκλινε προς το Εσκή Σεχήρ. Και η παράλειψη αυτή, ήταν εκείνη που επέτρεψε στους Τούρκους να ενισχύσουν το Δυτικό τους Μέτωπο με πολύ σημαντικές δυνάμεις.

 

γ.  Οι επιχειρήσεις προς το Εσκή Σεχήρ

     1/   Η προέλαση προς το Εσκή Σεχήρ

Στο σχεδιάγραμμα 7 φαίνονται οι κατευθύνσεις προέλασης των Μεραρχιών ΠΖ και της Ταξιαρχίας Ιππικού  προς το Εσκή Σεχήρ, ως επίσης και η λήψη της επαφής με τη κύρια Τουρκική αμυντική τοποθεσία Αβγκίν – Μετρές Τεπέ – Κοβαλίτσα.

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 7: Επιχειρήσεις Γ΄ Σώματος Στρατού προς Εσκή Σεχήρ – προέλαση (10-24 Μαρτίου 1921)

Στις 10 Μαρτίου, το Γ’ Σώμα Στρατού προέλασε προς το Εσκή Σεχήρ και αφού απώθησε τις καλυπτικές Τουρκικές δυνάμεις Ιππικού και Πεζικού, έλαβε στις 13 Μαρτίου την επαφή με τις Τουρκικές δυνάμεις επί της προωθημένης αμυντικής τοποθεσίας Καράκιοϊ – Σεϋγούντ, τις οποίες και απώθησε. Την επομένη, 14 Μαρτίου, οι ΙΙΙη και Χη Μεραρχίες έλαβαν στενή επαφή με τη κύρια Τουρκική αμυντική τοποθεσία, Αβγκίν – Μετρές Τεπέ και από το πρωί της 15ης Μαρτίου επιτέθηκαν προκειμένου να τη διασπάσουν.

[Ιστορικής σημασίας σημείωση: Η περιοχή της κωμόπολης Σεϋγούντ (Θηβάσιο) αποτελεί το φέουδο που παραχώρησε ο σουλτάνος του Ικονίου στον Ερτογρούλ μπέη, ο γιος του οποίου Οσμάν, αποτέλεσε το πρώτο σουλτάνο της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Στη γη πέριξ του χωριού Αβγκίν, ή Guduzbey (από το όνομα ενός εκ των αδελφών του Οσμάν), έχουν εναποτεθεί τα οστά εκατοντάδων ηρωικών Ελλήνων μαχητών της ΙΙΙ Μεραρχίας.]

     2/   Ενίσχυση του Δυτικού Μετώπου – Σύγκριση αντιπάλων δυνάμεων

Το Δυτικό Μέτωπο, πέρα των δυνάμεων καλύψεως που εισήλθαν στην κύρια αμυντική τοποθεσία του, ενισχύθηκε στις 12 Μαρτίου με 2 Συντάγματα Πεζικού από τη περιοχή της Νικομήδειας και στις 14 Μαρτίου με τη 1η Μεραρχία Ιππικού και τη 4η Μεραρχία Πεζικού που ήρθαν από τη Κιουτάχεια. Το Δυτικό Μέτωπο διαπιστώνοντας ότι η Κύρια Προσπάθεια του Γ’ Σώματος Στρατού, κατευθυνόταν προς το δεξιό του, μετακίνησε τις 1η και 4η Μεραρχίες προς τη περιοχή του Αβγκίν.

     3/ Σύγκριση των αντιπάλων δυνάμεων

ΠΙΝΑΚΑΣ 4: Σύγκριση αντιπάλων δυνάμεων στη τοποθεσία Ινονού στις 15 Μαρτίου 1921

Στον Πίνακα 4 παρουσιάζεται η μάχιμη δύναμη και τα μέσα πυρός που διέθεταν οι αντίπαλοι στρατοί. Το Γ’ Σώμα διέθετε 27 Τάγματα πεζικού με 16.000 άνδρες και 104 πυροβόλα, το δε Δυτικό Μέτωπο 58 Τάγματα με 15.600 άνδρες και 56 πυροβόλα. Το Ελληνικό πλεονέκτημα στον αριθμό των πυροβόλων, το εξουδετέρωναν οι ανώτερες δυνατότητες του Τουρκικού πυροβολικού. Επίσης οι Τούρκοι υπερείχαν απόλυτα στο Ιππικό. Οι δύο αντίπαλοι ήταν σχετικά ισοδύναμοι, αλλά οι Τούρκοι είχαν υπέρ αυτών το πλεονέκτημα, ότι αμύνονταν επί μίας τοποθεσίας που την είχαν οχυρώσει πολύ ισχυρά.

Ένα εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο που πρέπει να αναφερθεί, είναι ότι οι Τούρκοι για να αντιμετωπίσουν την Ελληνική επίθεση  κατά του Εσκή Σεχήρ, «έξυσαν το πάτο του βαρελιού» και κινητοποίησαν ότι δυνάμεις διέθεταν, όπως Έμπεδα Τάγματα, Έφιππες Πυροβολαρχίες, ακόμη και τη Φρουρά της Εθνοσυνέλευσης, επίλεκτη δύναμη επιπέδου Συντάγματος.

     4/   Ο αγώνας που διεξήχθη στα υψώματα δυτικά του χωριού Αβγκίν (αναφορά μνήμης)

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 8: Η μάχη που διεξήχθη επί των υψωμάτων πέριξ του χ. Αβγκίν

Το Σχεδιάγραμμα 8 είναι της εποχής και απεικονίζει την ισχυρή οργάνωση που είχε γίνει στο δεξιό της Τουρκικής αμυντικής τοποθεσίας. Είχαν κατασκευαστεί τριπλές γραμμές χαρακωμάτων ορθίως βάλλοντος και κλειστές περιβολές που προστατεύονταν από συρματοπλέγματα. Τα σπίτια του χωριού Αβγκίν είχαν οργανωθεί σε πολυβολεία.

Το πρωί της 15ης Μαρτίου καταλήφθηκε με αιφνιδιαστική επίθεση από το 12ο Σύνταγμα Πεζικού με τη χρήση χειροβομβίδων και της ξιφολόγχης, το ύψωμα Κανλησίρτ. Αμέσως προωθήθηκε επί του υψώματος το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων, με αποστολή να συνεχίσει την επίθεση κατά μήκος της κορυφογραμμής ύπερθεν του χωριού Αβγκίν (γραμμή υψωμάτων Κανλησίρτ – Ουτς Σεχιτλέρ). Ο αγώνας που διεξήχθη από το 2/39 Σύνταγμα για τη κατάληψη του υψώματος Ουτς Σεχιτλέρ, ήταν άγριος, αλλά λόγω ανεπαρκούς υποστήριξης από το πυροβολικό, το ύψωμα παρέμεινε τελικά στα χέρια των Τούρκων. Στη περιοχή του χωριού Αβγκίν, ουδέν επετεύχθη, λόγω της εκεί ισχυρής αμυντικής οργάνωσης και της διαμόρφωσης του εδάφους.

Για την ανακατάληψη του Κανλησίρτ, οι Τούρκοι εκτόξευσαν κατά τη διάρκεια της ημέρας 22 σφοδρές αντεπιθέσεις, που αποκρούστηκαν όλες δια της λόγχης. Λόγω της σφοδρότητας του αγώνα, υπήρξε μεγάλη κατανάλωση πυρομαχικών πυροβολικού, με αποτέλεσμα κατά το βράδυ να παρουσιαστεί έλλειψη τούτων, η οποία συνεχίστηκε διαρκώς επιδεινούμενη και τις επόμενες ημέρες. Η διαγωγή των ανδρών από το διοικητή του 2/39 Συντάγματος, μέχρι και το τελευταίο Εύζωνα, υπήρξε ηρωική και αξιοθαύμαστη. Ο διοικητής του 2/39 Συντάγματος Ευζώνων, συνταγματάρχης Ζωϊτόπουλος Δημοσθένης, τραυματίστηκε και αντικαταστάθηκε από τον υποδιοικητή του, αντισυνταγματάρχη Σταμελάκο Γρηγόριο, ο οποίος μετά από λίγο φονεύθηκε. Διοικητής του Συντάγματος ανέλαβε ο υποδιοικητής του 12ου Συντάγματος, αντισυνταγματάρχης Δροσινός Ιωάννης. Στις 17 Μαρτίου θα τραυματιστεί και ο αντισυνταγματάρχης Δροσινός και θα αντικατασταθεί από τον Ταγματάρχη Σαμαντά Φίλιππο. Φονευθέντος την ίδια ημέρα, του ταγματάρχη Σαμαντά, τη διοίκηση του Συντάγματος ανέλαβε μέχρι τις 18 Μαρτίου, ο λοχαγός Γραικούσης Γρηγόριος. Οι απώλειες της ΙΙΙ Μεραρχίας κατά τους αγώνες της 15ης Μαρτίου, όσο αφορά του αξιωματικούς, ανήλθαν σε 12 νεκρούς και 48 τραυματίες, ενώ οι απώλειες των οπλιτών υπερέβησαν τους 800 νεκρούς και τραυματίες.

Τις απογευματινές ώρες της 15ης Μαρτίου καταλήφθηκε από τη Χ Μεραρχία το ύψωμα Μετρές Τεπέ. Το ρήγμα που δημιουργήθηκε στο δεξιό της Τουρκικής τοποθεσίας, αντιμετωπίστηκε από τους Τούρκους με τη δημιουργία νέας γραμμής άμυνας στο αντέρεισμα Ουλουκλού Σιρλαρί (βλέπε Σχεδιάγραμμα 9).

Η μη ύπαρξη εφεδρικής δύναμης στις Ελληνικές Μεραρχίες στο Γ’ Σώμα Στρατού και στη Στρατιά, η απομείωση της μάχιμης δύναμης εξ αιτίας των πολύ μεγάλων απωλειών, η επιδεινούμενη έλλειψη πυρομαχικών πυροβολικού και η μάλλον μέτρια διεύθυνση της μάχης από τις ανώτατες διοικήσεις, δεν επέτρεψαν τη διεύρυνση του ρήγματος.

Στις 16 Μαρτίου ουδέν ουσιώδες επετεύχθη.

Το Γ’  Σώμα Στρατού διέταξε την  VII Μεραρχία να καταλάβει στις 17 Μαρτίου τα υψώματα της Κοβαλίτσας, τις δε ΙΙΙ και Χ Μεραρχίες να συντονιστούν μεταξύ τους και να επιτεθούν για τη διεύρυνση του ρήγματος στη περιοχή του Μετρές Τεπέ. Προσέξτε. Να συντονιστούν μεταξύ τους και όχι να τις συντονίσει ο εκδώσας τη διαταγή διοικητής του Γ’ Σώματος Στρατού.

     5/   Η μάχη της 17ης Μαρτίου

Στο σχεδιάγραμμα 9, παρέχονται πληροφορίες για τη μάχη της 17ης Μαρτίου.

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 9: Επιχειρήσεις Α’ Σώματος Στρατού στις 17 Μαρτίου 1921

Η VII Μεραρχία επιτέθηκε με το πρώτο φως της 18ης Μαρτίου και μέχρι το απόγευμα κατέλαβε το οχυρωμένο συγκρότημα της Κοβαλίτσας, όμως οι Τούρκοι αποκατέστησαν νέα γραμμή άμυνας. Η υπερκερωτική ενέργεια 2 Ταγμάτων υπό το διοικητή του Ι/23 Τάγματος, Ταγματάρχη Κωνσταντίνο Βεντήρη, αντιμετωπίστηκε από τη 3η Μεραρχία Ιππικού και τη 5η Μεραρχία Καυκάσου. Επιπλέον στο χώρο της σύγκρουσης έφθασε προερχομένη από το Ντουγκέρ η 8η Μεραρχία ΠΖ, που κρατήθηκε ως εφεδρεία, ενώ ακολουθούσε και η 2η Μεραρχία Ιππικού.

Οι Μεραρχίες ΙΙΙ και Χ, δεν συντονίστηκαν ποτέ και εκτόξευσαν την επίθεσή τους μετά τις 1400. Πολύ αργά για να μπορέσουν να εκμεταλλευτούν τυχόν ευνοϊκό αποτέλεσμα υπό το φως της ημέρας.

Από τη ΙΙΙ Μεραρχία επιτέθηκε το 2/39 Σύνταγμα Ευζώνων, αλλά ουδέν επέτυχε.

Από τη Χ Μεραρχία επιτέθηκε μόνο το 28ο Σύνταγμα, το οποίο κατέλαβε την οχυρωμένη περιβολή του Τοπσού Τεπέ, αλλά υφιστάμενο βαριές απώλειες υποχρεώθηκε να την εγκαταλείψει. Περιβαλλόμενο όμως από Τουρκικές δυνάμεις και με ακάλυπτο το αριστερό πλευρό του, βρέθηκε σε εξαιρετικά δυσχερή θέση. Ο διοικητής του Συντάγματος προσπάθησε με την αποστολή αγγελιοφόρων αξιωματικών να ενημερώσει τη Δεκάτη Μεραρχία για τη κατάστασή του, αλλά ο διοικητής της Μεραρχίας δεν ανευρέθη. Τελικά ο διοικητής της Μεραρχίας έλαβε γνώση της κατάστασης του Συντάγματος, αλλά αποφάσισε να επέμβει το πρωί. Στο πόλεμο όμως και ένα λεπτό μετά, μπορεί να φέρει τη καταστροφή. Η μη ανεύρεση του διοικητή της Δεκάτης Μεραρχίας, οφειλόταν κατά το μάλλον, στο ότι αυτός βρισκόταν αρκετά μακριά από τις μαχόμενες δυνάμεις του, μετά των οποίων όπως φαίνεται δεν διατηρούσε σύνδεσμο και επικοινωνία και οι οποίες δεν γνώριζαν που βρισκόταν ο σταθμός της διοίκησής του.

     6/   Η διάλυση του 28ου Συντάγματος Πεζικού

Στο σχεδιάγραμμα 10, παρέχονται πληροφορίες σχετικά με τη καταστροφή του 28ου Συντάγματος Πεζικού, η οποία είχε αποφασιστική σημασία στην έκβαση των επιχειρήσεων.

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 10: Επιχειρήσεις 18ης Μαρτίου – καταστροφή του 28ου Συντάγματος ΠΖ

Από νωρίς το πρωί της 18ης Μαρτίου και για μιάμιση ώρα, το 28ο Σύνταγμα βρέθηκε υπό το συνεχές πυρ 25 πυροβόλων που είχαν ταχθεί επί του αντερείσματος Ουλουκλού Σιρλαρί. Το πυροβολικό της Χης Μεραρχίας δεν φαίνεται να απάντησε στο Τουρκικό, μολονότι κατείχε πλεονεκτικότερη θέση από αυτό. Στη συνέχεια το Σύνταγμα δέχθηκε την επίθεση 7 Τουρκικών Ταγμάτων. Φονευθέντος του διοικητού του Συντάγματος, συνταγματάρχη Χρήστου, και πολλών αξιωματικών, οι άνδρες κλονίστηκαν και υποχώρησαν εν διαλύσει προς διάφορες κατευθύνσεις. Το ατύχημα του 28ου Συντάγματος, σε συνδυασμό και με την λοιπή γενική κατάσταση, είχε σαν αποτέλεσμα την σύμπτυξη αρχικά της Χης Μεραρχίας και στη συνέχεια του συνόλου του Γ’ Σώματος Στρατού προς τη Προύσα.

20β - ΑΠΟ ΜΕΤΡΕΣ ΤΕΠΕ ΠΡΟΣ ΟΥΛΟΥΚΛΟΥ ΣΙΡΛΑΡΙ

Στη φωτογραφία φαίνεται η σχετικά πλεονεκτικότερη θέση που κατείχε η Χη Μεραρχία επί του Μετρές Τεπέ, από αυτή του Ουλουκλού Σιρλαρί, όπου οι Τούρκοι είχαν τάξει το πυροβολικό τους.

 

     7/   Αιτίες της αποτυχίας του Γ’ Σώματος Στρατού

Όσον αφορά την Ελληνική πλευρά:

  • Η υποτίμηση των δυνατοτήτων του Τουρκικού στρατού.
  • Η μικρή δύναμη του Γ’ Σώματος Στρατού σε Μεγάλες Μονάδες και η ελλιπής επάνδρωση των μονάδων μάχης.
  • Η απουσία εφεδρείας στις Μεραρχίες, στο Γ’ Σώμα Στρατού και στη Στρατιά.
  • Η αναποτελεσματική διεύθυνση της μάχης από τις διοικήσεις του Σώματος Στρατού και των Μεραρχιών, που στερούμενες εφεδρειών και επαρκούς υποστήριξης πυροβολικού, στήριξαν τις ενέργειές τους στην ορμή και το θάρρος των ανδρών, εκτοξεύοντας ανεπιτυχείς μετωπικές επιθέσεις, παραβλέποντας π.χ. τον ελιγμό από το πλευρό.
  • Οι εξαιρετικά μεγάλες απώλειες.
  • Η σημειωθείσα έλλειψη πυρομαχικών πυροβολικού.

Όσον αφορά τους Τούρκους:

  • Η διεύθυνση συνολικά των επιχειρήσεων και της μάχης που διεξήχθη επί της τοποθεσίας Ινονού, από το Γενικό Επιτελείο, τον Διοικητή του Δυτικού Μετώπου και τις δύο Ομάδες Μεραρχιών, ήταν αποφασιστική, συνεχής και εκ του σύνεγγυς.
  • Επέλεξαν για την άμυνά τους μία φύσει ισχυρή τοποθεσία, που την ισχυροποίησαν με έργα οχυρωτικής
  • Καθόρισαν ως κύριο σκοπό τους, την κάλυψη του σπουδαίου συγκοινωνιακού κόμβου του Εσκή Σεχήρ και αγνόησαν το Αφιόν.
  • Ενεργώντας δραστήρια, ενίσχυσαν το Δυτικό Μέτωπο με δυνάμεις από άλλες περιοχές και απέκτησαν υπεροχή ισχύος έναντι του Γ’ Σώματος Στρατού.
  • Η άμυνα που διεξήγαγαν ήταν ενεργητική, με κύρια χαρακτηριστικά τη μεταφορά δυνάμεων από τις ολιγότερο απειλούμενες περιοχές, προς τις κινδυνεύουσες, τις επαναλαμβανόμενες αντεπιθέσεις, τη δημιουργία νέων γραμμών άμυνας για την άμεση αναχαίτιση των εισχωρήσεων και την άριστη χρησιμοποίηση του πυροβολικού τους.

     8/   Γενικές παρατηρήσεις επί της διεύθυνσης της μάχης από τις αντίπαλες διοικήσεις

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 11: Θέσεις στρατηγείων και εφεδρειών αντιπάλων κατά τη μάχη επί της τοποθεσίας Ινονού

Στο Σχεδιάγραμμα 11 φαίνονται οι θέσεις των σταθμών διοικήσεων και των εφεδρειών των δύο αντιπάλων.

  • Ο διοικητής του Δυτικού Μετώπου είχε το στρατηγείο του εγγύς του πεδίου της μάχης, διέθετε άμεση επίγνωση της τακτικής κατάστασης, καθώς και εφεδρικές δυνάμεις και ως εκ τούτου μπορούσε να επέμβει στη διεξαγωγή της μάχης. Ο διοικητής της Ελληνικής Στρατιάς, βρισκόταν στη Προύσα, δεν διέθετε επίγνωση της τακτικής κατάστασης, ούτε και εφεδρεία και ως εκ τούτου δεν μπορούσε να επέμβει στη διεξαγωγή της μάχης.
  • Οι διοικητές των δύο Τουρκικών Ομάδων Μεραρχιών (Δεξιού και Αριστερού), βρίσκονταν εγγύς της γραμμής εμπλοκής, ήταν συνεχώς ενήμεροι της τακτικής κατάστασης, διέθεταν εφεδρεία, διεύθυναν τις δυνάμεις τους και συντόνιζαν τα πυρά του πυροβολικού τους, συγκεντρωτικά όταν έπρεπε. Ο αντίστοιχός τους διοικητής του Γ’ Σώματος Στρατού, βρισκόταν σε απόσταση 25 χιλιομέτρων από το πεδίο της μάχης, δεν διέθετε εικόνα πραγματικού χρόνου του διεξαγόμενου αγώνα, δεν διέθετε εφεδρεία και πυρά και ως εκ τούτου δεν μπορούσε να επέμβει αποφασιστικά στη διεξαγωγή της μάχης.
22β - αιχμάλωτοι στρατηγοί

Οι αιχμάλωτοι στρατηγοί Ν. Τρικούπης διοικητής Α’ Σ.Σ., Κ. Διγενής διοικητής του Β’ Σ.Σ. και Δ. Δημαράς, διοικητής της IV Μεραρχίας, εν μέσω του Κεμαλεδίν Μπέη, διοικητή του Τουρκικού 4ου Σ.Σ.

  • Οι διοικητές των Τουρκικών μεραρχιών ευρισκόμενοι εγγύτατα του πεδίου της μάχης, διεύθυναν με καταπληκτική ενεργητικότητα τις δυνάμεις τους και τα πυρά του πυροβολικού τους, αντιμετωπίζοντας έτσι άμεσα και αποτελεσματικά κάθε δυσχερή κατάσταση. Ο διοικητής της 1ης Τουρκικής Μεραρχίας Κεμαλεδίν μπέης, που διεύθυνε τη μάχη στη περιοχή του Αβγκίν, τραυματίστηκε. Αργότερα θα αναλάβει τη διοίκηση του 4ου Σώματός Στρατού και θα γίνει γνωστός από τη φωτογραφία που προβάλλεται, πλαισιωμένος από τους αιχμάλωτους σωματάρχες των Α’ και Β’ Σωμάτων Στρατού, Τρικούπη και Διγενή αντίστοιχα. Ο Τρικούπης, ήταν ο αντίπαλός του διοικητής, της ΙΙΙ Μεραρχίας στο Αβγκίν. Ο διοικητής της Χ Ελληνικής Μεραρχίας, υποστράτηγος Λεοναρδόπουλος, στάθηκε αδύνατο να βρεθεί για να βγάλει το 28ο Σύνταγμα από τη δυσχερή θέση στην οποία βρισκόταν.

 

13. Η 2η Μάχη του Τουμλού Μπουνάρ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 12: Επιχειρήσεις Α’ Σώματος Στρατού προς απόκρουση της Τουρκικής απειλής κατά των νώτων του, στη περιοχή του Τουμλού Μπουνάρ

Η Τουρκική διοίκηση αμέσως μετά την σύμπτυξη του Γ’ Σώματος Στρατού, άρχισε να μεταφέρει σημαντικές δυνάμεις στη περιοχή Αλτουντάς, με σκοπό να προσβάλει τα πλευρά και τα νώτα του Α’ Σώματος που συνέχιζε να παραμένει άπραγο στο Αφιόν.

Η καταστροφή του Α’ Σώματος Στρατού από την απειλή που διαγραφόταν στην περιοχή του Τουμλού Μπουνάρ, απετράπη αφ’ ενός λόγω της έγκαιρης διάγνωσης αυτής από τον διοικητή του Α’ Σώματος Στρατού και των μέτρων που έλαβε για τη ταχεία επιστροφή των δυνάμεών του στο Τουμλού Μπουνάρ και αφ’ ετέρου χάρη στην ηρωική αντίσταση του 34ου Συντάγματος Πεζικού, του Συνταγματάρχη Δημοσθένη Διαλέτη, που κάλυπτε την από Αλτουντάς προς Τουμλού Μπουνάρ κατεύθυνση και το οποίο αγωνιζόμενο έναντι υπέρτερων εχθρικών δυνάμεων, διατήρησε αρραγή την τοποθεσία του μέχρι την επέμβαση στον αγώνα των Μεραρχιών του Α’ Σώματος. Επίσης η ταχεία μεταφορά από τη Σμύρνη στη Μπανάζ του 33ου Συντάγματος Πεζικού της V Μεραρχίας, αποσόβησε το κίνδυνο που διαγραφόταν κατά των συγκοινωνιών του Α’ Σώματος Στρατού από τη διείσδυση των 1ης και 2ης Τουρκικών Μεραρχιών Ιππικού από κατεύθυνση δυτικά του Μουράτ Νταγ προς τη περιοχή Μπανάζ – Ουσάκ.

Κρίνω επίσης σκόπιμο να αναφερθώ σε ένα σοβαρό περιστατικό που φανερώνει πολλά, για το επίπεδο της διοίκησης. Η ΧΙΙΙ Μεραρχία επιστρέφοντας από το Αφιόν, φθάνει πρώτη στη περιοχή του Τουμλού Μπουνάρ, με τη ΙΙ Μεραρχία να ακολουθεί. Ο διοικητής της ΙΙ Μεραρχίας, προηγήθηκε της Μεραρχίας του και συναντήθηκε με το διοικητή της ΧΙΙΙ, από τον οποίο ζήτησε να ενισχύσει το 34ο Σύνταγμα που μαχόταν απεγνωσμένα. Ο διοικητής της ΧΙΙΙ αρνήθηκε, παρά το ότι υπήρχε ρητή διαταγή του Α΄ Σώματος επ’ αυτού. Φαίνεται ότι τα διαμειφθέντα μεταξύ των δύο Μεράρχων, έγιναν σε «έντονα Γαλλικά». Το Σώμα Στρατού το παρέβλεψε. Τον Ιούλιο ο διοικητής της ΧΙΙΙ Μεραρχίας, δεν θα επιτεθεί κατά του Ακτσάλ Νταγ, μολονότι δίπλα του η V Μεραρχία αιμορραγούσε ακατάπαυστα. Για όλα αυτά, θα του ανατεθεί το 1922 η διοίκηση του Β’ Σώματος Στρατού και αργότερα θα ποζάρει δίπλα στο Κεμαλεδίν.

Ένα ακόμη πολύ σημαντικό στοιχείο που πρέπει να προσεχθεί, είναι το πως χρησιμοποιούσαν οι Τούρκοι το άφθονο Ιππικό που διέθεταν. Το τοποθετούσαν συνήθως κατά τον μεν αμυντικό αγώνα στις δυνάμεις καλύψεως και στη συνέχεια για τη κάλυψη των πλευρών της κύριας αμυντικής τοποθεσίας με ετοιμότητα να εκμεταλλευτεί τυχόν αδυναμίες του αντιπάλου και να ενεργήσει κατά των νώτων του, στη δε επίθεση, όπως στη 2η μάχη του Τουμλού Μπουνάρ, για να ενεργήσει βαθιά στα νώτα του Α’ Σώματος Στρατού. Τα σχεδιάγραμμα από τη μάχη επί της τοποθεσίας Ινονού και τη δεύτερη μάχη του Τουμλού Μπουνάρ, είναι εξαιρετικά κατατοπιστικά.

Υπόψη ότι με βάση παλαιότερη γνώση που διαθέτω, οι Τούρκοι στρατιωτικοί σπουδάζουν αναλυτικά τις επιχειρήσεις της Μικρασιατικής Εκστρατείας, επειδή θεωρούν ότι οι τότε στρατιωτικοί αρχηγοί τους ενήργησαν σοφά. Ευχής έργο θα ήταν να συνέβαινε το ίδιο και στις δικές μας στρατιωτικές σχολές. Αλλά δυστυχώς δεν συμβαίνει και τούτο επειδή δεν θέλουμε να μαθαίνουμε από τα λάθη μας.

 

14. Κύριες αιτίες της αποτυχίας

Πρώτη και σημαντικότερη: Η αποτυχία της υπεύθυνης κυβέρνησης να διαβουλευθεί με υπευθυνότητα και σοβαρότητα με τους κατά το νόμο υπεύθυνους στρατιωτικούς της συμβούλους, προκειμένου να προσδιορίσει το σκοπό της επιχείρησης που ζητούσε να εκτελέσει η Στρατιά Μικράς Ασίας και να διαθέσει την απαιτούμενη δύναμη και τα αναγκαία μέσα για την επιτυχή εκτέλεσή της.

Δεύτερη: Το ανεδαφικό σχέδιο που εφαρμόστηκε, που προέβλεπε τη διεξαγωγή δύο επιθέσεων, απομεμακρυσμένων μεταξύ τους, που δεν συνέκλιναν στην επίτευξη ενός συγκεκριμένου κύριου σκοπού, που δεν θα έπρεπε να ήταν άλλος από τη συντριβή του αντιπάλου. Το εφαρμοσθέν σχέδιο απέβλεπε στο μη ομολογούμενο στόχο της κατάληψης εδάφους και σημαντικών πόλεων και τούτο επειδή η πολιτική ηγεσία, αλλά και οι στρατιωτικοί της σύμβουλοι, πίστευαν ότι αυτό αποτελεί διαπραγματευτικό πλεονέκτημα. Η επιθυμία κατάληψης του Αφιόν ταυτόχρονα με τη κατάληψη του Εσκή Σεχήρ, διέσπασε τη περιορισμένης ισχύος διαθέσιμη δύναμη, σε δύο ανεξάρτητες, αφιστάμενες και μη συνεργαζόμενες μεταξύ τους επιθέσεις, με αποτέλεσμα τα δύο συγκροτήματα επιθέσεως να μη διαθέτουν την απαιτούμενη ισχύ για να μπορέσουν να εκτελέσουν την αποστολή που τους ανατέθηκε.

Τρίτη: Η υπερεκτίμηση των περιορισμένων δυνατοτήτων της Στρατιάς, σε συνδυασμό με την υποτίμηση του αντιπάλου και των ενδεχόμενων κινδύνων.

Τέταρτη: Η απόρριψη από το διοικητή και τον επιτελάρχη της Στρατιάς, των προϋποθέσεων που οι ίδιοι είχαν αποδεχθεί ως προαπαιτούμενες, προκειμένου η εκτέλεση της επιχείρησης να διαθέτει σοβαρές πιθανότητες επιτυχίας.

Πέμπτη: Οι περιορισμένες δυνατότητες της Στρατιάς για την εκτέλεση ευρέων επιθετικών επιχειρήσεων, λόγω του μικρού αριθμού των διαθέσιμων Μεραρχιών και της ελαττωμένης μάχιμης δύναμης αυτών. Στην υπόψη αιτία εντάσσεται και η άρνηση της κυβέρνησης να ενισχύσει τη Στρατιά με προσωπικό και μονάδες πριν την έναρξη των επιχειρήσεων, ως επίσης και η έναρξη της επιστράτευσης μετά την έναρξη των επιχειρήσεων. Αποτέλεσμα όλων αυτών, ήταν η αδυναμία τήρησης εφεδρειών από τις ανώτατες διοικήσεις.

Έκτη: Η αδυναμία του πυροβολικού να υποστηρίξει με επάρκεια τις δυνάμεις ελιγμού, που οφειλόταν στο μικρό αριθμό των διατιθέμενων μεταφορικών μέσων, στη πλημμελή οργάνωση  του συστήματος ανεφοδιασμού σε πυρομαχικά, στην έλλειψη πυρομαχικών, στην αδυναμία των διατιθέμενων πυροβόλων να εξουδετερώσουν το εντός των χαρακωμάτων εχθρικό πεζικό και τέλος στη κακή κατάσταση του οδικού δικτύου της περιοχής των επιχειρήσεων.

Έβδομη: Η αναποτελεσματική διεύθυνση της επιχείρησης από τη Στρατιά και τις ανώτατες διοικήσεις.

Όγδοη: Η εμμονή της κυβέρνησης και της Στρατιάς στην ισχυρή κάλυψη δευτερευόντων, ή ανενεργών μετώπων, στη Μικρά Ασία και την Ελλάδα, στη συντήρηση σε καιρό πολέμου του συστήματος των αποσπάσεων και στη κατασπατάληση της υπό τα όπλα στρατιωτικής  δύναμης σε άχρηστες μονάδες και θέσεις (στρατιωτικές, κρατικές και μη κρατικές). Τούτο είχε σαν αποτέλεσμα στις επιχειρήσεις του Μαρτίου να χρησιμοποιηθεί το ¼ της συνολικής δύναμης του Ελληνικού Στρατού, ενώ η Τουρκική ηγεσία χρησιμοποίησε το σύνολο σχεδόν του Τουρκικού στρατού. Ειδικότερα, η Στρατιά Μικράς Ασίας διέθεσε για τις επιχειρήσεις 42 Τάγματα Πεζικού από τα συνολικώς 85 που διέθετε.

Ένα ενδιαφέρον στοιχείο που ρίχνει φως στους λόγους που άλλαξαν οι αρχικές προθέσεις της Στρατιάς, και ότι αυτό έγινε με σκοπό τη κατάληψη μεγαλύτερης έκτασης και σημαντικών πόλεων, είναι η από 22 Μαρτίου διαταγή της Στρατιάς προς το Α’ Σώμα, που του επιτρέπει σε απόλυτη ανάγκη να εγκαταλείψει προσωρινά το Αφιόν και να μεταφέρει τις δυνάμεις του στο Τουμλού Μπουνάρ, αφήνοντας όμως ένα ελαφρό απόσπασμα κατοχής στο Αφιόν, το οποίο (γράφει) δεν μπορούμε «ένεκα γενικώτερων λόγων εγκαταλείψωμεν τελείως και άνευ αποχρώντος λόγου από τούδε». Αυτό δηλαδή που είχα γράψει προηγουμένως. Σε κάθε περίπτωση το Αφιόν έπρεπε να καταληφθεί …. και να διατηρηθεί. Το Α’ Σώμα κινδύνευε με καταστροφή, αλλά το Αφιόν έπρεπε να διατηρηθεί για γενικότερους λόγους.

 

15. Ο αναποτελεσματικός έλεγχος και συντονισμός των επιχειρήσεων από τις ανώτατες διοικήσεις

Η αναφερόμενη αδυναμία οφειλόταν στους εξής κυρίως λόγους:

Πρώτος λόγος: Ο Ελληνικός Στρατός αναπτύχθηκε πολύ καθυστερημένα σε σύγχρονες βάσεις. Επί της πρωθυπουργίας των Χαριλάου Τρικούπη και του Γεωργίου Θεοτόκη έγιναν σημαντικά βήματα για την ανάπτυξη του Στρατού σε σύγχρονες για την εποχή βάσεις. Όμως το κίνημα του Στρατιωτικού Συνδέσμου το 1909, ήταν αυτό που έδωσε το «εναρκτήριο λάκτισμα» για την ανάπτυξη του Στρατού σε ένα ισχυρό οργανισμό που μπορούσε να υποστηρίξει τα εθνικά συμφέροντα. Το 1921 ο Στρατός συνέχιζε να αποτελεί ένα πολύ νεαρό οργανισμό, που δεν διέθετε ακόμη Γενικό Επιτελείο και Σχολή Πολέμου για τη κατάρτιση των επιτελών αξιωματικών και τη καλλιέργεια της στρατιωτικής σκέψης, ως επίσης δεν διέθετε και Σχολή Μονίμων Υπαξιωματικών. Στο νεαρό αυτό οργανισμό, οι διοικήσεις των Σωμάτων Στρατού ήταν μία πολύ πρόσφατη προσθήκη και η συμμετοχή τους σε επιχειρήσεις, μετρούσε 4 περίπου χρόνια. Οι πριν τη πολιτική μεταβολή του Νοεμβρίου του 1920, διοικητές των Σωμάτων Στρατού, που είχαν αποκτήσει μία σημαντικού βαθμού επιχειρησιακή εμπειρία στο Μακεδονικό Μέτωπο, στην Ουκρανία και στη Μικρά Ασία, αντικαταστάθηκαν από νέους, οι οποίοι όμως μετά από κάθε επιχείρηση, απομακρύνονταν λόγω ανεπάρκειας. Κυρίαρχη ιδέα σε πολλούς αξιωματικούς, ήταν ότι η νίκη κερδίζεται με αιματηρές μετωπικές επιθέσεις δια της λόγχης, ενδεχομένως και άνευ υποστήριξης πυροβολικού. Ήταν ένας από τους λόγους που κανένας δεν σκέφτηκε ότι οι αποκατασταθέντες απότακτοι αξιωματικοί, θα έπρεπε πριν τη διάθεσή τους στη Μικρά Ασία, να παρακολουθήσουν σχολεία επιμόρφωσης, στα νέα όπλα και στις νέες τακτικές που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια το Α’ Παγκόσμιου Πολέμου. Ποιος ο λόγος να γίνει όμως, όταν όλοι γνώριζαν το πως διεξάγεται η επίθεση. Δια της λόγχης…

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 13: Η θέση των στρατηγείων Σωμάτων Στρατού στη μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ – υψ. 1799

Δεύτερος λόγος: Ο Ελληνικός Στρατός ακολουθούσε το Γαλλικό πρότυπο διεύθυνσης των επιχειρήσεων. Κατ’ αυτό, ο προϊστάμενος διοικητής έπρεπε να βρίσκεται αρκετά μακριά από τη γραμμή της σύγκρουσης, ώστε ανεπηρέαστος από τις απώλειες και τις συγκινήσεις της μάχης, να διευθύνει τις επιχειρήσεις με «καθαρό μυαλό». Το βράδυ που διακοπτόταν η μάχη, ο προϊστάμενος διοικητής έπαιρνε τις αναφορές στρατιωτικής κατάστασης των υφισταμένων του και στη συνέχεια εξέδιδε τη διαταγή του για την επομένη, πολλές φορές πολύ καθυστερημένα. Η διαταγή του προϊσταμένου συνήθως καθυστερούσε να φθάσει στους εκτελεστές, ή και δεν έφθανε ποτέ. Κατά τη διάρκεια της ημέρας η κάθε μεραρχία διεξήγαγε ουσιαστικά τη δική της μάχη, χωρίς την επέμβαση του Σωματάρχη. Ο Σωματάρχης βρισκόταν μακριά από το πεδίο της μάχης, δεν διέθετε επίγνωση της κάθε φοράς τακτικής κατάστασης, στερούνταν συνήθως εφεδρείας και πυρών και κατόπιν τούτου ήταν αδύνατο να επέμβει κατά τρόπο αποφασιστικό στη διεξαγωγή του αγώνα.

Το Σχεδιάγραμμα 13 αποτυπώνει στοιχεία από τη μάχη της Κιουτάχειας τον Ιούλιο του 1921 και ειδικότερα από την αποφασιστικής σημασίας μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ – Υψώματος 1799. Στη μάχη για τη διάσπαση του οχυρωμένου θύλακα της Κιουτάχειας, η Στρατιά δεν μπόρεσε να συντονίσει τα Σώματα Στρατού και τα Συγκροτήματα Μεραρχιών. Από τις 10 Μεραρχίες που έλαβαν μέρος στις μάχες που διεξήχθησαν μεταξύ 1-3 Ιουλίου, κύρια συμμετοχή είχαν μόνο οι Πρώτη και Πέμπτη Μεραρχίες, στις οποίες και οφείλεται η διάσπαση της Τουρκικής άμυνας. Η ΙΙ Μεραρχία είχε περιορισμένη συμμετοχή μόνο στις 3 Ιουλίου, οι VII, IX και Χ Μεραρχίες συγκρούστηκαν με τις οπισθοφυλακές των υποχωρούντων Τουρκικών Μεραρχιών, οι δε ΙΙΙ, ΧΙ, ΧΙΙ και ΧΙΙΙ Μεραρχίες δεν έριξαν ούτε τουφεκιά. Οι διοικήσεις των Α’ και Β’ Σωμάτων Στρατού κατά τη μάχη του Τσαούς Τσιφλίκ – υψώματος 1799, ευρισκόμενες 35 χιλιόμετρα μακριά από τις Μεραρχίες τους, δεν διέθεταν επίγνωση της τακτικής κατάστασης και δεν μπόρεσαν να συντονίσουν τις Μεραρχίες του, με αποτέλεσμα η Δεκάτη Τρίτη Μεραρχία του Β’ Σώματος να μη συμμετάσχει στη μάχη και η Δευτέρα Μεραρχία του Α’ Σώματος να έχει πολύ περιορισμένη συμμετοχή. Παρά ταύτα οι Μέραρχοι των Πρώτης και Πέμπτης Μεραρχιών, μπόρεσαν και συντονίστηκαν ικανοποιητικά μεταξύ τους, μολονότι ανήκαν σε διαφορετικά Σώματα Στρατού. Από την απέναντι πλευρά του λόφου, ο διοικητής της 4ης Τουρκικής Ομάδας Μεραρχιών, είχε το σταθμό διοικήσεως του στο Τσερκουλέρ, σε απόσταση 7 χιλιομέτρων από τη γραμμή της μάχης και συντόνιζε 5 Μεραρχίες και όχι δύο. Τα παραδείγματα αυτής της πονεμένης κατάστασης αφθονούν, αλλά δεν υπάρχει χρόνος για εκτενέστερη αναφορά. Όπως αφθονούν και τα παραδείγματα που οι προϊστάμενοι σωματάρχες, ή οι μέραρχοι, άφηναν το συντονισμό ζωτικών λεπτομερειών στους υφισταμένους τους, με τραγικά τις περισσότερες φορές αποτελέσματα. Όπως στη περίπτωση των ΙΙΙης και Χης Μεραρχιών στη μάχη της 17ης Μαρτίου για τη διάσπαση της τοποθεσίας Ινονού.

Ο αναποτελεσματικός έλεγχος και συντονισμός των επιχειρήσεων από τη Στρατιά, τα Σώματα Στρατού και τις Μεραρχίες, αποτέλεσε ένα πρόβλημα που μέχρι και το τέλος της εκστρατείας δεν θα αντιμετωπιστεί, και θα βάλει βαριά τη σφραγίδα του στις αποτυχίες και τελικά στην τραγική ήττα του Αυγούστου του 1922.

 

16. Απόψεις των τότε αντιπάλων επί των επιχειρήσεων

α.  Ο τότε συνταγματάρχης του Τουρκικού Γενικού Επιτελείου, Τζεβδέτ Κερήμ, γράφει σχετικά:

«Το γενικό μας επιτελείο θεωρούσε πιθανότερο ότι κατά το χρόνο που το βόρειο Σώμα των Ελλήνων θα κατευθυνόταν προς το Εσκή Σεχήρ, το Σώμα του Ουσάκ (το Α’ Σώμα) θα κατευθυνόταν προς το Αφιόν με ασθενείς δυνάμεις, οι δε κύριες δυνάμεις του θα στρέφονταν προς τη γραμμή Αλτουντάς – Εσκή Σεχήρ, δια να επιτεθούν κατά των στο Ινονού απασχολημένων στρατευμάτων μας και να επιτύχουν κατ’ αυτό τον τρόπο και σε συνδυασμό προς το Γ’ Σώμα κύκλωση, η οποία θα επέφερε καίριο αποτέλεσμα.

Αν οι Έλληνες εξ αρχής στρέφονταν κατά της γραμμής Αλτουντάς – Κιουτάχειας – Εσκή Σεχήρ, σε συνδυασμό μετά των στρατευμάτων Προύσας και με αρκετή δύναμη προκαλύψεως κατ’ ενδεχομένου εξ Αφιόν κινδύνου, θα περιήγαγαν το στρατό μας σε δυσχερή θέση και δεν θα μας παρείχαν την ευχέρεια να δώσουμε προ του Ινονού μάχη τόσο ελεύθερη και ασφαλή.»

β. Ο διοικητής του Α΄ Σώματος Στρατού Κοντούλης κατά τις επιχειρήσεις του Μαρτίου, γράφει στη Μεγάλη Στρατιωτική και Ναυτική Εγκυκλοπαίδεια για τα αίτια της αποτυχίας των επιχειρήσεων του Μαρτίου:

«Τοιουτοτρόπως οι επιχειρήσεις του Γ’ Σώματος Στρατού κατέληξαν σε αιματηρή αποτυχία, παρ’ όλη την αξιοθαύμαστη ορμητικότητα των αξιωματικών και οπλιτών. Κυριότερες αιτίες αυτής της αποτυχίας, μπορούν να θεωρηθούν: α) Η εφαρμογή ατυχούς σχεδίου επιχειρήσεων, β) οι ελλιπείς δυνάμεις δια των οποίων επιχειρήθηκε η προέλαση έναντι πολλαπλασίων δυνάμεων του εχθρού, και γ) ο μη επαρκής εφοδιασμός του Πυροβολικού δια πυρομαχικών, αναγκασθέντος σχεδόν να αδρανήσει κατά τις κρίσιμες στιγμές της μάχης Αβγκίν – Κοβαλίτσας. Ενέργεια και των δύο Σωμάτων Στρατού Α’ και Γ’ εναντίον του Εσκή Σεχήρ, του Α’ αφήνοντος μικρές δυνάμεις στο Ουσάκ, όπως ήταν το αρχικό σχέδιο, θα επέφερε περηφανή Ελληνική νίκη και πολύ πιθανό πλήρη καταστροφή του τουρκικού στρατού.»

γ.  Επί του ζητήματος της μη ενίσχυσης της δύναμης της Στρατιάς πριν την έναρξη των επιχειρήσεων  εξόχως διαφωτιστικό είναι το υπόμνημα Πάλη της 22ας Μαρτίου προς τον υπουργό των στρατιωτικών, που διασώζει ο υποστράτηγος Βίκτωρ Δούσμανης:

«… Τελευταίως διετάχθη η εκτέλεσις (της επιχείρησης) ως επιβαλλομένη απολύτως …, χωρίς ουδεμία ενίσχυσις εν τούτοις να αποσταλή, … παρά επικλήσεις Στρατιάς, εν ώ το ορθόν ήτο να αναμείνωμεν έλευσιν εφέδρων προ έναρξιν επιχειρήσεων. Και αυτό το υπάρχον ευζωνικόν Σύνταγμα [αναφέρεται στο 3/40 Σ.Ε.], εκ μόνον 1080 ανδρών έφθασεν εις Μουδανιά 8 ημέρας μετά έναρξιν επιχειρήσεως, εν ώ ηδύνατο να είναι 8 ημέρας προ των επιχειρήσεων. Κατά το δίμηνον παρελθόν διάστημα εχθρός ενισχύθη μεγάλως και δι’ ανδρών και οχυρώσεως και εφοδίων. Παρ’ όλα ταύτα η συντριβή του ήτο άφευκτος εάν είχομεν τας αρχικάς αιτηθείσας ενισχύσεις, καθότι και ως είχον τα πράγματα κατά τον αγώνα υπήρξαν στιγμαί, καθ’ άς 5000 διαθέσιμοι επί πλέον άνδρες θα επέφερον ημίν άμεσον νίκην εκ της βορείας ομάδος.»

Βεβαίως ο Πάλης παραλείπει να αναφέρει ότι μέγα μέρος της ευθύνης για τη μη ενίσχυση της Στρατιάς, ως επίσης και για το άτυχο – ανεδαφικό σχέδιο που εφαρμόστηκε, βαρύνει αποκλειστικά τον ίδιο.

 

17. Επίλογος

Οι επιχειρήσεις του Μαρτίου αποτέλεσαν μία ασυγχώρητη αποτυχία – ήττα, που με κανένα τρόπο δεν μπορεί να δικαιολογηθεί. Η νέα κυβέρνηση, δεν διέθετε σχέδιο για τη διαχείριση του Μικρασιατικού ζητήματος, δεν είχε στόχους, ούτε μπορούσε να καθορίσει. Αποφάσισε την εκτέλεση μίας επιχείρησης αγνοώντας τους κατά το νόμο υπεύθυνους στρατιωτικούς της συμβούλους και διαβουλευόμενη με τον επιτελάρχη της Στρατιάς. Επιθυμούσε εύπεπτες προτάσεις και δεν ήταν διατεθειμένη να ενισχύσει τη Στρατιά Μικράς Ασίας για να εκτελέσει την αποστολή της.

Ο Ελληνικός στρατός το Μάρτιο του 1921, ήταν μεγαλύτερος και ισχυρότερος κατά πολύ του Τουρκικού στρατού και παρά τις μειονεξίες του, διέθετε τις δυνατότητες για να νικήσει. Δυστυχώς, όμως, η Ελληνική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία αφ’ ενός χρησιμοποίησε ένα μικρό μέρος εκείνου του στρατού και αφ’ ετέρου άλλαξε το αρχικό σχέδιο με ένα άλλο άστοχο και ανεδαφικό.

Η αποτυχία – ήττα του Μαρτίου, αποτέλεσε την απαρχή των μεγάλων δεινών που ακολούθησαν. Η διαπραγματευτική θέση της Ελλάδας, αντί να ενισχυθεί, κατακρημνίστηκε. Ποια εμπιστοσύνη μπορούσαν να έχουν οι Αγγλογάλλοι σε ένα «Σύμμαχο» που η κυβέρνησή της και ο στρατιωτικός της σύμβουλος απέρριπταν την αυθεντία του στρατάρχη Φος, δήλωναν ανεδαφικές δυνατότητες και στο τέλος ο στρατός τους απέτυχε στην επίτευξη στόχων πολύ περιορισμένων έναντι των δηλωθέντων στη διάσκεψη του Λονδίνου;

Οι απώλειες της Ελληνικής Στρατιάς ήταν παμμέγιστες και φαίνονται στον Πίνακα 5:

Πίνακας 5: Απώλειες Αξιωματικών και Οπλιτών

Από την άλλη πλευρά, η θέση της Κεμαλικής Τουρκίας αναβαθμίστηκε στο εσωτερικό, αλλά και στο εξωτερικό. Ο Τουρκικός στρατός απέκτησε αυτοπεποίθηση και μεγάλος αριθμός αξιωματικών του πρώην Σουλτανικού στρατού προσήλθε στις τάξεις του. Αλλά και η εντατική στρατολογία που διενεργείτο με τη βία, άρχισε να αποδίδει περισσότερη δύναμη.

Το μόνο κέρδος από τις αιματοβαμμένες επιχειρήσεις του Μαρτίου ήταν ότι η διάβαση του Τουμλού Μπουνάρ παρέμεινε στην κατοχή του Α’ Σώματος Στρατού.

Advertisements

53 Responses to Κύριες αιτίες της αποτυχίας των επιθετικών επιχειρήσεων που εκτέλεσε η Στρατιά Μικράς Ασίας τον Μάρτιο του 1921 προς το Εσκή Σεχήρ και το Αφιόν Καραχισάρ

  1. .+- says:

    Πολυ καλο το κειμενο και με πολλα στοιχεια οργανωσης που επιτρεπουν να γινει κατανοητο το προβλημα των ελλειψεων και της ανεπαρκους δυναμης.

    Θα μου επιτρεψετε να παρατηρησω οτι σε ορισμενους πινακες λειπουν ορισμενα στοιχεια που κυριως σχετιζονται με τις δυναμεις του ελληνικου Ιππικου (ημιλαρχιες, ιλες) την εμπολεμη συνθεση, τον οπλισμο και την παρατακτεα δυναμη.Αυτα δεν εμφανιζονται σχεδον καθολου.

    Επισης παρατηρησα οτι οι ΜΠ στον Πινακα αρ. 3 εμφανιζονται ολες με «404 αξιωμ. και 13.143 οπλ» ανεξαιρετως εαν διαθετουν ή οχι διαφοροποιησεις εξαιτιας του υποδειγματος του οπλισμου του Πζ και του Πυροβολικου, οπως εχει ηδη εμφανηστει σε αλλη αναρτηση του ιστολογιου.

    Επισης εχω παρατηρησει οτι στους πινακες δεν μηιμονευονται τα οπλοπολυβολα και τους εκτοξευτες οπλοβομβιδων ξεχωριστα, αλλα εχουν ενσωματωθει στην κατηγορια «τυφεκια» τοσο για την Ελληνικη Στρατια οσο και για τις Τουρκικες Δυναμεις.
    Ειναι δυνατο να εμφανησετε καποιες συμπληρωματικες πληροφοριες για αυτες τις τελευταιες, σχετικα με την εμπολεμη συνθεση και οργανωση των μοναδων απο επιπεδο Συνταγματος εως διμοιριας για το Πεζικο και το Ιππικο;

    Με εκτιμηση
    .+-

  2. Αρματιστής says:

    Είναι πιστεύω σαφές ότι το κείμενο έχει σαν σκοπό να αναφερθεί στους λόγους για τους οποίους απέτυχαν οι εαρινές επιχειρήσεις του 1921 και όχι να αναφερθεί στα στοιχεία οργάνωσης των Μεραρχιών και των μονάδων.
    Άλλωστε οι πίνακες 1, 3 και 4 παρέχουν πολλές πληροφορίες σχετικά με την εμπόλεμη ισχύ των μονάδων, που για το σκοπό του κειμένου κρίνονται πολύ επαρκείς.

  3. .+- says:

    @ Αρματιστής says: 6 Ιανουαρίου 2019 στο 15:09

    Δεν αμφισβητω καθολου τον σκοπο του κειμενου, ουτε νομιζω οτι θετω θεμα επαρκειας πληροφορησης εντος του κειμενου.
    Διαβασα τους πινακες με τα στοιχεια. Εκει ομως πραγματικα δεν υπαρχουν στοιχεια για το Ελληνικο Ιππικο. Λυπαμαι, αλλα οταν διαβαζει καποιος τον πινακα δεν υπαρχει η επαρκεια σε στοιχεια εαν τους κοιταξει προσεκτικα με μια απευθειας συγκρηση με την πληθωρα απο στοιχεια που αφορουν το ελληνικο Πεζικο. Αυτο δεν σημαινει οτι το κειμενο δεν ειναι πληρες, τουναντιον.
    Απο εκει και περα εαν θεωρειτε οτι τα στοιχεια φτανουν και επαρκουν, ουδεν προβλημα.

    Εαν λαβω το κειμενο σαν ενα σημειο εκκινησης, μπορουμε να δουμε «ενα βημα ποιο περα» καποια συμπληρωματικα θεματα που σχετιζονται με τα οσα εχουν αναλυθει εκτεταμενα στο κειμενο.

    Για αυτο τον λογο θα μου επιτρεψετε να τοποθετηθω σχετικα σε ορισμενα απο τα ζητηματα που εχουν εντοπιστει και εχουν θεωρηθει σαν αιτια των αποτυχιων των επιχειρησεων και που σχετιζονται με τους πινακες και τις πληροφοριες που περιεχουν.

    Ενα πρωτο πραγμα που το ματι του απλου παρατηρητή εντοπιζει, ειναι η σχετικη ανωτεροτητα των ελληνικων μεραρχιων εναντι των τουρκικων, σε οτι αφορα την ισχυ πυρος ακομη και εαν προκειται για τις μειωμενες -σε ανθρωπινο δυναμικο- μεραρχιες που ελαβαν μερος στις επιχειρησεις. Κατα μεσο ορο μια ελληνικη ΜΠ διεθετε παρατακτικη δυναμη με ισχυ πυρος σε οπλα πεζικου (τυφεκια, οπλοπολυβολ, πολυβολα) σημαντικα ανωτερη μιας αναλογης τουρκικης (βλεπε πινακα αρ. 4).Η ανωτεροτητα των ελλαδικων μεραρχιων λαμβανει δραματικες διαστασεις εαν την δουμε ακομη και σε επιπεδο Ταγματος.

    Αναλογες διαπιστωσεις ισχυουν και για το πυροβολικο.
    Εκει υπαρχει μια σχετικη ασυμμετρια (βλεπε πινακα αρ. 4) απο την παρουσια σωληνων με διαφορετικα τεχνικα χαρακτηριστικα. Σε γενικες γραμμες το ελληνικο πυροβολικο εμφανιζε τριπλασιο εως τετραπλασιο αριθμο σωληνων στα διαμετρηματα των 65χλς και των 75χλς, ενω αντιθετα ελαχιστα πυροβολα σε ανωτερα διαμετρηματα. Το προβλημα της φονικοτητας των ελληνικων οπλων εναντια σε οχυρωμενες τοποθεσιες σας το εχω θιξει και στο παρελθον. Εδω εξαιτιας της μορφης τους, δηλαδη οχυρωσεις εκστρατειας σε μετωπο ευρειας εκτασης, δεν θεωρω οτι τα μειονεκτηματα αποτελεσαν τετοιο καταλυτικο (αρνητικο) παραγοντα οπως θεωρω οτι συνεβη τον αυγουστο του ’21 οταν ξεκινησαν οι μαχες κατα την β΄φαση της εκστρατειας προς την Αγκυρα.

    «..Το Ελληνικό πλεονέκτημα στον αριθμό των πυροβόλων, το εξουδετέρωναν οι ανώτερες δυνατότητες του Τουρκικού πυροβολικού…»
    Πινακας αρ. 3:
    Οι αριθμητικες αναλογιες σε βαρεα πυροβολα οπως επισης και οι σχετικες βαλλιστικες επιδοσεις δεν ειναι ετσι δα και τοσο ευνοϊκες για το Τουρκικο πυροβολικο. 20 ελληνικα προς 24 Τουρκικα. Στα λεγομενα «ελαφρά» τα αριθμητικα μεγεθη των Τουρκικων ειναι εξαιρετικα περιορισμενα, μολις 38 στην 1η γραμμη και 9 στην εφεδρια, εναντι των 84 ελληνικων που ηταν σχεδον ολα στην 1η γραμμη εξαιτιας της επιθετικης διαταξης των μεραρχιων του Γ’ΣΣ. Πρεπει να εκτος απο την ποιοτητα μιλαμε ακομη και για «πυκνοτητα» σε σωληνες ανα ευρος μετωπου! Κατα μεσο ορο μια ελληνικη ΜΠ του Γ’ΣΣ είχε να αντιμετωπισει 1 ενισχυμενη Τουρκικη ΜΠ δηλαδη που κατα μεσο ορο αναλογουν περιπου 8 πυροβολα! Μα οι Ελληνικες 3 ΜΠ του Γ’ΣΣ κατα μεσο ορο ειχαν μεχρι 28 Πυροβολα! περισσοτερο απο το τριπλασια «πυκνοτητα» σε σωληνες σε αναλογο ευρος μετωπου!

    Θελω το ιδιο να επιστησω την προσοχη στον ρολο του Ιππικου. Ο Κεμαλ ειχε σημαντικα αυξημενες δυνατοτητες, ενω το ελληνικο ηταν εξαιρετικα περιορισμενο αριθμητικα. Δεν υπαρχουν στοιχεια που να υποδεικνειουν οτι υπηρχε καποια μορφης ισορροπια, ακομη και για το θεαθηναι.
    Το αποτελεσμα ηταν οτι οι μεραρχιες του Α’ΣΣ δεν ειχαν τα «ματια» που ηταν απαραιτητα, ενω το Γ΄ΣΣ με την μοναδικη ΤΞΙ δεν μπορει να υποστηριχτει οτι διεθετε μια ισχυρη δυναμη αναγνωρισης και πλαγιοφυλαξης.
    Η ελλειψη «ματιων» μπορει να επηρεασε αρνητικα τις επιλογες και τις αποφασεις που πηραν τα ελληνικα επιτελεια στα μετοπισθεν (Στρατηγεια Α΄ & Γ’ ΣΣ) περισσοτερο απο οτι νομιζουμε.
    Θα θυμησω, για να αναφερω δυο απο τα ποιο γνωστα ιστορικα παραδειγματα, οτι κατα την διαρκεια του Αμερικανικου Εμφυλιου, οπως επισης κατα την διαρκεια των εκστρατειων του Ναπολεοντα Βοναπαρτη, το Ιππικο ηταν εκεινο που εκανε την διαφορα σε οτι αφορα την παρουσια ενος πλεονεκτηματος στην πληροφορηση κοινως «Intel» και με αυτο εδινε ενα σημαντικο προβαδισμα στον στρατο που μπορουσε να το χρησιμοποιησει σαν «εργαλειο».

    Παρα την αντικρουομενη εικονα που καποιος σχηματιζει για τις ελληνικες δυναμεις σε σχεση με τις Τουρκικες, εκεινο που αποκτα σημασια ειναι ο αριθμος απωλειων σε σχεση με την παρατακτικη δυναμη των ελληνικων δυναμεων. Το μεγεθος ειναι συνολικα περιπου 5.300 ανδρες -πινακας 5- οταν η παρατακτικη δυναμη ειναι μολις 25.290 ανδρες (χωρις το ΣΠ προστασιας των μετοπισθεν του Γ’ΣΣ) -πινακας 3-.. δηλαδη σε διαστημα λιγων εβδομαδων χαθηκε το 21% της παρατακτικης μαχιμης δυναμης (θεωρω οτι οι απωλειες σε σχεδον καθολικη βαση, οπως συμβαινει συνηθως, αφορουσαν τις μοναδες πεζικου και ιππικου και οχι το πυροβολικο ή την επιμελητεια).
    Η προβλεπομενη παρατακτικη μαχιμη δυναμη ηταν 39.850 ανδρες (μειον 2.850 άνδρες του ΣΠ μετοπισθεν του Γ’ΣΣ). Αυτο υποδεικνειει οτι η παρατακτικη δυναμη (Πζ, Ιππ) ηταν μειωμενη περιπου στο 63,5% της προβλεπομενης. Με τις απωλειες των 5.300 ανδρων η μαχιμη παρατακτικη δυναμη μειωνεται στους 20.000 ανδρες περιπου, που αποτελουν το 50% της προβλεπομενης δυναμης!!!
    Σε εκεινο το σημειο, θεωρω οτι πλεον οι ελληνικες μεραρχιες που συμμετειχαν στις επιχειρησεις, εξαιτιας των ελλειψεων απο την υποεπανδρωση και των απωλειων, εχουν χασει την μαχητικη αξια τους, σε σημειο που κανονικα, οπως συνεβη σε αλλες ιστορικες στιγμες, θα επρεπε να ειχαν αποσυρθει απο την 1η γραμμη του μετωπου.

    Οποτε, θεωρω οτι υπαρχει ενα σημαντικο ζητημα. Σε τι οφειλεται αυτη η «αιμοραγια» πολυτιμου ελληνικου αιματος; Οφειλεται αποκλειστικα στους λογους που ηδη εχουν αναφερθει, τους οποιους συμμεριζομαι, ή υπαρχει και καποια αλλη συμπληρωματικη αιτια;

    Το ερωτημα λοιπον που εθεσα στον εαυτο μου ειναι:
    «Μηπως τα στοιχεια της οργανωσης του Κεμαλικου στρατου δεν ειναι αυτα που ξερουμε; Μηπως η εμπολεμη συνθεση των μοναδων των τουρκικων μεραρχιων ηταν ισχυροτερη;»
    Γιατι μια Τουρκικη μεραρχια ΠΖ με ισχυ πυρος ισοδυναμη με εκεινη ενος ελληνικου ΣΠ ή και λιγοτερο, ακομη και οταν αμυνεται σε οργανωμενη τοποθεσια το βλεπω λιγο δυσκολο να τα καταφερει και να τα βγαλει περα. Σε πληρη αναλογια, 1 ΣΠ του Ε.Σ.(αναφερομαι σε τακτικο συγκροτημα μαζι με την Πρβ/Μρ του πυροβολικου σε ρολο συνοδειας/υποστηριξης) θα επρεπε να ειναι σε θεση να αμυνθει με επιτυχια απεναντι σε 1 Τουρκικη ΜΠ.

    Ειναι ομως ετσι;

    Υποχρεωτικα εαν ισχυουν αυτες οι αναλογιες τοτε και το ζητημα των ελληνικων απωλειων εχει μια αλλη υποσταση.

    Εγω ειχα την ευκαιρια να αντιληφτω διαβαζοντας σε διαφορα κειμενα οτι τα Τουρκικα ΣΠ ειχαν μεν την παραδοσιακη τριαδικη δομη δομη παντου (3 Διμοιριες ΠΖ-> Λχ ΠΖ, 3 Λχ ΠΖ (+ Πολυβολαρχια (;))-> Ταγμα, 3 Ταγματα -> ΣΠ, κλπ) αλλα αυτη ειναι εξαιρετικα αδυνατη σε ισχυ πυρος (πινακας 4) για να αντιπροσωπευει μια μαχιμη δυναμη ενος ΣΠ.
    Με βαση τις πληροφοριες που εχουν εμφανηστει τοσο στο ιστολογιο σχετικα με τις πηγες προμηθειων του Κεμαλικου Στρατου, οσο και απο αλλες πηγες πχ σαν την ΓΕΣ/ΔΙΣ, μπορω να θεωρησω οτι σε πολλες περιπτωσεις οι πληροφοριες των δελτιων πληροφοριων περιειχαν λαθη (πραγμα συχνο στον πολεμο) και οι αναφορες σε ΣΠ αφορουσαν στην πραγματικοτητα σε πολλες περιπτωσεις μοναδα Ταγματος.

    Μπορω να κανω μια υποθεση; Επιτρεψετε μου να υποστηριξω ενα «What If..»

    Οτι οι Κεμαλικοι μπορεσαν να επιτυχουν την παρουσια αυξημενου αριθμου πολυβολων για το Πεζικο και το Ιππικο σε σχεση με τα γνωστα στοιχεια, προερχομενα οπως ειναι γνωστο απο διαφορες πηγες. Ο αυξημενος αριθμος των πολυβολων σε γενικες γραμμες ηταν απαραιτητος και για εναν αλλο λογο: Να μπορεσει να εξισσοροπισει ο Κεμαλ τον μειωμενο αριθμο των σωληνων πυροβολικου (πινακας.
    Η υποθεση μου ειναι οτι σε πραγματικη βαση βαση υπηρχαν τουλαχιστον 18 πολυβολα (3 πολυβολαρχιες) ανα ΣΠ, πραγμα που στην βαση των 10 Ταγματων των 3 Λχ ΠΖ (9 Διμοιριες ΠΖ) αποδιδει 90 Διμοιριες ΠΖ, με 60 πολυβολα εναντι των ελληνικων 108 Διμοιριων ΠΖ με 72 πολυβολα. Η παρουσια των αυξημενων μεσων υποστηριξης σε πολυβολα και οπλοπολυβολα ηταν εκεινος που μαλλον επηρεασε αρνητικα τον αριθμο των ελληνικων απωλειων και για αυτο τον λογο επιδρασε μαζι με οσα προαναφερθηκαν στο κειμενο και στο τελικο αποτελεσμα.

    Σε ενα σημειο θα μου επιτραπει να εχω καποιες αμφιβολιες:
    «..Ήταν ένας από τους λόγους που κανένας δεν σκέφτηκε ότι οι αποκατασταθέντες απότακτοι αξιωματικοί, θα έπρεπε πριν τη διάθεσή τους στη Μικρά Ασία, να παρακολουθήσουν σχολεία επιμόρφωσης, στα νέα όπλα και στις νέες τακτικές που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια το Α’ Παγκόσμιου Πολέμου…»
    Εχω διαβασει (απο μνημης) οτι ο Παπουλας ειχε φροντισει και ειχε αρχισει προγραμμα εκπαιδευσης επιμορφωσης των αξιωματικων αυτων. Μαλιστα εαν δεν κανω λαθος ανελαμβαναν διοικηση σε μοναδες κατα 1 βαθμιδα χαμηλοτερα απο τον βαθμο που ειχαν αποστρατευτει. Δυστυχως δεν ειμαι σε θεση να το αποδειξω με συγκεκρημενο τεκμηριο, καθως δεν θυμαμαι που το εχω διαβασει.

    Ευχαριστω πολυ για την υπομονη του να διαβασετε το «σεντονι».

    .+-

  4. ilias.stampoulidis says:

    Oλα αυτα τα σφαλματα τα βρισκουμε τωρα μπροστα μας και μαλλον θα τα ξανακανουμε… τετοιες ευκαιριες ποτε θα τις βρουμε ξανα….μεγαλη ανεπαρκεια απο μερους μας….συγχαρητηρια για το εργο σας ….γιατι δε γραφετε ενα βιβλιο….
    τα βραδια καθομαι και διαβαζω για την Μικρασιατικη εκστρατεια και σταματαει το μυαλο μου….θα επανελθω με παρατηρησεις….προσωπικα θεωρω οτι με εμφαση στο Ιππικο μας θα χαμε αλλα αποτελεσματα εκει θελω να εστιασετε….

  5. ilias.stampoulidis says:

    εχω την εξης απορια γιατι ο βενιζελος αλλα και οι βασιλικοι :
    -δεν ζητουσαν απο τους αγγλους οπλα αφου εκαναν τη δουλεια τους….οχι κανονια, αεροπλανα και θωρακισμενα, αλλα lee enfield, lewis, vickers για να εξοπλισουν εστω επιλεκτα συνταγματα….
    -δεν επαιρναν καποιους καλους ασυρματους και ηταν με κατι οπτικα μεσα….

  6. Γιώργος. says:

    Μια μικρή διόρθωση αν επιτρέπετε, στο εξαιρετικό,ως συνήθως κείμενο σας. Ο Παπούλας δεν ήταν φυλακισμένος στις φυλακές Αβέρωφ αλλά στο Ιτζεδίν του Ηρακλείου Κρήτης.
    Ελευθερώθηκε στις 5.11.1920 μαζί με άλλους 21 πολιτικούς κρατούμενους και τους παρέλαβε αντιτορπιλικό που είχε γιαυτό το λόγο σταλεί στο Ηράκλειο.
    Μάλιστα λίγο πριν την απέλευθερωση τους, 150 ένοπλοι Βενιζελικοί είχαν συγκεντρωθεί έξω από την φυλακή με σκοπό την εξόντωση τους, όμως δύναμη χωροφυλακής ( από άνδρες που βρέθηκαν εκεί ως επικίνδυνοι για το καθεστώς Βενιζέλου, για καλύτερη επιτήρηση) απέτρεψε τα σχέδια τους.

  7. Αρματιστής says:

    Γιώργο και εγώ περί Ιτζεδίν γνώριζα, αλλά είχα διαβάσει, πιθανό στο Δούσμανη, ότι εκείνη τη περίοδο βρισκόταν στου Αβέρωφ.
    Το βασικό είναι ότι βρισκόταν στη φυλακή.
    Σε κάθε περίπτωση ευχαριστώ για τη διευκρίνιση.

  8. Ανώνυμος says:

    @Γιώργος το Ιτζεδίν ειναι στα Χανια, στη νοτια πλευρα της Σουδας.

  9. Ανώνυμος says:

    Στην §12.β αναφέρετε: «Όπως γίνεται αντιληπτό, το Α’ Σώμα Στρατού δεν εξετέλεσε το δεύτερο σκέλος της αποστολής του, αυτό που προέβλεπε ότι μετά τη κατάληψη του Αφιόν, θα καλυπτόταν προς τη κατεύθυνση του Ικονίου και θα συνέκλινε προς το Εσκή Σεχήρ. Και η παράλειψη αυτή, ήταν εκείνη που επέτρεψε στους Τούρκους να ενισχύσουν το Δυτικό τους Μέτωπο με πολύ σημαντικές δυνάμεις.» Εκτιμάτε οτι το Α’ Σώμα Στρατού είχε την δυνατότητα να εκτελεσει το δεύτερο σκέλος της αποστολής του και αδράνησε; Πιθανολογείτε ότι αν το είχε εκτελέσει θα ήταν άλλη η έκβαση;

  10. Γιώργος. says:

    @ Ανώνυμος, έχετε δίκιο. Ευχαριστώ για την διευκρίνηση.

  11. Χρήστος Τ. says:

    Συγχαρητήρια για το άρθρο και την ανάλυση της Μικρασιατικής Εκστρατείας (διαβάζω τώρα και τα υπόλοιπα άρθρα στο site με ενδιαφέρον).

    Θα ήθελα να ρωτήσω αν υπάρχουν πληροφορίες για τις ραδιοεπικοινωνίες των Ελληνικών δυνάμεων (εξοπλισμός, χρήση κτλ) καθώς και για την κρυπτολογία τους (δλδ τι κώδικες χρησιμοποιούσαν τότε οι μονάδες? Απλούς κώδικες (codebook), με επιπλέον κρυπτογράφηση?)

  12. ΧΡΗΣΤΟΣ Π. says:

    Συγχαρητήρια για την λεπτομερή ανάλυση σας.Αυτό που μου έκανε τρομερή εντύπωση στο άρθρο σας(και το είχα πάντα σαν απορία) ήταν το μέγεθος των δυνάμεων που έδρευαν στην Ηπειρωτική Ελλάδα/ενδοχώρα και δεν επιστρατεύτηκαν ή ενεπλάκησαν.
    Λόγω των πλημμελών γνώσεών μου περι της Μικρασιατικής Εκστρατείας,πάντα θεωρούσα οτι η μικρή μας Ελλάς,επιστράτευσε όλο το ανθρώπινο δυναμικό της για τον υπέρ πάντων Αγώνα στα βάθη της Ιωνίας.Βλέποντας όμως τον πίνακα 2 με έπιασε θλίψη..Είναι δυνατόν για παράδειγμα να υπάρχει η IV Μεραρχία στο Ναύπλιο και ουδείς εχέφρων πολιτικός/στρατιωτικός ταγός να μην την διατάξει άμεσα να εκστρατεύσει προς ενίσχυση των Σωμάτων στις επικείμενες επιθετικές επιχειρήσεις;Είχαμε κάποιον εσωτερικό ή και εξωτερικό κίνδυνο(απο Βορρα π.χ) εκείνη την περίοδο που να δικαιολογούσε τόσο μεγάλο »παρκάρισμα» στρατευμάτων πολλές εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το Μέτωπο;
    Ωστόσο αυτό που είναι κωμικοτραγικό και με εξόργισε,είναι η κλήση 3 τάξεων εφέδρων που οπως αναφέρετε δεν πρόλαβαν να λάβουν μέρος στις επιχειρήσεις!
    Τέλος,θα ήθελα να με διαφωτίσετε περι του αριθμού των Μικρασιατών Ελλήνων που εντάχθηκαν ενεργά στις τάξεις του Ελληνικού Στρατού και προσέφεραν στην Εκστρατεία.Νομίζω δεν ήταν ανάλογη του πληθυσμιακού βάρους τους.Διορθώστε με αν κάνω λάθος.
    Ευχαριστώ πολύ για τον χρόνο σας.Συνεχίστε να μας διαφωτίζετε,εμάς τους νεότερους Έλληνες που ακόμα θελουμε να μάθουμε το ΓΙΑΤΙ υποστήκαμε την μεγαλύτερη ήττα από καταβολής Ελληνικού Γένους..

  13. Αρματιστής says:

    Ανώνυμος 8 Ιανουαρίου 2019 16:33

    Η αποστολή του Α΄ Σώματος προέβλεπε ότι αυτό θα προήλαυνε προς το Τουμλού Μπουνάρ, θα επιτίθετο και θα καταδίωκε τις εχθρικές δυνάμεις. Στη περίπτωση που οι κύριες δυνάμεις του εχθρού υποχωρούσαν προς το Αφιόν, τότε το Α’ Σώμα θα καλυπτόταν στη περιοχή του Τουμλού Μπουνάρ από τη κατεύθυνση της Κιουτάχειας (όπως και έγινε), θα καταδίωκε τον εχθρό προς το Αφιόν, το οποίο και θα καταλάμβανε, θα καλυπτόταν από τη κατεύθυνση του Ικονίου και δια των διαθεσίμων δυνάμεών του θα επιζητούσε επαφή μετά του Γ’ Σώματος προς το Εσκή Σεχήρ. Δηλαδή θα προήλαυνε προς το Εσκή Σεχήρ.

    Η αποστολή του Α΄ Σώματος ήταν σαφής και κανένα σημείο της δεν επιδεχόταν αμφισβήτηση ή άλλη ερμηνεία. Με βάση αυτή την αποστολή, θα έπρεπε το Α’ Σώμα αμέσως μετά τη κατάληψη του Αφιόν να αφήσει μία δύναμη (μάλλον Μεραρχίας) στη περιοχή του Αφιόν, για να καλύπτει το Αφιόν από τη κατεύθυνση του Ικονίου και με την υπόλοιπη δύναμή του, μαζί και με τη δύναμη που θα είχε αφήσει στο Τουμλού Μπουνάρ, να προελάσει προς το Εσκή Σεχήρ. Αντί τούτων, κάλυψε δια της ΙΙας Μεραρχίας το Αφιόν από ανατολικά και δια της ΧΙΙΙης επιτέθηκε κατά των Τουρκικών δυνάμεων που είχαν υποχωρήσει προς το Τσάι. Αυτό δεν προβλεπόταν στην αποστολή του.

    Από τη στιγμή που ο διοικητής του Σώματος θεώρησε ότι δια μίας Μεραρχίας μπορούσε να επιτεθεί κατά του κύριου όγκου των Τουρκικών δυνάμεων που είχαν υποχωρήσει προς το Τσάι (όπως αυτός εκτίμησε), πράγμα που δεν συμπεριλαμβανόταν στην αποστολή του (η αποστολή προέβλεπε κάλυψη από τη κατεύθυνση Ικονίου και όχι για επίθεση), είναι νομίζω ευκόλως εννοούμενο ότι ήταν ευκολότερο η κάλυψη του Αφιόν δια μίας Μεραρχίας. Οφείλω να πω ότι η κάλυψη δεν αποτελεί μία καθαρά αμυντική ενέργεια, αλλά μπορεί να περιλαμβάνει και επιθετικές ενέργειες.

    Σε κάθε περίπτωση το κυρίαρχο ζήτημα είναι ότι το Α’ Σώμα δεν εκτέλεσε την αποστολή που του ανατέθηκε.

    Σχετικά με αυτό που ρωτάς, δηλαδή αν η κίνηση του Α’ Σώματος προς το Εσκή Σεχήρ θα μπορούσε να έχει θετική επιρροή στην έκβαση της μάχης του Γ’ Σώματος Στρατού, αυτό κανένας δεν μπορεί να το ξέρει. Πιθανολογώ ότι μπορεί να είχε, αφού δεν θα επέτρεπε στις δυνάμεις του Νοτίου Μετώπου να κινηθούν προς ενίσχυση του Δυτικού Μετώπου. Θα πρέπει να ληφθεί υπόψη σε όλα αυτά, αν θέλουμε να είμαστε αντικειμενικοί, ότι οι δυνάμεις του Α’ Σώματος ήταν ανεπαρκείς για να εκτελέσουν όλα τα σκέλη της αποστολής του Σώματος.

    Εκείνο που έχει σημασία, είναι ότι δεν μπορεί ένας διοικητής να μη εκτελεί την αποστολή του. Και δυστυχώς αυτό ήταν κάτι που συνέβη πολλές φορές κατά τη Μικρασιατική εκστρατεία, χωρίς ποτέ να ελεγχθούν οι υπεύθυνοι.

    @ Χρήστος Τ.

    Το μόνο που γνωρίζουμε, είναι ότι η κάθε Μεραρχία διέθετε ένα σταθμό ασυρμάτου, χωρίς να διατίθενται περισσότερα στοιχεί για το είδος και τις δυνατότητες των σταθμών αυτών. Φαίνεται όμως ότι δεν ήταν ιδιαίτερα αποτελεσματικοί. Εδώ δεν ήταν αξιόπιστοι οι ασύρματοι της οικογένειας GRC που διαθέταμε στα άρματα μέχρι σχεδόν το 1985.

    @ ΧΡΗΣΤΟΣ Π.

    Το πρόβλημα ήταν τραγικό. Τα Έμπεδα, οι σχηματισμοί και οι Υπηρεσίες της Στρατιάς Θράκης διέθεταν δύναμη μεγαλύτερη μίας Μεραρχίας και οι Μη Μεραρχιακές Μονάδες του Δ’ Σώματος Στρατού (που μάλλον δεν υπήρχε) διέθεταν δύναμη μεγαλύτερη από του Α’ Σ.Σ. (που υπήρχε) και διέθετε Σύνταγμα Πεδινού Πυροβολικού με τρεις Μοίρες των 3 Πυροβολαρχιών εκάστη. Υπόψη ότι τα 2/3 της δύναμης των Μ.Μ.Μ. το αποτελούσε η δύναμη του Συντάγματος Π.Π..

    Στον Ελληνικό Στρατό ευημερούσαν πάντα οι υπηρεσίες των μετόπισθεν και πένονταν οι μάχιμες μονάδες. Και αυτό συμβαίνει και σήμερα.

    Τη κατάσταση τη περιγράφει ο Ξ. Στρατηγός. Οι κρατικές και μη κρατικές υπηρεσίες, στην Αθήνα και τη Σμύρνη, έβριθαν απεσπασμένων οπλιτών. Όπως έγραψα και στο κείμενο, με την επιστράτευση η κατάσταση ξέφυγε. Οι Μ.Μ.Μ. του Ε’ Σώματος Στρατού (Ηπείρου) είχαν δύναμη 7.500 ανδρών, χωρίς το Ε’ Σ.Σ. να διαθέτει Σύνταγμα Π.Π.. Η δύναμη Εσωτερικού έφθασε στις 50.000 άνδρες.

    Ο αριθμός των Μικρασιατών που στρατεύτηκαν δεν είναι απόλυτα γνωστός. Περίπου 19.000 άνδρες. Και εκεί υπήρχε μεγάλη διαφυγή και αργότερα γενικευμένη λιποταξία. Τα έλεγε από άμβωνος ο εθνομάρτυρας μητροπολίτης Χρυσόστομος.

  14. Ανώνυμος says:

    Ίσως στα σχετικά πρέπει να προστεθεί και η ανάρτηση της 16.10.2017 Οι επιθετικές επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921 προς Εσκή Σεχήρ και Αφιόν Καραχισάρ – Μέρος Α’. Υποθέτω η διάλεξη καλύπτει και το Μέρος Β’.

  15. ilias.stampoulidis says:

    σχετικα με τους ασυρματους απ οτι διαβασα στο βιβλιο του πριγκηπα Ανδρεα σωματαρχη στο Σαγγαριο, δεν υπηρχαν ασυρματοι, αλλα απηρχαιωμενα οπτικα μεσα και αξιωματικοι συνδεσμοι….εναν τετοιο λοχαγο περιμενε τον αυγουστο του 1922 ο μεραρχος της ΧΙ μεραρχιας για να λαβει οδηγιες απο Γ ΣΣ αλλα πρεπει να τον συνελαβαν σε ενεδρα αποσπασμα τουρκικου ιππικου και κατεληξε σε χαντακι….το τελος της ΧΙ ειναι γνωστο-θλιβερο…..

    Σχετικα με τους Ιωνες εθελοντες ο αριθμος τους δεν ηταν ο αναμενομενος….εγω να θεσω το ερωτημα: οι Κωνσταντινοπολιτες που καταταχθηκαν ποσοι ηταν……ειναι τυχαιο οτι ο κεμαλ δεν τους αγγιξε καθολου και οι διωξεις τους ξεκινησαν μετα τον θανατο του κεμαλ….

  16. Ανώνυμος says:

    @Γιώργος, Αρματιστής
    Στο βιβλιο του Μπουλαλα σελ. 96 αναφερεται: «Η κυβερνησις Ραλλη εσπευσε να διοριση Διοικητην της Στρατιας …. τον …. Αναστασιον Παπουλαν, καθειρκτον εις τας φυλακας Αβερωφ, εμπιστον φιλον του»

  17. Ανώνυμος says:

    Η Κωνσταντινούπολη ήταν υπό συμμαχικό έλεγχο οπότε μαζική επιστράρευση ή μαζική εθελοντική κατάταξη μάλλον αποκλειόταν. Οι Ανατολικοθρακιώτες έδωσαν 9000 μαχητές, περίπου το 2,5 – 3,5 % του πληθυσμού τους. Οι Μικρασιάτες ( Ίωνες – βιλαέτι Σμύρνης ) έδωσαν 14.000 μαχητές, το 2-3 % του πληθυσμού τους. Υπήρχαν όμως και Μικρασιάτες και Θρακιώτες που είχαν καταφύγει στην ελεύθερη Ελλάδα κατά τους διωγμούς του 1912 – 1919 και κάποιοι από αυτούς θα είχαν επιστρατευτεί στον ελλαδικό στρατό. Γενικά οι αλύτρωτοι πληθυσμοί απέδωσαν το μισό απ’ ό,τι οι Ελλαδίτες ( περίπου 6 – 7 % ). Not bad …

  18. Χρήστος Τ. says:

    23.000 σε πληθυσμό 2 εκατ. ήταν not bad? Όταν αυτοί οι πληθυσμοί που απειλούνταν με γενοκτονία δεν ήταν διατεθειμένοι να πολεμήσουν ποιόν περίμεναν να τους σώσει? Τον Πελοποννήσιο?

    Ελπίζω να υπάρξει αναλυτικό άρθρο για την συμμετοχή των Μικρασιατών στην Στρατιά Μικράς Ασίας, είναι ενδιαφέρον θέμα.

  19. Ανώνυμος says:

    Αυτό το 2 εκατ. δεν υπάρχει.

  20. ilias.stampoulidis says:

    οι μικρασιατες ειχαν υποστει τα ταγματα εργασιας και ειχαν λιωσει γι αυτο δεν εσπευσαν να καταταχθουν φανατικα….οταν πηγε να οργανωθει μικρασιατικος στρατος ανεξαρτητος ο στεργιαδης το σταματησε….150.000 Κωνσταντινοπουλιτες δεν καταχθηκαν ακολουθωντας το παραδειγμα των φαναριωτων το 1821, τιποτα δεν τους εμποδιζε….

  21. semsiris says:

    Ακομα και να είναι ακριβής ο αριθμός των 23000 είναι πολύ μικρός για ένα πληθυσμό έστω 1,5 εκατομμυρίου Μικρασιατών των οποίων διακυβεύοταν η περιουσία τους και η ίδια τους η ύπαρξη. Φαντάζομαι ότι αυτή η απροθυμία μεγάλου μέρος των Μικρασιατών να στρατευθούν επιδρούσε δυσμενώς στη διάθεση των παλαιοελλαδιτών που άφησαν τις οικογένειές τους για να τους ελευθερώσουν. Είναι γνωστό ότι ο Κεμάλ κράτησε 150000 άνδρες Μικρασιάτες ηλικίας 18-45 ετών για να βοηθήσουν στην ανοικοδόμηση της νέας Τουρκίας οι οποίοι φαντάζομαι ότι ήταν προτιμότερο να πολεμήσουν παρά να έχουν το τέλος που είχαν οι περισσότεροι από αυτούς.

  22. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΑΜΑΤΙΟΥ says:

    Νομίζω ότι δεν πρέπει να κρίνουμε αυστηρά τους Μικρασιάτες Έλληνες για την απροθυμία τους να στρατευθούν . Πρώτον ήταν Οθωμανοί υπήκοοι, δεύτερον το Τουρκικό κράτος δεν είχε καταλυθεί , στην ζώνη κατοχής οι φόροι συγκεντώνονταν και αποστέλονταν στην κυβέρνηση του Σουλτάνου και τρίτο και σπουδαιότερο, σε μια τόσο ρευστή κατάσταση ήταν φυσικό να κυριαρχεί ο φόβος της τιμωρίας τους ως προδοτών του κράτους , πράγμα και το οποίο συνέβη τελικά.

  23. Κ/Δ ΚΒ says:

    Συγχαρητήρια και πάλι στους συντελεστές του ιστολογίου και ιδίως στον ακάματο φίλο Αρματιστή για την μεθοδική και συγκροτημένη εργασία.
    Μερικά στοιχεία για τα υλικά/εξοπλισμούς.
    Σε σχέση με τους ασυρμάτους, ο ΕΣ είχε έως το 1920 δυνατότητα κανονισμού βολής ΠΒ με αεροπλάνα που έφεραν ασύρματο, αλλά η προσπάθεια χώλαινε στην μικρή διαθεσιμότητα των αεροπλάνων Bre XIV. Κατά την επιθετική αναγνώριση του Δεκεμβρίου 1920 ένα από τα συμπεράσματα ήταν ότι το μόνο ασφαλές μέσο επικοινωνίας ήταν ο ασύρματος και σημειωνόταν χαρακτηριστικά ότι αυτοί δεν πρέπει να είναι ονομαστικοί όπως συνέβαινε τότε εξαιτίας της μακροχρόνιας χρήσης, της ελαττωματικής σχεδίασης και της έλλειψης ανταλλακτικών. Τον Ιανουάριο του 1921 η ΣΜΑ σημείωνε: «Ασύρματος τηλέγραφος: ούτος ελειτούργησε κανονικώς εργασθείς μετά των σταθμών Αθηνών, Θεσ/νίκης, Δεδέαγατς, Αδριανουπόλεως και Α. Σ. Στρατού. Η Μετά του Γ ΣΣ συνεννόησις δυσχερής λόγω της μεγάλης αποστάσεως και των παρεμβαλλομένων ορέων. Ο Ραδιοτηλεγραφικός σύνδεσμος μετά του άνω Σώματος επιτυγχάνεται μόνον κατά τας μετα μεσονυκτίας ώρας. Διά την ασφαλήν και τελείαν ραδιοτηλεγραφικήν επικοινωνίαν μετά του ανωτέρω Σώματος κατασκευάζεται ήδη ημιμόνιμος σταθμός ασυρμάτου». Στις αρχές του 1921 είναι γνωστό ότι η ΣΜΑ ζήτησε ασυρμάτους και τελικά της δόθηκε 1 ναυτικός ασύρματος ισχύος 1½ ΚW. Την περίοδο εκείνη η ελληνική κυβέρνηση είχε διεξάγει διαγωνισμό για την προμήθεια από Marconi, Telefunken, ιταλικές και γαλλικές εταιρείες 5 ασυρμάτων YF επί αυτοκινήτων και 10 ασυρμάτων YC2 επί κτηνών. Προκρίθηκαν οι γερμανικοί αλλά το πρόβλημα ήταν ότι σύμφωνα με την Συνθήκη των Βερσαλλιών δεν επιτρεπόταν στην Γερμανία η εξαγωγή στρατιωτικού υλικού. Η Marconi δέχθηκε εισηγήσεις από την βρετανική κυβέρνηση για μείωση των τιμών Η ελληνική κυβέρνηση ζήτησε από την βρετανική αν μπορεί να της προμηθεύσει εκείνη τους ασυρμάτους από τα αποθέματά της ή να πιέσει την Marconi για σύντομη παράδοση. Η κατάσταση περιπλέχτηκε γιατί εκείνη την περίοδο η Marconi είχε μια εκκρεμότητα από προπολεμική παραγγελία του ΒΝ ασυρμάτων και ενώ υπήρχαν συζητήσεις για συμβιβασμό τελικά ο χρόνος περνούσε χωρίς αποτέλεσμα. Τον Μάιο η ελληνική κυβέρνηση υπέγραψε σύμβαση με την Telefunken Σουηδίας αξίας 4-5 εκατομμυρίων δραχμών και μάλλον έγινε δυνατή η παραλαβή ή σχεδιαζόταν η παραλαβή επικειμένων των επιχειρήσεων. Κατά τις επιχειρήσεις του καλοκαιριού του 1921 ο Αντιστράτηγος Βλαχόπουλος σημείωνε: «Η Στρατιά Μικράς Ασίας, καθορίζουσα δια της υπ’ αριθ. 11172/3395/111 της 4ης Ιουνίου 1921 το σχέδιον των συνδέσμων, διέτασσε τον εφοδιασμόν του Β΄Σώματος Στρατού δια “σταθμού ασυρμάτου ημιονικού Marconi”, ενώ το μεν Α΄Σώμα Στρατού εφωδιάζετο δια “σταθμού επ’ αυτοκινήτου” το δε Γ΄ Σώμα Στρατού, δια “σταθμού ιππηλάτου Telefunken”, πλην όμως, ούτε ο σταθμός ούτος αφίκετο ποτέ εις το Σώμα Στρατού, τουθ’ όπερ, μεγάλας παρέσχεν ούτω δυσχερείας κατά τας επιχειρήσεις, κατά τας οποίας ηναγκάζετο να λαμβάνη τον ασύρματον σταθμό ότε της μιας, ότε της ετέρας των μεραρχιών του, ήτις όμως τότε έμενεν άνευ σταθμού ασυρμάτου. Πλην και ούτος ο δι’ ασυρμάτου σύνδεσμος ήτο πλημμελής, καθ’ όσον οι εν λόγω σταθμοί ασυρμάτου των μεραρχιών, ήσαν μικράς εντάσεως (μόλις 500 watts) και ουχί διαρκούς λειτουργίας, ως στερούμενοι ψυγείου. Αποτέλεσμα τούτου, ήτο να διακοπή κατά την προέλασιν του Σώματος Στρατού προς Σεϊντί Γαζή, πάσα μετά της Στρατιάς συνεννόησις [. . .] και η Στρατιά να αγνοή που ευρίσκετο και ποία η δράσις του Β΄ Σώματος Στρατού. Αλλά και ο οπτικός σύνδεσμος ήτο πλημμελής, ελλειπόντων των καταλλήλων μηχανημάτων, επανειλημμέναι δ’ αιτήσεις αποστολής μηχανημάτων Μανζίν 0,30 έμειναν άνευ απαντήσεως». Το 1921 είχε γίνει όντως παραγγελία οπτικών μηχανημάτων Mangin από την Γερμανία που παραλαμβάνοντας με αργούς ρυθμούς από τα τέλη του έτους, αλλά στερούνταν συσκευής εξαγωγής ηλεκτρικού φωτός(!) και δεν υπήρχαν πιστώσεις για την συμπλήρωσή τους.
    Σε σχέση με το Ιππικό, οι μεγαλόσωμοι ίπποι του ΕΣ από Ουγγαρία, Ιρλανδία, κ.λπ. σαφώς υπερείχαν έναντι των τουρκικών και γι’ αυτό αποφεύγετο από τους κεμαλικούς οποιαδήποτε ιππομαχία, γιατί οι ελληνικοί απλά θα εκτόπιζαν τους μικρούς τουρκικούς. Τον Μάιο του 1921 μετέβη επιτροπή για προμήθεια ίππων στην Β. Ιρλανδία και τον Ιούλιο αποκτήθηκαν 3.000 κόστους 123.000 λιρών Αγγλίας, αλλά στην Ελλάδα έφθασαν ίσως λιγότεροι από 1.000 (ίσως 929;) εξαιτίας αναξιοπιστίας των προμηθευτών. Πάντως προμήθειες ίππων έγιναν από την Ουγγαρία (750) στα πλαίσια των πολεμικών αποζημιώσεων το 1922 και υπήρχε ανάγκη για προμήθεια επιπλέον 1.000. Το καλοκαίρι του 1922 η Μεραρχία Ιππικού διέθετε 4 συντάγματα, αλλά το 4ο δεν διέθετε ιπποσκευές και μόλις τον Ιούλιο έγινε εσπευσμένη προμήθεια όχι ιδιαίτερα κατάλληλων, που ίσως δεν πρόφθασαν να παραληφθούν.
    Από την Μεγ. Βρετανία σκέψεις για αγορά φορητού οπλισμού δεν υπήρχαν σοβαρές, λόγω του διαφορετικού διαμετρήματος. Πάντως από το καλοκαίρι του 1920 με την σκέψη κοινών επιχειρήσεων προς Άγκυρα – Ικόνιο, υπήρξε ενδιαφέρον για προμήθεια οβιδοβόλων, τυφεκίων, πολυβόλων χωρίς συνέχεια. Μόνο την άνοιξη του 1920 δόθηκαν δωρεάν στην ΝΑΥ κάπου 40 αεροπλάνα DH-9 και 15 εκπαιδευτικά Avro 504, ενώ μόλις τον Αύγουστο του 1922 παραγγέλθηκαν 25 καταδιωκτικά Mars IV.
    Σε γενικές γραμμές, εντός του 1922 η ελληνική κυβέρνηση επεδίωξε την προμήθεια οπλισμού και πυροβόλων προκειμένου να ξεπεράσει το πρόβλημα έναντι του κεμαλικού, αλλά οι προσπάθειες δεν τελεσφόρησαν για διάφορους λόγους.

  24. Ανώνυμος says:

    Ο Κλ. Μπουλαλάς («Η ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ 1919-1922» σελ. 114), αναφερόμενος στο σχέδιο επιχειρήσεων του Μαρτίου 1921, παρατηρεί «Προφανώς η απόφασις αύτη ωφείλετο εις σπουδήν προς κατάληψιν του Αφιόν, οπόθεν θα διήρχοντο αι εκ Κιλικίας ενισχύσεις.

  25. Ανώνυμος says:

    Νομίζω πως αδικούμε τους πρόσφυγες. Καταρχάς ούτε για 1,5 εκατ. μιλάμε γιατί πολλοί είχαν φύγει όπως προείπα κατά τους διωγμούς του 1912 – 1919. Ακόμη πρέπει να αποκλειστούν περιοχές όπως Πόντος, Κωνστ/πολη και ΒΔ Μικρά Ασία. Ουσιαστικά μιλάμε για 23.000 σε πληθυσμό 720.000 . Περίπου 3 % , το μισό δηλαδή από ότι η συμμετοχή των Ελλαδιτών στο στράτευμα.

    Απ’την άλλη να δούμε πόσοι εθελοντές Ηπειρώτες και Μακεδόνες πολέμησαν στον Ατυχή του 1897 ( ελληνικό στράτευμα το 2 – 3 % του πληθυσμού ) και στον Α΄Βαλκανικό ( ελληνικό στράτευμα το 5 % του πληθυσμού ).

    Υ.Γ. Να σημειώσω εδώ για την ιστορία ότι πολλοί Σμυρνιοί ήταν απόγονοι Μοραϊτών που εγκατέλειψαν τον Μοριά κατά τους διωγμούς των Ορλοφικών. 🙂

  26. Χρήστος Τ. says:

    Το πρόβλημα δεν είναι αν ‘αδικούμε’ κάποιον, αλλά αν αυτοί οι πληθυσμοί μπορούσαν να είχαν προσφέρει πολύ περισσότερα στο στράτευμα.

    Sorry αλλά γιατί να αποκλειστούν Κωνστ/πολη και ΒΔ Μικρά Ασία? Σε άλλο πλανήτη ζούσαν?

  27. Ανώνυμος says:

    Το βασικό συμπέρασμα δεν είναι το αν η «πολεμική αρετή» είναι ίδιον των Παλαιοελλαδιτών ή των Μικρασιατών κλπ. Οι Έλληνες της Ανατολής ήταν υπόδουλοι από τον 11ο αι., χωρίς δυνατότητα ανάπτυξης αντάρτικου για ιστορικούς, αλλά και γεωφυσικούς λόγους, ενώ είχαν υποστεί τα πάνδεινα από τους Νεότουρκους, με τον Κεμάλ να συνεχίζει κι αυτός τις σφαγές. Άρα δύσκολα θα μπορούσαν μαζικά να προσέλθουν στη ζώνη της Σμύρνης για να στρατευθούν. Νομίζω πως έχει δίκιο ο σχολιαστής που λέει ότι φοβούνταν για τη ζωή τους λόγω χαρακτηρισμού ως «προδοτών του κράτους».

    Μάλλον άλλο είναι το βασικό συμπέρασμα: πως οι υπολογισμοί της «Μικρασιατικής Άμυνας» για 60 με 80.000 άνδρες από τον ντόπιο Ελληνισμό ήταν παντελώς αβάσιμοι. Θυμίζω πως ο Αρματιστής στα σχόλια εδώ κάνει λόγο για 19.000, άλλος σχολιαστής μιλά για 23.000, ενώ σε άλλο άρθρο έχει αναφερθεί εκτίμηση του Γονατά για 35.000 (χωρίς ο ίδιος να το τεκμηριώνει). Είμαστε, άρα, πολύ μακριά από τις εκτιμήσεις της «Άμυνας». Και οι άνδρες αυτοί θα έπρεπε να είναι έτοιμοι να αντικαταστήσουν τον Ελληνικό Στρατό σχεδόν αστραπιαία!

    Όλο το σενάριο παραμένει αμφίβολο ακόμη και αν πούμε πως τη διαφορά θα την κάλυπταν άνδρες του επίσημου ελληνικού στρατού που θα παρέμεναν πίσω, π.χ. ο Ll. Smith στο «Ionian Vision» περιγράφει πως μάλλον δεν υπήρχε τέτοια διάθεση στους στρατευμένους όταν ακούστηκαν τα σενάρια αυτά. Και, φυσικά, έχουμε και το εξής απλό ερώτημα: πώς ένα σώμα ημιεθελοντικό, ακόμη κι αν κατάφερνε να φτάσει να αριθμεί όσο υπολόγιζε η «Μικρασιατική Άμυνα», θα ήταν πιο τελεσφόρο από έναν επίσημο στρατό που αριθμούσε 200.000 και πλέον;

  28. Χρήστος Τ. says:

    Λογικά αν ένας μεγάλος αριθμός Μικρασιατών συμμετείχε στην εκστρατεία τουλάχιστον θα καλύπτονταν τα κενά στις μονάδες. Ακόμη και αν συμμετείχαν μόνο σε δευτερεύουσες θέσεις (μαγειρεία, μεταφορές κτλ) πάλι θα ήταν μεγάλο το όφελος.

    Φυσικά μπορεί το τελικό αποτέλεσμα να ήταν ακριβώς το ίδιο. Αλλά ξαναλέω 23.000 απο 1.5-2 εκατ είναι σίγουρα υπερβολικά χαμηλό νούμερο.

    Δικαιολογίες υπάρχουν άπειρες. Απλώς καλό είναι στην μελέτη της ιστορίας να μην κρυβόμαστε, αλλιώς όλες τις αποτυχίες θα τις φορτώνουμε σε προδότες, εφιάλτες, CIA, Mossad, Soros, κακή τύχη κτλ.

    Ελπίζω να υπάρξει μια αναλυτική μελέτη της συμμετοχής των Μικρασιατών στην εκστρατεία καθώς και what-if scenarios για το τι θα γινόταν αν συμμετείχαν μαζικά.

  29. ilias.stampoulidis says:

    @Κ/Δ ΚΒ
    σχετικα με τον αγγλικο οπλισμο θεωρω οτι επρεπε να διαπραγματευτουμε παραχωρηση και οχι αγορα του απο τα τεραστια μεταπολεμικα αποθεματα των αγγλων. Απο τους γαλλους ειχαμε παρει τυφεκια lebel των 8 χιλ. οταν τα μανλιχερ ηταν 6,5 χιλ. τα δε lee enfield .303 ειχαν τη μοναδικη δυνατοτητα τοτε να παιρνουν γεμιστηρα 10 σφαιρων και να μπορει ενας εμπειρος τυφεκιοφορος να ριξει σε 1 λεπτο περιπου 30 στοχευμενες βολες (crazy minute).τα δε πολυβολα lewis με γεμιστηρα 50 και 100 σφαιρων και βαρος 13 κιλα μπορουσαν να μεταφερονται απο ενα πολυβολητη και να κανει βολη ορθιος κατα την εφοδο οπως τα οπλοπολυβολα. Τα πολυβολα vickers ηταν υδροψυκτα και πολυ αξιοπιστα οπλα..Θα μπορουσαμε να απαιτησουμε την παραδοση απο τους αγγλους γερμανικων υποπολυβολων mp18 τα οποια διεθετε και ο οθωμανικος στρατος. Το πεζικο μας ηταν οτι καλυτερο ειχαμε αλλα ο οπλισμος του ηταν ανεπαρκης….

  30. Κ/Δ ΚΒ says:

    Φίλε ilias.stamatopoulos ο ανεφοδιαστικός πονοκέφαλος με 4 διαφορετικά φυσίγγια τυφεκίου (Manlicher, Lebel D, Lebel D(am), Grads) και 2 -τουλάχιστον- οβίδες μεραρχιακού πυροβόλου (65mm, 75mm) δεν επέτρεπαν νομίζω άνεση στην επιλογή και άλλων βρετανικών ή γερμανικών διαμετρημάτων φορητού οπλισμού. Το κατά πόσο είναι σε θέση ένας στρατιώτης να εκτελέσει ταχεία βολή με το τυφέκιο, δεν ήταν θέμα τύπου και διαμετρήματος, αλλά εκπαίδευσης (οι Βρετανοί που πρωτοπολέμησαν στην Γαλλία ήσαν επαγγελματίες), κάτι που στα γνωστά ελληνικά πλαίσια, δεν προδιέθετε για επιδόσεις του τύπου 30 στοχευμένων βολών ενός λεπτού. Η χρήση του Chaucat είχε αφήσει καλές εντυπώσεις στον Έλληνα στρατιώτη (πλην του βάρους) αυτός είχε πλεονέκτημα σε σχέση με τον κεμαλικό που δεν διέθετε αρχικά παρόμοιο όπλο. Το ίδιο ίσχυε και με το βομβιδοβόλο Lebel/VB. Για τα δεδομένα της εποχής, ήταν επαρκής νομίζω.

  31. ilias.stampoulidis says:

    o ανεφοδιασμος ειναι σοβαρο θεμα αλλα οταν εχεις ενα τυφεκιο που σου δινει μεγαλο πλεονεκτημα εναντι του αντιπαλου (γεμιστηρας 10 σφαιρων ενω ο αντιπαλος εχει γεμιστηρα 5 σφαιρων) τοτε το σκεφτεσαι,,,,,φαντασου ευζωνικα συνταγματα με lee enfield – lewis πολυβολα. το chaucat ηταν μετριο οπλοπολυβολο με 20αρι γεμιστηρα και πολλες εμπλοκες….

    να επισημανω οτι το 1921 ειχαν ηδη κυκλοφορησει στην αμερικη το οπλοπολυβολο BAR, το υποπολυβολο thomson, το 30αρι πολυβολο browning….. λεφτα δεν υπηρχαν φυσικα αλλα μπορουσαν να γινουν διευθετησεις ….

    αν θελαμε να ξεμπερδευαμε με δαυτους και να μην παιδευομαστε σημερα επρεπε να αναζητησουμε νεα οπλα με παραχωρησεις φυσικα…..αξιζε….

  32. Γιάννης Γ. says:

    Σύμφωνα με τα τηλεγραφήματα που αποστέλλονταν από την Αγγλία, η επιχείρηση του Μαρτίου έγινε σαφώς λόγω της γαλλοκεμαλικής συμφωνίας που θα απελευθέρωνε τουρκικά στρατεύματα για να ενισχύσουν το δυτικό μέτωπο. Συνεπώς δεν αρκούσε απλώς η προκάλυψη προς Αφιόν αλλά έπρεπε ο ελληνικός στρατός να καταλάβει τον πόλη και τον σιδηροδρομικό κόμβο ώστε να αποφευχθεί η διοχέτευση κεμαλικών ενισχύσεων προς Εσκί Σεχήρ την ώρα που διεξαγόταν η απόπειρα συντριβής των εκεί τουρκικών δυνάμεων πριν προλάβουν να συγκεντρωθούν οι καινούριες. Ο Γούναρης το δήλωσε και στη βουλή πως αυτός ήταν ο λόγος κατάληψης του Αφιόν.
    Κι επειδή συχνά αντιπαρατίθεται από τους βενιζελικούς ιστορικούς το υπόμνημα Γουβέλη στα πεπραγμένα των μετανοεμβριανών, να σημειωθεί πως ο Γουβέλης ήταν ακόμα αρχηγός του Γενικού Επιτελείου όταν διεξήχθησαν οι επιχειρήσεις. Το δε σχέδιο ταυτόχρονης κατάληψης του Αφιόν και του Εσκί Σεχήρ που εφαρμόστηκε έχαιρε της υποστήριξης αν όχι και της πατρότητας του Γουβέλη. Το υποστήριξε μάλιστα και ενώπιον της ανακριτικής επιτροπής ισχυριζόμενος πως αν δεν είχε καταληφθεί το Αφιόν η αποτυχία των επιχειρήσεων προς Εσκί Σεχήρ θα οδηγούσε σε όλεθρο τον ελληνικό στρατό. Χαρακτηριστικό της βενιζελικής τύφλωσης είναι πως ενώ ο Φωτιάδης στο βιβλίο του παραθέτει έγγραφο που ο Γουβέλης επαινεί το σχέδιο και μετά την αποτυχία του, αγνοεί αυτό που ο ίδιος παραθέτει ως ντοκουμέντο και υιοθετεί ακρίτως και επαυξάνει την εικασία του Πασσά περί αλλαγής σχεδίου για λόγους μικροφιλοδοξίας του Πάλλη και του Στρατηγού για να παρουσιάσει τους αντιβενιζελικούς ως μικρόνοες.
    Συνεπώς το Αφιόν δεν κατελήφθη επειδή ήταν τάχα μια σημαντική πόλη και θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως διαπραγμευτικό χαρτί. Αυτή είναι η βενιζελική λογική που προβάλλεται στους μετανοεμβριανούς και μη έχοντας οι βενιζελικοί κανένα επιχείρημα να τη στηρίξουν μιλάνε για μη ομολογημένη πρόθεση. Είναι ασφαλώς η βενιζελική λογική γιατί τι άλλο έκανε ο ελληνικός στρατός στη Μικρά Ασία το καλοκαίρι του 20 από το να συναγωνίζονται οι μεραρχίες η μία την άλλη σε ταχύτητα ποια θα πρωτοεισέλθει στην εκάστοτε πόλη που εγκατέλειπε αμαχητί ο τουρκικός στρατός για να έχει την τιμή της «απελευθέρωσης» της? (Σε εισαγωγικά το απελευθέρωση γιατί στόχος ήταν η υπογραφή της συνθήκης των Σεβρών και τα εδαφικά όρια που εκείνη έθετε σε αντίθεση με τους αντιβενιζελικούς που κάθε κατάληψη εδάφους έως τη γραμμή Ποντοηράκλεια-Αττάλεια απέβλεπε σε προσάρτηση).
    Πολύ κακώς η επίσημη ιστορία της αποτυχίας του ελληνικού στρατού να καταβάλλει τον τουρκικό ξεκινά από τις επιχειρήσεις του Μαρτίου του 21 ενώ θα έπρεπε να ξεκινάει από εκείνες του θέρους του 20. Κι αυτό γιατί αυτή ήταν η δεδηλωμένη πρόθεση των επιχειρήσεων όπως την διατύπωσε ο ίδιος ο Βενιζέλος όταν του ζητήθηκε από τους «συμμάχους» να ελαφρυνθούν οι όροι που θα επιβάλλονταν στην Τουρκία για να γίνει αποδεκτή η συνθήκη κι εκείνος υποσχέθηκε να συντρίψει και να διαλύσει τα τουρκικά στρατεύματα που βρίσκονταν ενώπιον των ελληνικών. Ο κεμαλικός στρατός όμως διέφυγε, αν έγινε καν απόπειρα εγκλωβισμού του, και ενισχυμένος από τη συνθήκη των Σεβρών, όταν δηλαδή κατάλαβαν πια οι Τούρκοι πως θα πρέπει να πολεμήσουν και δεν είχαν κάτι να περιμένουν από τις διαπραγματεύσεις, διέλυσε τους Αρμένιους και τους Κούρδους, (χωρίς καμία επέμβαση των μεγάλων δυνάμεων), ώστε να συγκεντρωθεί μετά ελεύθερα στο ελληνικό μέτωπο όπου έκανε την πρώτη του σημαντική επιθετική επιχείρηση τον Οκτώβριο του 20, πριν δηλαδή τις εκλογές και το αποτέλεσμα τους, όπου και οδήγησε σε προσωρινή σύμπτηξη την XIII μεραρχία στο Τζεντίς Χαν. Επειδή όμως οι επιχειρήσεις του 20 συνέβαλαν στην υπογραφή της χάρτινης συνθήκης, είχαν δηλαδή διαπραγμευτικό αντίκρυσμα, συσκοτίστηκε η αποτυχία τους. Αντί λοιπόν να κατηγορηθούν οι προνοεμβριανές επιχειρήσεις ως κινήσεις εντυπωσιασμού με διαπραγμευτικούς σκοπούς, κατηγορήθηκαν ως τέτοιες, λόγω μικρασιατικής καταστροφής και επικράτησης και επιβολής του φιλοβενιζελικού αφηγήματος, οι επιχειρήσεις του Μαρτίου.
    Όμως όχι μόνο κατελήφθη το Αφιόν για στρατιωτικούς και όχι εντυπωσιασμού σκοπούς αλλά ούτε υπήρξε πρόθεση για διαπραγμάτευση. Στόχος του ελληνικού στρατού από την άνοιξη του 21 ήταν να φτάσει στην Άγκυρα. Κι εκεί απέβλεπε η επιστράτευση των τριων κλάσεων. Όταν ο Μεταξάς, στις γνωστές συναντήσεις του Μαρτίου τους είπε «απορώ πως ξεκινήσατε για την Άγκυρα με τόσο λίγο στράτευμα» κανείς δεν τον αντέκρουσε. «Εννοούμεν ανάγκην ενισχύσεως περαιτέρω συνέχισιν επιχειρήσεως» γράφουν οι Καλογερόπουλος-Γούναρης στο τηλεγράφημα της 25ης Φεβρουαρίου από το Λονδίνο. Αλλιώς δεν είχαν λόγο να ξεκινήσουν επιστράτευση μετά την έναρξη των επιχειρήσεων, αν εκείνες στόχευαν μόνο στην κατάληψη της σιδηροδρομικής γραμμής, γιατί τα στρατεύματα δεν θα προλάβαιναν να φτάσουν πριν τη λήξη των επιχειρήσεων. Σκοπός ήταν η Άγκυρα. Αν τώρα χρησιμοποίησαν λιγότερες δυνάμεις για την πρώτη φάση των επιχειρήσεων από όσες προέβλεπε το υπόμνημα Γουβέλη, το οποίο προσπάθησαν να εφαρμόσουν, είναι γιατί α) οι στρατιωτικοί σύμβουλοι που βρίσκονταν στο Λονδίνο,με πρώτο τον Σαρηγιάννη, διαβεβαίωναν πως οι υπάρχουσες δυνάμεις ήταν αρκετές και β) η γαλλοκεμαλική συμφωνία, ασχέτως αν τελικά δεν εφαρμόστηκε λόγω σοβιετικής παρέμβασης, τους πίεζε χρονικά.

  33. Κ/Δ ΚΒ says:

    Μισό λεπτό φίλε Γιάννη. Γράφεις ότι η πολιτική ηγεσία δέχθηκε την χρησιμοποίηση λιγότερων δυνάμεων για την α΄ φάση -σε σχέση με αυτές που προέβλεπε ο Γουβέλης- επειδή: α) ο Σαρηγιάννης τους διαβεβαίωσε και β) λόγω πίεσης εξαιτίας της γαλλοκεμαλικής συμφωνίας. Όταν όμως ο Σαρηγιάννης διαβεβαίωνε ότι οι δυνάμεις ήταν επαρκείς, είχε υπ’ όψιν του το σχέδιο που χρησιμοποιούσε το σύνολο των δυνάμεων προς Εσκή για την α΄φάση και μετά την στροφή προς Αφιόν. Δικαίως λοιπόν ο Σαρηγιάννης μπορούσε να θεωρεί επαρκείς τις δυνάμεις.
    Όμως το σχέδιο άλλαξε.
    Συνεπώς ναι μεν ο Πάλλης άλλαξε το σχέδιο και προώθησε το Α΄ ΣΣ στο Αφιόν για να μην μπορέσουν να έλθουν οι δυνάμεις της Κιλικίας, αλλα το Γ΄ ΣΣ αποδείχθηκε ανεπαρκές για το Εσκή. Αυτό το έκανε γιατί υποτίμησε τις δυνατότητες των κεμαλικών (ή υπερτίμησε τις ικανότητες του Γ΄ΣΣ). Αν υποθέσουμε (πριν την έναρξη των επιχειρήσεων αλλά στο στάδιο του σχεδιασμού) ότι με τις δυνάμεις της Κιλικίας που θα έσπευδαν οι δύο αντίπαλοι θα ήσαν ίσοι, τότε το σχέδιο των 2 φάσεων του Σαρηγιάννη θα μπορούσε να είχε ως συνέπεια, αφ’ ενός μεν την διάθεση όλων των δυνάμεων προς Εσκή και αφού είχε αυτό καταληφθεί, θα μπορούσε το σύνολο των Α΄ και Γ΄ ΣΣ να ασχοληθούν με τις υπόλοιπες δυνάμεις του Κεμάλ που θα είχαν ενισχυθεί με τις δυνάμεις της Κιλικίας. Σε αυτήν την περίπτωση όμως αν δεν μπορούσε να καταβάλει τους κεμαλικούς και στο Αφιόν (το να ‘χάσει το Εσκή σε αμυντικό αγώνα μάλλον ήταν απίθανο βάσει της εμπειρίας που έχουμε στο Τουμλού Μπουνάρ), θα διατηρούσε τουλάχιστον το Εσκή και θα ανέμενε την απόδοση της επιστράτευσης για να συνεχίσει προς Αφιόν (και μετά προς Άγκυρα). Σε κάθε περίπτωση νομίζω ότι ο Πάλλης απλά υποτίμησε τον αντίπαλο ιδίως από την στιγμή που 2 μήνες πριν είχε θεωρήσει ότι ήταν αναγκαίες οι ενισχύσεις 30.000 ανδρών.

  34. Γιάννης Γ. says:

    @Κ/Δ ΚΒ

    Είναι πράγματι πιθανό ο Σαρηγιάννης να θεωρούσε τις δυνάμεις επαρκείς επειδή θεωρούσε πως θα εφαρμοστεί το δικό του σχέδιο. Απορώ όμως πως τις θεωρούσε επαρκείς και πριν και μετά την ειδοποίηση για την γαλλοκεμαλική συμφωνία και την αναμενόμενη ενίσχυση των τουρκικών δυνάμεων. Δεύτερον, δεν μπορώ να φανταστώ πως ένας αξιωματικός του κύρους του, όταν γράφει στα τηλεγραφήματα από Λονδίνο, για τα στρατιωτικά σκέλη των οποίων ήταν ο ίδιος υπεύθυνος, για τροποποίηση της στρατιωτικής κατάστασης ότι δεν αναγνωρίζει την πιθανότητα εφαρμογής άλλου σχεδίου. Τροποποίηση της στρατιωτικής κατάστασης δεν είναι φυσικό να συνεπιφέρει και τροποποίηση ή και αλλαγή σχεδίου?

    Νομίζω πως παίρνεις ως δεδομένο την επιτυχία της επιθετικής επιχείρησης προς Εσκί Σεχήρ αν διαθέτονταν εκεί όλες οι δυνάμεις. Όμως η στρατιωτική ηγεσία θεωρούσε πως ενισχυόμενοι διαρκώς οι κεμαλικοί με εφεδρείες προερχόμενες από την Κιλικία υπήρχαν πιθανότητες αποτυχίας. Και έπρεπε να σκεφτεί και γι αυτό το ενδεχόμενο. Ο Γουβέλης είπε στην ανακριτική επιτροπή πως σε περίπτωση αποτυχίας στο Εσκί Σεχήρ ο ελληνικός στρατός θα κινδύνευε με όλεθρο αν δεν είχε καταληφθεί προηγουμένως το Αφιόν. Απ’ όσο ξέρω δεν εξηγεί γιατί. Ίσως επειδή θα υπήρχε δυνατότητα πλαγιοκόπησης και κύκλωσης των ελληνικων δυνάμεων που αγωνίζονταν στο Εσκή Σεχήρ από τις κεμαλικές που θα έρχονταν από την Κιλικία και πιθανότητα αποκοπής από την οδό υποχώρησης και τη βάση ανεφοδιασμού τους που μια απλή προκάλυψη προς Αφιόν δεν θα ήταν δυνατόν να ανασχέσει. Αν είναι έτσι, αυτό δεν δείχνει υποτίμηση του αντιπάλου αλλά, αντιθέτως, προσπαθούσαν να σκεφτούν εκ των προτέρων ποια είναι η καλύτερη κίνηση που είναι πιθανόν να κάνει ο Κεμάλ και διέθεταν τις διαθέσιμες, αν και τελικώς ανεπαρκείς, δυνάμεις αναλόγως.

  35. Κ/Δ ΚΒ says:

    Φίλε Γιάννη, έχουμε ως δεδομένο ότι σε ανύποπτο χρόνο ζητούνται 30.000 ως ενίσχυση της ΣΜΑ για να εκτελέσει ακριβώς αυτές τις επιχειρήσεις προς Εσκή και Αφιόν. Όπως έχει γράψει κι ο Αρματιστής, στις 17 Ιανουαρίου ακριβώς επειδή η κυβέρνηση απάντησε ότι δεν μπορούσε να στείλει τις ενισχύσεις αυτές, η ΣΜΑ ανέφερε ότι μπορούσε να εκτελεστεί η επιχείρηση αλλά ακριβώς εξαιτίας της έλλειψης δυνάμεων η επιχείρηση απαιτούσε 2 στάδια. Μόνη προϋπόθεση η αποστολή 3.600 ανδρών. Ο Σαρρηγιάννης κάνει μια γενική μελέτη (παρά ένα σχέδιο επιχειρήσεων) με κάπως συγκεντρωμένες τις ελληνικές δυνάμεις. Όταν ο Σαρρηγιάννης από την Σμύρνη κάνει αυτές τις σκέψεις, ο Πάλλης είναι στην Αθήνα και όταν ο Σαρρηγιάννης φεύγει για Λονδίνο, ο Πάλλης μόλις έχει επιστρέψει Σμύρνη. Ο Σαρρηγιάννης στις 16 Φεβρουαρίου αναπτύσσει στους Βρετανούς στο Λονδίνο την μελέτη του. Η πρώτη νύξη για γαλλοκεμαλική συμφωνία έγινε την επομένη 17 Φεβρουαρίου (για το οθωμανικό χρέος) χωρίς ιδιαίτερες λεπτομέρειες παρά μόνο ότι προσεχώς θα υπεγράφετο και γενικότερη συμφωνία. Ο Σαρρηγιάννης θεωρούσε ότι εντός 6 ημερών η ΣΜΑ μπορούσε να εκκινήσει για την επίθεση (υποθέτω εννοεί ότι σε 6 ημέρες η γενική μελέτη θα απαιτούσε να μετουσιωθεί σε σχέδιο επιχειρήσεων και να εκτελεστούν όλες οι μετακινήσεις/προετοιμασίες των σωμάτων). Ο Καλογερόπουλος πράγματι στις 17 Φεβρουαρίου τηλεγραφούσε στην Αθήνα για την ανάγκη άμεσης εκτόξευσης επίθεσης. Τελικά η επίθεση ορίστηκε 15 ημέρες αργότερα από το όριο που είχε θέσει ο Σαρρηγιάννης (αν υποθέσουμε ότι ο Σαρρηγιάννης στις 16 θεωρούσε εφικτή την έναρξη στις 22 Φεβρουαρίου) και ο Πάλλης εν τω μεταξύ λαμβάνοντας υπ’ όψιν ίσως α) την ανάγκη εντυπωσιακής ελληνικής προέλασης με ταχεία κατάληψη του Αφιόν, β) την απομόνωση του θεάτρου επιχειρήσεων Εσκή από τις ενισχύσεις της Κιλικίας, γ) τον επηρεασμό του από τον Γουβέλη (μην ξεχνάμε τον Ιανουάριο ήταν στην Αθήνα και μίλαγε φυσικά με τον Γουβέλη) προβαίνει σε ανατροπή των σκέψεων Σαρρηγιάννη. Είναι φανερό ότι τόσο η μελέτη του Σαρρηγιάννη, όσο και το σχέδιο του Πάλλη θεωρούσαν ως δεδομένη την πτώση του Εσκή, ενώ η καθυστέρηση έναρξης της ελληνικής επίθεσης (λόγω και του καιρού) έφερε επιτακτικά πλέον στα μάτια του Πάλλη την ανάγκη κατάληψης του Αφιόν ταυτόχρονα. Όμως ενώ η μελέτη Σαρρηγιάννη θεωρούσε δεδομένη την πτώση του Εσκή επειδή οι ελληνικές δυνάμεις θα δρούσαν συγκεντρωτικά, η σκέψη του Πάλλη πάσχει στο σενάριο που τελικά εξελίχθηκε (δηλαδή ναι μεν απομονώθηκε το Εσκή, αλλά το Γ΄ ΣΣ ήταν ανεπαρκές μόνο του να το καταλάβει. Οπότε όλα πήγαιναν περίπατο. Αντίθετα αν ο ΕΣ καταλάμβανε το Εσκή και δεν μπορούσε να προχωρήσει προς Αφιόν γιατί εν τω μεταξύ είχα φθάσει οι κεμαλικές ενισχύσεις από την Κιλικία, θα μπορούσε να περιμένει την έλευση των ενισχύσεων από την Επιστράτευση. Σε σχέση με αυτό που λέει ο Γουβέλης ότι αν η ΣΜΑ κατελάμβανε πρώτα το Εσκή άνευ εξασφάλισης του Αφιόν, μάλλον φοβόταν την έλευση των ενισχύσεων γιατί γνώριζε και τις ελληνικές (όχι και εξαιρετικά επαρκείς)δυνάμεις. Όμως αν η ΣΜΑ είχε καταλάβει Κιουτάχεια, Εσκή, οι δυνάμεις της θα δρούσαν ενωμένες πλέον και η μάχη μάλλον θα εξελισσόταν προ των νοτιοανατολικών ορεινών όγκων της Κιουτάχειας, με την ΣΜΑ οπωσδήποτε ικανή να διεξαγάγει επιτυχώς αμυντικές επιχειρήσεις και τις κεμαλικές δυνάμεις μη έχοντας ως τότε αναπτύξει εξαιρετικές επιθετικές ικανότητες.

  36. Αρματιστής says:

    @ Γιάννης Γ.

    Σχετικά με αυτά που αναφέρεις:

    Η Ελληνική αντιπροσωπεία στο Λονδίνο πληροφορήθηκε τα σχετικά με πιθανή Γαλλό/Κεμαλική συνεννόηση στις 17 Φεβρουαρίου.

    Την ίδια ημέρα (17 Φεβρουαρίου) ο ευρισκόμενος στο Λονδίνο Πρωθυπουργός διατάσσει (κατόπιν εισήγησης των στρατιωτικών του συμβούλων) την άμεση εκτέλεση «της ετοίμου ήδη ούσης επιχειρήσεως προς κατάληψιν Εσκή Σεχήρ, Κιουτάχειας, Αφιόν Καραχισάρ». (Πρόσεξε λίγο το τι γράφει και τη σειρά με την οποία το γράφει. Ουσιαστικά αναφέρεται στο σχέδιο Σαρηγιάννη). Ο Σαρηγιάννης στις 17 Ιανουαρίου δεν γνωρίζει κάτι το σχετικό με την αλλαγή των προθέσεων της Στρατιάς. Αυτό που γνωρίζει είναι αυτό που άφησε πριν αναχωρήσει για το Λονδίνο. Δηλαδή τη συγκλίνουσα επίθεση από Προύσα και Ουσάκ προς Εσκή – Κιουτάχεια. Και αυτό γράφει το τηλεγράφημα.

    Το παραπάνω τηλεγράφημα κοινοποιείται στη Στρατιά στις 19 Φεβρουαρίου από τον Υπουργό των Στρατιωτικών. Ο διοικητής της Στρατιάς αναφέρει αυθημερόν στον Υπουργό των Στρατιωτικών (Γούναρη) ότι η έναρξη της επιχείρησης δεν είναι δυνατή («δεν θεωρείται πιθανή» γράφει) πριν την παρέλευση 15νθημέρου λόγω χιονιού, και ότι αναγκαιούν πρωτίστως 35.000 άνδρες και 100 φορτηγά αυτοκίνητα.
    Την επομένη, 20 Φεβρουαρίου, η Στρατιά σε εκτέλεση διαταγής του Υπουργού Στρατιωτικών (της 13ης Φεβρουαρίου), ανέφερε τις νέες προθέσεις της περί κατάληψης, πλέον του Εσκή, και του Αφιόν. Στην ίδια αναφορά επαναλαμβάνει τα σχετικά με την ανάγκη ενίσχυσής της προκειμένου η δύναμη των μονάδων να συμπληρωθεί στην προβλεπόμενη υπό των πινάκων συνθέσεως. Οι ενισχύσεις που ζητά (όπως φαίνεται από το τηλεγράφημα) δεν τις θέλει για τις επιχειρήσεις μετά τη κατάληψη της γραμμής Εσκή – Αφιόν, αλλά για την επίτευξη των διαδοχικών αυτών σκοπών.

    Επομένως τα σχετικά περί του ότι η απόφαση για κατάληψη του Αφιόν λήφθηκε προκειμένου να απαγορευτεί η μεταφορά Τουρκικών δυνάμεων από τη Κιλικία στη περιοχή Αφιόν – Εσκή λέχθησαν μεταγενέστερα και αποσκοπούσαν να δικαιολογήσουν την αποτυχία των επιχειρήσεων.

    Θεωρώ ότι η διαταγή του Υπουργού Στρατιωτικών της 13ης Φεβρουαρίου ήταν αυτή που επέβαλε στη Στρατιά να μεταβάλει τις προθέσεις της.

    Κατ’ εμέ δεν έχει καμία σημασία το τι είπε ο Γουβέλης 6 χρόνια μετά τις επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921 και για ποιους λόγους τα είπε. Σημασία έχουν αυτά που λένε οι τότε πρωταγωνιστές (Παπούλας, Πάλης, Σαρηγιάννης, Σπυρίδων, Κοντούλης, Μπουλαλάς). Μπορείς να τα βρεις στην ενότητα 5.2. του κειμένου μου «Η απόφαση για τις επιθετικές επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921», όπου πουθενά δεν αναφέρεται ότι η κατάληψη του Αφιόν ταυτόχρονα με αυτή του Εσκή προστέθηκε για να εμποδίσει τη μεταφορά Τουρκικών δυνάμεων από την Κιλικία στην περιοχή Εσκή – Αφιόν.

    Ακόμη, στο παρόν κείμενο περιλαμβάνω και την άποψη του τότε διοικητή του Α’ Σώματος Στρατού υποστράτηγου Κοντούλη αναφορικά με τους λόγους της αποτυχίας. Πουθενά και αυτός δεν αναφέρει ότι η αλλαγή του σχεδίου επιβλήθηκε για να απαγορευτεί η μεταφορά δυνάμεων από την Κιλικία στο Αφιόν. Αναφέρεται σε λάθος σχέδιο.

    Ο Πάλης, απαντώντας δια υπομνήματος σε ερωτήσεις που του τέθηκαν από την Ανακριτική Επιτροπή Ελέγχου Δοσιλόγων Μικράς Ασίας, αναφέρει τα εξής για την τροποποίηση του σχεδίου Σαρηγιάννη -του οποίου αρνείται βεβαίως την ύπαρξη: «Δύναμαι όμως ήδη να παρατηρήσω, ότι αν το αναφερόμενον σχέδιον τούτο εβασίζετο επί της σκέψεως όπως η εις Ουσάκ μιάμιση περίπου Μεραρχία διευθυνθή δια Κιουτάχειας προς Εσκή Σεχήρ περιφρουρούσα την προ αυτής εχθρικήν δύναμιν υπογιζομένην εις 13 περίπου χιλιάδας, δεν θα με εύρισκε σύμφωνον».

    Είναι εξαιρετικά σαφής η αναφορά του. Η ενέργεια της ενισχυμένης ΧΙΙΙης Μεραρχίας υπό το Α’ Σώμα Στρατού, στη κατεύθυνση Ουσάκ – Τζεντίζ – Κιουτάχεια – Εσκή Σεχήρ, προκειμένου να καταλάβει τη Κιουτάχεια, ή τουλάχιστο να παρεμποδίσει τη μεταφορά των περί τη Κιουτάχεια Τουρκικών δυνάμεων (4η Μεραρχία ΠΖ και της 1η Μεραρχία Ιππικού) στη τοποθεσία Ινονού, δεν θα τον έβρισκε σύμφωνο. Τι το ήθελε το «δεν θα τον έβρισκε;». Δεν τον βρήκε σύμφωνο, το άλλαξε, και έστειλε το Α’ Σώμα στο Αφιόν. Είχαν περάσει 6 χρόνια από τις επιχειρήσεις του Μαρτίου και ακόμη δεν είχε καταλάβει τους λόγους της αποτυχίας.

    Όπως γράφω στο παρόν κείμενο, ακόμη και όταν εξέλιπαν οι λόγοι παραμονής του Α’ Σώματος στο Αφιόν, επειδή απειλούνταν τα νώτα του από τη κάθοδο των Τουρκικών Μεραρχιών από το Εσκή στο Τουμλού Μπουνάρ, ο Παπούλας (ο Πάλης δηλαδή) ζήτησε από τον Κοντούλη να αφήσει μία δύναμη στο Αφιόν για γενικότερους λόγους. Να κάνει τι άλλο από το να συνεχίσει η κατοχή της πόλης από τον Ελληνικό Στρατό. Εδώ κινδύνευε με καταστροφή το Α’ Σώμα και ο Πάλης σκεφτόταν το πώς θα κρατηθεί το Αφιόν.

    Πώς να στο πω Γιάννη. Θέλανε να κατέχουν εκτεταμένο έδαφος και σημαντικές πόλεις, παραγνωρίζοντας το στρατιωτικό συμφέρον. Ο Γουβέλης διαθέτει αντικειμενική εικόνα της κατάστασης του Ιανουαρίου, αντιλαμβάνεται ότι η Στρατιά δεν είναι ισχυρή για να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη δύναμη του Κεμάλ και εισηγείται την ενίσχυση της δύναμής της πριν την έναρξη της οποιασδήποτε επιχείρησης και για αυτό τον λόγο η εισήγησή του διαθέτει αξία. Όμως και αυτός δεν εκφεύγει από το κανόνα. Ενώ τα «χώνει» άγρια στον Βενιζέλο για την ανάληψη της υπερποντίου εκστρατείας, θέλει τα σύνορα της Ελλάδας να φθάσουν στη γραμμή Ποντοηράκλεια – Αττάλεια. Από κοντά και ο Ξενοφών Στρατηγός.

    Οι επιχειρήσεις του Μαρτίου απέτυχαν για τους λόγους που αναφέρω: Κακό-κάκιστο-ανεδαφικό σχέδιο, μη ενίσχυση της ασθενούς δύναμης που διέθετε η Στρατιά, άρνηση της κυβέρνησης να ενισχύσει τη Στρατιά από τις δυνάμεις της ηπειρωτικής Ελλάδας, κακή διεύθυνση των επιχειρήσεων από τις ανώτατες διοικήσεις, απουσία εφεδρειών, προβληματική υποστήριξη πυροβολικού, κακή οργάνωση του συστήματος ανεφοδιασμού.

    Αγαπητέ Γιάννη: Το τι έγινε επί Βενιζέλου το καλοκαίρι του 1920 έχει την ιστορική του σημασία ασφαλώς, αλλά πρακτικά είναι αδιάφορο. Ο Γούναρης ζητούσε την εξουσία για να διαχειριστεί το Μικρασιατικό ζήτημα καλύτερα από τον Βενιζέλο και ο λαός του την έδωσε. Ο Γούναρης και η παράταξη που εκπροσωπούσε απέτυχαν όμως κατά τρόπο καταστροφικό. Όποιος ζητά την εξουσία, θα πρέπει να ξέρει τι θέλει να κάνει και πως θα το κάνει για να επιτύχει. Τα υπόλοιπα είναι μόνο για ακαδημαϊκή συζήτηση.

    Τέλος μία διευκρίνιση: Δεν υπάρχουν σχέδια Παρασκευόπουλου και Γουβέλη. Υπάρχει μία επαναλαμβανόμενη πρόθεση για την επίτευξη-κατάληψη ενός σκοπού: κατάληψη της γραμμής Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ. Αυτό αποτελεί έναν σκοπό. Τον ζητά η Στρατιά, τον εγκρίνει η Κυβέρνηση. Ή τον καθορίζει η κυβέρνηση. Το επιχειρησιακό σχέδιο είναι αυτό που καθορίζει το ΠΩΣ θα επιτευχθεί ο σκοπός. Ούτε ο Παρασκευόπουλος, ούτε ο Γουβέλης αναφέρονται σε σχέδιο. Ένα σχέδιο απαντά σε σαφώς προσδιορισμένα ερωτήματα: Ποιος, πότε, τι θα κάνει, πώς θα το κάνει, δια ποίων δυνάμεων θα το κάνει και για ποιον λόγο θα το κάνει.

  37. Γιάννης Γ. says:

    @Αρματιστή και Κ/Δ ΚΒ

    Ο Γουβέλης δεν μίλησε 6 χρόνια μετά αλλά στις 19 Οκτωβρίου του 1922 και μάλιστα ενώπιον της ανακριτικής επιτροπής του Πάγκαλου, σε μια περίοδο οι εκτελέσεις είχαν ήδη προαποφασιστεί και απλώς δεν ήξερες μέχρι που θα φτάσουν και, ωστόσο, όσον αφορά το θέμα μας, ανέλαβε την ευθύνη και είπε : «Επειδή δε υπήρχε παρά τω Επιτελείω της Στρατιάς Μικράς Ασίας η σκέψις και η απόφασις, όπως επιτεθώσι ευθύς μόνον κατά του Εσκή-Σεχήρ με κατεύθυσιν βαθμηδόν προς Αφιόν-Καραχισάρ, απέκρουσα όλαις δυνάμεσι την τοιαύτην ενέργειαν, και επιμένων, έπεισα τους αρμοδίους, ότι οφείλουσιν κατά τη νέαν επίθεσιν να επιτεθώσι ταυτοχρόνως κατ’ αμφοτέρων των στρατηγικών σημείων του Εσκή-Σεχήρ και του Αφιόν Καραχισάρ, ίνα δια της ταυτοχρόνου καραλήψεως του Εσκή Σεχήρ και του Αφιόν-Καραχισάρ παρακωλυθή πάσα διοχέτευσις στρατευμάτων εξ Ικονίου προς Εσκή-Σεχήρ. Η ούτω δε γενομένη κατά Μάρτιον επίθεσις και κατάληψις του Αφιόν Καραχισάρ έσωσε την στρατιάν εκ βεβαίου ολέθρου, όστις θα επήρχετο μη καταληφθέντος του Εσκή-Σεχήρ.»

    Να και τι λέει στη συνεδρίαση της Βουλής της 29ης Μαρτίου 1921 ο Γούναρης. «Εις το μέτωπον του Ουσάκ ο ημέτερος στρατός προελάσας απώθησε νικηφόρως τον εχθρόν και αφού κατέλαβε το Αφιόν Καραχισάρ, μεγάλης σπουδαιότητος σημείον, δια την εκ της καταλήψεως αυτού επερχομένην διακοπήν της σιδηροδρομικής συγκοινωνίας προς το Ικόνιον, ήτις θα εχρησιμοποιείτο δια την μεταφοράν εκ Κιλικίας των τουρκικών στρατευμάτων, προέβη και περαιτέρω, πάντοτε γενναίως μαχόμενος….κλπ»

    Ας δούμε τώρα και τι λέει το τηλεγράφημα της 17ης Φεβρουαρίου από το Λονδίνο που το αναφέρετε μεν αλλά επιλεκτικά αποκόπτοντας τα κατ εμέ κρίσιμα για το θέμα μας σημεία του.

    «Συμφωνία λίαν πιθανή μεταξύ Γάλλων και Κεμαλικών,……τροποποιεί, κατά την γνώμην στρατιωτικών μελών αποστολής, στρατιωτική κατάστασιν εν Μικρά Ασία, σημαντικώς. Μουσταφά Κεμάλ θα δυνηθή να ενισχύση σιδηροδρομικώς δυτικόν μέτωπον του δια μεγίστου μέρους δυνάμεων νοτίου μετώπου και αποκαταστήση τον ανεφοδιασμόν δυτικού μετώπου του εις πολεμικόν υλικόν σιδηροδρομικώς εκ κόλπου Αλεξανδρέττας, τουθ όπερ εγένετο μέχρι σήμερον λίαν δυσχερώς δι Ατταλείας μέσω καμήλων. Στρατιωτικοί Αποστολής φρονούσιν αδιστάκτως, ότι επιβάλλεται άμεσος εκτέλεσις της ετοίμου ήδη ούσης επιχειρήσεως προς κατάληψιν Εσκή Σεχήρ-Κουταχείας-Αφιόν Καραχισάρ, όπως ούτω πλήξωμεν, προ ενισχύσεως δυνάμεις Κεμάλ δυτικού μετώπου και αποκόψωμεν, σιδηροδρομική συγκοινωνίαν των κυρίων δυνάμεων του δυτικού μετώπου προς Κιλικίαν, καθόσον εκάστη παρερχομένη μέρα αυξάνει τας δυσχερείας της επιχειρήσεως και τας απαιτηθησομένας θυσίας»

    Δεν ξέρω εσείς τι καταλαβαίνετε και τι συμπεραίνετε διαβάζοντας αυτό το τηλεγράφημα αλλά αυτό που εγώ καταλαβαίνω είναι πως οι στρατιωτικοί της εν Λονδίνω αποστολής, δηλαδή ο Σαρηγιάννης κυρίως, απαιτούν την έγκαιρη αποκοπή του δυτικού μετώπου από την Κιλικία πριν ενισχυθεί αυτό δια της σιδηροδρομικώς μεταφοράς νέων δυνάμεων. Αναρωτιέμαι λοιπόν πως θα μπορούσε να επιτευχθεί αυτή η αποκοπή αν όχι δια της καταλήψεως του Αφιόν Καραχισάρ. Προσωπικά, πριν διαβάσω την κατάθεση του Γουβέλη, ήμουν και μόνο από αυτό το τηλεγράφημα πεπεισμένος πως ο Σαρηγιάννης ήταν ο αποκλειστικά υπεύθυνος για την ταυτόχρονη επίθεση προς Εσκή Σεχήρ και Αφιόν Καραχισάρ γιατί δεν θα μπορούσα ποτέ να πιστέψω τα περί αλλαγής σχεδίου από ζήλια επειδή, βεβαίως, στερούνται οιασδήποτε λογικής. Τόσο καθαρό μου φαίνεται το μήνυμα του τηλεγραφήματος από το Λονδίνο που είναι σαν να λέει στη Στρατιά «σπεύστε αμέσως να καταλάβετε το Αφιόν Καραχισάρ!».

    Και βέβαια ήταν πεντακάθαρο το μήνυμα, και η Στρατιά, που δεν ήταν χαζή, το πιάνει αμέσως και στο απαντητικό της τηλεγράφημα της 21ης Φεβρουαρίου όπου, όπως λέτε κι εσείς, αναφέρει τις προθέσεις της, η σειρά αντιστρέφεται και το Εσκή Σεχήρ-Αφιόν Καραχισάρ γίνεται, (προσέξτε κι εσείς εδώ τη σειρά παρακαλώ), Αφιόν Καραχισάρ-Εσκή Σεχήρ! Για να δούμε λοιπόν ποιες ήταν οι προθέσεις της Στρατιάς παραθέτοντας αυτούσια τα κομμάτια που τις περιλαμβάνουν για να δούμε αν ήταν εκείνες που ισχυρίζεστε εσείς ή μήπως εκείνες που λέω εγώ πως ήταν (η αρίθμηση είναι από την ίδια τη Στρατιά):

    «1. Προέλασις μέχρι της γραμμής Αφιόν Καραχισάρ – Εσκή Σεχήρ προς κατάληψιν της μοναδικής παραλλήλω τω μετώπω σιδηροδρομικής γραμμής εφοδιασμού του εχθρού και διάσπασιν του μετώπου. 2. ΑΜΕΣΟΣ ή μετά τινα χρόνον, αναλόγως της καταστάσεως, ενέργεια της στρατιάς προς κατάληψιν της εις Αγκυραν άσεως του εχθρού και διάλυσιν αυτού, χωρίς ν’ αποκλείη ενδεχομένην προχώρησιν προς Ικόνιον. Αντιστράτηγος ζητεί ωρισμένας ενισχύσεις ίνα επιτευχθώσιν οι διαδοχικοί ούτοι σκοποί .»

    Τι μας λέει λοιπόν το τηλεγράφημα? Μας λέει καθαρά όλα αυτά που αμφισβητείτε. Πρώτον πως η Στρατιά θα προβεί σε ταυτόχρονη κατάληψη των Αφιόν Καραχισάρ και Εσκή Σεχήρ (αν όχι πρώτα του Αφιόν), δεύτερον, πως θα προβεί σε άμεση προχώρηση προς Άγκυρα, αν το επιτρέπει η κατάσταση, η στρατιωτική κατάσταση φυσικά, χωρίς να περιμένει να γίνει διαπραγματευτική εκμετάλλευση των επιτυχιών από την κυβερνηση. Και, τρίτον, πως οι διαδοχικοί σκοποί για τις οποίες ζητά στο ενδιάμεσο ενισχύσεις δεν είναι α) Εσκή Σεχήρ-Κιουτάχεια και β) Αφιόν Καραχισάρ, όπως ισχυρίζεστε, αλλά α) Αφιόν Καριχισάρ-Εσκή Σεχήρ και β) Άγκυρα.

    Προήλθαν μήπως τίποτα στρατιωτικές αντιρρήσεις εκ του Λονδίνου για όλα αυτά από τα στρατιωτικά μέλη της αποστολής? Όχι. Θέλετε να δεχθώ πως δεν αντιλήφθηκαν ακριβώς περί τίνος επρόκειτο? Δύσκολο να το πιστέψω όταν έχει σταλεί το τηλεγράφημα της 17ης Φεβρουαρίου που παρέθεσα περί τροποποιήσεως της στρατιωτικής κατάστασης με το σαφές μήνυμά του. Αλλά να το δεχτώ. Γιατί, πράγματι, υπάρχει και μετέπειτα τηλεγράφημα από το Λονδίνο που μιλάει για κατάληψη των Εσκή Σεχήρ και Κιουτάχεια. Τίθεται, ωστόσο, τότε εν αμφιβόλω η αντίληψη των στρατιωτικών μελών της αποστολής. Σε κάθε περίπτωση, είτε υπήρξε παρεξήγηση, είτε όχι, το θέμα της ανάγκης αλλά και της πρόθεσης κατάληψης του Αφιόν έχει τεθεί ξεκάθαρα από τον Φεβρουάριο του 21 και δεν επινοήθηκε έξι χρόνια μετά.

    Δεν επινόησαν, αγαπητέ Αρματιστή και φίλε Κ/Δ ΚΒ, οι μετανοεμβριανοί την ανάγκη αποκοπής της Κιλικίας από το δυτικό μέτωπο εκ των υστέρων. Πιθανότερο είναι να επινόησε ο Σαρηγιάννης εκ των υστέρων τα περί δικού του σχεδίου και πως είχε διαβλέψει τάχα την ανάγκη συγκλινουσών επιθέσεων και μη διάσπασης δυνάμεων, αν όντως είπε ποτέ κάτι τέτοιο και δεν τα επινόησαν άλλοι γι αυτόν. Και το λέω αυτό όχι μόνο επειδή όλοι το αρνούνται αλλά και για άλλο λόγο. Προτείνω να πάμε και στο υπόμνημα της 17ης Ιουανουαρίου για να δούμε εκεί πως εξηγείται η επιλογή να γίνει πρώτα επίθεση προς Εσκή Σεχήρ και Κιουτάχεια μόνο. Εσείς το βρίσκετε μια εξαιρετική ιδέα επειδή « οι επιμέρους ενέργειες μίας επιχείρησης πρέπει να συγκλίνουν στην επίτευξη του κύριου σκοπού, με τις δευτερεύουσες να υποστηρίζουν την κύρια προσπάθεια» .Σύμφωνοι. Αυτό είναι ένα γενικότερο αξίωμα που γνωρίζετε από τις σπουδές, τις γνώσεις, την εμπειρία σας, κανείς δεν το αμφισβητεί και νομίζω και άλλοι στρατιωτικοί που έχουν καταπιαστεί με το θέμα το υποστηρίζουν (π.χ. Καράσσος). Που ακριβώς όμως διαβλέπετε να εκφράζετε μια τέτοια αντίληψη μέσα στο υπόμνημα της 17η; Ιανουαρίου για να μπορείτε να πιστεύετε πως καθόριζε τις επιλογές του Σαρηγιάννη ή του οποιουδήποτε άλλου? Που ακριβώς υποδεικνύει στην κυβέρνηση αυτό το υπόμνημα πως είναι απαγορευτικό να δράσουν κεχωρισμένα τα Σώματα Στρατού γιατί είναι ανάγκη συγκλινουσών επιθέσεων ή κάτι αντίστοιχο για να υποψιάζεστε πως μπορεί να βρίσκεται ο Σαρηγιάννης πίσω από αυτές τις υποδείξεις? Ως κύριο εμπόδιο ταυτόχρονης κατάληψης των σιδηροδρομικών κόμβων, περιγραφόμενο δε ως ανυπέρβλητο και άρα καθοριστικό της επιλεγόμενης, περιορισμένης δράσης αναφέρεται το εξής:

    “Άμεσος κατάληψις Αφιόν Καραχισάρ προσκρούει ανυπέρβλητον εμπόδιον ανεφοδιασμού, καθ’ όσον οδός Ουσάκ-Αφιόν Καραχισάρ άβατος είς τροχόν, σιδηροδρομική κατεστραμμένη, εφοδιοπομπαί δε καμήλων, δυνάμεναι διατεθώσιν, ανεπαρκείς και ακατάλληλοι, λόγω ψύχους μέρη εκείνα.» Και συνεχίζει η Στρατιά εκθέτοντας το δεύτερο εμπόδιο άμεσης κατάληψης του Αφιόν. «Επί πλεον Σώμα Ετέμ, διαλυθέν, δεν δύναται ενεργήση προς Κιουτάχειαν ρπος σύνδεσμον δύο επιθέσεων Εσκή Σεχήρ, Αφιόν Καραχισάρ, αίτινες ούτω θα ήσαν εντελώς μεμονωμέναι».

    Αυτά είναι τα προβλήματα που «απαγορεύουν» τον Ιανουάριο την ταυτόχρονη κατάληψη του Αφιόν σύμφωνα με τη Στρατιά. Κατά τα άλλα, και όσον αφορά αριθμητικά τις δυνάμεις, η επιχείρηση θεωρείται δυσχερής μεν αλλά ωστόσο εφικτή. Η Στρατιά λοιπόν τον Μάρτη του 21, και εν όψει την γαλλοκεμαλικής συμφωνίας που κάνει αναγκαία την κατάληψη του Αφιόν, λύνει τα προβλήματα που τον Ιανουάριο καθιστούσαν την επιχείρηση «απαγορευτική», (και αυτό είναι προς έπαινό της), και επιχειρεί τον Μάρτιο αυτό που και τον Ιανουάριο θα έλεγε πως μπορεί να επιχειρήσει αν δεν υπήρχαν τα εμπόδια που προηγουμένως εξετέθησαν και εν τω μεταξύ επιλύθηκαν.

    Τώρα, οι λόγοι που ζήτησε ο Πάλης να κρατηθεί από μια δύναμη το Αφιόν, όσο ήταν δυνατόν, οφείλονταν στην ανάγκη να αποτραπεί η ενίσχυση των Κεμαλικών και η προσβολή των ελληνικών δυνάμεων του Τουμλού Μπουνάρ, από δύο κατευθύνσεις, από Εσκή Σεχήρ και Αφιόν.

    Όχι, οι αντιβενιζελικοί δεν είχαν ως πρώτιστο σκοπό τους την κατάληψη πόλεων. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν θα διαπραγματεύονταν αν η κατάληψη των πόλεων τους έφερνε μια καλή για τα ελληνικά συμφέροντα πρόταση. Το είδαμε άλλωστε και τον Ιούλιο του 21. Οι μετανοεμβριανοί κατηγορούνται πως δεν ασχολήθηκαν καν με την πρόταση Γκράνβιλ για διαμεσολάβηση μετά την κατάληψη της σιδηροδρομικής γραμμής. Δεν το ήθελαν γιατί δεν ήθελαν να χάσουν χρόνο με ανούσιες συζητήσεις ούτε τότε, ούτε τον Μάρτιο.. Πρώτιστος στόχος τους ήταν η συντριβή του Κεμάλ και η επανάκτηση της Μικράς Ασίας.

    Οι επιχειρήσεις του Μαρτίου απέτυχαν, κυρίως, γιατί έγιναν, όπως λέει κι ο Γουβέλης, που επαινεί το σχέδιο που εφαρμόστηκε και μετά την αποτυχία του, λόγω πεπλανημένων πληροφοριών και βεβιασμένα. Αν δεν υπήρχε η γαλλοκεμαλική συμφωνία, και η Στρατιά μπορεί να μην επιχειρούσε με τον τρόπο που επιχείρησε, ούτε, πολύ περισσότερο, θα επιλεγόταν το συγκεκριμένο χρονικό σημείο για τη διεξαγωγή της. Και τώρα θα κάναμε μια εντελώς άλλη συζήτηση.

    Το τι έγινε το καλοκαίρι του 20 δεν είναι πρακτικά αδιάφορο, εκτός αν τότε δεν έγιναν λάθη και δεν έχουμε να διδαχτούμε από αυτά. Αλλά και για να διδαχτούμε από τα λάθη των μετανοεμβριανών, πιστεύω πως πρέπει πρώτα να καταλάβουμε τι πραγματικά έκαναν και ποιες ήταν οι πραγματικές τους προθέσεις και όχι να εμμένουμε σε αυτές που σκοπίμως τους απέδωσαν οι πολιτικοί τους αντίπαλοι. Γιατί εμμένοντας σε αυτές, δεν θα καταλάβουμε τι πραγματικά συνέβη και, συνεπώς, ούτε διδάγματα θα καταφέρουμε να αντλήσουμε. .

  38. Κ/Δ ΚΒ says:

    Κατά την άποψή μου τα πράγματα έχουν ως εξής:
    Τον Ιανουάριο 1921 τόσο ο Γουβέλης από πλευράς ΕΥΣ, όσο και ο Πάλλης από πλευράς ΣΜΑ σκέφτονται την κατάληψη της γραμμής Εσκή – Αφιόν. Ο μεν πρώτος ζητεί ενίσχυση 50.000 και ο δεύτερος ενίσχυση 30.000.
    Όταν η κυβέρνηση απαντά στην ΣΜΑ ότι δεν μπορεί να δώσει τις ενισχύσεις, η ΣΜΑ ζητά μόνο 3.600 άνδρες (αργότερα ζητά 5.000) σημειώνοντας το εφικτό της επιχείρησης «Καίτοι συναντώσα δυσχερείας ελλείψει ενισχύσεων προς τελείαν εξασφάλισιν συγκοινωνιών και καταλήφθησομένων νέων εκτάσεων και μεταφορών μέσων προς άνετον ανεφοδιασμόν». Γι’ αυτόν τον λόγο θα διαιρεθεί η επιχείρηση σε 2 στάδια, με την κατ’ αρχήν κατάληψη του Εσκή.
    Κατά την γνώμη μου, η παράθεση εν συνεχεία του θέματος του ανεφοδιασμού και της εξάλειψης του Ετέμ που δυσχεραίνουν την ταυτόχρονη κατάληψη του Αφιόν, δεν αναιρεί την έλλειψη δυνάμεων που προανέφερε, αφού το κενό που δημιούργησε η εξάλειψη του Ετέμ, ακριβώς θίγει το ζήτημα της ανάγκης ενισχύσεων.
    Έως τότε ο μεν Σαρρηγιάννης είναι στην Σμύρνη, ο δε Πάλλης είναι στην Αθήνα.
    Όταν στις 17 Φεβρουαρίου 1921 από το Λονδίνο η κυβέρνηση (με τον Σαρρηγιάννη) επισημαίνει την πιθανότητα γαλλοκεμαλικής συμφωνίας και λέει ότι κάτι τέτοιο τροποποιεί την στρατιωτική κατάσταση, εννοεί προφανώς ΕΑΝ και ΟΤΑΝ υλοποιηθεί ΤΟΤΕ αυτή η συμφωνία θα σημάνει την τροποποίηση της στρατιωτικής κατάστασης. Ο Σαρρηγιάννης μιλώντας μόλις την προηγούμενη ημέρα με τους Βρετανούς αναφέρει ότι απαιτείται χρόνος 1 εβδομάδας για την έναρξη, οπότε θεωρητικά υπήρχε καιρός. Συνεπώς δεν νομίζω ότι το τηλεγράφημα της 17ης Φεβρουαρίου απαραίτητα σημαίνει και την ανάγκη ΑΜΕΣΗΣ αλλαγής σχεδιασμού (αν υπήρχε) για ταυτόχρονη κατάληψη του Αφιόν, αλλά ΑΜΕΣΗΣ εκτέλεσης της επιχείρησης. Η έλλειψη δυνάμεων εξακολουθούσε να υπάρχει ως παράγοντας στην ελληνική σχεδίαση. Με την ταυτόχρονη κατάληψη του Αφιόν προφανώς αποδυναμώνεται η σε α΄ φάση κατάληψη του Εσκή.
    Όταν στις 20 Φεβρουαρίου η ΣΜΑ (με τον Πάλλη) ενημερώνει/υπονοοεί αλλαγή σχεδιασμού ο Παπούλας αναφέρει ότι πριν αντιτάχθηκε στον Πάλλη, αλλά τον έπεισε ο πτυχιούχος επιτελικός προβάλλοντάς του ως λόγους: α) Την άφιξη ενισχύσεων από την Κιλικία και β) λόγους εντυπωσιασμού με την ταχεία κατάληψη του Αφιόν.
    Προσωπικά θεωρώ ότι ο Πάλλης υποτίμησε τις κεμαλικές δυνάμεις και δεν τον ενδιέφεραν πολύ τυχόν ενισχύσεις από την Κιλικία. Αν προσέξουμε το ένα σκέλος στο σχέδιο επιχειρήσεων λέει ότι το Α΄ ΣΣ αν ο εχθρός υποχωρήσει προς το Κιουτάχεια, τότε αυτό θα καταλάβει το Αφιόν, θα καλυφθεί από την κατεύθυνση του Ικονίου και ΔΙΑ ΤΟΥ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΜΕΡΟΥΣ ΤΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΤΟΥ θα καταδιώξει προς Κιουτάχεια. Μου δημιουργείται η απορία. Το Α΄ ΣΣ ουσιαστικά είχε 5 συντάγματα πεζικού. Αν επρόκειτο να καλυφθεί προς το Ικόνιο θα διέθετε 1 σύνταγμα (ή 2;) και τα 3 ή 4 θα στρέφονταν προς Κιουτάχεια. Καλά κι αν ερχόντουσαν οι ενισχύσεις από την Κιλικία (προφανώς από το Ικόνιο) το 1-2 συντάγματα πεζικού ήταν επαρκή για να απομονώσουν το θέατρο επιχειρήσεων Εσκή – Κιουτάχια; To πόσο βασίζονταν κυρίως στον παράγοντα εντυπωσιασμού κι όχι στην απειλή έλευσης ενισχύσεων από την Κιλικία φαίνεται από το γεγονός ότι όταν το Α΄ ΣΣ υποχωρούσε προς Τουμλού Μπουνάρ και ζητούσαν από το Α΄ ΣΣ να διατηρήσει το Αφιόν (για λόγους εντυπωσιασμού), προσδιόριζαν (αν θυμάμαι καλά) την δύναμη που θα παρέμενε εκεί σε δύναμη λόχου. Δηλαδή αν ο όγκος του Α΄ ΣΣ στρεφόταν δυτικά προς Τουμλού Μπουνάρ, αυτή η δύναμη στο Αφιόν, δεν θα αντιμετώπιζε την έλευση των ενισχύσεων από την Κιλικία;

    ΥΓ
    Την παρακάτω περικοπή από την κατάθεση του Γουβέλη, δεν την καταλαβαίνω.
    «Η ούτω δε γενομένη κατά Μάρτιον επίθεσις και κατάληψις του Αφιόν Καραχισάρ έσωσε την στρατιάν εκ βεβαίου ολέθρου, όστις θα επήρχετο μη καταληφθέντος του Εσκή-Σεχήρ».
    Δηλαδή όταν το Γ΄ ΣΣ υποχώρησε προ του Εσκή, η προηγηθείσα κατάληψη του Αφιόν έσωσε την ΣΜΑ; Κατά ποιόν τρόπο;

  39. Γιάννης Γ. says:

    Φίλε Κ/Δ ΚΒ

    Το υπόμνημα του Ιανουαρίου λέει «Καίτοι συναντώσα δυσχερείας ελλείψει ενισχύσεων προς τελείαν εξασφάλισιν συγκοινωνιών και καταλήφθησομένων νέων εκτάσεων και μεταφορών μέσων προς άνετον ανεφοδιασμόν, εν τούτοις είναι δυνατή…..κλπ». Τα προαναφερθέντα λοιπόν εξηγούν γιατί η συνολική ενέργεια είναι δυσχερής, (αλλά ωστόσο δυνατή) όχι γιατί θα διασπαστεί. Το γιατί θα διασπαστεί εξηγείται παρακάτω από τους δύο λόγους που ακολουθούν.
    Έπειτα, άλλο η ανάγκη συνδέσμου των δύο Σωμάτων και άλλο η ανάγκη δράσης τους από κοινού. Δεν απαιτούν τις ίδιες δυνάμεις. Πουθενά το υπόμνημα δεν λέει πως τα δύο σώματα πρέπει να επιτεθούν από κοινού στο Εσκή Σεχήρ γιατί δεν φτάνουν οι δυνάμεις αλλά πως πρέπει να έχουν σύνδεσμο όταν θα επιτίθενται κεχωρισμένως.

    Εγώ έγραψα τι καταλαβαίνω από το τηλεγράφημα της 17ης Φεβρουαρίου, το ίδιο πιστεύω κατάλαβε και η Στρατιά, να μην επαναλαμβάνομαι, αλλά όταν η Στρατιά έστειλε το δικό της τηλεγράφημα εκθέτοντας τις προθέσεις της και προτάσσοντας το Αφιόν γιατί δεν αντέδρασαν οι στρατιωτικοί από το Λονδίνο να πούνε «τι πάτε να κάνετε?» Μήπως ακριβώς επειδή οι προθέσεις της ήταν συμβατές με εκείνες του Ιανουαρίου όπως τις εξηγώ παραπάνω?

    Υποθέτω πως το σημαντικό με το Αφιόν ήταν να καταληφθεί ο σιδηροδρομικός κόμβος. Αυτό θα εμπόδιζε την άφιξη μεγάλων κεμαλικών ενισχύσεων για κάποιο σημαντικό διάστημα ικανό να κρίνει την έκβαση των μαχών στο Εσκή Σεχήρ και κατόπιν στο Τουμλού Μπουνάρ. Αλλιώς τι σόι εντυπωσιασμός θα ήταν όταν θα έπρεπε κατόπιν να το εγκαταλείψουν? Δεν βγάζει νόημα. Θα έπαιρναν δηλαδή διαπραγματευτικό πλεονέκτημα δύο ημερών? Ποιο το όφελος? Πολύ τους υποτιμάς νομίζω. Μην ξεχνάμε πως όλα τα στρατιωτικά μυαλά της εποχής, Μεταξάς, Δούσμανης, Γουβέλης θεωρούσαν πως το Αφιόν πρέπει να είναι κατειλημμένο όταν αγωνίζεται ο ελληνικός στρατός μπροστά στο Εσκή Σεχήρ. Δεν μπορεί να πλανώνται όλοι. Γι αυτό και τον Ιούνιο πήγαμε πρώτα από Αφιόν και δεν ακολουθήθηκε κανένα σχέδιο Σαρηγιάννη, αν υπήρξε ποτέ τέτοιο. Κι όπως δεν υπήρξε καμία πρόθεση διαπραγμάτευσης τον Ιούλιο, παρά μόνο αν έρχονταν προτάσεις, έτσι δεν υπήρξε και τον Μάρτιο.

  40. Κ/Δ ΚΒ says:

    Φίλε Γιάννη, στο τηλεγράφημα της 17ης Ιανουαρίου, η ακριβής περιγραφή για την υπόθεση Ετέμ, όπως την έβλεπε η ΣΜΑ είναι: «Επί πλέον Σώμα Ετέμ διαλυθέν δεν δύναται να ενεργήση προς Κιουτάχεια, προς σύνδεσμον επιθέσεως κατά Εσκή Σεχήρ – Αφιόν Καραχισάρ, αίτινες ούτω θα ήσαν εντελώς μεονωμέναι». Δηλαδή (κατά την ερμηνεία που εγώ δίδω) εφ’ όσον δεν υφίσταται τμήμα Ετέμ εμπρός από την Κιουτάχεια για να δράσει ως σύνδεσμος του Γ΄ ΣΣ με το Α΄ ΣΣ (ώστε το Α΄ ΣΣ να κατευθυνθεί προς Αφιόν), αυτή την δουλειά θα την αναλάβει το Α΄ ΣΣ που δεν θα στραφεί προς Αφιόν αλλά προς Κιουτάχεια και εφ’ όσον είναι μεγαλύτερης δύναμης αυτής του Ετέμ μπορεί να συμβάλει όχι μόνο στην αγκίστρωση των δυνάμεων της Κιουτάχειας αλλά και την ουσιαστική αρωγή του Γ΄ ΣΣ. Όλα αυτά εξαιτίας έλλειψης δυνάμεων οι οποίες προαναφέρει ότι δεν επαρκούν ούτε για την εξασφάλιση συγκοινωνιών και καταληφθησομένων νέων εκτάσεων (βλ. Τουμλού Μπουνάρ).
    Εν πάση περιπτώσει το τηλεγράφημα της ΣΜΑ στις 17 Ιανουαρίου αναφέρει ρητά την διαδοχική σε 2 φάσεις εξέλιξη των επιχειρήσεων ώστε να καταληφθεί η γραμμή Εσκή – Αφιόν. Υπ’ όψιν ότι το τηλεγράφημα αυτό είναι απάντηση στο τηλεγράφημα της 15 Ιανουαρίου, στο οποίο ο Πάλλης μιλά για κατάληψη γραμμής Νικομηδείας – Εσκή – Αφιόν.

    Από την άλλη, η ακριβής περιγραφή του τηλεγραφήματος της ΣΜΑ στις 20 Φεβρουαρίου είναι κατά την γνώμη μου περισσότερο μια έκθεση γενικοτέρων σκέψεων της ΣΜΑ κι όχι μόνο για την κατάληψη της γραμμής Εσκή – Αφιόν. Εξηγώ γιατί. Το τηλεγράφημα της 20ης Φεβρουαρίου της ΣΜΑ, που στις 21 μεταφέρει ο Θεοτόκης στο Λονδίνο για να τεθεί υπ’ όψιν του Σαρρηγιάννη, αναφέρει ότι αποτελεί απάντηση σε διαταγή της 13ης Φεβρουαρίου, η οποία απ’ όσο έχω υπ’ όψιν δεν παρατίθεται από κάποια πηγή προκειμένου να καταλάβουμε τι ζητά. Ωστόσο η απάντηση της 20ης Φεβρουαρίου αναφέρει ότι «εν η περιπτώσει ήθελεν αποφασισθή παρά της κυβερνήσεως ενέργεια της Στρατιάς Μικράς Ασίας κατά των κεμαλικών δυνάμεων, πρόθεσίς μου είναι . . .». Εκείνη την στιγμή όμως αυτό που συζητείτο ως προς άμεση κίνηση ήταν η κατάληψη της γραμμής Εσκή – Αφιόν και όχι κάτι άλλο. Ωστόσο, η πρόθεση της ΣΜΑ όπως σημειώνεται στο τηλεγράφημα της 20ής Φεβρουαρίου είναι:
    α) Προέλασις μέχρι της γραμμής Αφιόν Καραχισάρ και Εσκή Σεχίρ, . . . .
    β) Άμεσος, η μετά τινα χρόνον αναλόγως της τακτικής καταστάσεως ενέργεια της Στρατιάς προς κατάληψιν της εις Άγκυραν βάσεως του εχθρού και διάλυσιν αυτού, χωρίς να αποκλείω ενδεχομένην προχώρησιν προς Ικόνιον.
    Τώρα ο Σαρρηγιάννης τι μπορεί να υποθέσει από το Λονδίνο διαβάζοντας αυτό; Προφανώς εδώ δεν μιλούν για την περιορισμένη επιχείρηση προς Εσκή – Αφιόν. Συνεπώς μπορώ να υποθέσω ότι κι ο Σαρρηγιάννης δεν πρέπει να εξέφρασε καμμία αντίρρηση, αλλά εσύ υποστηρίζεις ότι επειδή στο α) προτάσσεται στην αναφορά η πόλη του Αφιόν Καραχισάρ, θα πρέπει ο Σαρρηγιάννης να υποψιαστεί/συμπεράνει θετικά ότι η ΣΜΑ (Πάλλης) έχει πλέον αλλάξει προτεραιότητες στην σχεδίαση της επιχείρησης για το α΄ σκέλος και δίδει έμφαση στην ταυτόχρονη κατάληψη και του Αφιόν; Εγώ δεν νομίζω ότι είναι κάτι τέτοιο σαφές. Μάλλον περιγράφεται μια εκστρατεία α) Εσκή – Αφιόν β) Άγκυρα γ) Ικόνιο, παρά η συγκεκριμένη επιχείρηση προς Εσκή – Αφιόν που υποτίθεται απασχολεί το Λονδίνο και θα έπρεπε να το βάλει σε υποψίες ότι το α΄ σκέλος (Εσκή – Αφιόν) θα επιχειρείτο να υλοποιηθεί σε 1 κι όχι 2 φάσεις.

  41. Ανώνυμος says:

    Θα είχε την ευγενή καλωσύνη κάποιος από τους εκλεκτούς συντελεστές και σχολιαστές του ιστολογίου να εκτιμήσει τις πιθανότητες επιτυχίας του «σχεδίου Σαρηγιάννη»;
    Σας είμαστε ευγνώμονες για τις υψηλοτάτου επιπέδου αναλύσεις της Μικρασιατικής Εκστρατείας που μας παρέχετε.

  42. Αρματιστής says:

    @ Γιάννης Γ.

    Αναφέρεις ότι το εκ του Λονδίνου τηλεγράφημα της 17ης Φεβρουαρίου το χρησιμοποιώ επιλεκτικά, επειδή κατά τη γνώμη σου αποκόπτω κρίσιμα σημεία του. Μολονότι αυτό αποτελεί μία αχρείαστη αιχμή, το παραβλέπω.

    Το πλήρες κείμενο του τηλεγραφήματος της 17ης Φεβρουαρίου δεν το διαθέτω. Γνωρίζω μόνο το απόσπασμα που υπάρχει στο τόμο της ΔΙΣ «Επιχειρήσεις Μαρτίου 1921», το οποίο αρχίζει από τη λέξη «φρονούσι». Αλλά και να υπήρχε δεν θα το ανέφερα, επειδή απαντώ σε σχόλιο σου, στο οποίο φαίνονται οι λόγοι για τους οποίους η Ελληνική αντιπροσωπεία στο Λονδίνο ζητούσε την κατάληψη του Αφιόν.

    Την κατάθεση του Γουβέλη στην ανακριτική επιτροπή του Παγκάλου δεν την γνωρίζω. Αυτά που είπε —σύμφωνα με το σχόλιό σου— δεν τα θεωρώ ουσιαστικής σημασίας. Τους λόγους τους αναφέρω παρακάτω. Άλλωστε βρίσκονται σε πλήρη αντίθεση με το υπόμνημά του, σύμφωνα με το οποίο για να μπορέσει η Στρατιά να καταλάβει τη γραμμή Εσκή – Αφιόν, θα έπρεπε να ενισχυθεί προηγουμένως δια 50.000 ανδρών. Το πώς ο Γουβέλης έπεισε όλους τους αρμοδίους «να επιτεθώσι ταυτοχρόνως κατ’ αμφοτέρων των στρατηγικών σημείων του Εσκή-Σεχήρ και του Αφιόν Καραχισάρ» χωρίς την προηγούμενη ενίσχυση της δύναμης της Στρατιάς, είτε δια δυνάμεων εκ του εσωτερικού, είτε δια επιστρατεύσεως, αποτελεί ένα ενδιαφέρον ερώτημα που θα πρέπει να το απαντήσει ο ίδιος… Και αποτελεί ακόμη περισσότερο ενδιαφέρον, αφού ως Αρχηγός της ΕΥΣ, ήταν κοινωνός, αν όχι αποδέκτης, των αιτημάτων της Στρατιάς περί της ενίσχυσής της πριν την έναρξη των επιχειρήσεων. Αφού κατόρθωσε να πείσει τη Στρατιά να τροποποιήσει τα σχέδια της (μάλλον δια του από 13 Φεβρουαρίου τηλεγραφήματός του προς τη Στρατιά), αποτελεί ένα ζήτημα το πως δεν κατόρθωσε να πείσει τον Γούναρη να στείλει στη Μικρά Ασία κάποιες εκ των δυνάμεων που «αργούσαν» στο Εσωτερικό και αλλαχού. Ακόμη και το 3/40 Σύνταγμα Ευζώνων εκ 1080 ανδρών, αποβιβάστηκε στα Μουδανιά όταν το Γ’ Σώμα Στρατού άρχισε να αποχωρεί από τη τοποθεσία Ινονού, ενώ κατά τον Πάλη θα μπορούσε να βρίσκεται στη διάθεση της Στρατιάς 10 ημέρες πριν την έναρξη των επιχειρήσεων.

    Επ’ αυτού του ζητήματος θα δω και τι καταθέτει, αν καταθέτει κάτι, ο Πάλης στο έκτακτο στρατοδικείο που καταδίκασε τους Έξι. Στην ανακριτική επιτροπή Μοσχόπουλου δεν αναφέρει κάτι σχετικό με την επέμβαση του Γουβέλη για την τροποποίηση του αρχικού σχεδίου, πλην των όσων έγραψα στο προηγούμενο σχόλιο μου. Και είναι λογικό να μην αναφέρει, αφού η επέμβαση τρίτων στα επιχειρησιακά της Στρατιάς, θα ήταν κάτι εξαιρετικά υποτιμητικό και για τον ίδιο τον Πάλη, αλλά και για τον Αρχιστράτηγο.

    Επί των ουσιαστικών ζητημάτων τώρα:

    Πρώτο: Η Στρατιά Μικράς Ασίας διέθετε υπεύθυνο αρχιστράτηγο και κατόπιν τούτου το τι έλεγαν και το τι εισηγούνταν οι Γουβέλης, Πάλης και Σαρηγιάννης είναι αδιάφορο. Το τι είπαν, τι εισηγήθηκαν και το τι τηλεγράφησαν εξ Αθηνών ή εκ Λονδίνου, είναι παντελώς αδιάφορα όσον αφορά την ευθύνη στη λήψη των αποφάσεων και στη σχεδίαση και στη διεύθυνση των επιχειρήσεων —και τούτο επειδή: α) Ο Γουβέλης, ως Αρχηγός της ΕΥΣ, ήταν ο κατά νόμο σύμβουλος του Υπουργού των Στρατιωτικών, αλλά δεν ήταν ο διοικητικός ή ο επιχειρησιακός προϊστάμενος του διοικητή της Στρατιάς Μ. Ασίας και ουδεμία σχέση και ευθύνη είχε με τη σχεδίαση και τη διεξαγωγή των επιχειρήσεων στη Μικρά Ασία. Θα το επαναλάβω. Η αναφορά μου στο υπόμνημα Γουβέλη γίνεται επειδή αυτός αντιλήφθηκε αμέσως με την ανάληψη των καθηκόντων του ότι η Στρατιά θα έπρεπε να ενισχυθεί με 50.000 άνδρες και δι’ άλλων μέσων και υλικών πριν αναλάβει την εκτέλεση ευρέων επιθετικών επιχειρήσεων. Το στρατηγικό (του) σχέδιο που περιλαμβάνεται στο εν λόγω υπόμνημα, αφ’ ενός προϋποθέτει την ενίσχυση της Στρατιάς πριν την εκτέλεσή του και αφ’ ετέρου δεν είναι σχέδιο επιχειρήσεων. β) Οι Πάλης και Σαρηγιάννης αποτελούσαν τους κύριους επιτελείς της Στρατιάς, αλλά δεν διέθεταν, όπως συμβαίνει σε όλα τα επιτελεία (πλην των Γερμανικών), αποφασιστική αρμοδιότητα. Η δουλειά τους ήταν να συντάσσουν εκτιμήσεις, εισηγήσεις και προτάσεις προς τον διοικητή της Στρατιάς. Αναφερόμαστε σε αυτούς και στη συμβολή τους στη σχεδίαση και τη διεύθυνση των επιχειρήσεων, μόνο και μόνο επειδή ο Παπούλας ήταν ακατάρτιστος, δεν αντιλαμβανόταν τα επιτελικά και επιχειρησιακά ζητήματα και αδυνατούσε να πάρει απόφαση. Η ευθύνη όμως των αποφάσεων που λήφθηκαν ανήκει στο ακέραιο στον Παπούλα και σε αυτούς που τον επέλεξαν και δεν ανήκει στους Γουβέλη, Πάλη και Σαρηγιάννη. Η ευθύνη για την αποτυχία των επιχειρήσεων του Μαρτίου ανήκει στους Γούναρη και Παπούλα. Περισσότερο απλά δεν μπορώ να τα πω.

    Δεύτερο: Οι πληροφορίες που διέθετε η Στρατιά αναφορικά με τις Τουρκικές δυνάμεις, αν και συγκεχυμένες και ανακριβείς όσον αφορά τα ονόματα και τις θέσεις των Μεραρχιών, δεν διέφεραν ουσιωδώς από την πραγματικότητα. Μετά την επιθετική αναγνώριση οι Τουρκικές Μεραρχίες είχαν υπολογιστεί σε 10, συμπεριλαμβανομένης σε αυτές και της 41ης Μεραρχίας του Ικονίου που ανήκε στο Δυτικό Μέτωπο. Πληροφορίες για άλλες δυνάμεις στη Κιλικία δεν υπήρχαν, αν και σαφώς υπήρχαν Τουρκικές δυνάμεις στην Κιλικία. Οι πληροφορίες αυτές δεν μεταβλήθηκαν ουσιωδώς μέχρι και την έναρξη των επιχειρήσεων. Κατόπιν τούτων, το ποιες θα ήταν εκείνες οι δυνάμεις που θα έσπευδαν από τη Κιλικία σε ενίσχυση των περί το Εσκή Σεχήρ και το Αφιόν Καραχισάρ Τουρκικών δυνάμεων, πουθενά δεν αναφέρεται. Η μόνη δύναμη που κινήθηκε προς ενίσχυση των περί το Αφιόν Τουρκικών δυνάμεων ήταν η 41η Μεραρχία, με σαφώς όμως περιορισμένη δύναμη. Σε κάθε περίπτωση εκείνη την περίοδο ο Τουρκικός στρατός συνέχιζε να διαθέτει περιορισμένη δύναμη, σαφώς μικρότερη από τη δύναμη της ΣΜΑ. Αυτό είναι προφανές από το ότι η ΧΙΙΙη Μεραρχία που προήλασε μετά τη κατάληψη του Αφιόν προς το χωριό Τσάι, επιτέθηκε εναντίον των 23ης, 41ης και 57ης Μεραρχιών. Θέλω να πω ότι οι Τουρκικές Μεραρχίες συνέχιζαν να διαθέτουν περιορισμένη δύναμη, τόση που μία Ελληνική Μεραρχία μπορούσε να επιτεθεί εναντίον τριών Τουρκικών. Έχω τη γνώμη ότι οι Τουρκικές Μεραρχίες του Νοτίου Μετώπου διέθεταν μικρότερη δύναμη από αυτές του Δυτικού.

    Τρίτο: Ο Τουρκικός στρατός, στερούμενος παντελώς μεταφορικών μέσων, στηριζόταν για τις μεταφορές του αποκλειστικά στον σιδηρόδρομο. Κατόπιν τούτου η μη ενίσχυση των δυνάμεων του Δυτικού Μετώπου δια δυνάμεων του Νοτίου Μετώπου (οι Τουρκικές δυνάμεις από τη Κιουτάχεια μέχρι τη Κιλικία υπάγονταν στο Νότιο Μέτωπο) μπορούσε να επιτευχθεί και δια της καταλήψεως της Κιουτάχειας, αφού η σιδηροδρομική γραμμή περνούσε υποχρεωτικά από τη Κιουτάχεια. Μάλιστα η κατάληψη της Κιουτάχειας ήταν κατά πολύ συντομότερα από αυτήν του Αφιόν λόγω της ύπαρξης σκυρόστρωτης οδού μεταξύ Ουσάκ και Κιουτάχειας που θα διευκόλυνε τις κινήσεις των μονάδων και τις μεταφορές.

    Τέταρτο: Η επιχείρηση για την κατάληψη της γραμμής Εσκή – Αφιόν, μπορούσε να εξελιχθεί σε δύο χρόνους (σε δύο φάσεις σύμφωνα με τη σημερινή ορολογία). Σε πρώτο χρόνο (Χ1) θα καταλαμβανόταν το Αφιόν από το Α’ Σ.Σ. και θα καλυπτόταν η κατεύθυνση από το Ικόνιο, ενώ στον ίδιο χρόνο το Γ’ Σώμα θα κινούταν προς το Εσκή προς αγκίστρωση των εκεί Τουρκικών δυνάμεων. Σε δεύτερο χρόνο (Χ2) οι δυνάμεις των Α’ και Γ’ Σωμάτων Στρατού, ομού μετά της ΧΙης Μεραρχίας από τη Νικομήδεια, θα επιτίθονταν συνδυασμένα κατά του Εσκή Σεχήρ. Την ενέργεια αυτή, που τακτικά ήταν λογική, τους την υπέδειξε ο Δούσμανης, αλλά προτίμησαν την ταυτόχρονη επίθεση, με όλα τα μειονεκτήματα που διέθετε αυτή η ενέργεια.

    Πέμπτο και σημαντικότερο:
    Η σχεδίαση και η εκτέλεση των επιχειρήσεων πρέπει να «υπακούει» στις αρχές του πολέμου και στους κανόνες που διέπουν ανάλογα τις επιθετικές και αμυντικές επιχειρήσεις, πράγμα που δεν ίσχυσε στις επιχειρήσεις του Μαρτίου 1921:

    Αρχές του πολέμου:

    Αρχή της «Εκλογής του σκοπού και εμμονής σ’ αυτόν»
    Σε κάθε στρατιωτική επιχείρηση πρέπει να καθορίζεται σκοπός για την επίτευξη του οποίου θα πρέπει να τείνουν όλες οι σκέψεις και οι ενέργειες. [Σημείωση: Ο κύριος σκοπός των επιχειρήσεων του Μαρτίου ήταν η κατάληψη του συγκοινωνιακού κόμβου του Εσκή Σεχήρ, πράγμα που φαίνεται από το ότι η Κύρια Προσπάθεια των εν λόγω επιχειρήσεων ορίστηκε στη κατεύθυνση Προύσα – Εσκή Σεχήρ. Η κατάληψη του Εσκή Σεχήρ θα είχε σαν αποτέλεσμα την ευχερή αποχώρηση των Τούρκων από το Αφιόν Καραχισάρ, δεδομένου ότι ο Τουρκικός στρατός ως στερούμενος μεταφορικών μέσων εξαρτιόταν αποκλειστικά και μόνο από τη κατοχή της σιδηροδρομικής γραμμής και τον εφοδιασμό του από τη βάση της Άγκυρας. Παρά ταύτα η κυρία προσπάθεια δεν υποστηρίχθηκε από το Α’ Σώμα Στρατού.]

    Αρχή της «Ενότητας της διοικήσεως»
    Προς επίτευξη του κάθε φορά επιδιωκόμενου αποτελέσματος και της μέγιστης αποδόσεως των δυνάμεων που διατίθενται, απαιτείται η ενότητα των προσπαθειών και ο συντονισμός αυτών μεταξύ τους. Και τα δύο μπορεί να επιτευχθούν με τη συνεργασία, αλλά τα καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται με την υπαγωγή των δυνάμεων υπό έναν διοικητή. (Σημείωση: Η ενότητα και ο συντονισμός των προσπαθειών των Α’ και Γ’ Σωμάτων Στρατού εξ αιτίας του σχεδίου και των μεγάλων αποστάσεων, κατά το μάλλον ήταν αδύνατο να υπάρξει και τελικά δεν υπήρξε. Θεωρητικά ο Παπούλας διεύθυνε τις επιχειρήσεις μόνο του Γ’ Σώματος από τη Προύσα. Στην πράξη δεν διεύθυνε τίποτε.).

    Αρχή της «Συγκέντρωσης»
    Η αρχή αυτή εννοείται ως η συγκέντρωση του μέγιστου επιτρεπόμενου από την κατάσταση δυνάμεων και μέσων σε αποφασιστικό τόπο και κατάλληλο χρόνο. [Σημείωση: Είναι φανερό ότι η συγκέντρωση αυτή κατά τις επιχειρήσεις του Μαρτίου δεν υπήρξε. Το κάθε Σώμα διεξήγαγε τη δική του επιχείρηση. Η Στρατιά στην κατεύθυνση της κυρίας προσπάθειας διέθετε 27 Τάγματα από τα συνολικά 85 που διέθετε. Αν αυτό το δούμε στο σύνολο του Ελληνικού Στρατού, η Στρατιά διέθεσε 27 Τάγματα προς το Εσκή Σεχήρ από τα συνολικά 133 ενεργά Τάγματα που διέθετε ο Ελληνικός Στρατός.]

    Αρχή της «Οικονομίας Δυνάμεων»
    Η αρχή εννοείται ως εξής: Στα σημεία (περιοχές) που δεν επιδιώκεται αποφασιστικό αποτέλεσμα πρέπει να διατίθενται οι τελείως απαραίτητες δυνάμεις και τα λιγότερα μέσα, προκειμένου το μείζον των διατιθεμένων δυνάμεων και μέσων να διατεθεί στη κυρία προσπάθεια. (Σημείωση: 80.000 στην ηπειρωτική Ελλάδα «αγνάντευαν» ή είχαν αποσπαστεί στις κρατικές και μη κρατικές υπηρεσίες και τα μισά Τάγματα της Στρατιάς φρουρούσαν τα μετόπισθεν και τους ατάκτους του Μαιάνδρου και του εσωτερικού της κατεχομένης ζώνης).

    Κανόνες της επιθέσεως:

    «Συνταύτιση προσπαθειών»
    Εννοείται ως η εξασφάλιση της συνεργασίας μεταξύ των υφισταμένων διοικήσεων μία Διοίκησης, καθώς και του συντονισμού των προσπαθειών (κυρίας και δευτερευουσών) και των μέσων υποστηρίξεως για να επιτευχθεί από το σύνολο των δυνάμεων η μέγιστη δυνατή απόδοση σε μία ενιαία προσπάθεια. Η συνταύτιση των προσπαθειών επιτυγχάνεται δια του σχεδίου που εξασφαλίζει την αμοιβαία υποστήριξη μεταξύ των δυνάμεων και την υποβοήθηση της κυρίας προσπάθειας από τις δευτερεύουσες. [Σημείωση: Είναι ηλίου φαεινότερο ότι λόγω του σχεδίου ήταν αδύνατο να επιτευχθεί και δεν επιτεύχθηκε στις επιχειρήσεις του Μαρτίου.]

    «Διατήρηση της επαφής»
    Η συνεχής επαφή με τον εχθρό κατά τις επιθετικές επιχειρήσεις αποτελεί επιτακτικό καθήκον κάθε ηγήτορα. [Σημείωση: Το Α’ Σώμα έχασε την επαφή με τις δυνάμεις του νοτίου μετώπου και εκτίμησε λανθασμένα ότι η κύρια δύναμη αυτού υποχώρησε προς Τσάι.]

    «Κλιμάκωση»
    Αφορά την τήρηση εφεδρειών απ’ όλα τα κλιμάκια της διοίκησης και καθ’ όλη τη διάρκεια της επιθέσεως, πράγμα που ασφαλώς δεν υπήρξε κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων του Μαρτίου, ούτε στο επίπεδο της Στρατιάς, ούτε σε αυτό των Σωμάτων Στρατού, αλλά ούτε και σε αυτό των Μεραρχιών.

    Αγαπητέ Γιάννη, ενδιαφέρων ο διάλογος, αλλά σε ό,τι με αφορά έχω ολοκληρώσει την αναφορά μου στις αιτίες της αποτυχίας των επιχειρήσεων του Μαρτίου και δεν θα επανέλθω. Δεν είμαι διατεθειμένος να εμπλακώ σε ένα νέο «βασιλοβενιζελικό» πόλεμο για να προσφέρω άλλοθι για την αποτυχία των επιχειρήσεων του Μαρτίου στους Γούναρη και Παπούλα. Οι άνθρωποι ήταν αγνοί πατριώτες αλλά δεν ήταν οι κατάλληλοι για να διαχειριστούν τη μεγάλη εκείνη υπόθεση. Αυτή είναι η άποψή μου η κάθε άποψη πρέπει να είναι σεβαστή.

  43. .+- says:

    Φιλτατοι καλημερα σας,
    σε σχεση με το θεμα Αφιον «ναι» ή Αφιον «οχι» ταυτοχρονα με την καταληψη του Εσκη Σεχηρ, ο 3ος τομος της σειρας «η Εκστρατεια στην Μ. Ασια (1919-1922) Επιθετικες επιχειρησεις 12/1920-3/1921, στην σελ. 101 του κεφ. «Προπαρασκευαι Ελληνικης Στρατιας», αναφερεται ρητα στο οτι «ο επιτελαρχης της Στρατιας,…,εξητασε την δυνατοτητα αναληψεως ευρητερας επιχειρησεως προς καταληψη της γραμμης Εσκη Σεχηρ – Αφιον Καραχισαρ…», δηλαδη απο την πρωτη στιγμη το Αφιον αποτελουσε μερος των ελληνικων προθεσεων. Αλλα η καταληψη αυτης της «γραμμης» εξαρτιονταν απο την ενισχυση της Στρατιας με 30.000 ανδρες.
    Νομιζω λοιπον οτι απο την 1η στιγμη υπηρχε σαν αντιληψη οτι ηταν απαραιτητη η ταυτοχρονη καταληψη των δυο αυτων πολεων. Οι παλινοδειες που εμφανηστηκαν στην συνεχεια, μαλλον οφειλονται στο εφικτο ή μη τοσο αυτου του σκοπου (Σημ. στην συνεχεια του κειμενου υπαρχει αναφορα για «..δυσχεριες..») οσο και των εναλλακτικων σχεδιων περι χρονικης αλληλουχιας των επιχειρησεων προς την μια και την αλλη κατευθυνση, δηλαδη το γνωστο τηλεγραφημα της 17/1/21 «ηρθε» μετα την αρχικη αυτη προθεση (ιδιο κειμενο σελ. 102, παρ. 141).

    .+-

  44. Αρματιστής says:

    @ .+-

    Νομίζω ότι δεν διάβασες το συμπλήρωμα.

    Η πρόθεση κατάληψης της γραμμής Εσκή – Αφιόν, σε καμία περίπτωση δεν προσδιορίζει και το ταυτόχρονο.

    Ο τρόπος που θα καταλαμβανόταν αυτή η γραμμή, θα καθοριζόταν στο σχέδιο επιχειρήσεων όπου και θα φαινόταν αν η κατάληψη του Εσκή και του Αφιόν θα συνέβαινε στον ίδιο χρόνο.

    Περισσότερο αναλυτικά δεν μπορώ να το πω.

    Διευκρινίσεις

    Στη περίπτωση που θα είχαν διατεθεί στη Στρατιά οι ενισχύσεις των 30.000 ανδρών, η ταυτόχρονη κατάληψη του Εσκή και του Αφιόν πιθανό να ήταν εφικτή, αλλά αυτό δεν θα αποτελούσε αποφασιστικό αποτέλεσμα. Και τούτο επειδή η όλη ενέργεια θα οδηγούσε στην απώθηση του αντιπάλου ανατολικά και νοτιοανατολικά από τη σιδηροδρομική γραμμή.

    Μόνο η σύγκλιση όλων των επιμέρους επιθέσεων προς το Κέντρο Βάρους του αντιπάλου, δηλαδή το Εσκή Σεχήρ, μπορούσε να οδηγήσει σε ένα αποτέλεσμα αποφασιστικής σημασίας. Αλλά από μόνες τους οι 30.000 και πάλι δεν θα επαρκούσαν. Η Στρατιά επιβαλλόταν να χρησιμοποιήσει για την επιχείρηση και τις 8 Μεραρχίες της.

  45. .+- says:

    Αξιοτιμε Αρματιστή,
    Σου ζητω προκαταβολικα συγνωμη για την καθυστερυση να σου απαντησω στο προηγουμενο σχολιο σου. Αυτή η καθυστερυση όμως μου επετρεψε να εντοπισω ορισμενα συμπληρωματικα στοιχεια με το αναλογο σχολιο, τα οποια θελω να σου θεσω υποψη. Δεν επελεξα να σχολιασω στο άλλο (ετερο) κειμενο προς αποφυγη δημιουργιας συγχησεως.
    Στο προηγουμενο σχολιο μου παρατηρησα ότι χρονολογικα το ζητημα της προωθησης της Στρατιας στον αξονα «Εσκη Σεχηρ – Αφιον Καραχισαρ», ηταν ένα θεμα που ξεκινησε ευθυς μετα την ληξη της επιθετικης αναγνωρισης του Δεκεμβριου του 1920, δηλαδη με την επιστροφη στην εδρα των τελευταιων μοναδων του Α΄ΣΣ την 3η ιανουαριου του 1921. Οποτε, όπως ανεφερα προηγουμενως, ο Σντ/χης Παλης ενημερωσε την Κυβερνηση το επομενως μετα χρονικο διαστημα (βλεπε 3ο τομος Μικρασιατικης, σελ.101). Από την 3η ιανουαριου μεχρι την 15η του ιδιου μηνος υπαρχει ένα μεσοδιαστημα 2 εβδομαδων περιπου! Η παρουσια του Παλη στην Αθηνα είναι πολύ νωρητερα από τις ημερομηνιες της 15ης ιανουαριου που ο Γουναρης του εξεφρασε την δυσαρεσκεια και της 17ης ιανουαριου που η Στρατια τηλεγραφησε την παρουσια «δυσχεριων» για την ημερομηνια εναρξης των επιχειρησεων της 8ης ή 9ης φεβρουαριου (πραγμα που είναι ηδη γνωστο). Επειδη το χρονικο «κενο» μεταξυ του ταξιδιου του Παλη στην αθηνα και της ημερας που Γουναρης εξεφρασε την δυσαρεσκια είναι μεγαλο, περιπου 12 ημερες, δεν νομιζω ότι η γνωστη πληροφορηση μας επιτρεπει να γνωριζουμε με σαφηνεια τι πραγματικα συνεβη στο συγκεκρημενο μεσοδιαστημα, για να υποστηριζουμε με σιγουρια το οτιδηποτε. Επισης σχετικα με τις άλλες προτασεις που ληφθηκαν υποψη, Ο Γουβελης εμφανησε τις αποψεις του την 16η ιανουαριου (τομος 3ος, σελ. 102), δηλαδη την αμεσως επομενη ημερα. Θεωρω ότι ο Γουβελης, ο Παλης, ο Σαρηγιαννης, ο Παπουλας όπως και ο Δουσμανης, μελετησαν το θεμα πολύ νωρητερα από τις γνωστες ημερομηνιες που αναφερονται στα προσωπα τους και προβληματιστηκαν με την «δεουσα λυση» που θα επρεπε να εντοπιστει. Μονο που θεωρω ότι η πληροφορηση που εφτασε μεχρι τις ημερες μας δεν μας επιτρεπει να εχουμε την πληρη εικονα του τι συνεβη την συγκεκρημενη χρονικη περιοδο.
    Πρεπει να παρατηρησω ότι δεν μπορω να αποκλεισω ότι η αρχικη προθεση κυοφορηθηκε πολύ νωρητερα, όπως και εσυ αναφερεις σχετικα για την παρουσια των προθεσεων του Παρασκευοπουλου επι Κυβερνησεως Βενιζελου, δηλαδη το καλοκαιρι του 1920.
    Δεν ξερω εάν αυτό που μελετησαν ηταν η ιδια και αυτή προθεση που «χρεωνεται» στον Παρασκευοπουλο, ή κατι το τελειως διαφορετικο, αλλα μαλλον συμβαινει να ειχαν λαβει υποψη την Αρμενια και να την ειχαν ενταξει στο «σκηνικο» από την αρχη. Βεβαια τον χειμωνα του 1920-21 η ανεξαρτητη Αρμενια ηταν πλεον «παρελθον» και ηταν λογικο ότι θα επρεπε να αναθεωρησουν με βαση τα νεα δεδομενα αυτό που είχε ηδη μελετηθει.
    Μεσα σε αυτό το γνωστο πλαισιο ελλειψης επαρκους πληροφορησης δεν μπορω να αποκλεισω επισης ότι αυτό που αποτελεσε την αρχικη προθεση, ηταν η χρηση της Σεβαστειας σαν Βαση για την μελλουσα εξορμηση και όχι τα Προυσα (Τομος 3ος, σελ. 85). Από τα γραφομενα για τα γεγονοτα της συνδιασκεψης του Λονδινου αυτή η προθεση ηταν υπο αμφισβητηση γιατι ηταν απαραιτητη η εγκριση των συμμαχων και με τα δεδομενα της εποχης μαλλον ηταν κατι το αδιανοητο. Οποτε πιστευω ότι ο «κληρος» είχε ηδη πεσει στα Προυσα πριν καν τεθει και συζητηθει στην συνδιασκεψη.
    Θελω επισης να παρατηρησω ότι η αποστολη του Α΄ΣΣ, αλλαξε από το «Αφιον» σε «Κιουταχεια» για μια σημαντικη διπλη αιτια. Αυτό γιατι το «..ανυπέρβλητο εμποδιο..» ηταν ο εφοδιασμος (τομος 3ος, σελ. 102) αποδεικνειοντας την αδυναμια της ΔΜ να υποστηριξει ένα τετοιο εγχειρημα, αλλα και γιατι το Σωμα του «Ετεμ Μπεη» που κατηχε την Κιουταχεια μεχρι την 10/12/1920 (…και εξαιτιας της αντιπαλοτητας με τον Κεμαλ ηρθε σε ρηξη και κοινως αλλαξε «στρατοπεδο» (βλεπε Τομος 3ος σελ.51-56 )) δεν υπηρχε πλεον ετσι ώστε να καλυψει τοσο το «κενο» μεταξυ των Α’ & Γ΄ΣΣ (Τομος 3ος, σελ. 102, (αποστολη που τον μαρτιο είχε πλεον το Β’ΣΣ («Ενδιαμεση Ζωνη», Τομος 3ος, σελ. 142)), οσο και να καταλαβει (παλι) την Κιουταχεια που είχε «χασει» στις 10 Δεκεμβριου, εάν –προσθετω- εάν, ο Παπουλας εδεινε και αυτος τις ενισχυσεις και τα μεσα που είχε ζητησει νωρητερα από τον Νιδερ.
    Σχετικα με τις ενισχυσεις που ελαβε η Στρατια την χρονικη περιοδο λιγο πριν την εναρξη των επιχειρησεων. Θελω να παρατηρησω ότι στον «Τομο 3» σε διαφορετικα σημεια του κειμενου αναγραφονται επιπλεον στοιχεια από τα «3 ΤγΠ της Θρακης», τους «800 ανδρες» από το εσωτερικο και τους «200 χωροφυλακες» (τομος 3ος, σελ. 102).
    Τα επιπλεον στοιχεια που εντοπισα συγκεκρημενα ειναι: (τομος 3ος Σελ. 93) «..την 12η μαρτιου..» ζητηθηκε και επιτευχθηκε η εγγριση της Βρετανικης Κυβρνησης για την αποδεσμευση του ανεξαρτητου Ελληνικου ΤγΠ (900 ανδρες) Βεϊκου στον Βοσπορο και της 11ης ΜΠ Νικομηδειας από την Συμμαχικη Διοικηση που ηταν δεσμιες και εκτος ελληνικου ελεγχου και διοικησεως. Η 11η ΜΠ θα εχει σαν αποστολη την καλυψη του προς βορραν πλευρου του Γ’ΣΣ (τομος 3ος, σελ. 151). Εάν δεν είχε αποδεσμευθει η 11η ΜΠ από τους Βρετανους το Γ’ΣΣ θα επρεπε να δεσμευσει για την ιδια αποστολη καποια άλλη μεραρχια από αυτές που είχε υπο την διοικηση του (3η, 7η, 10η). Πρεπει να παρατηρησω ότι για το προς νοτο πλευρο (Μαιανδρος ποταμος, Φιλαδελφεια, Ουσακ) όπως επισης και για την καλυψη του αξονα προς Κιουταχεια από το Α΄ΣΣ και από την Στρατιά γενικοτερα θα δεσμευτουν αναλογικα το ιδιο σημαντικες δυναμεις. Φοβοντουσαν την υπερκεραση και τον αιφνιδιασμο που θα οδηγουσε σε απομόνωση των δυνάμεων που κατευθυνονταν προς το Αφιον.
    Ο αριθμος των ενισχυσεων σε προσωπικο και η κατανομη τους ανάμεσα στις διαφορες μοναδες και σχηματισμους αναφερεται στις σελ. 120-122 του Τομου 3. Οι συνολικες ενισχυσεις ηταν 21.321 ανδρες εναντι μιας αρχικης απαιτησης για 39.150 ανδρες.
    Μεχρι την ημερα εναρξεως των επιχειρησεων ειχαν αποσταλει από το εσωτερικο: συνολικα 1.268 ανδρες, συν 332 απεργοι σιδηροδρομικοι υπαλληλοι.
    Την 19η μαρτιου το 3/40 Ευζωνων με 1.118 ανδρες και το ανεξ. ΤγΠ Του Βοσπορου με 900 ανδρες, από το εσωτερικο 3.033 ανδρες, και 2.000 εφεδροι. Σύνολο: 7.051. Μερος αυτων των ενισχυσεων ηταν και η 4η ΜΠ των 4.435 ανδρων.
    Μεχρι την εναρξη των επιχειρησεων η Στρατια ενυσχηθηκε περιπου με 14,270 ανδρες συνολικα, ενώ μετα την εναρξη των επιχειρησεων με αλλους 7.051 ανδρες.
    Είναι σιγουρο ότι η 11η ΜΠ «φουσκώνει» πάρα πολύ τα αριθμητικα μεγεθη, αλλα μπορει να αγνωηθει η συμβολη της;
    Με βαση την κατανομη, από τις μαχιμες δυναμεις που ειχαν απευθειας συμμετοχη στις επιθετικες επιχειρησεις ελλειπαν περιπου 18.000 ανδρες.
    Θα συμφωνησω μαζι σου σε ότι αφόρα την αριθμητικη ανεπαρκεια. Μεχρι σε ποιο σημειο μπορουσε να θεωρηθει ότι η ποιοτικη ανωτεροτητα των ελληνικων μοναδων μπορουσε να εξισορροπησει τα αριθμητικα κενα; Εάν λαβουμε υποψη ότι σε γενικες γραμμες 1 ΤγΠ των τουρκικων εθνικιστων δυνάμεων του Κεμαλ ισοδυναμουσε με ½ ελληνικο ΤγΠ, ισως να υπηρξε μια υπερβολικη δοση αισιοδοξιας για την ανωτεροτητα των ελληνικων μοναδων.
    Από την άλλη η γεωγραφια και τα όσα ηδη γνωριζουμεδεν νομιζω ότι επετρεπε πολλες εναλλακτικες επιλογες, περα από την κατακτηση του αξονα «αφιον – δορυλαιο» .

    Με εκτιμηση
    .+-

  46. .+- says:

    Θέλω να τοποθετηθω συμπληρωματικα με τα προηγουμενα σχολια μου σχετικα με ορισμενες πτυχες που ειδαν το φως της δημοσιότητας μεσα από την αναγνωση των δυο αυτων κειμενων, αλλα και από την πρωτύτερη γνωστη πληροφορηση.
    Ειμαστε μαρτυρες μιας σειρας ατυχων επιλογων τοσο από την Πολιτικη ηγεσια της εποχης οσο και από την Στρατιωτικη. Εχοντας επικεντρωθει στην (αρνητικη) αξιολογηση αυτων κάθε αυτων των επιχειρησεων της περιοδου 12/1920 και 3/1921 μαλλον εχουμε υποτιμησει ορισμενους αλλους παραγοντες, πρωτιστως εξωγενεις, που και αυτοι με την σειρα τους επηρεασαν αρνητικα την επιτυχη εκβαση τους.
    Το πρωτο σημειο που καποιος μπορει παρατηρησει είναι ότι από την πρωτη στιγμη που ξεκινησε η προσπαθεια διεισδυσης των ελληνικων δυνάμεων στο εσωτερικο της ανατολιας αυτή είχε γινει γνωστη στον Κεμαλ από νωρις, πριν ακομα ξεκινησουν οι επιχειρησεις του 12/1920, πραγμα που σημαινει ότι ο Κεμαλ είχε μια «εγκαιρη προειδοποιηση» που του επετρεψε να αντιδρασει καταλληλα στην απειλη των ελληνικων δυνάμεων.
    Αυτό το θεμα με κανει να υποπτευομαι ότι η Ελληνικη Αντικατασκοπια δεν λειτουργησε ορθα και ότι υπηρχε ένα σοβαρο προβλημα διαροης κρισημων πληροφοριων σχετικα με τις ελληνικες επιδιωξεις τοσο σε πολιτικο επιπεδο οσο και σε στρατωτικο, με τα γνωστα επακολουθα. Κοινως, ή η ΣΜΑ ή το ΓΕΣ ή η Κυβερνηση, διαλεγετε και περνετε, κατά καποιο τροπο του ειχαν «τηλεγραφησει..» ότι «..ερχομαστε» αρκετο καιρο νωρητερα από την ημερομηνια εναρξης των επιχειρησεων.
    Δυστυχως το ζητημα αυτό είναι εξαιρετικα σημαντικο για να υποτημηθει η σημασια του για την αρνητικη εκβαση των επιχειρησεων. Σε συναρτηση με το προηγουμενο πρεπει να παρατηρηθει και η λαθεμενη αξιολογηση της απειλης που θα ειχαν να αντιμετωπισουν οι ελληνικες δυναμεις που είχε σαν αποτελεσμα την αποτυχια κατακτησης και συνναμα διατηρησης του Εσκη Σεχηρ από τον δεκεμβριο του 1920. Πρεπει να παρατηρησω ότι στις σελ.45-46 του 3ου τομου, υπαρχει η δυναμη και η διαταξη των τουρκικων δυνάμεων την ιδια περιοδο, όπως επισης και η μεταβολη της διαταξης στο Βορειο Μετωπο (1 ενισχυμενη ΜΠ των 4 Σντ, σελ. 53) εξαιτιας της δεσμευσης περιπου 2 εκ των 3 ΜΠ για την καταστολη του κινηματος του Ετεμ Μπεη (16/12/1920 μέχρι και 19/12/1920) όπως και ετερες 2 ΜΠ + 1 ΜΙ από το Ν.Μ. Οι δυναμεις του Ετεμ Μπεη δεν είναι καθολου ευκαταφρονητες για να υποτημηθει η σημασια της συμβολης τους όταν επελεξε να αλλαξει «στρατοπεδο»: 1.800 ιππεις, 2.000 ανδρες Πεζικο, 15 πολυβολα και 4 πυροβολα (τομος 3ος, σελ.13).
    Είναι λογικο ότι το προηγουμενο ζητημα στην κυριολεξια ηταν μια χαμενη «χρυση ευκαιρια» για την ανατροπη του γνωστου σκηνικου.
    Το προβλημα της διαρροης κρισιμων πληροφοριων, πιστευω ότι διατηρηθηκε μεχρι και μετα την γνωστη διασκεψη του Λονδινου.
    Ένα άλλο σημαντικο προβλημα που πρεπει να παρατηρηθει είναι ότι ο Υπουργος των Στρατιωτικων Γουναρης ζηταει την 28/1/1921 τον σχεδιασμο μιας επιχειρησης για να εχει κατι ισχυρο στο χερι κατά την συνδιασκεψη. Πρεπει να παρατηρησω ότι μια τετοια επιλογη δειχνει ερασιτεχνισμο, ελλειψη γνωσης και πληροφορησης των στρατιωτικων θεματων όπως και ελλειμα στρατηγικης αντιληψης από την πλευρα του πολιτικου προσωπου.
    Υπο κανονικες συνθηκες ένα οποιοδηποτε πολιτικο προσωπο απεναντι σε αναλογα προβληματα δεν περιμενει την τελευταια στιγμη για να ζητησει από τον Στρατο μια επιχειρηση, αλλα φροντιζει από νωρις να εχει δημιουργησει τις απαραιτητες προϋποθεσεις (διαβαζε προπαρασκευη) ετσι ώστε όταν ερθει η στιγμη να μπορει να πραγματοποιησει τις προθεσεις του χωρις ιδιαιτερα προβληματα. Αυτά τα θεματα συνηθως, βρισκονται στα συρταρια του Υπουργειου και του ΓΕΣ, δηλαδη του Γουναρη, και του Γουβελη και λαμβανονται υποψη στον οικονομικο προγραμματισμο και στην διαθεση των κονδυλιων. Μονο με αυτό τον τροπο είναι δυνατο να ξεπεραστουν τα προβληματα «ανεπαρκειας» που έχουν εντοπιστει και τονιστει στα κειμενα. Οποτε εδώ περα ειμαστε υποχρεωμενοι να κανουμε ένα βημα πισω στο χρονο και να μελετησουμε εάν αυτό που «κτιστηστηκε» τα προηγουμενα δυο χρονια είναι ή όχι επαρκες την δεδομενη χρονικη στιγμη για την επιτευξη του σκοπου που εχει τεθει.
    Ειμαστε λοιπον μαρτυρες καποιων σημαντικων θεματων που ξεφευγουν τα στενα της αναγνωσης και της αξιολογισης της αποτυχιας των επιχειρησεων του 12/1920 και του 3/1921. Δυστυχως αυτά τα θεματα, παρα το γεγονος ότι μπορουν να θεωρηθουν ακομη και σαν εξωγενεις παραγοντες, επεδρασαν το ιδιο στον επιτελικο σχεδιασμο.
    Υπο «νορμαλ» συνθηκες, ο Παπουλας, δηλαδη το Επιτελειο της ΣΜΑ και κυριως ο Γουβελης, δηλαδη το ΓΕΣ, θα επρεπε να αρνηθουν την οποιαδηποτε εκδηλωση μιας επιχειρησης, νωρητερα από καποια χρονικα ορια, εάν πρωτα δεν ειχαν εκπληρωθει ορισμενες προϋποθεσεις. Λαμβανοντας υποψη ότι το στοιχειο του αιφνιδιασμου είχε χαθει από την πρωτη στιγμη εξαιτιας της διαρροης κρισιμων πληροφοριων στον Κεμαλ, πρεπει να παρατηρηθει ότι η χρηση περιορισμενων σε αριθμο δυναμεων της ΣΜΑ θα επρεπε επι της αρχης να είχε αποκλειστει σε κάθε περιπτωση. Τι μενει; Μονο η επιβουλη δια της ισχυος των αριθμων. Πραγμα που σημαινει ότι από την πρωτη στιγμη θα επρεπε να είχε συγκρητηθει μια Στρατια σε μεγεθος συγκρησιμη με εκεινη που δημιουργηθηκε τον ιουνιο του 1921 και που πραγματι τα καταφερε και κερδισε και επετυχε τον σκοπο της. Αυτό σημαινει ότι χωρις χρηματα δεν μπορει να «κτιστει» τιποτα. Ο τροπος δρασης του Ε. Βενιζελου: «μου δινετε χρηματα, σας επικουρω, διαφορετικα .. ΔΕΝ» εχει συγκεκρημενα ορια πραγματοποισης. Αυτό φάνηκε από τον Αύγουστο του 1920 κατά την Διάσκεψη των Σεβρών. Από εκει και περα, ολες οι ελληνικες «επιθυμιες», μπορουσαν να πραγματοποιηθουν μεσα στα ορια της πιστοληπτικης ικανοτητας της χωρας και του προϋπολογισμου. Πέρα … ουδέν.
    Σχετικα με τα ζητηματα κατασκοπειας, η διαταξη των τουρκικων δυνάμεων τον μαρτιο του 1921, ετσι όπως την γνωριζε το ΓΕΣ και η ΣΜΑ (τομος 3ος, σχεδιαγραμμα 18), υποδεικνύει ότι η κατάληψη της Κιουταχειας ηταν εφικτη εάν οι δυνάμεις του Α’ΣΣ προωθουνταν από το Ουσακ στο Μπαναζ (σελ. 43) ή ακομη καλυτερα, προς το Τουμλουρ Μπουναρ και αυτό γιατι τοσο το νοτιο συγκροτημα των τουρκικων μεραρχιων οσο και το βορειο είχε μια μειονεκτητικη διαταξη, αλλα και μια αριθμητικη ανεπαρκεια σε ΜΠ για την ταυτοχρονη προστασια και των τριων πολεων του αξονα Εκση Σεχηρ – Αφιον. Επελεξαν να έχουν ισχυρη αμυνα με κατευθυνση προς τα Βορεια (Προυσα) και νοτο (Ουσακ) με το «κεντρο» (Κιουταχεια – Αλαγιουντ) σχετικα αδύνατο.
    Στην ουσια το τριγωνο Κιουταχεια – Αλαγιουντ – Αλτουντας (βλεπε Σχεδ. 18) προστατευονταν από 1 ΜΠ, 1 ΜΙ(-) του Ν.Μ. συν 1 ΣΙ προκαλυψη στο Τσεντιζ, ενώ το Αφιον Καραχισαρ από 2 ΜΠ και 1 ΜΙ συν 1 ΜΠ εφεδρεια του Ν.Μ..
    Στο Β.Μ. υπηρχαν 3 ΜΠ (Ινονου) συν 1 ΜΠ προκαλυψη (Παζαρτζικ) συν το γνωστο Ιππικο!
    Με βαση το γνωστο “What if”, σε θεωρητικη βαση, μπορουμε να θεωρησουμε μη λαθεμενη την υποθεση διεισδυσης προς την Κιουταχεια.
    Η καταληψη του αξονα της Κιουταχειας – Αλαγιουντ απομονωνε τις δυναμεις του Β. Μ. από τις αναλογες του Ν. Μ.. Δηλαδη θα υποχρεωνε σε μια γενικη αναδιαταξη ολες τις δυναμεις αυτές στην περίπτωση που θεωρούνταν σημαντικο η αποκατασταση της επικοινωνιας μεταξυ των δυο Μετωπων, πραγμα που συμβαινει με την περιπτωση του κινηματος του Ετεμ Μπεη και αρα πιστευω ότι το ιδιο θα συνεβαινε και σε περιπτωση διεισδυσης και καταληψης της Κιουταχειας απο τις ελληνικες δυναμεις. Δηλαδη, θα υποχρεωνονταν να συγκεντρωσουν υπερτερες δυναμεις εναντια στις ελληνικες που θα ειχαν αναπτυχτει εκει αμυντικα. Αυτό θα συνεβαινε το ιδιο ακομη και εάν οι ελληνικες δυναμεις δεν εφταναν μεχρι την πολη αλλα υποχρεωνονταν από τις περιστασεις να σταματησουν νωρητερα, πχ στο Τσεντιζ. Ο φοβος αποκοπης θα τους υποχρεωνε να ενισχυσουν την Κιουταχεια σε βαρος της αμυντικης διαταξης σε Τουμλου Μπουναρ και Ινονου.
    Με εκεινο το «σκηνικο» εν εξελιξει θα γινομασταν μαρτυρες μιας περίπτωσης ύπαρξης ενός «ακμωνος» (ελληνικες δυναμεις με επικεντρο την Κιουταχεια ή στην χειροτερη περιπτωση το Τσεντιζ) και δυο «σφυρων», μια από βορρα προς Εσκη σεχηρ (δυναμεις Γ’ΣΣ από Προυσα) εναντια στο Β. Μ. το οποιο θα ηταν μοιρασμενο μεταξυ Ινονου – Εσκη Σεχηρ – Αλαγιουντ εχοντας να προσεχουν τις ελληνικες δυναμεις που κατευθυνονταν προς το Ινονου και το Τσεντιζ και μια από ΝΔ (δυνάμεις Α’ΣΣ από Χαν) εναντια στο Ν.Μ. το οποιο θα ηταν μοιρασμενο μεταξυ Τουμλου Μπουναρ – Αφιον – Αλτουντας εχοντας να προσεχουν και αυτές τις ελληνικες δυναμεις που κατευθυνονταν στο Τουμλου Μπουναρ και το Τσεντιζ. Έαν λαβουμε υποψη το συσχετισμο ισχυος στο Πεζικο τα ελληνικα 30 Τγ του Γ’ ΣΣ και τα 24 Τγ του Α’ΣΣ (πίνακας τομος 3ος σελ. 140) θα ειχαν να αντιμετωπισουν ταυτοχρονα στην 1η γραμμη το πολύ 30 ΤγΠ του Β.Μ (3 ΜΠ) και 30 ΤγΠ του Ν.Μ (3 ΜΠ) (πίνακας τομος 3ος σελ. 145), καθως τα υπολοιπα ηταν οι εφεδρειες ανεπτυγμενες σε βαθος ή βρισκονται κατά μηκος του μαιανδρου ποταμου μεχρι το αφιον και απεναντι από την Νικομηδεια. Αυτα τα ΤγΠ της «1ης γραμμης του μετωπου» ισοδυναμουν το πολύ με 30 ελληνικα ΤγΠ. Εάν λαβουμε υποψη ότι: ο επιτιθεμενος επιλεγει το τοπο και τον χρονο που θα εκδηλωσει την επιθετικη ενεργεια, όπως επισης και την αριθμητικη ανεπαρκεια του τουρκικου πεδινου και ορειβατικου πυροβολικου (πολύ χαμηλη αναλογια σωληνων ανα ΤγΠ) μπορουμε να υποστηριξουμε ότι η καταληψη της Κιουταχειας θα μπορουσε να αποτελεσει το «μελι» που τραβαει τις «μυγες» ενώ τα Γ’ΣΣ και τα Α΄ΣΣ τις «μυγοσκοτώστρες».

    .+-

  47. Κ/Δ ΚΒ says:

    Φίλε .+- έχω την εντύπωση πως δεν έχει νόημα να εξετάζουμε ποιο σχέδιο θα εφάρμοζε η ΣΜΑ για την κατάληψη της γραμμής Εσκή – Αφιόν πριν το 1921, γιατί τότε οι συνθήκες ήταν πολύ διαφορετικές. Σε κάθε περίπτωση είναι ευνόητο ότι θα ήταν ευκταίο και αποφασιστικής σημασίας η κατάληψη των 2 πόλεων να συνέβαινε ταυτόχρονα.
    Αμφιβάλλω αν οι Πάλλης, Γουβέλης, Δούσμανης, Παπούλας (ιδίως ο τελευταίος) είχαν απασχολήσει το μυαλό τους με τον τρόπο κατάληψης της παραπάνω γραμμής πριν τον Ιανουάριο του 1921. Οι Δούσμανης και Γουβέλης δεν είχαν τότε κάποια θέση στο Στράτευμα. Αντίθετα ο Σαρρηγιάννης ήταν παρών στο επιτελείο της ΣΜΑ όταν πρωτοεξετάστηκε το θέμα κατά το θέρος του 1920. Ο Πάλλης ίσως είχε κάποια γνώση έχοντας μελετήσει τα σχετικά έγγραφα ή είχε ακούσει από τον Σαρρηγιάνη και όταν μετά την αναγνώριση του Δεκεμβρίου έγινε αντιληπτό ότι περαιτέρω επιθετικές επιχειρήσεις μάλλον θα καθίσταντο αναγκαίες στο μέλλον αναχώρησε από την Σμύρνη (αν δεν κάνω λάθος στις 10 Ιανουαρίου). Στο μεταξύ ο Σαρρηγιάννης συνέτασσε τα συμπεράσματα της επιθετικής αναγνώρισης και μετά την υποβολή τους (9 Ιανουαρίου) είχε τον χρόνο να επανεξετάσει τις παλιές μελέτες για την κατάληψη της γραμμής Εσκή – Αφιόν. Ο Γουβέλης ανέλαβε Α/ΕΥΣ στις 12 Ιανουαρίου και εκ των πραγμάτων εξέτασε το ίδιο θέμα.
    Πάντως τόσο ο Πάλλης, όσο ο Γουβέλης, αλλά και ο Σαρρηγιάννης τον Ιανουάριο του 1921 θεωρούν τις δυνάμεις ανεπαρκείς για την ανάληψη του εγχειρήματος και ζητούν ενισχύσεις (ο Πάλλης 30.000, ο Γουβέλης 70.000 και ο Σαρρηγιάννης δίχως ενισχύσεις θεωρεί αναγκαία την σε 2 στάδια επιχείρηση). Όλα αυτά τον Ιανουάριο.
    Όσον αφορά το θέμα των ενισχύσεων που θίγεις, νομίζω σε αυτό δεν μπορούμε να εντάξουμε την περίπτωση της ΧΙ ΜΠ. Η ΧΙ ΜΠ δεν ήταν δυνατόν να εμπλακεί άμεσα όπως και οι I, V ΜΠ, παρ’ όλο που βρισκόταν στην Μικρά Ασία. Η χρησιμοποίησή της δεν θα είχε τον ρόλο της κάλυψης του αριστερού του Γ΄ ΣΣ αλλά αυτόν της προσέλκυσης τουρκικών δυνάμεων από το αριστερό του Γ΄ ΣΣ (ΙΙΙ ΜΠ και ΤΙ) που άλλωστε θα εκτελούσε τον κύριο ελιγμό. Σε κάθε περίπτωση η ΧΙ ΜΠ είχε διαταχθεί έγκαιρα (αν θυμάμαι καλά στις 8 Ιανουαρίου) από την ΣΜΑ ανεξαρτήτου του τι γνώμη είχε η βρετανική διοίκηση, να δράσει αυτοβούλως σε συνδυασμό με την ελληνική επίθεση στις 11 Μαρτίου. Ταυτόχρονα και η ελληνική κυβέρνηση είχε ενεργήσει προς την βρετανική για να αποδεσμευθεί. Επειδή όμως στις 11 Μαρτίου εμφανίστηκε στην έδρα της μεραρχίας ένας Βρετανός αξιωματικός σύνδεσμος με το Στρατηγείο στην Κωνσταντινούπολη, τελικά η μεραρχία δεν κινήθηκε και στις 12 Μαρτίου δόθηκε η άδεια από το βρετανικό Στρατηγείο. Σε κάθε περίπτωση η ΧΙ ΜΠ δεν θα έπρεπε να υπολογίζεται στην δύναμη ελιγμού της ΣΜΑ για τις συγκεκριμένες επιχειρήσεις δεδομένου άλλωστε και του περιορισμένου ΑΝΣΚ που της ανατέθηκε.
    Στο άλλο θέμα που θίγεις για την κατασκοπεία της κεμαλικής πλευράς, είναι γενικώς γνωστή η διαρροή και μετάδοση πληροφοριών στην Άγκυρα (ο Σπυρίδωνος φτάνει στο σημείο να υπονοήσει ότι η κεμαλική πλευρά είχε γνώση και των αποφάσεων του συμβουλίου της Κιουτάχειας της 15 Ιουλίου 1921). Πάντως δεν είχε ανάγκη ο Κεμάλ την μετάδοση πληροφοριών για να καταλάβει τις ελληνικές προθέσεις. Ο Παπούλας είχε φροντίσει να μεταβεί στην Προύσσα 10 μέρες πριν την έναρξη της επίθεσης, δίδοντας το σήμα για τον κύριο ΑΝΣΚ της ΣΜΑ. Ταυτόχρονα το Γ΄ ΣΣ κινήθηκε χαλαρά έως ότου λάβει επαφή με την κύρια γραμμή αντίστασης, έκανε και μια διασταύρωση όπου έχασε άλλη 1 ολόκληρη μέρα (κατά την πορεία θυμήθηκαν μάλλον ότι η Χ ΜΠ έπρεπε να είναι στο κέντρο και η ΙΙΙ ΜΠ στο αριστερό) δίδοντας χρόνο στον αμυνόμενο για καλύτερη οργάνωση.
    Συμφωνώ ότι ο Γούναρης φέρει ευθύνη για το ότι δεν είχε φροντίσει να ενισχύσει την ΣΜΑ αλλά μην ξεχνάμε ότι όλος ο ΕΣ εκείνη την περίοδο τελούσε υπό αποστράτευση (είχε αρχίσει από τις αρχές του 1920 και έως τα μέσα του Νοεμβρίου απολύονταν κληρωτοί), ενώ και η οικονομία δεν μπορούσε άνετα να ανταποκριθεί σε ανάγκη αυξημένων δημοσίων δαπανών. Άσε που κι ο ίδιος κατά την προεκλογική εκστρατεία δεν νομίζω να σκέφθηκε σοβαρά πως θα έπρεπε να χειριστεί το μικρασιατικό. Άσε πρώτα να αναλάβουμε και μετά βλέπουμε.

  48. .+- says:

    @Κ/Δ ΚΒ says: 5 Φεβρουαρίου 2019 στο 22:23

    Σε ευχαριστω για την παραθεση των ημερομηνιων. Δεν ειχα την ακριβη γνωση ολων των ημερομηνιων. Απο οτι αντιλαμβανομαι, στην πραγματικοτητα ολο το «σκηνικο» παιχτηκε σε διαστημα μιας εβδομαδας απο την 10η ιανουαριου μεχρι την 17η ιανουαριου.

    «,,δεν έχει νόημα να εξετάζουμε ποιο σχέδιο θα εφάρμοζε η ΣΜΑ για την κατάληψη της γραμμής Εσκή – Αφιόν πριν το 1921, γιατί τότε οι συνθήκες ήταν πολύ διαφορετικές..»

    Υπηρχε ομως αυτη η προθεση απο την αρχη! Εαν ο Βενιζελος ειχε εναν αριθμο απο «αλφα» δυναμεις και την απαραιτητη υποδομη (ΔΜ) και οικονομικη υποστηριξη (δανεια απο Γαλλια και Μ. Βρετανια) θα το επεδιωκε αμεσως μετα την ληξη των επιχειρησεων του ιουλιου του 1920 και σχεδον ταυτοχρονα με την συνδιασκεψη στο Παρισι για την συνθηκη των Σεβρων. Δεν μπορεσε ομως! Και εκει ειναι πιστευω η σημαντικη διαφορα: «θελω αλλα δεν μπορω». Μονο που τον ιανουαριο του 1921 παρα τα οσα εχουν αλλαξει με τις λεγομενες «συνθηκες», το λεγομενο «εργαλειο» δεν υπηρχε ακομη διαθεσημο. Και μιλαμε οτι εχουν περασει 4 μηνες απο την αποφαση του Βενιζελου για την μονοημερη και ανευ διεθνους εγγυημενης υποστηριξεως αποφαση περι επιβολης της ελληνικης θελησης δια των οπλων! Δεν ειναι λιγο πραγμα. Ο Βενιζελος εκανε ενα τεραστιο αλμα στο «κενο» και οι βασιλικοι που πηραν την σκυταλη απο τον νοεμβριο του 1920 συνεχισαν στο ιδιο μηκος κυματος χωρις να προβληματιστουν για πολλα πραγματα. Και μεσα σε εκεινα που υποτιμησαν «σκανε»: δημοσιονομικα, ανεπαρκεια δυναμεων, και παει λεγοντας. Last but not Least, τα θελησαν «ετοιμα» και «συσκευασμενα» πριν απο το Λονδινο. Δεν γινεται ετσι η «δουλεια». Καποιος θα επρεπε να τους το πει αλλα και να τους τα δειξει αναλυτικα. Μαλλον αυτο προσπαθησαν να κανουν οι της Ετεντε, χωρις να ακουστουν.

    «..Πάντως τόσο ο Πάλλης, όσο ο Γουβέλης, αλλά και ο Σαρρηγιάννης τον Ιανουάριο του 1921 θεωρούν τις δυνάμεις ανεπαρκείς για την ανάληψη του εγχειρήματος και ζητούν ενισχύσεις..»

    Απολυτως ορθο! Δεν το αμφισβητω.
    Το ζητημα ειναι οτι «σκαει» το «αιτημα» του Γουναρη: «δωστε μου κατι για το Λονδινο». Εαν δεν υπηρχε ο γουναρης ολο το θεμα θα μελετουνταν με οριζοντα υλοποιησης παρα πολυ αργοτερα. Αυτο που ειδαμε σαν επιθετικες πειχειρησεις του μαρτιου του ’21 ειναι μια εξαιρετικα βιαστικη και βεβιασμενη προσπαθεια υπο την πιεση του Γουναρη πραγμα που παρα τις καλες προθεσεις αποδυχτηκε μια «τρυπα στο νερο». εκει περα ηρθε στην επιφανεια και η προχειροτητα η βιασυνη αλλα και ενα σωρο θεματα που μεχρι εκεινη την στιγμη δεν ηταν γνωστα.

    «.. Η χρησιμοποίησή της δεν θα είχε τον ρόλο της κάλυψης του αριστερού του Γ΄ ΣΣ αλλά αυτόν της προσέλκυσης τουρκικών δυνάμεων από το αριστερό του Γ΄ ΣΣ (ΙΙΙ ΜΠ και ΤΙ) που άλλωστε θα εκτελούσε τον κύριο ελιγμό..»

    Η Ομαδα Κοτζα Ελι απο οτι μπορεσα να εντοπισω αποτελειτο απο 3 ΜΠ! η μια ηταν απεναντι απο την XIη ΜΠ, μια νομιζω στην Ποντοηρακλεια ή εκει κοντα και μια λιγο νοτιοτερα πιστευω σαν γενικη εφεδρεια. η ΣΜΑ ειχε γνωση μονο για τις δυναμεις του εσωτερικου (στον 3ο τομο αναφερεται ενα τακτικο συγκροτημα 2 ΣΠ) και την 7η μεραρχια που «βλεπει» την ελληνικη ΜΠ. «Λειπει» η μεραρχια που ειχε καθηκοντα παρακτιας αμυνας στην Μαυρη θαλασσα. Οποτε πιστευω απο τα λιγα και ελλειπη στοιχεια οτι απεναντι απο την XIη ΜΠ μπορουσαν να συγκεντρωθουν μεχρι 3 μεραρχιες με 30 ταγματα.

    «..Σε κάθε περίπτωση η ΧΙ ΜΠ δεν θα έπρεπε να υπολογίζεται στην δύναμη ελιγμού της ΣΜΑ για τις συγκεκριμένες επιχειρήσεις δεδομένου άλλωστε και του περιορισμένου ΑΝΣΚ που της ανατέθηκε…»
    Εδω θα διαφωνησω. το γιατι το εμφανησα στο προηγουμενο σχολιο μου και υπο το πρισμα οτι η Ομαδα Κ.Ε. μπορουσε να κρυβει πολυ ασχημες «εκπληξεις». Μην ξεχνας οτι ο Κεμαλ προσπαθησε σε περισσοτερες απο μια περιπτωσεις να υπερκερασει και απο τα νοτια προς τον αξονα Αιδινιο – Ουσακ και να αποκοψει την ΣΜΑ απο τις βασεις του εφοδιασμου της. Ευτυχως δεν τους «βγηκε». Αλλα τετοιες προθεσεις υπηρχαν. Σε τελικη αναλυση και η ιδια η μαχη της Εξεχουσας δεν ειναι αλλο παρα μια υπερκεραση απο Νοτια. Ειναι τα ελληνικη λαθη και απροσεξιες που κοστισαν πανακριβα. Το οτι ο Κεμαλ και οι δικοι του χρησιμοποιησαν την τεχνικη της υπερκερασης συστηματικα φαινεται απο τα γεγονοτα.

    «..είναι γενικώς γνωστή η διαρροή και μετάδοση πληροφοριών στην Άγκυρα..»

    Λιγο το εχεις; Λιγο ελειπε και θα του εδιναν ιδιοχειρα ολοκληρο τον επιτελικο σχεδιασμο και το «timing» των επιχειρησεων! Με αυτο τον τροπο ειναι αδιανοητο να πιστευει ο οποιοσδηποτε οτι «κερδιζεται» μια εκστρατεια. Πιστευω οτι μονο χαρις στην δυναμη των αριθμων το καταφεραν. Ο συγκρητικος συσχετισμος της ισχυος ηταν εξαιρετικα ευνοϊκος για την ΣΜΑ. Για αυτο και πετυχαν και πηραν τις πολεις του αξονα Εσκη Σεχηρ – Αφιον».

    «.Συμφωνώ ότι ο Γούναρης φέρει ευθύνη … δεν νομίζω να σκέφθηκε σοβαρά πως θα έπρεπε να χειριστεί το μικρασιατικό. Άσε πρώτα να αναλάβουμε και μετά βλέπουμε.»

    Μονο αυτος; Εδω δεν πιστευω οτι η «μπαλα» γλυτωνει κανεναν, ουτε τον ιδιο τον βενιζελο.
    Ηταν εξαιρετικα «ελαφρομυαλοι». Οι ανθρωποι της Ετεντε μαλλον ειχαν αντιληφτει ακριβως αυτο και μαλλον, πιστευω οτι πρεπει να προσπαθησαν με πολυ ευγενικο τροπο, χωρις να προσβαλουν, αλλά δεν πετυχαν να τους βαλουν σε δευτερες σκεψεις. Ημασταν εξαιρετικα Σιγουροι οτι θα πετυχουμε χωρις προπαρασκευή, με «αρπα κολλα» και «πατεντα».

    .+-

  49. Ανώνυμος says:

    Ερωτήματα (καταιγιστικά και ίσως φύρδην-μίγδην, αλλά, νομίζω, κρίσιμα): Όταν οι δύο παραπάνω εξαίρετοι σχολιαστές αναφέρουν ότι υπήρξε «διαρροή και μετάδοση πληροφοριών στην Άγκυρα», τι εννοούν; Ανοιχτές πηγές, υπερβολικά αναλυτικά ανακοινωθέντα, ακριτομυθίες των συμμετεχόντων στις συσκέψεις ή έστω των συνεργατών τους, που, τελικά, φτάνανε στα αυτιά των Τούρκων ή σκέτη και ολοκάθαρη κατασκοπεία; Έχουμε κάποια συγκεκριμένα παραδείγματα; Πιάστηκε κανείς ή, έστω, προσωποποιήθηκαν ευθύνες για διαρροές; Κι από πότε χρονολογούνται οι εν λόγω διαρροές; Από την αρχή της εκστρατείας ή μετά τις εκλογές του 1920; Τέλος, υπάρχει περίπτωση οι διαρροές αυτές να έγιναν από «καλοθελητές» Συμμάχους μας;

  50. ΚΛΕΑΝΘΗΣ says:

    Πάντως οι επιχειρήσεις δεν καταδεικνύουν κάποιες «ανεξήγητα» κατάλληλες διατάξεις και ελιγμούς των τούρκων. Τουλάχιστον για το 1921 οι όποιες διαρροές πληροφοριών δεν ήταν κρίσιμες.

  51. .+- says:

    @Ανώνυμος says 7 Φεβρουαρίου 2019 στο 10:48

    (Τομος 3ος, σελ. 11, παρ. 12:) Στις πολεις Προυσα, Σμυρνη και Κων/ολη ειχε οργανωθει δυκτιο μονιμων πρακτορων που ελεγχονταν απο το τοπικο τμημα στην Ατταλεια του 2ου Γραφειου του Στρατηγειου. Χρονολογικα, με βαση το κειμενο, μπορει να υποτεθει οτι ξεκινησε μαλλον απο τον Μαρτιο του 1920.
    Μπορω να υποθεσω οτι η παρουσια των πρακτορων ευνοησε σε σημαντικο βαθμο τον Κεμαλ.
    Απο εκει και περα ο τροπος που συγκεκρημενα χρησιμοποιηθηκε για την συλλογη των πληροφοριων δεν μου ειναι γνωστος.

    .+-

  52. Χρήστος Τ. says:

    Σχετικά με την ασφάλεια πληροφοριών είναι σίγουρο οτι οι ραδιο επικοινωνίες του Υπουργείου Εξωτερικών στέλνονταν με απλούς κώδικες (codebook) χωρίς τις περισσότερες φορές επιπλέον κρυπτογράφηση (encipherment).

    Τέτοιου είδους συστήματα ήταν εύκολο να αποκρυπτογραφηθούν απο τις Μεγάλες Δυνάμεις της εποχής (Αγγλία, Γαλλία, Ιταλία, πιθανότατα Σοβιετική Ένωση). Αν οι ένοπλες δυνάμεις χρησιμοποιούσαν παρόμοια συστήματα σίγουρα ήταν και αυτά ευάλωτα.

  53. Κ/Δ ΚΒ says:

    Σε σχέση με το δίκτυο πληροφοριών και κατασκοπίας του Κεμάλ δεν έχω υπ’ όψιν μου γενικές γραμμές συγκεκριμένα περιστατικά. Έτσι όπως περιγράφει όμως ο Σπυρίδωνος την διαρροή των πληροφοριών για το συμβούλιο της Κιουτάχειας, δίνει την εντύπωση ότι κάποιος ωτακουστής τα μετέφερε. Τώρα να άφηναν οι στρατιωτικές αρχές τίποτα υπηρέτες/γκαρσόνια Τούρκους να γυροβολούν μέσα στα αρχηγεία, τα επιτελεία και τα γραφεία, δεν μπορώ να το φανταστώ. Πάντως το σίγουρο είναι ότι οι διάφορες μετακινήσεις, ελεύσεις ενισχύσεων των ελληνικών στρατιωτικών τμημάτων θα μεταφέρονταν από Τούρκους πολίτες στις κεμαλικές γραμμές γιατί σύμφωνα με την εντολή της Αρμοστείας, επιτρεπόταν στους Τούρκους να εξέρχονται της ελληνικής ζώνης και μετά να επιστρέφουν. Σύμφωνα με τον Τύπο της εποχής, στην Προύσσα είχαν φυλακιστεί 10 Τούρκοι που επρόκειτο να εκτελεστούν για κατασκοπία και με την καταστροφή μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα. Μάλιστα μεταξύ αυτών ήταν και ένας στρατιωτικός ιατρός με το όνομα Αράπης!!!. Όσον αφορά τους ξένους, ήταν πασίγνωστο ότι οι ιδίως οι Γάλλοι αξιωματικοί διενεργούσαν κατασκοπία υπέρ των κεμαλικών. Ακόμη και οι αξιωματικοί της Γαλλικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Αθήνα, διενεργούσαν κατασκοπία και ζητήθηκε επίσημα από τις στρατιωτικές Αρχές προς την ελληνική κυβέρνηση να απομακρυνθούν. Φαντάζεται κανείς τι έκαναν σε Κωνσταντινούπολη και Σμύρνη.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s